Nowe zasady dla architektów i inżynierów: zawieszenie w izbie może zatrzymać pracę przy b…

Nowelizacja ustawy o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa i Prawa budowlanego wzmacnia bezpośredni związek między statusem w izbie zawodowej a prawem do wykonywania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie. Z lektury wynika, jakie skutki wywołają zawieszenie, utrata uprawnień, niezdany egzamin oraz zaległości składkowe — i które dokumenty oraz obsadę inwestycji warto pilnie sprawdzić.

Kontekst: jedna nowelizacja, dwa obszary działania

Ustawa z 31 lipca 2026 r. o zmianie ustawy o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa oraz ustawy – Prawo budowlane została ogłoszona w Dz. U. z 2026 r. poz. 1161.

Zmienia ona jednocześnie:

ustawę z 15 grudnia 2000 r. o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa — czyli zasady członkostwa w izbie, zawieszenia, skreślenia z listy i wykonywania kar dyscyplinarnych;
ustawę z 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane — przede wszystkim przepisy o samodzielnych funkcjach technicznych w budownictwie oraz skutkach niezdania egzaminu nakazanego w postępowaniu odpowiedzialności zawodowej.

Samodzielne funkcje techniczne w budownictwie to ustawowo określone role wymagające uprawnień budowlanych, takie jak projektowanie, sprawdzanie projektów, kierowanie budową lub robotami budowlanymi czy sprawowanie nadzoru inwestorskiego. W praktyce nowelizacja ma znaczenie dla architektów i inżynierów, ale także dla inwestorów, wykonawców i osób kompletujących dokumentację oraz personel inwestycji.

W udostępnionym tekście aktu nie ma przepisu końcowego określającego datę wejścia w życie ani regulacji przejściowych. Z samej publikacji można ustalić, że ustawa została ogłoszona 2 września 2026 r., lecz nie można na tej podstawie przesądzić jej daty obowiązywania. Przed zastosowaniem nowych reguł trzeba więc zweryfikować pełne brzmienie przepisów końcowych ustawy.

Co dokładnie zmienia się w samorządach zawodowych

Zwolnienie z pracy na potrzeby izby

Nowy art. 13a ust. 1 ustawy samorządowej dotyczy członków organów izb oraz członków izb wykonujących czynności na rzecz samorządu zawodowego. Na wniosek okręgowej rady izby, jej przewodniczącego, Krajowej Rady Izby albo Prezesa pracodawca ma obowiązek zwolnić takiego pracownika od pracy — ale bez prawa do wynagrodzenia od pracodawcy.

Przepis brzmi jednoznacznie:

„Na wniosek okręgowej rady izby albo jej przewodniczącego lub Krajowej Rady Izby albo jej Prezesa pracodawca jest obowiązany zwolnić od pracy pracownika będącego członkiem organu izby lub członkiem izby wykonującym czynności na rzecz izby, bez prawa do wynagrodzenia.”

— art. 13a ust. 1 ustawy o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa

Nie oznacza to jednak, że członek izby definitywnie pozostaje bez rekompensaty. Zgodnie z art. 13a ust. 2 Krajowa Rada Izby ma określić zasady i tryb kompensacji wynagrodzenia przez organy samorządu zawodowego, a także zwrotu kosztów podróży i innych uzasadnionych wydatków.

Dla pracodawców oznacza to potrzebę uporządkowania procedury kadrowej: wniosek właściwego organu izby ma być podstawą zwolnienia od pracy, natomiast ewentualna kompensacja nie wynika z obowiązku pracodawcy, lecz ma być organizowana przez samorząd zawodowy.

Szybsze wpisy, skreślenia i informacje o karach

Zmieniony art. 19 ust. 2 precyzuje terminy działań okręgowej rady izby. Ma ona podjąć uchwałę o skreśleniu z listy członków albo o zawieszeniu w prawach członka w ciągu 30 dni od powzięcia wiadomości o określonym zdarzeniu.

W dwóch przypadkach ustawodawca odchodzi od uchwały całej rady i wskazuje konkretnie przewodniczącego okręgowej rady izby:

na podstawie art. 19 ust. 2a przewodniczący niezwłocznie skreśla z listy członka po otrzymaniu odpisu prawomocnego orzeczenia sądu dyscyplinarnego, gdy orzeczono karę skreślenia;
według art. 19 ust. 2b przewodniczący niezwłocznie wpisuje na listę informację o zawieszeniu, gdy otrzyma prawomocne orzeczenie o karze zawieszenia w prawach członka.

Prawomocne orzeczenie to takie rozstrzygnięcie, którego nie można już skutecznie zaskarżyć zwykłym środkiem odwoławczym. Nowelizacja wiąże więc praktyczny skutek kary z szybkim przekazaniem orzeczenia i aktualizacją informacji na liście członków izby.

Potwierdza to również nowe brzmienie art. 55 ust. 1: sąd dyscyplinarny ma niezwłocznie przekazać odpis prawomocnego orzeczenia przewodniczącemu rady, a ten ma niezwłocznie wpisać ukaranie do rejestru.

Zawieszenie w izbie oznacza zakaz wykonywania funkcji budowlanych

Najważniejsza dla prowadzonych inwestycji zmiana została zapisana równolegle w ustawie samorządowej i w Prawie budowlanym.

Nowy art. 43 ust. 3 ustawy samorządowej stanowi:

„Zawieszenie w prawach członka izby powoduje zakaz wykonywania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie, o których mowa w art. 12 ust. 1 pkt 1 – 5 ustawy – Prawo budowlane, na okres zawieszenia.”

— art. 43 ust. 3 ustawy o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa

Ten sam skutek potwierdza dodany art. 12 ust. 7b Prawa budowlanego:

„Osoba zawieszona w prawach członka izby samorządu zawodowego nie może wykonywać samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie, w okresie zawieszenia.”

— art. 12 ust. 7b Prawa budowlanego

W prostych słowach: nie wystarczy samo posiadanie wcześniej uzyskanych uprawnień budowlanych. Jeżeli dana osoba została zawieszona w prawach członka izby, w okresie zawieszenia nie może wykonywać funkcji objętej art. 12 ust. 1 pkt 1–5 Prawa budowlanego.

Nowelizacja wprowadza również skutki ustrojowe wewnątrz izby. Na mocy art. 43 ust. 1 członek zawieszony nie ma czynnego ani biernego prawa wyborczego do czasu zatarcia kary, czyli do czasu, gdy kara przestaje być uwzględniana w przewidziany prawem sposób. Zgodnie z art. 43 ust. 2 nie może też pełnić funkcji w organach izby, a jego mandat wygasa.

Przykład: kto może dalej pełnić funkcję na budowie

Jeżeli kierownik budowy albo projektant zostanie zawieszony w prawach członka izby, nie może dalej wykonywać swojej samodzielnej funkcji przez okres zawieszenia. Inwestor oraz wykonawca powinni wtedy zweryfikować aktualny skład osób pełniących funkcje przy inwestycji i dokumenty potwierdzające ich status. Nie chodzi wyłącznie o posiadanie decyzji o nadaniu uprawnień, lecz również o brak zawieszenia w prawach członka izby.

Skreślenie, składki i egzamin po karze

Nowelizacja porządkuje także katalog przypadków skreślenia z listy członków oraz zawieszenia w prawach członka.

Według zmienionego art. 42 ust. 1 pkt 2 skreślenie następuje wskutek orzeczenia o stwierdzeniu utraty uprawnień budowlanych, ale tylko wtedy, gdy ukarany utracił wszystkie posiadane uprawnienia budowlane. To istotne ograniczenie: przepis wiąże skreślenie z utratą całego posiadanego zakresu uprawnień.

Art. 42 ust. 2 pozwala także skreślić członka za nieuiszczanie składek członkowskich przez rok — w wysokości lub terminach określonych uchwałą Krajowego Zjazdu Izby. Z kolei zaległość przekraczająca sześć miesięcy stanowi, zgodnie ze zmienionym art. 42 ust. 3 pkt 3, podstawę zawieszenia w prawach członka.

Prawo budowlane zmienia art. 96 ust. 6, dotyczący osoby ukaranej z jednoczesnym obowiązkiem zdania egzaminu. Jeżeli nie zda ona w pierwszym wyznaczonym terminie, właściwa okręgowa komisja kwalifikacyjna wyznacza termin dodatkowy: nie krótszy niż trzy i nie dłuższy niż sześć miesięcy. Brak pozytywnej oceny również w tym terminie prowadzi do stwierdzenia przez okręgowy sąd dyscyplinarny utraty uprawnień budowlanych w specjalności i zakresie objętych egzaminem.

Warto odróżnić te skutki. Niezdany egzamin nie musi automatycznie oznaczać utraty wszystkich uprawnień danej osoby, ponieważ art. 96 ust. 6 wiąże utratę z „specjalnością i zakresem, które były objęte egzaminem”. Dopiero ocena, czy utracono wszystkie uprawnienia, przesądza o podstawie skreślenia z listy członków izby z art. 42 ust. 1 pkt 2.

Na co uważać w dokumentach i toczących się procesach budowlanych

Nowe regulacje nie zmieniają wprost wymagań dotyczących projektu budowlanego, pozwolenia na budowę czy zgłoszenia. Zmieniają jednak element, który może zaważyć na prawidłowej realizacji inwestycji: aktualne uprawnienie konkretnych osób do działania w przypisanej im funkcji.

W sprawach już prowadzonych szczególnej weryfikacji wymagają:

dokumenty wskazujące projektanta, sprawdzającego, kierownika budowy, kierownika robót lub inspektora nadzoru inwestorskiego;
aktualny wpis na liście członków właściwej okręgowej izby;
informacje o zawieszeniu, skreśleniu bądź ukaraniu wpisane do rejestru, o którym mowa w art. 19 ust. 1 pkt 10 ustawy samorządowej;
prawomocne orzeczenia sądu dyscyplinarnego i decyzje dotyczące utraty uprawnień;
status osoby, której nałożono obowiązek złożenia egzaminu.

Nie wolno też mylić dwóch podstaw zawieszenia. Art. 42 ust. 3 pkt 1 dotyczy kary zakazu wykonywania samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie, gdy zakaz obejmuje wszystkie funkcje, do których dana osoba była uprawniona. Art. 42 ust. 3 pkt 3 dotyczy natomiast zaległości składkowych przekraczających sześć miesięcy. Obie sytuacje mogą prowadzić do zawieszenia w prawach członka, a przez art. 12 ust. 7b Prawa budowlanego — do zakazu wykonywania samodzielnych funkcji technicznych.

Co to oznacza w praktyce

Inwestorzy i wykonawcy powinni sprawdzić status osób wskazanych w dokumentacji inwestycji. Sam dokument potwierdzający nadanie uprawnień budowlanych nie przesądza jeszcze, że dana osoba może aktualnie wykonywać funkcję.
Osoba zawieszona w prawach członka izby nie może w okresie zawieszenia wykonywać samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie. Dotyczy to bezpośrednio ról wskazanych w art. 12 ust. 1 pkt 1–5 Prawa budowlanego.
Zaległości składkowe mogą mieć skutek znacznie poważniejszy niż finansowy. Po okresie dłuższym niż sześć miesięcy mogą prowadzić do zawieszenia, a po roku — do skreślenia z listy członków, na zasadach określonych w art. 42.
Przy karze połączonej z obowiązkiem egzaminu trzeba pilnować dodatkowego terminu. Komisja kwalifikacyjna może wyznaczyć od trzech do sześciu miesięcy; drugi brak pozytywnego wyniku prowadzi do utraty uprawnień w zakresie objętym egzaminem.
Pracodawcy członków izb powinni przygotować procedurę obsługi wniosków o zwolnienie od pracy na czynności samorządowe. Ustawa nakłada obowiązek zwolnienia, natomiast zasady rekompensaty wynagrodzenia mają zostać określone przez Krajową Radę Izby.

Źródła

Ustawa z dnia 31 lipca 2026 r. o zmianie ustawy o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa oraz ustawy – Prawo budowlane, Dz. U. z 2026 r. poz. 1161