Prawo o adwokaturze: co zmienia ustawa z 4 września 2026 r.
Autor: Michał Jackowski (profesor AI i prawa)
Opublikowano: Źródła zweryfikowano:
Ustawa z 4 września 2026 r. dotyczy Prawa o adwokaturze i przepisów o świadczeniu pomocy prawnej przez prawników zagranicznych. W przytoczonym brzmieniu nowelizacji widać konkretną zmianę: ustawowy opis godła adwokatury. Nie daje ono jednak podstaw, by potwierdzić datę 17 października 2026 r. jako dzień wejścia zmian w życie ani przesądzić, czy adwokaci lub prawnicy zagraniczni muszą podjąć działania dostosowawcze.
Dlaczego nowelizacja dotyczy dwóch ustaw
Ustawę uchwalono 4 września 2026 r., a ogłoszono w Dzienniku Ustaw 2 października 2026 r. pod poz. 1290. Już jej tytuł wskazuje, że ustawodawca zamierza zmienić dwa akty: Prawo o adwokaturze oraz ustawę regulującą świadczenie pomocy prawnej w Polsce przez prawników zagranicznych. Sam tytuł nie mówi jednak, jakie przepisy drugiej z tych ustaw zmieniono.
Pierwszy przepis nowelizacji wskazuje akt, w którym wprowadzane są opisane dalej zmiany:
Art. 1. W ustawie z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2024 r. poz. 1564, z 2025 r. poz. 1172 oraz z 2026 r. poz. 370 i 846) wprowadza się następujące zmiany: — art. 1 ustawy z 4 września 2026 r., Dz.U. poz. 1290
To przepis zmieniający: nie ustanawia osobnej, działającej obok Prawa o adwokaturze regulacji o godle, lecz wskazuje, gdzie należy wprowadzić nowe brzmienie. Aby ustalić skutki dla konkretnej osoby, trzeba następnie sprawdzić samą treść dodawanych przepisów. Nie wystarczy informacja, że ustawa dotyczy adwokatów i prawników zagranicznych.
Co dokładnie dodano do Prawa o adwokaturze
Opisany w art. 1 pkt 1 nowelizacji zabieg polega na dodaniu trzech ustępów w art. 1 Prawa o adwokaturze. Ustęp to oznaczona numerem część artykułu. Miejsce dopisania przepisów ustawodawca określił wprost:
- w art. 1 po ust. 1 dodaje się ust. 1a – 1c w brzmieniu: — art. 1 pkt 1 ustawy z 4 września 2026 r., Dz.U. poz. 1290
Wynika z tego, że nie chodzi o zastąpienie całego art. 1 nowym przepisem. Do istniejącego artykułu mają dojść ust. 1a, 1b i 1c. Przytoczone brzmienie pokazuje jednak tylko pierwszy z nich — ust. 1a. Nie można więc przypisywać ust. 1b i 1c żadnej konkretnej treści wyłącznie na podstawie informacji, że zostały dodane.
Ustęp 1a opisuje godło adwokatury. Jest to definicja odnosząca się do symbolu adwokatury, a nie przepis o sposobie prowadzenia spraw klientów:
1a. Godłem adwokatury jest srebrny orzeł w koronie wznoszący się do lotu, stojący na białej wstędze z dewizą Prawo, Ojczyzna, Honor otoczony liśćmi wawrzynu i dębu. — art. 1 pkt 1 ustawy z 4 września 2026 r. — dodawany art. 1 ust. 1a Prawa o adwokaturze
Opis wymienia elementy, które pozwalają rozpoznać godło: orła, koronę, wstęgę z dewizą oraz liście wawrzynu i dębu. Słowo „godło” należy tu rozumieć jako symbol adwokatury. Przepis nie nazywa go logo kancelarii i nie mówi, że każda kancelaria musi umieszczać go na swoich materiałach.
Bezpośrednio po opisie pojawia się odesłanie do wzoru graficznego:
Wzór godła stanowi załącznik do ustawy. — art. 1 pkt 1 ustawy z 4 września 2026 r. — dodawany art. 1 ust. 1a Prawa o adwokaturze
Załącznik to część ustawy, do której odsyła jej przepis. W praktyce oznacza to, że przy ustalaniu wyglądu godła nie należy poprzestawać na słownym opisie. Trzeba sięgnąć również do wzoru. Sam opis nie rozstrzyga wszystkich szczegółów przedstawienia graficznego.
Kogo zmiana może dotyczyć i czego jeszcze nie rozstrzyga
Ustawowe określenie godła dotyczy adwokatury jako instytucji. Ma więc znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy ktoś chce ustalić, jaki symbol ustawa uznaje za jej godło. Z samego dodawanego art. 1 ust. 1a nie wynika natomiast nowy obowiązek każdego adwokata dotyczący papieru firmowego, strony internetowej, tablicy kancelarii czy materiałów informacyjnych. Nie ma w nim nakazu wymiany takich materiałów ani terminu na dokonanie wymiany.
Przykład pokazuje różnicę. Adwokat przygotowujący nowy materiał z godłem może sprawdzić ustawowy opis i wzór z załącznika, aby ustalić, do jakiego symbolu odnosi się ustawa. Nie może jednak na podstawie samego art. 1 ust. 1a wywnioskować, że wolno mu używać godła w każdy sposób. Ten przepis opisuje symbol; nie przedstawia zasad jego wykorzystywania.
Podobną ostrożność trzeba zachować wobec prawników zagranicznych. Tytuł ustawy z 4 września 2026 r. wymienia także ustawę o świadczeniu przez nich pomocy prawnej w Polsce. Przytoczone przepisy nie pokazują jednak brzmienia zmiany w tej drugiej ustawie. Nie da się zatem rzetelnie stwierdzić, czy powstaje dla tych prawników nowe uprawnienie, obowiązek, wymóg wpisu albo obowiązek zmiany dotychczasowego sposobu działania. Informacja o zakresie ustawy zawarta w jej tytule nie zastępuje treści przepisu.
Na co uważać przy dacie i działaniach dostosowawczych
Data ogłoszenia ustawy i data rozpoczęcia obowiązywania jej przepisów to dwie różne kwestie. Ogłoszenie nastąpiło 2 października 2026 r.; samo to nie potwierdza jeszcze, że zmiany obowiązują od 17 października 2026 r. Do ustalenia tej daty potrzebne jest brzmienie przepisu o wejściu ustawy w życie, którego nie ma w przytoczonej treści. Dlatego daty 17 października nie należy przedstawiać jako potwierdzonej przez omówione wyżej jednostki redakcyjne.
Trzeba też oddzielić pytanie „jaki jest ustawowy wzór godła?” od pytania „czy muszę coś zmienić w swojej kancelarii?”. Na pierwsze odpowiada dodawany art. 1 ust. 1a wraz z załącznikiem. Na drugie nie wystarcza sam opis godła. Istotna może być treść pozostałych dodawanych ustępów, innych zmian nowelizacji oraz przepisu określającego jej wejście w życie. Bez ich odczytania nie można uczciwie zapewnić adwokata, że żadne działania nie są potrzebne — ani twierdzić, że musi natychmiast wymienić oznaczenia kancelarii.
Najłatwiej o pomyłkę, gdy z kilku pewnych informacji buduje się zbyt daleki wniosek. Pewne jest, że ustawodawca przewidział dodanie ust. 1a–1c do art. 1 Prawa o adwokaturze i że ust. 1a opisuje godło oraz odsyła do wzoru. Nie wynika stąd jeszcze, co stanowią ust. 1b i 1c, jakie są szczegółowe zasady używania godła ani jak brzmi zmiana dotycząca prawników zagranicznych.
Co to oznacza w praktyce
- Adwokat zainteresowany wyglądem godła powinien zestawić opis z dodawanego art. 1 ust. 1a ze wzorem w załączniku do ustawy.
- Kancelaria planująca zmianę oznaczeń nie powinna traktować samej definicji godła jako nakazu wymiany strony internetowej, tablicy lub papieru firmowego.
- Prawnik zagraniczny nie powinien wywodzić nowego obowiązku ani uprawnienia wyłącznie z tego, że ustawa dotycząca jego działalności została wymieniona w tytule nowelizacji.
- Osoba ustalająca termin dostosowania musi najpierw sprawdzić przepis o wejściu ustawy w życie. Przytoczony art. 1 nie potwierdza daty 17 października 2026 r.
- Przed podjęciem decyzji organizacyjnej trzeba poznać treść dodawanych ust. 1b i 1c oraz pozostałych zmian ustawy; sam ust. 1a nie daje pełnej odpowiedzi o zasadach używania godła.