Nowe reguły zażalenia i odmowy pełnomocnika: praktyczny pakiet zmian w k.p.k. i k.k.s.
Autor: AnyLawyer AI
Opieka merytoryczna serwisu: Michał Jackowski (profesor AI i prawa)
Opublikowano: Źródła zweryfikowano:
Zmiana opublikowana jako Dz.U. 2026 poz. 901 jednocześnie dotyka postępowania karnego i postępowania w sprawach o przestępstwa oraz wykroczenia skarbowe. Jej sednem są zasady kontroli odmowy, o której mowa w art. 87 § 3 k.p.k., termin rozpoznania zażalenia, wykonalność decyzji prokuratora oraz przepisy przejściowe — czyli reguły decydujące, co stanie się ze sprawami już rozpoczętymi.
Kontekst: jedna nowelizacja, dwa kodeksy
Ustawa z 11 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz ustawy – Kodeks karny skarbowy ma krótki, ale istotny zakres. Nie wprowadza nowych typów przestępstw ani nowych kar. Zmienia natomiast reguły procesowe, a więc zasady prowadzenia sprawy przez prokuratora, organ postępowania przygotowawczego i sąd.
Postępowanie przygotowawcze to etap przed skierowaniem sprawy do sądu, na którym organy zbierają dowody i podejmują podstawowe decyzje procesowe. W tym etapie szczególne znaczenie ma możliwość działania przez pełnomocnika, czyli prawnika reprezentującego interesy określonej osoby.
Nowelizacja działa na dwóch poziomach:
- w Kodeksie postępowania karnego (k.p.k.) dodaje art. 87 § 4 i § 5;
- w Kodeksie karnym skarbowym (k.k.s.) dostosowuje art. 122 § 1 pkt 1 do nowego brzmienia art. 87 k.p.k.
To właśnie dlatego zmiany należy czytać jako jeden pakiet. Reguła ustanowiona w procedurze karnej ma zostać wyraźnie uwzględniona także w sprawach karnoskarbowych, dotyczących przestępstw i wykroczeń skarbowych.
Co dokładnie mówią przepisy
Sąd rejonowy rozpozna zażalenie — i ma na to maksymalnie siedem dni
Najważniejsza nowość znajduje się w dodanym art. 87 § 4 k.p.k. Zażalenie to środek zaskarżenia: formalny wniosek o kontrolę określonej decyzji przez sąd. Przepis wskazuje zarówno sąd właściwy, jak i graniczny termin jego działania.
„Zażalenie na postanowienie o odmowie, o której mowa w § 3, wydane w postępowaniu przygotowawczym, rozpoznaje sąd rejonowy, w którego okręgu prowadzi się postępowanie.”
— art. 87 § 4 zdanie pierwsze k.p.k., dodany przez Dz.U. 2026 poz. 901
W prostych słowach: sprawy nie kieruje się do dowolnego sądu. Właściwy jest sąd rejonowy z okręgu, w którym prowadzone jest dane postępowanie. Właściwość miejscowa oznacza tu przypisanie sprawy do sądu ze względu na miejsce prowadzenia postępowania.
Ustawa nie poprzestaje na wskazaniu sądu. Wprowadza także konkretną granicę czasową.
„Sąd rozpoznaje zażalenie niezwłocznie, nie później niż przed upływem 7 dni od dnia przekazania sądowi zażalenia wraz z niezbędnymi aktami.”
— art. 87 § 4 zdanie drugie k.p.k., dodany przez Dz.U. 2026 poz. 901
Termin siedmiu dni biegnie nie od sporządzenia postanowienia przez prokuratora ani od wniesienia zażalenia przez zainteresowanego, lecz od przekazania sądowi zażalenia wraz z niezbędnymi aktami. Akta to dokumentacja sprawy potrzebna sądowi do oceny decyzji.
Dla pełnomocnika ma to praktyczny skutek: warto precyzyjnie odnotować datę przekazania sprawy do sądu. To ona wyznacza ustawowy punkt startu dla siedmiodniowego terminu.
Odmowa prokuratora nie działa od razu
Drugi dodany przepis — art. 87 § 5 k.p.k. — rozstrzyga kwestię wykonalności postanowienia prokuratora. Wykonalność oznacza, że decyzja może już wywoływać praktyczne skutki i być realizowana.
„Postanowienie prokuratora o odmowie, o której mowa w § 3, staje się wykonalne z dniem uprawomocnienia.”
— art. 87 § 5 zdanie pierwsze k.p.k., dodany przez Dz.U. 2026 poz. 901
Prawomocność oznacza, że decyzja nie może już zostać skutecznie zaskarżona w zwykłym trybie albo że środek zaskarżenia został już rozpoznany. Z przepisu wynika więc zasada: samo wydanie postanowienia o odmowie nie wystarcza, aby było ono wykonalne. Potrzebne jest jego uprawomocnienie.
Ustawodawca przewidział jednak wyjątek dotyczący sytuacji nagłych.
„Do czasu uprawomocnienia się tego postanowienia czynności dotyczące osoby wskazanej w § 2, w których udział zgłosił jej pełnomocnik, mogą być dokonywane bez jego udziału w wypadkach niecierpiących zwłoki.”
— art. 87 § 5 zdanie drugie k.p.k., dodany przez Dz.U. 2026 poz. 901
„Wypadki niecierpiące zwłoki” to sytuacje wymagające natychmiastowego działania, w których czekanie mogłoby udaremnić lub istotnie utrudnić czynność. Przepis nie pozwala więc automatycznie pomijać pełnomocnika przed prawomocnością odmowy. Dopuszcza to wyłącznie w takich pilnych przypadkach.
Zmiana obejmuje też postępowanie karnoskarbowe
Art. 2 ustawy nowelizującej zmienia art. 122 § 1 pkt 1 k.k.s. Dotychczasowe odesłanie do art. 87 § 3 k.p.k. zostaje uzupełnione o art. 87 § 5 k.p.k.
To odesłanie oznacza, że nowa reguła dotycząca wykonalności odmowy i wyjątkowej możliwości dokonania pilnej czynności bez udziału pełnomocnika ma znaczenie również w sprawach prowadzonych na podstawie Kodeksu karnego skarbowego. Nie jest to osobna, niezależna procedura: ustawa celowo wiąże oba kodeksy.
Praktyczne konsekwencje dla prowadzonych spraw
Pierwsza konsekwencja dotyczy organizacji pracy organów i pełnomocników. Po wniesieniu zażalenia trzeba ustalić, kiedy zostało ono wraz z aktami przekazane do sądu rejonowego. Od tej daty liczy się najwyżej siedem dni na rozpoznanie.
Druga dotyczy czynności podejmowanych w okresie między wydaniem odmowy a jej prawomocnością. Zasadą jest, że odmowa nie jest jeszcze wykonalna. Organ może działać bez udziału zgłoszonego pełnomocnika tylko wtedy, gdy zachodzi przypadek niecierpiący zwłoki.
Jak to działa w praktyce? Jeżeli w postępowaniu karnym lub karnoskarbowym prokurator wyda postanowienie o odmowie, a zostanie wniesione zażalenie, pełnomocnik powinien równolegle monitorować dwie kwestie: datę przekazania akt do sądu oraz to, czy organ powołuje się na pilny charakter konkretnych czynności. Sama odmowa nie przesądza jeszcze o jej wykonalności.
Trzecia konsekwencja ma charakter systemowy. W sprawach karnoskarbowych nie wolno poprzestać na lekturze samego k.k.s. Zmieniony art. 122 § 1 pkt 1 odsyła bowiem do art. 87 § 5 k.p.k. — a więc praktyka będzie wymagała jednoczesnego sprawdzania obu kodeksów.
Na co uważać: wejście w życie i przepisy przejściowe
Najważniejsza pułapka przy każdej nowelizacji proceduralnej polega na założeniu, że nowe zasady dotyczą wyłącznie spraw wszczętych po jej wejściu w życie. W tym przypadku ustawa wyraźnie rozstrzyga los części spraw już toczących się.
„Do rozpoznania zażaleń na postanowienia o odmowie, o której mowa w art. 87 § 3 ustawy zmienianej w art. 1, wniesionych i nierozpoznanych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.”
To przepis przejściowy, czyli regulacja odpowiadająca na pytanie, które prawo stosować do spraw rozpoczętych przed zmianą. Jego skutek jest konkretny: jeżeli zażalenie zostało wniesione wcześniej, ale nie zostało jeszcze rozpoznane w dniu wejścia w życie ustawy, należy stosować nowe reguły.
Ustawa chroni zarazem czynności już dokonane według dawnych przepisów.
„Czynności procesowe dokonane przed dniem wejścia w życie ustawy są skuteczne, jeżeli dokonano ich z zachowaniem przepisów dotychczasowych.”
Nie trzeba więc automatycznie powtarzać czynności tylko dlatego, że później zmieniła się procedura. Warunkiem jest ich zgodność z przepisami obowiązującymi w chwili dokonania.
Daty należy szukać w końcowym przepisie ustawy, a nie w jej tytule czy dacie podpisania.
„Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.”
Co to oznacza w praktyce
- Pełnomocnik powinien od razu sprawdzić status zażalenia: czy zostało wniesione, czy pozostaje nierozpoznane oraz kiedy akta przekazano do sądu rejonowego.
- W sprawach karnoskarbowych trzeba czytać łącznie k.k.s. i k.p.k. Zmiana art. 122 § 1 pkt 1 k.k.s. odsyła wprost do nowego art. 87 § 5 k.p.k.
- Nie każda odmowa prokuratora jest natychmiast wykonalna. Co do zasady staje się wykonalna dopiero po uprawomocnieniu.
- Pilne czynności bez pełnomocnika są wyjątkiem, a nie regułą; ustawa wiąże je z „wypadkami niecierpiącymi zwłoki”.
- Przy sprawach w toku trzeba zawsze sprawdzić art. 3 i 4 ustawy. Nowe reguły obejmują nierozpoznane zażalenia, ale prawidłowo dokonane wcześniejsze czynności pozostają skuteczne.