Granica po nowemu: cyfrowy ślad wjazdu, szybsza kontrola i dalsze ograniczenie wniosków o…

Na granicy zmieniają się jednocześnie dwa różne mechanizmy: sposób dokumentowania przekroczenia granicy zewnętrznej oraz zasady organizacji kontroli, a także czasowe ograniczenie możliwości złożenia wniosku o ochronę międzynarodową na granicy z Białorusią. Dla cudzoziemca, pełnomocnika i funkcjonariusza kluczowe jest rozróżnienie tych spraw: pierwsza dotyczy odprawy i jej dowodu, druga — dostępu do procedury ochronnej.

Kontekst: dwa akty, dwa odrębne skutki

Rozporządzenie MSWiA z 8 lipca 2026 r., ogłoszone w Dz.U. pod poz. 933, zmienia rozporządzenie w sprawie kontroli granicznej. Zostało wydane na podstawie art. 11 ust. 7 ustawy o Straży Granicznej i weszło w życie następnego dnia po ogłoszeniu, czyli 14 lipca 2026 r.

Akt przebudowuje § 4 rozporządzenia z 2019 r., dotyczący potwierdzania przekroczenia granicy zewnętrznej. Modyfikuje też § 6, który reguluje kontrolę graniczną poza kolejnością — czyli odprawę przeprowadzoną przed osobami oczekującymi w zwykłej kolejce.

Równolegle uchwała Sejmu z 3 lipca 2026 r., opublikowana w Monitorze Polskim pod poz. 674, wyraża zgodę na przedłużenie o 60 dni czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na granicy państwowej z Republiką Białorusi. Ochrona międzynarodowa to procedura, w której cudzoziemiec ubiega się m.in. o status uchodźcy albo ochronę uzupełniającą.

Ważne: uchwała nie opisuje samodzielnie zasad przyjmowania wniosków ani wyjątków od ograniczenia. Jest zgodą Sejmu na przedłużenie mechanizmu wcześniej wprowadzonego rozporządzeniem Rady Ministrów z 27 marca 2025 r. i przedłużanego kolejnymi rozporządzeniami. Nie należy więc utożsamiać jej z indywidualną decyzją wobec konkretnego cudzoziemca ani z rozstrzygnięciem jego sprawy o ochronę.

Co dokładnie mówią przepisy o kontroli granicznej

Największa praktyczna zmiana dotyczy potwierdzenia przekroczenia granicy zewnętrznej przez osoby podlegające rejestracji w Systemie Wjazdu/Wyjazdu (EES). EES to unijny system elektronicznego rejestrowania danych o wjeździe, wyjeździe i odmowie wjazdu obywateli państw trzecich.

Nowy § 4 ust. 1 stanowi wprost:

„Potwierdzeniem przekroczenia granicy zewnętrznej, o której mowa w art. 2 pkt 2 kodeksu granicznego Schengen, w przypadku osób podlegających rejestracji w Systemie Wjazdu/Wyjazdu jest elektroniczny wpis dokonywany na zasadach i warunkach określonych w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/2226”.

— § 4 ust. 1 rozporządzenia w brzmieniu nadanym przez § 1 pkt 1 rozporządzenia MSWiA z 8 lipca 2026 r.

W prostych słowach: dla osób objętych EES podstawowym dowodem przekroczenia granicy ma być zapis w systemie, nie fizyczna pieczęć w paszporcie. To ma znaczenie dowodowe w późniejszych sprawach dotyczących legalności pobytu, daty wjazdu albo długości pobytu.

Jednocześnie rozporządzenie pozostawia stempel kontroli granicznej dla dwóch grup wskazanych w § 4 ust. 2: osób przekraczających granicę na podstawie polskiej wizy długoterminowej oraz osób, które otrzymały zezwolenie na wjazd w sytuacjach wskazanych w art. 25a albo art. 32 ustawy o cudzoziemcach. W tych przypadkach potwierdzenie przekroczenia granicy nadal polega na odbiciu stempla w dokumencie podróży.

Jeżeli w dokumencie nie ma wolnej strony, § 4 ust. 3 przewiduje osobny arkusz. Ten sam sposób stosuje się wobec osoby z drugiej ze wskazanych grup, która nie ma ważnego dokumentu uprawniającego do przekroczenia granicy, ale której tożsamość została potwierdzona (§ 4 ust. 4). Straż Graniczna odnotowuje wydanie arkusza w dokumentacji służbowej i wręcza go zainteresowanemu (§ 4 ust. 6).

To nie jest drobna formalność. Osobny arkusz staje się dokumentem, którym cudzoziemiec może wykazywać fakt i datę przekroczenia granicy. Pełnomocnik powinien więc zabezpieczyć jego kopię, a organ — zadbać o zgodność dokumentacji służbowej z treścią wydanego arkusza.

Nowy § 4 ust. 7 wprowadza również domniemanie — czyli ustawowe założenie obowiązujące, dopóki nie zostanie skutecznie podważone — związane z brakiem stempla u osób z § 4 ust. 2.

„Jeżeli w dokumencie podróży osoby, o której mowa w ust. 2, nie zamieszczono odbitki stempla kontroli granicznej, przyjmuje się, że osoba ta nie spełnia warunków dotyczących dozwolonego pobytu lub przestała je spełniać.”

— § 4 ust. 7 zdanie pierwsze rozporządzenia w brzmieniu nadanym przez § 1 pkt 1 rozporządzenia MSWiA z 8 lipca 2026 r.

Nie jest to jednak domniemanie nie do obalenia. Ten sam ustęp przewiduje, że gdy osoba wykaże „za pomocą wiarygodnych dowodów”, iż spełnia warunki dotyczące czasu dozwolonego pobytu, funkcjonariusz umieszcza w dokumencie pieczęć z datą i miejscem przekroczenia granicy. Czynność trzeba odnotować w dokumentacji służbowej (§ 4 ust. 8).

Przykład: cudzoziemiec objęty zasadą stemplowania twierdzi, że wjechał legalnie, lecz w paszporcie nie ma odbitki stempla. W procedurze granicznej istotne będzie przedstawienie wiarygodnych dowodów dotyczących czasu pobytu. Dopiero po ich ocenie funkcjonariusz może umieścić pieczęć z datą i miejscem przekroczenia granicy.

Rozporządzenie reguluje także anulowanie stempla odciśniętego błędnie, nieczytelnie albo w sytuacji, gdy osoba po odprawie nie opuściła strefy Schengen (§ 4 ust. 9). Anulowanie następuje przez przekreślenie stempla dwiema równoległymi liniami wykonanymi czarnym, nieusuwalnym tuszem; także ono wymaga odnotowania w dokumentacji (§ 4 ust. 10).

Kontrola poza kolejnością: szerszy katalog i zgoda w szczególnych sprawach

Zmieniony § 6 ust. 1 rozszerza katalog transportów, które mogą być kontrolowane poza kolejnością. Obejmuje on m.in. transporty przewożące krew, osocze, materiały biologiczne i pomoc humanitarną, a także w ruchu towarowym: żywe zwierzęta, towary niebezpieczne oraz kwiaty cięte. Poza kolejnością mogą być również kontrolowane specjalne środki transportu przewożące szybko psujące się artykuły żywnościowe wskazane w umowie ATP.

Najistotniejsza procedura indywidualna znajduje się w § 6 ust. 2:

„Kontroli granicznej poza kolejnością można dokonać również w innych, szczególnie uzasadnionych przypadkach, na prośbę osoby zainteresowanej, za zgodą wyrażoną ustnie lub pisemnie, każdorazowo, przez właściwego miejscowo komendanta placówki Straży Granicznej lub upoważnionego przez niego funkcjonariusza.”

— § 6 ust. 2 rozporządzenia w brzmieniu nadanym przez § 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia MSWiA z 8 lipca 2026 r.

Z przepisu wynikają cztery warunki: musi istnieć szczególnie uzasadniony przypadek, zainteresowany musi zgłosić prośbę, zgodę musi wyrazić właściwy komendant placówki albo upoważniony funkcjonariusz, a zgoda ma być udzielana każdorazowo. Może być ustna lub pisemna, lecz jej udzielenie zawsze trzeba odnotować w dokumentacji służbowej.

To rozwiązanie nie tworzy automatycznego prawa do pierwszeństwa w kolejce. Jest procedurą wymagającą indywidualnej zgody i udokumentowania.

Przedłużenie ograniczenia wniosków o ochronę międzynarodową

Uchwała Sejmu została podjęta na podstawie art. 33a ust. 3 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP. Jej sentencja jest jednoznaczna co do okresu i miejsca:

„Sejm Rzeczypospolitej Polskiej (…) wyraża zgodę na przedłużenie na czas oznaczony, wynoszący 60 dni, okresu obowiązywania czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na granicy państwowej z Republiką Białorusi”.

— uchwała Sejmu z 3 lipca 2026 r., M.P. 2026 poz. 674

Zakres terytorialny jest zatem wyraźnie ograniczony do granicy państwowej z Republiką Białorusi. Nie można z samej uchwały wyprowadzać ograniczenia odnoszącego się do innych odcinków granicy ani do całego terytorium Polski.

Uchwała wskazuje pełną sekwencję wcześniejszych aktów: rozporządzenie Rady Ministrów z 27 marca 2025 r. oraz siedem rozporządzeń przedłużających, ostatnie z 18 maja 2026 r. To ważne dla ustalenia ciągłości regulacji. Jednocześnie tekst uchwały nie zawiera katalogu przypadków, w których ograniczenie nie działa. Praktyk nie powinien rekonstruować takich wyjątków na podstawie samej uchwały; musi sięgnąć do właściwego aktu wykonawczego oraz podstawy ustawowej.

Na co uważać

Po pierwsze, nie wolno mieszać kontroli granicznej z procedurą ochrony międzynarodowej. Elektroniczny wpis w EES, stempel albo osobny arkusz potwierdzają czynności związane z przekroczeniem granicy. Nie przesądzają same przez się o tym, czy wniosek o ochronę ma zostać przyjęty.

Po drugie, brak stempla może uruchomić domniemanie niespełniania warunków dozwolonego pobytu, ale § 4 ust. 7 pozostawia drogę do przedstawienia wiarygodnych dowodów. Należy odróżnić brak stempla od braku legalnego wjazdu — przepis mówi o ustawowym założeniu, które może zostać podważone dowodami.

Po trzecie, zgoda na kontrolę poza kolejnością może być ustna. Z perspektywy kontroli wewnętrznej i ewentualnego sporu kluczowe będzie więc odnotowanie jej w dokumentacji służbowej, czego wprost wymaga § 6 ust. 2.

Po czwarte, uchwała Sejmu wyraża zgodę na przedłużenie ograniczenia, lecz nie zastępuje rozporządzenia Rady Ministrów ani nie podaje szczegółowej procedury stosowania ograniczenia. W sprawie granicznej trzeba ustalić aktualnie obowiązujący akt wykonawczy i jego zakres.

Co to oznacza w praktyce

Pełnomocnik cudzoziemca powinien ustalić, jaki dowód przekroczenia granicy powinien istnieć w konkretnej sprawie: wpis EES, stempel czy osobny arkusz. Każdy z tych dokumentów może mieć znaczenie dla wykazania daty i miejsca wjazdu.
Brak stempla wymaga szybkiej reakcji dowodowej. W sprawach objętych § 4 ust. 2 trzeba przygotować wiarygodne dowody na spełnianie warunków dotyczących czasu dozwolonego pobytu i domagać się odnotowania czynności przez Straż Graniczną.
Wniosek o kontrolę poza kolejnością warto wyraźnie sformułować i uzasadnić. Przepis wymaga prośby osoby zainteresowanej oraz każdorazowej zgody właściwego komendanta placówki lub upoważnionego funkcjonariusza.
Administracja powinna dokumentować każdą niestandardową czynność. Dotyczy to wydania osobnego arkusza, wpisania pieczęci po wykazaniu legalności pobytu, anulowania stempla oraz zgody na kontrolę poza kolejnością.
W sprawach ochrony międzynarodowej przy granicy z Białorusią należy precyzyjnie ustalić podstawę prawną obowiązującą w dniu czynności. Uchwała z 3 lipca 2026 r. wskazuje 60-dniowe przedłużenie ograniczenia, ale szczegółowych zasad jego stosowania nie można wyczytać wyłącznie z jej treści.

Granica po nowemu: cyfrowy ślad wjazdu, szybsza kontrola i dalsze ograniczenie wniosków o ochronę