DKK-202/2024

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 1 P REZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUM ENTÓW DKK - 1. 423.02.2023.MAB Warszawa, 2 września 2024 r. DECYZJA nr DKK - 202 /202 4 Informacje prawnie chronione zostały oznaczone jako [tajemnica przedsiębiorstwa] Na podstawie art. 18 w związku z art. 13 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz. U. z 2024 r. poz. 594) , po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego wszczętego na wniosek Lisner Holding sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu , Prez es Urzędu Och rony Konkurencji i Konsumentów wydaje zgodę na dokonanie koncentracji , polegającej na przejęciu przez Lisner Holding sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu kontroli nad Greenwich Investments sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie oraz nabyciu części mienia Koral S.A . z siedzibą w Tczewie, w zakresie określonym we wniosku . UZASADNIENIE 16 marca 2023 r. wpłynęło do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej także: „Prezes Urzędu” lub „organ antymonopolowy”) zgłoszenie zamiaru koncentracji przedsiębiorców , polegającej na przejęciu przez Lisner Holding sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu, dalej „Lisner” lub „Zgłaszający” kontroli nad Greenwich Investments sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie oraz nabyciu części mienia Koral S.A. z siedzibą w Tczewie, dalej łącz nie „ GI ” lub „Nabywane Mienie”, tj. koncentracji określonej w art. 13 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2024 r. poz. 594) , zwanej dalej „ ustawą o ochronie konkurencji ”. W związku z tym, iż spełnione zostały niezbędne przesłanki, uzasadniające obowiązek zgłoszenia zamiaru koncentracji, bowiem: Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 2 • łączny światowy obrót przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji w roku obrotowym poprzedzającym rok zgłoszenia przekroczył równowartość 1 mld euro, tj. kwo tę określoną w art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji, • łączny obrót na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji w roku obrotowym poprzedzającym rok zgłoszenia przekroczył równowartość 50 mln euro, tj. kwotę określoną w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji , • przejęcie przez przedsiębiorcę innego przedsiębiorcy jest jednym ze sposobów koncentracji określonych w art. 13 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji , • nabycie przez przedsiębiorcę części mienia innego przedsiębiorcy (całości lub część przedsiębiorcy) jest jednym ze sposobów koncentracji określonych w art. 13 ust. 2 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji , przy czym obrót uzyskany przez Nabywane Mienie przekroczył na terytorium Rzeczypo spolitej Polskiej równowartość 10 mln euro w każdym z dwóch lat obrotowych poprzedzających zgłoszenie zamierzonej koncentracji, • w przedmiotowej sprawie nie występuje żadna okoliczność z katalogu przesłanek wyłączających obowiązek zgłoszenia zamiaru koncen tracji, wymienionych w art. 14 ustawy o ochronie konkurencji , zostało wszczęte postępowanie antymonopolowe w przedmiotowej sprawie, o czym, zgodnie z art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572) , Zgłaszający został powiadomiony pismem z dnia 21 marca 2023 r. Po analizie wniosku organ antymonopolowy uznał , że w przedmiotowej sprawie zachodziła przesłanka, o której mowa w art. 96a ust. 1 pkt 3 pkt ustawy o ochronie konkurencji, tj. sprawa wym agała przeprowadzenia badania rynku. W szczególności wynikało to z relatywnie wysokich udziałów rynkowych uczestników koncentracji w krajowych rynkach wprowadzania do obrotu sałatek warzywnych, sałatek rybnych, past mięsnych, past rybnych, gotowych przetwo rów z małych ryb pelagicznych (z wyłączeniem śledzia) oraz gotowych przetworów ze śledzia . Z tego powodu 23 maja 2023 r. Prezes Urzędu przedłużył o 4 miesiące termin zakończenia postępowania antymonopolowego. Wobec powyższego w celu oceny stanu konkurencj i na krajowych rynk ach wprowadzania do obrotu sałatek warzywnych, sałatek rybnych, past mięsnych, past rybnych, gotowych przetworów z małych ryb pelagicznych (z wyłączeniem śledzia) oraz gotowych Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 3 przetworów ze śledzia i zbadania wpływu jaki może mieć na ni e zrealizowanie zgłoszonego zamiaru koncentracji organ antymonopolowy przeprowadził badanie rynku. Badaniem objęto 56 konkurentów i 17 kontrahentów (dystrybutorów) uczestników koncentracji. Pytania zawarte w ankiecie dotyczyły między innym i zdolności produ kcyjnych i wielkości produkcji, wielkości i wartości sprzedaży produktów, dostawców faktycznych i potencjalnych, substytucyjności produkcji, znaczenia marek prywatnych czy ogólnej oceny zamiaru koncentracji Lisner i GI. 25 marca 2024 r. Prezes Urzędu przed stawił Zgłaszającemu zastrzeżenia do koncentracji. Organ wstępnie uznał, że realizacja przedmiotowej koncentracji może doprowadzi ć do istotnego ograniczenia konkurencji na krajowym rynku wprowadzania do obrotu past rybnych oraz krajowych rynk ach produkcji kontraktacyjnej. 23 kwietnia 2024 r. Lisner przedstawił swoją odpowiedź na sformułowane zastrzeżenia. W swoim stanowisku Zgłaszający przedstawił nowe okoliczności, które powinny być wzięte pod uwagę przy analizie krajow ego rynku wprowadzania do obrotu past rybnych oraz krajowych rynk ów produkcji kontraktacyjnej. W toku przeprowadzonego postępowania organ antymonopolowy ustalił, co następuje: Aktywny uczestnik koncentracji Lisner – należy do grupy kapitałowej znajdującej się ostatecznie pod kontrolą Unter nehmensgruppe Theo Müller S.e.c.s. z siedzibą w Luksemburgu (dalej „ UTM ”). UTM to spółka prywatna z siedzibą w Luksemburgu. [tajemnica przedsiębiorstwa] Grupa Lisner to międzynarodowy konglomerat zajmujący się produkcją nabiału oraz żywności gotowej typu c onvenience . Działalność Grupy koncentruje się przede wszystkim na dwóch rynkach geograficznych: niemieckim i brytyjskim. Poza tymi krajami działa ona również m.in. we Włoszech, Polsce, Czechach i Holandii. Na polskim rynku żywności convenience Grupa Lisner zajmuje się produkcją żywności przetworzonej, głównie w postaci wyrobów na bazie filetów śledziowych, nowoczesnych sałatek oraz past kanapkowych. Lisner posiadając dwa zakłady produkcyjne: w Poznaniu i w Charzynie, prowadzi produkcję i sprzedaż wyrobów n astępujących kategorii: • gotowe przetwory rybne (np. śledzie w sosie, oleju lub zalewie octowej, ryby smażone, śledzie wędzone), Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 4 • sałatki majonezowe (mięsne, rybne, warzywne), • pasty do pieczywa (mięsne, rybne, warzywne). Grupa Lisner poza Zgłaszającym, p osiada na obszarze Polski następujące spółki zależne: • Lisner Poznań sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w Poznaniu - przetwórstwo i sprzedaż ryb i owoców morza , • Lisner Poznań sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu - komplementariusz w Lisner Poznań sp. z o.o. sp. k. , • Lisner Service sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu - komplementariusz w Lisner Service sp. z o.o. sp. k. , • Lisner Service sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w Poznaniu - świadczenie usług informatycznych oraz kadrowo - rachunkowych na rzecz podmiotów z Grupy Lisner , • M üller Dairy Polska sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu - zakup mleka od rolników w Polsce jako surowca do przetworzenia w mleczarni w Leppersdorf w RFN , • Müller Dairy Polska sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w Poznaniu - dystrybucja produktów mlecznych (jogurty, d esery) , • Walon Poland sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie - brak działalności operacyjnej, spółka w likwidacji , • Nordfish Polska sp. z o.o. z siedzibą w Charzynie - brak działalności operacyjnej , • Nordfish - Foodmark sp. z o.o z siedzibą w Charzynie - brak działa lności operacyjnej , • Nordfish - Charzyno sp. z o.o. z siedzibą w Charzynie - wynajem nieruchomości innym spółkom z Grupy Lisner . Obrót wygenerowany przez Grupę Lisner na świecie w 202 3 r. wyniósł [tajemnica przedsiębiorstwa] , w tym w Polsce ok. [tajemnica prz edsiębiorstwa] . Pasywny uczestnik koncentracji GI wraz z podmiotami zależnymi działa w branży przetwórstwa rybnego w Polsce. GI specjalizuje się w produkcji konserw rybnych, ale zajmuje się także produkcją i dystrybucją ryb świeżych i wędzonych, dań gotowych (konserwy mięsne, smalce, galarety) oraz past rybn ych [tajemnica przedsiębiorstwa] Udziały GI należ ą do pana Bogusława Kowalskiego (49,99%) oraz GRWC Holdings Limited z siedzibą w Nikozji na Cyprze (50,01%) [tajemnica przedsiębiorstwa] . GI p osiad a Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 5 zakłady produkcyjne w Kartoszynie i Zdunach. Ten pierwszy zajmuje się produkcją konserw rybnych, głównie ze śledzia, łososia, tuńczyka, makreli, pstrąga i szprota , zaś zakład w Zdunach wytwarza dania gotowe, ekspresowe oraz mięsne. Natomiast Koral S.A. z siedzibą w Kukini , spółka zależna GI , posiada zakład produkcyjny w Kukini, który zajmuje się głównie produkcją łososia. Zakład ten nie wchodzi w zakres koncentracji 1 . Koncentracja obejmuje następujące marki należące do GI : Era Ryb , Graal , Graal Salatino , Jem Fair , Kuchnia Staropolska Nowocześnie , Meal Box , M ega Ryba , Neptun . Poza koncentracją pozostaną marki Superfish i Koral. Zakresem koncentracji objęte zostaną t rzy spółki zależne GI : 1. RC Consulting sp. z o.o. z siedzibą w Swarzewie - zajmuje się prowadze niem wewnętrznej działalności konsultingowej. 2. Kooperol sp. z o.o. z siedzibą w Swarożynie - spółka produkcyjna specjalizująca się w daniach gotowych, ekspresowych i mięsnych. 3. Superfish S.A. z siedzibą w Ustroniu Morskim („ Superfish ”) - zajmuje się dystry bucją wyrobów rybnych, takich jak marynaty, oraz ryby wędzone, sprzedawanych w Polsce i za granicą. Superfish po dokonaniu koncentracji zmieni swoją firmę, zaś sama marka „ Superfish ” nie wchodzi w zakres transakcji. Pozostałe spółki zależne GI , nie zostan ą objęte zakresem koncentracji i przed jej dokonaniem zostaną poddane wewnętrznej reorganizacji i wydzieleniu. Są to: 1. Koral S.A. z siedzibą w Kukini - produkcj a łososia na ciepło i zimno oraz łososia marynowanego ; 2. Graal Norway AS z s iedzi bą w Hordaland, Kr ólestwo Norwegii – dystrybucja i sprzedaż ryb i przetworów rybnych w Norwegii; 3. Agro Fish Sp. z o.o. z siedzibą w Kartoszynie – produkcja pasz dla ryb i zwierząt towarzyszących. Koncentracją objęta jest też część mienia Koral S.A. z siedzibą w Kukini , zawi erająca określone linie produkcyjne i urządzenia (które po zainstalowaniu w odpowiednich pomieszczeniach, z odpowiedni ą instalacją chłodniczą itp.) mogą służyć do produkcji wyrobów w marynatach . Nabywane mienie będzie w okresie przejściowym (trwającym maks ymalnie 12 1 Koral S.A. z siedzibą w Kukini jest przejmowan y przez hinduską grupę Captain Fresh – postępowanie antymonopolowe w tej sprawie toczy się równolegle – sprawa nr DKK - 1.421.44.2024. Więcej informacji https://uokik.gov.pl/bip/infifresh - foodtech - as . Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 6 miesięcy po dniu zamknięcia koncentracji) wykorzystywane przez Koral S.A. z siedzibą w Kukini do produkcji wybranych produktów na zlecenie dotychczasowego właściciela GI . GI realizuje sprzedaż swoich produktów w Polsce [tajemnica przedsiębiorst wa] , jak i na eksport głównie do Stan ów Zjednoczon ych, Australi i i Włoch. Kooperol nie prowadzi sprzedaży na rynek, całość jej produkcji dystrybuowana jest przez spółki zależne GI. Obrót wygenerowany przez GI w 2022 r. wyniósł ok. [tajemnica przedsiębiorst wa] na świecie, w tym [tajemnica przedsiębiorstwa] w Polsce . Opis i przyczyny koncentracji Planowana koncentracja została zgłoszona w trybie art. 13 ust. 2 pkt 2 i 4 ustawy o ochronie konkurencji. Koncentracja ma prowadzić do przejęcia kontroli przez Li sner nad GI poprzez nabycie 100% udziałów w kapitale zakładowym Greenwich Investments sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie oraz nabyci a części mienia Koral S.A. z siedzibą w Kukini . Lisner przejm i e wyłączną kontrolę nad GI oraz pośredni ą kontrol ę nad następ ującymi spółkami zależnymi GI : 1) RC Consulting sp. z o.o. z siedzibą w Swarzewie, 2 ) Kooperol sp. z o.o. z siedzibą w Swarożynie, 3) Superfish S.A. z siedzibą w Ustroniu Morskim. Transakcja obejmuje również nabycie części mienia należącego do Koral S.A. z siedzibą w Kukini, które zawiera określone linie produkcyjne i urządzenia (które po zainstalowaniu w odpowiednich pomieszczeniach, z odpowiedni ą instalacją chłodniczą itp.) mogą służyć do produkcji wyrobów w marynatach. Podstawą zgłoszenia zamiaru konce ntracji jest Umowa Sprzedaży Udziałów z 16 lutego 2023 r. Celem koncentracji jest rozwój działalności Lisner, co stanowi jeden z elementów strategii poszerzania oferty produktowej dla klientów, zwłaszcza w kategorii wyrobów rybnych w Polsce i za granicą. Transakcja umożliwi także wykorzystanie marki Lisner w celu promocji różnorakich wyrobów rybnych wśród dotychczasowych i przyszłych konsumentów. Wynika to z faktu, że GI jest aktywny na rynkach zagranicznych głównie jako producent kontraktowy, zaś w znaczn ie mniejszym stopniu poprzez sprzedaż własnych produktów markowych. Realizując koncentrację, Lisner zmierza także do rozwoju prowadzonego biznesu w długoterminowym celu częściowego zrównoważenia siły nabywczej podmiotów z sektora handlu detalicznego. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 7 Rynk i właściwe, na które koncentracja wywiera wpływ W myśl art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji , przez rynek właściwy rozumie się rynek towarów, które ze względu na ich przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w tym jakość, są uznawane przez ich nabywców z a substytuty oraz są oferowane na obszarze, na którym, ze względu na ich rodzaj i właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znaczące różnice cen i koszty transportu, panują zbliżone warunki konkurencji. A zatem rynek ten wyzn aczają zasadniczo dwa elementy: towar (rynek produktowy) i terytorium (rynek geograficzny). Przetwórstwo ryb w Polsce Sektor przetwórstwa ryb w Polsce jest w znacznym stopniu zależny od zagranicznych dostaw surowca rybnego. Według szacunków ok. 85% sur owca rybnego ogółem zużywanego w Polsce do produkcji przetworów rybnych pochodzi z importu. Nie inaczej jest w przypadku śledzia , który jest najbardziej popularnym surowce do produkcji przetworów rybnych . I tak na przykład w 2022 r. krajowe połowy śledzia zaspokajały jedynie ok. 16% popytu na tę rybę w Polsce, co oznacza, że 84% tego surowca pochodziło z importu. Surowiec rybny (na który składają się ryby w całości lub ryby po obróbce wstępnej) kupowany przez Lisner obejmuje filety i płaty pozyskiwane głów nie w Norwegii . GI również zaopatruje się w surowiec rybny poza Polską, głównie w Norwegii i Islandii. Branża przetwórstwa rybnego w Polsce jest dość zróżnicowana. Zgodnie z raportem Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w październiku 20 22 r. przetwórstwem ryb zajmowało się 240 zakładów z uprawnieniami do handlu produktami rybnymi na obszarze UE , z tego 54 średnich i dużych przedsiębiorstw przetwórstwa ryb tj. zatrudniających ponad 49 osób, w tym 9 dużych tj. zatrudniających ponad 249 osó b 2 . Sektor przetwórstwa ryb w Polsce rozwija się dynamicznie od blisko dwóch dekad. Czynnikiem istotnie zwiększającym konkurencję wśród producentów wyrobów rybnych, sałatek i past rybnych jest fakt, że zdecydowana większość wytwórców dostarcza na rynek za równo produkty markowe , jak i produkuje na zlecenie sieci handlowych. 2 K. Hryszko (red.), Sytuacja na światowym rynku ryb i jej wpływ na rozwój sektora rybnego w Polsce , Instytu t Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy, 2018. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 8 Charakterystycznym trendem w latach 2012 - 2022 był wzrost liczby podmiotów, które są tzw. dualnymi producentami (produkują zarówno markowe produkty , jak i na potrzeby marek prywatnych ). Dotyczy to wielu przedsiębiorców np. Kapitan Navi, Mors, Dega, Mirko, Fisher King. W efekcie, proces ten pozytywnie wpływał na intensywność konkurencji pomiędzy wytwórcami produktów rybnych, sałatek oraz past rybnych , zwiększając jednocześnie siłę przetarg ową odbiorców (sieci detalicznych). W latach 2020 - 2022 aktywność inwestycyjna przetwórców ryb była na ogół wysoka. Po niewielkim jej obniżeniu w 2020 r., nastąpił wzrost nakładów inwestycyjnych w 2021 r. do rekordowego poziomu (prawie 380 mln zł, tj. o 50 % więcej niż wynosiły roczne odpisy amortyzacyjne), co zapewnia nie tylko odtworzenie majątku trwałego zużytego w procesie produkcji, ale również rozwój technologiczny parku maszynowego. 3 Trend ten wyhamował w I półroczu 2022 r., kiedy ograniczono szereg i nwestycji rozwojowych, a wartość zainwestowanych środków była tylko o 3% większa od kwoty odpisów amortyzacyjnych. Przetwórstwo rybne w Polsce dysponuje jednak nowoczesnym parkiem maszynowym, który zmodernizowano w latach wcześniejszych, przy dużym wsparci u środków unijnych. 4 Wejścia na rynek (w okresie 2012 - 2022) kształtowały się następująco: 1. Thai Union – jeden z największych w skali globalnej przetwórców ryb, szczególnie w kategorii puszek rybnych w 2014 r. przejął King Oscar posiadającą istotną pozycję w zakresie markowych produktów rybnych w puszkach w Polsce. 2. Marine Harvest – norweska firma specjalizująca się w hodowli i przetwórstwie łososia wędzonego przejęła firmę Morpol. Marine Harvest operuje na rynku marek producenckich w Polsce pod mark ą MOVI i jednocześnie jest znaczącym dostawcą produktów pod markami własnymi sieci handlowych. 3. Mirko – wprowadziła na rynek w 2016 roku śledziowe produkty na tackach. Produkty aktualnie występują zarówno pod marką Mirko , jak i markami własnymi sieci handlowych. 4. L i bru Sea – firma powstała w 2018 roku, wprowadziła na rynek nowatorski asortyment paczkowanych ryb wędzonych, pieczonych, parowanych. 3 K. Hryszko (red.), Rynek ryb. Stan i perspektywy , Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy, 2022. 4 Ibidem. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 9 5. Kapitan Navi – w 2019 roku upowszechniła na rynku Śledzie po Kołobrzesku w charakterystycznym opakowaniu 800g , a także p oszerzyła asortyment o opakowania 500g. Produkty dostępne pod marką producenta w sieci Biedronka aktualnie stanowią istotną część całej kategorii przetworów śledziowych. 6. Rio Mare – firma pod swoją marką wprowadziła na ryn e k sałatki tuńczykowe w puszkach p oszerzając dystrybucję o kanał HSD w 2020 roku. 7. CPF – inwestor branżowy z Tajlandii w 2022 roku uruchomił produkcję w Polsce i wprowadził do kanału dyskontowego, pod marką własną detalisty matjasy, salinat i śledzie typu wiejskie w słoiku. Spożyci e pro duktów rybnych, sałatek i past w Polsce Spożycie ryb i owoców morza w Polsce ( w przeliczeniu na mieszkańca ) charakteryzuje się rosnącym trendem od 2010 r., aczkolwiek dynamika wzrostu jest niewielka i okresowo wrażliwa na zmiany cen oraz sytuacj ę finansow ą gospodarstw domowych. Potwierdzają to dane za lata 2017 - 2021. W 2021 r. spożycie ryb i owoców morza przekroczyło poziom 14 kg na osobę, jednak szacunki IERiGŻ - PIB pokazują, że w 2022 r. spożycie spadło w ujęciu r/r. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 10 Tabela 1 : Spożycie ryb i owoców mo rza w Polsce wg danych bilansowych (kg/mieszkańca, masa żywa) Kategoria/rok 2010 - 2012 2013 - 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 5 Razem ryby i owoce morza 12,32 12,70 13,11 12,46 13,02 13,11 13,33 14,18 13,61 śledzie 2,40 2,13 2,70 2,56 2,88 2,64 2,73 2,82 2,25 makrele 0,82 0,88 0,81 1,04 1,18 1,33 1,16 1,20 0,90 szproty 0,68 0,68 0,85 0,99 1,00 0,92 1,09 0,99 0,97 tuńczyki 0,45 0,46 0,58 0,43 0,54 0,54 0,68 0,62 0,64 Źródło: K. Hryszko (red.), Sytuacja na światowym rynku ryb i jej wpływ na rozwój sektora rybnego w Polsce, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy, 2018; K. Hryszko (red.), Rynek ryb. Stan i perspektywy, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy, 20 22. O ile wzrost dochodów gospodarstw domowych w latach 2012 - 2022 pozytywnie wpływał na wielkość spożycia ryb, o tyle niekorzystnym czynnikiem był szybszy wzrost cen tej kategorii w porównaniu z innymi kategoriami produktów spożywczych. W latach 2001 - 2017 ceny detaliczne ryb i owoców morza zwiększyły się o 78%, podczas gdy mięso i jego przetwory zdrożały o 46%, a nabiał o 43%. Produkty rybne podrożały szczególnie względem mięsa drobiowego, które w okresie 2001 - 2017 podr o żało o zaledwie 15%, a także względe m wieprzowiny, która podr o żała o 39%. Te trendy cenowe – nawet jeśli dotyczą dalszych substytutów wobec produktów rybnych – miały istotny wpływ na wielkość spożycia. 6 Kanały sprzedaży produktów rybnych Istnieją dwa główne kanały dystrybucji produktów ryb nych: 5 Oszacowanie IER iGŻ - PIB. 6 R. Knap, K. Włodarczyk, Zdrowotne i środowiskowe uwarunkowania decyzji konsumentów a tendencje rozwoju spożycia artykułów rybnych , Studia i Prace WNEiZ US, nr 44/2 2016, https ://wnus.usz.edu.pl/sip/file/article/view/2950.pdf Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 11 • handel nowoczesny (dyskonty, hipermarkety, supermarkety oraz sieci małych sklepów convenience); • h andel tradycyjny (hurtownie rybne i spożywcze zaopatrujące małe lokalne sklepy spożywcze). W przypadku odbiorców z sektora handlu nowoczesnego (HSD 7 i CC S 8 ), wytworzone i sprzedane produkty są dostarczane do centrów dystrybucji danego klienta. Następnie odbiorca we własnym zakresie przewozi je ze swoich centrów do sklepów. Z kolei sprzedaż na rzecz małych sklepów niezależnych (handel tradycyjny) realizowan a jest poprzez hurtownie regionalne. N iemal cała sprzedaż marek producenckich uczestników koncentracji odbywa się poprzez hurtownie oraz sprzedawców detalicznych (sieci handlowe np. Carrefour, Dino, Aldi czy Netto). Strony nie prowadzą sprzedaży produktów markowych do odbiorców końcowych w sektorze HoReCa 9 . W odniesieniu do handlu tradycyjnego podstawą współpracy z firmą Lisner jest podpisanie umowy ramowej, która określa ogólne zasady kooperacji i warunki handlowe. Częścią umowy ramowej jest cennik z pro duktami pod marką Lisner i Marinus dedykowanymi dla rynku polskiego, co nie jest jednoznaczne z kupowaniem wszystkich pozycji z cennika. Ostateczna decyzja o zakresie transakcji handlowej należy do dystrybutora, który określa jakie produkty z cennika chce sprzedawać. Dystrybutor ma pełną elastyczność w wyborze zamawianego asortymentu. Natomiast w przypadku tzw. handlu nowoczesnego współpraca Lisner z klientami tzw. sieciowymi opiera się na umowach ogólnych, do których dołączane są porozumienia produktowe, o kreślające asortyment dedykowany dla każdego klienta. Wybór asortymentu (zarówno marki producenckie jak i marki własne sieci handlowych) jest zdefiniowany w konkursie ofert / przetargu organizowanym przez sieć, reprezentowaną w osobie k upca, do którego nal eży ostateczna decyzja o podjęciu współpracy. Każda s ieć ma indywidualne wymagania odnośnie produktów i kategoryzuje je według własnej segmentacji produktó w. Lata 2012 - 2022 charakteryzuj ą się istotnym spadkiem udziału kanału handlu tradycyjnego, w szczegól ności w przypadku produktów rybnych (śledzie i inne małe ryby 7 HSD – hipermarkety, supermarkety, dyskonty. 8 CCS - z ang. consumer centric selling (alternatywnie: consumer centric retailing ). 9 Hotele - Restauracje - Catering. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 12 pelagiczne) oraz sałatek. Jednocześnie w tym okresie nast ąpił istotny wzrost udziału sprzedaży ww. produktów w kanale HSD 10 . W przypadku rynku past do pieczywa, udziały najważniejszych kanałów s przedaży w latach 2012 - 2022 były relatywnie stabilne, w szczególności nie wystąpił istotny wzrost udziału HSD . W tym samym okresie (2012 - 2022) nastąpił istotny wzrost sprzedaży produktów pod markami prywatnymi, co wynikało głównie z rozwoju sprzedaży w ka nale HSD , w którym udziały marek własnych sieci handlowych są szczególnie wysokie. Znajduje to odzwierciedlenie w rosnącej liczbie tzw. dualnych producentów, a więc wytwórców wytwarzających zarówno produkty markowe, jak i mar ki własn e sieci handlowych. W k ategorii rybnej, w perspektywie długoterminowej można zaobserwować znaczący wzrost udziałów marki własnej detalistów 11 . W tej grupie jako szczególnie silna wyróżnia się marka sieci Biedronka – Marinero. W edług danych z badania ilościowego marka ta jest trze cią na rynku pod względem rozpoznawalności, ze wspomaganą świadomością na poziomie 73%. Spośród innych marek wyróżnia się pozytywnie cechami takimi jak: spełnia moje potrzeby , lubię tę markę , to marka dla mnie . Badania jakościowe potwierdzają, że konsumenc i często nie mają świadomości dystrybucji marki Marinero wyłącznie w jednej sieci handlowej, twierdząc, że produkty tej marki można kupić w prawie każdym sklepie 12 . K anał handlu nowoczesnego ma dominujące znaczenie dla uczestników koncentracji. W przypadku Lisner stanowi on ponad [tajemnica przedsiębiorstwa] całkowitej sprzedaży na polskim rynku, natomiast w odniesieniu do produkcji marek na zlecenie sieci handlowych jest to niemal [tajemnica przedsiębiorstwa] . W przypadku GI na nowoczesny kanał dystrybucji przypada [tajemnica przedsiębiorstwa] . Dominujące znaczenie kanału nowoczesnego to rezultat długoletniego trendu rozwoju tego rodzaju sklepów, które wypierają z rynku małoformatowe sklepy zaopatrujące się w towary u hurtowników (tzw. handel tradycyjny). Ta tendencja dotyczy zarówno sprzedaży żywności ogółem (szeroki koszyk zakupowy), jak i sprzedaży kategorii produktowych, które dostarczają uczestnicy koncentracji. P roces wzrostu 10 Źródło: Lisner za raportem Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej (IERiGŻ) w odniesieniu do wielkości konsumpcji ryb w Polsce - mgr inż. Krzysztof Hryszko, dr inż. Andrzej Lirski, dr Adam Mytlewski, Sytuacja na światowym rynku ryb i jej wpływ na rozwój sektora rybnego w Polsc e, IERiGŻ, Warszawa 2018. 11 Źródło: Lisner za raportem Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej (IERiGŻ) w odniesieniu do wielkości konsumpcji ryb w Polsce - mgr inż. Krzysztof Hryszko, dr inż. Andrzej Lirski, dr Adam Mytlewski, Sytuacja na światowym rynku ryb i jej wpływ na rozwój sektora rybnego w Polsce, IERiGŻ, Warszawa 2018. 12 Źródło: Lisner (Raport z badania, marzec 2023, agencja badawcza Difference). Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 13 znaczenia kanału handlu nowoczesnego przełożył się na zwiększenie konkurencji na rynku między producentami przetworów rybnych, sałatek i past rybnych . Po pierwsze, duże sklepy mają większą przestrzeń na półkach przeznaczoną na poszczególne kategorie (w porównaniu z małymi sklepami), co zapewnia większy wybór konsumentom. Po drugie, nieodzowny element modelu biznesowego handlu nowoczesnego stanowi wprowadzanie na rynek produktów pod marką własną sieci handlowej, co jest źródłem dodatkowej silnej presji konkurencyjnej na marki producenckie. Podmioty należące do handlu nowoczesnego orga nizują przetargi na produkcję na potrzeby swoich marek, co dodatkowo zwiększa konkurencyjność rynku. Po trzecie, duże sieci detaliczne posiadają znaczącą siłę przetargową , która dodatkowo zwiększa presję konkurencyjną między producentami przetworów rybnych , sałatek i past rybnych . Substytucyjność marek producenckich i marek własnych Istotnym elementem wszystkich rynków produktowych jest współwystępowanie marek producenckich i marek własnych (prywatnych - ang. private labels ). Kwestia relacji i znaczenia m arek producenckich i marek własnych ma zatem istotne znaczenie w niniejszym postępowaniu . Marka własna to marka należąca nie do wytwórcy czy producenta, ale do sprzedawcy detalicznego lub innego podmiotu wprowadzającego dane produkty na rynek, który zleca wytwarzanie swoich towarów producentowi kontraktowemu pod własną marką należącą do zleceniodawcy. Sprzedawcy detaliczni zlecają produkcję marek własnych producentom, którzy jednocześnie są producentami swoich własnych marek . Ponadto jedną markę własną może produkować kilku producentów. Od swoich początków w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku (a w Polsce po przełomie 1989 r.) marki własne ewoluowały od tańszych, generycznych produktów, do produktów niemal równoważnych pod względem jakości i cen, bliższych w świadomości konsumentów markom producenckim. W toku badania rynkowego przeprowadzonego przez Prezesa Urzędu wszyscy producenci oraz znakomita większość dystrybutorów (15 na 17 podmiotów) potwierdzili, że produkty sprzedawane pod markami własnymi są substytutami produktów pod markami producenckimi. Reprezentatywne w tym zakresie są opinie, że „marki prywatne szczególnie dyskontów stanowią poważną konkurencję dla marek producenckich. Udział marek prywatnych sieci zwiększa się systematycznie kosztem udziału pozostałych marek Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 14 producentów” ( [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 1 ] ) oraz „marki własne sieci handlowych zdecydowanie stanowią konkurencję dla marek producenckich w poszczególnych kategoriach produktów objętych badaniem. Produkt y oferowane pod markami własnymi sieci stanowią najczęściej dokładne odpowiedniki jakościowe dla marek producenckich, jednak oferowane są klientom w niższych cenach. W wiodących na polskim rynku sieciach detalicznych (m.in. sieć sklepów [ tajemnica przedsię biorstwa – Załącznik pkt 2 ] ) produkty marek własnych są liderami sprzedaży wartościowej i ilościowej. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż produkty oferowane pod markami własnymi sieci handlowych są bez wątpienia silną konkurencją dla marek produ cenckich” ( [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 3 ] ). Również Lisner przedstawił szeroką argumentację na poparcie tego stanowiska. Odwołał się do badania konsumenckiego 13 , które wskazuje, że marka produktu ma ograniczony wpływ na decyzje konsumentów. W przypadku przetworów rybnych marka stanowi czynnik wyboru dla 22% respondentów, podczas gdy najważniejszymi k ryteriami są smak (48%), cena (44%), stosunek ceny do jakości (34%), składniki (33%), promocje (28%) oraz rodzaj lub gatunek ryby, na której wyr ób bazuje (26%) 14 . Ponadto Lisner podkreślił, że wiele produktów marek własnych sieci zawiera te same składniki, co produkty marek producenckich , a odbiorcy (sieci handlowe) wymagają wysokiej jakości produktu po możliwie najniższej cenie. Co więcej, sieci h andlowe, zwłaszcza dyskontowe, są w stanie zaoferować atrakcyjne promocje, które dodatkowo zwiększają przewagę konkurencyjną produktów marek własnych . Zatem produkty marek własnych sieci wywierają znaczącą presję konkurencyjną, a przy tym wykazują wysoką s ubstytucyjność popytową z produktami markowymi. Ta presja marek własnych sieci jest bardzo dobrze widoczna na wszystkich wyróżnionych rynkach 15 . Rynki właściwe w sprawie W niniejszej koncentracji r ynkami wspólnymi dla uczestników koncentracji są: 13 GfK, “Machaj wędą, ryby będą. Rynek i nabywcy ryb i przetworów rybnych”, marzec 202 2 r. 14 GfK, “Machaj wędą, ryby będą. Rynek i nabywcy ryb i przetworów rybnych”, marzec 2022 r. 15 Konkluzja o substytucyjności produktów wprowadzanych na rynek pod markami prywatnymi i pod markami producenckimi odnosi się wyłącznie do produktów objętych bad aniem w niniejszym postępowaniu, tj. sałatek warzywnych, sałatek rybnych, sałatek mięsnych, past mięsnych, past rybnych, past warzywnych, gotowych przetworów z małych ryb pelagicznych (z wyłączeniem śledzia) oraz gotowych przetworów ze śledzia i nie może b yć odnoszona do innych kategorii produktów czy to spożywczych czy przemysłowych. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 15 1. światowy rynek zakupu surowca rybnego , 2. krajowy rynek wprowadzania do obrotu gotowych przetworów ze śledzia, 3. krajowy rynek wprowadzania do obrotu gotowych przetworów z małych ryb pelagicznych (z wyłączeniem śledzia), 4. krajowy rynek wprowadzania do obrotu past warzy wnych , 5. krajowy rynek wprowadzania do obrotu past rybnych, 6. krajowy rynek wprowadzania do obrotu sałatek rybnych, 7. krajowy rynek wprowadzania do obrotu sałatek warzywnych, 8. krajowe rynki produkcji kontraktacyjnej chłodzonych przetworów rybnych . Definicje ry nków zostały określone w oparciu o zaproponowane przez Zgłaszającego kryteria i złożone w t ok u postępowania wyjaśnienia. Rynek zakupu surowca rybnego Surowiec rybny stanowią ryby w całości lub ryby po obróbce wstępnej , które są następnie wykorzystywan e w przetwórstwie rybnym do wytwarzania produktów rybnych. Obydwaj uczestnicy koncentracji nabywają surowiec rybny. Rynek zakupu surowca rybnego, charakteryzuje s ię tym, że większość dostawców tego surowca (strona podażowa) oferuje więcej niż jeden gatunek ryb – oferta obejmuje zarówno śledzia , jak również małe ryby pelagiczne oraz inne rodzaje ryb. Podmioty oferujące surowiec rybny dążą do tego aby ich asortyment był jak najbardziej kompletny i mógł stanowić kompleksowe źródło dostaw (tzw. one - stop - shop). Również w iększość przetwórców surowca rybnego (strona popytowa) zajmuje się przetwórstwem różnego rodzaju surowca rybnego (np. nie tylko śledzia, czy nie tylko innych małych ryb pelagicznych). Zatem co do zasady szukają oni dostawców mogących zaspokoić cał ość (lub większość) ich potrzeb zakupowych (pod warunkiem, że są oni konkurencyjni pod względem ceny, a także innych warunków dostaw). W ocenie Prezesa Urzędu r ynek ten ma wymiar światowy. Znakomita większość surowca rybnego w Polsce pochodzi z importu, a podaż krajowa ma jedynie charakter uzupełniający. Rynek ten może podlegać dalszej segmentacji wg gatunków ryb . Jednakże ostateczną definicję można pozostawić otwartą, gdyż nawet w najbardziej konserwatywnym podejściu udziały uczestników koncentracji nie s ą znaczne. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 16 Rynek wprowadzania do obrotu gotowych przetworów ze śledzia Śledź to najczęściej spożywana ryba w Polsce – w 2020 r. jej spożycie na głowę wyniosło 20% łącznego spożycia ryb. Produkty ze śledzia sprzedawane są głównie w stanie schłodzonym, w związku z czym, w przeciwieństwie do konserw, wymagają odpowiedniej logistyki z kontrolowaną temperaturą. Wyróżnianie śledzia od innych ryb pelagicznych dla potrzeb oceny koncentracji można również spotkać w orzecznictwie Komisji Europejskiej 16 . Produkty z e śledzia mają, w przeliczeniu na 1 kg, znacznie niższe ceny niż produkty z innych małych ryb pelagicznych, np. makreli. Grupa produktowa – gotowe przetwory ze śledzia obejmuje kategorie: - śledzie przetworzone (np. śledzie w sosach, w oleju, zalewach octo wych, galarecie, salinat); - konserwy śledziowe (np. śledź w sosie pomidorowym, śledź w oleju). Rynek ten nie obejmuje ryb świeżych, wędzonych, mrożonych. Rynek wprowadzania do obrotu przetworów ze śledzia w Polsce cechuje znaczna sezonowość, a szczyt spr zedaży przypada na ostatni kwartał roku (w szczególności grudzień). Dużą rolę odgrywają sieci dyskontowe ze swoimi promocjami, ale widać także znaczące zróżnicowanie produktowe (w zakresie różnych smaków, składników, opakowań, porcji itp.) mające na celu z aspokojenie różnorakich preferencji i potrzeb klientów. Rynek ten nie wymaga dalszej segmentacji ze względu na rodzaj przetwarzania, ponieważ śled zia można przygotować na różne sposoby (np. gotowane, marynowane) i można je sprzedawać w różnych opakowaniac h (tj. puszkach, opakowaniach plastikowych, szklanych słoik ach itp.). Komisja w prowadzonym przez siebie postępowaniu ustaliła, że śledź pakowany w puszki /konserwy wywiera presję konkurencyjną na śledzie pakowane w plastikowe pojemniki i sprzedawane w codz iennym dziale świeżych produktów w sklepach detalicznych. Ponieważ oba produkty są podobne pod względem smaku, konsystencji i okazji spożycia, z punktu widzenia konsumenta są substytucyjne 17 . O wyjątkowej pozycji śledzia na rynku produktów rybnych w Polsce świadczy fakt, że przeciętny Polak spożywa około 3 razy więcej śledzi niż przeciętny 16 Decyzja Komisji w sprawach M.2302, Heinz / CSM, M.4089 GILDE/HEIPLOEG, M.9369 – PAI Partners/Wessanen. 17 Decyzja Komisji w sprawie M.7035 - Austevoll Seafood/Kvefi/JV. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 17 mieszkaniec UE (2,73 kg vs. 0,98 kg), pomimo niższego spożycia ryb ogółem 18 . Wyróżnienie odrębnego rynku produktowego dla przetworów ze śledzia uzasadnione jest także wielo wiekową tradycją spożywania tej ryby w Polsce w różnorakich formach. Obecnie konsumenci mogą wybierać z bogatej palety wyrobów śledziowych dostępnych na rynku, stosownie do szczególnej roli odgrywanej przez tę rybę w polskiej kuchni i tradycji. W toku prz eprowadzonego przez Prezesa Urzędu badania rynkowego żaden z ankietowanych przedsiębiorców nie zwrócił uwagi na zasadność węższego podziału rynku uznając zaproponowaną definicję za prawidłową. Gotowe przetwory ze śledzia charakteryzują się następującymi ce chami: • unikalnym, specyficznym smakiem związanym z procesem marynowania i/lub solenia ryby; • charakterystycznym, intensywnym zapachem; • niższą średnią ceną półkową produktów niż te z kategorii przetworów „ nie - śledziowych ” ; • wizerunkiem tańszej, powszechnej, m ocno tradycyjnej ryby; • silną sezonowością spożycia związaną z okresami świątecznymi . Rynek wprowadzania do obrotu gotowych przetworów z małych ryb pelagicznych (z wyłączeniem śledzia) Ryby pelagiczne to ryby, które zazwyczaj pływają w strefach pelagiczn ych oceanów, tj. w górnych warstwach zbiornika wodnego (od powierzchni morza do 200 metrów). Głównymi gatunkami ryb pelagicznych są śledź, makrela, sardynka, ostrobok, sardela, dobijak, gromadnik, błękitek, okowiel, szprot, łupacz, słonecznica, srebrzyk, s tynka i ukleja. Ryby pelagiczne mogą być wykorzystywane do spożycia przez ludzi (tj. do produkcji produktów konsumenckich), jak również do spożycia innego niż przez ludzi (tj. do produkcji mieszanek paszowych) 19 . Do grupy produktowej - gotowe przetwory z ma łych ryb pelagicznych (z wyłączeniem śledzia) zaliczyć należy: 18 https://www.eumofa.eu/documents/20178/477018/EN_The+EU+fish+market_2021.pdf/27a6d912 - a758 - 6065 - c973 - c1146ac93d30? t=1636964632989 19 Decyzja Komisji w sprawie M.7035 - AUSTEVOLL SEAFOOD/KVEFI/JV. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 18 - konserwy bez śledzi oraz bez sałatek rybnych (np. konserwa z makrelą w sosie pomidorowym, konserwa ze szprotem w oleju, sardynki w oleju); - chłodzone przetwory nie śledziowe (np. makrela opi ekana w zalewie octowej, surimi na raz w sosie; morszczuk w galarecie). Produkty te sprzedawane są głównie jako konserwy o długim okresie trwałości niewymagające transportu i przechowywania w kontrolowanej temperaturze. Jedynie nieliczne produkty z tej kat egorii wymaga ją kontrolowanych warunków chłodniczych przy ich sprzedaży. I stnieje wysoki stopień substytucyjności między należącymi do tej kategorii wyrobami z ryb różnych gatunków. Jak już wspomniano , p rodukty ze śledzia mają, w przeliczeniu na 1 kg, znac znie niższe ceny niż produkty z innych małych ryb pelagicznych, np. makreli. Skutkuje to wyodrębnieniem kategorii produktów ze śledzia jako osobnego rynku produktowego. W 2022 r. średnia cena produktu na rynku przetworów z małych ryb pelagicznych wynosiła ok. 29,9 zł za 1 kg, czyli była o ok. 47% wyższa niż cena przeciętnego produktu z rynku gotowych przetworów ze śledzia ( ok. 20,3 zł za 1 kg). Na rynku tym d ominują produkty pakowane w puszkach, choć występują także słoiki (np. makrela smażona) czy tacki (ryba po grecku). Silną presję konkurencyjną wywierają produkty marek prywatnych, oferując podobną jakość i skład, co produkty markowe, ale za niższą cenę . Jak wskazuje Lisner , na podstawie swoich badań , w przypadku niemal połowy konsumentów zakup przetw orów z małych ryb pelagicznych jest zwykle decyzją nieplanowaną. Spontaniczne decyzje o zakupie konserw rybnych powodowane są nagłą ochotą na dany produkt w trakcie zakupów, a często także promocjami. Zdecydowanie najpopularniejszym miejscem zakupu tego ro dzaju żywności są dyskonty, które preferuje 4 z 10 konsumentów kupujących wyroby przedmiotowej kategorii. Wybór konkretnej lokalizacji do zakupu jest pochodną głównie położenia sklepu, poziomu cen oraz dostępności atrakcyjnych promocji. Gotowe przetwory z małych ryb pelagicznych (z wyłączeniem śledzia) charakteryzują się następującymi cechami: • różnorodnością używanej technologii (parowanie, opiekanie) z wyłączeniem procesów dojrzewania w solance, jako procesów charakterystycznych dla obróbki surowca śledzio wego, nadających mu innych, wyróżniających cech organoleptycznych; Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 19 • użytkownicy tej kategorii wykazują dużą skłonność do substytuc ji produktowej między różnymi gatunkami ryb . Rynek ten nie obejmuje ryb świeżych, wędzonych i mrożonych . Rynek wprowadzania do obrotu past warzywnych Pasta warzywna to grupa produktowa obejmująca produkty na bazie warzyw, rozdrobnione i zmielone, których założonym sposobem użycia jest smarowanie. Konsystencja past warzywnych jest j edną z kluczowych cech odróżniających pasty od s ałatek. Grupa produktowa – pasty warzywne obejmuje: - pasty chłodzone jajeczne i warzywne (np. Pastella jajeczna, Pastella z suszonymi pomidorami); - pasty warzywne „ambientowe” tzn. niechłodzone (np. pasty warzywne w słoiczkach). Pasta warzywna jako kateg oria produktowa charakteryzuje się następującymi cechami: - skład pasty jest wegetariański lub wegański; - jest produktem gotowym do spożycia z głównym zastosowaniem jako składnik kanapek; - jest produktem o mocno rozdrobnionej konsystencji umożliwiającej smarowanie; - oferowana jest zarówno jako produkt chłodzony, jak i niechłodzony ; - p asty warzywne są tańsze od past mięsnych i rybnych. Rynek wprowadzania do obrotu past rybnych Pasta rybna to grupa produktowa obejmująca produkty na bazie ryb, rozdrobni on ych i zmielon ych , których założonym sposobem użycia jest smarowanie. W przypadku produktów w słoikach do past rybnych zalicza się jedynie te produkty, które można zakwalifikować jako „smarowidła”, natomiast nie zalicza się do nich ryb w kawałkach czy da ń rybn ych . Pasta rybna jako kategoria produktowa charakteryzuje się następującymi cechami: - zawiera mięso ryb; - jest produktem o mocno rozdrobnionej konsystencji umożliwiającej smarowanie; - stanowi produkt gotowy do spożycia z głównym zastosowaniem jako składnik kanapek; Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 20 - oferowana jest wyłącznie w wariantach chłodzonych. W śród past rybnych w y stępuje d uże zróżnicowanie składu (makrela, łosoś, tuńczyk, pstrąg) oraz opakowań (miseczka, tuba). Ponadto rynek ten charakteryzuje d uże wykorzystanie sprzedaży pr omocyjnej (głównie za sprawą tzw. wielosztuk). Jednocześnie zauważalny jest r ozwój produktów rzemieślniczych w tej kategorii oraz produktów premium (np. Kuter Fish, Manufaktura Kaszubskich Przysmaków Rybnych). Produkty premium są istotnie droższe. Przykład owo dystrybuowane przez GI pasty Abba mają śre dn ią cen ę za 1 kg wynos zącą ok. 78 zł, podczas gdy średnia cena za 1 kg past Pastella (marka Lisner) wynosi ok. 37 zł ( za Zgłaszając ym ). Pasty premium kierowane są również do węższego grona konsumentów, o czym świadczy ich dostępność - p rodukty Lisner są dostępne w ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] sklepów , podczas gdy pasta Abba dystrybuowana przez GI ( produkt premium) tylko w ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] . Na k rajowy m rynk u wprowadzania do obrotu past rybnyc h pojawiają się now i gracz e . W styczniu 2024 r. Thai Union wszedł na polski rynek oferując pasty premium pod marką King Oscar. Z kolei Rio Mare, producent o międzynarodowym zasięgu , rozpoczęła w Polsce sprzedaż past w tubach (pod marką Rio Mare). Ponadto C ontimax, polski producent ryb i przetworów rybnych został dystrybutorem past produkowanych przez Aakerman, które w przeszłości dystrybuował Lisner. Mimo podobieństw do past warzywnych i mięsnych w zakresie właściwości i przeznaczenia produktu, pasty rybne stanowią odrębny rynek produktowy ze względu na różnice w składnikach . Produkty tej kategorii, charakteryzujące się intensywnym i pełnym smakiem, spożywane są najczęściej w ramach szybkiego śniadania lub kolacji i używane są do smarowania pieczywa głównie jako wierzchnia warstwa kanapki (a nie jako podkład pod wędlinę czy ser), czasem z dodatkiem jarzyny dla większej lekkości smaku. Wzorce konsumpcji past rybnych są podobne w przypadku mężczyzn i kobiet oraz w poszczególnych grupach wiekowych, a zakupy doko nywane są we wszystkich krajowych kanałach dystrybucji. [tajemnica przedsiębiorstwa] GI nie posiada zdolności produkcyjnych do wytwarzania past rybnych. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 21 Rynek wprowadzania do obrotu sałatek warzywnych Sałatka warzywna to grupa produktowa obejmująca pro dukty złożone z gotowanych warzyw połączonych majonezem lub sosem majonezowym. Do tej kategorii nie zalicza się surówek, nawet z dressingiem. Sałatki sprzedaje się głównie w formie schłodzonej i jako takie wymagają odpowiedniej logistyki z kontrolowaną tem peraturą. Sałatka warzywna jako kategoria produktowa charakteryzuje się następującymi cechami: a) nie zawiera składników rybnych i mięsnych; b) jest produktem gotowym do spożycia; c) jej cena jest niższa w porównaniu do sałatek rybnych i mięsnych. Grupa ta obejmuje produkty: - chłodzone sałatki warzywne z dodatkiem majonezu (np. sałatka warzywna z jajkiem, sałatka warzywna z groszkiem); - chłodzone sałatki na bazie warzyw, zbóż i roślin strączkowych, bez dodatku majonezu (np. sałatka z kaszą bulgur, sałatka z kaszą kuskus). Gotowe sałatki warzywne jako kategoria produktów wykazują pewne podobieństwa do sałatek mięsnych i rybnych, jednak zdecydowanie stanowią odrębny rynek produktowy. Konkluzja taka jest uzasadniona tymi samymi przesłankami, co w przy padku go towych posiłków, tzn. konsumenci wegańscy i wegetariańscy nie postrzegają produktów mięsnych i rybnych jako substytutów produktów roślinnych. Jeśli chodzi o wzorzec konsumpcji, omawiane wyroby spożywane są najczęściej na kolację lub śniadanie, jako element posiłku, a także jako przekąska w ciągu dnia. W 2022 r. średnia cena detaliczna produktu na tym rynku wynosiła ok. 14,2 zł za 1 kg, czyli była niższa niż cena przeciętnego produktu z rynku sałatek mięsnych i rybnych (ok. 19 zł za kg) . Wzorce konsumpcji są podobne w przypadku mężczyzn i kobiet oraz w poszczególnych grupach wiekowych, a zakupy dokonywane są we wszystkich krajowych kanałach dystrybucji. Kategoria ta postrzegana jest jako wygodna żywność stanowiąca alternatywę dla dań przygotowywanych tradycyj nie w domu, które wymagają większego wysiłku i dłuższego czasu. Zauważalne są również i nnowacje produktowe – zmiany w składzie i recepturze (np. dodatek kaszy bulgur, makaron u , produkty bez majonezu, produkty bez konserwantów). Nadal jednak największy udzi ał w tej kategorii mają produkty z konserwantem (ponad 90%). Rynek ten charakteryzuje się b ardzo niski mi barier ami wejścia, ze względu na brak konieczności zakupu drogich maszyn, ponieważ znaczna część produkcji może być wykonywana manualnie Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 22 (zwłaszcza pro dukty bez konserwantów). Dzięki temu na rynku działa wielu producentów, także o mniejszej i lokalnej skali działalności. Rynek wprowadzania do obrotu sałatek rybnych Sałatka rybna to grupa produktowa obejmująca poddane obróbce mięso ryb połączone z warzy wami i innymi składnikami pochodzenia roślinnego. Sałatka rybna jako kategoria produktowa charakteryzuje się następującymi cechami a) oprócz warzyw zawiera również mięso ryb; b) jest produktem gotowym do spożycia. Grupa ta obejmuje produkty: - chłodzone sa łatki rybne (np. sałatka z pstrągiem, ze śledziem); - sałatki rybne w konserwach (np. sałatka z tuńczykiem); - paprykarze i sałatki w alupakach (np. paprykarz szczeciński, sałatka pikantna z makreli). Sałatki rybne spożywane są najczęściej na kolację lub ś niadanie, jako składnik posiłku, a także jako przekąska w ciągu dnia. Sałatki rybne są spożywane głównie w domu ze względu na intensywny zapach ryby. Natomiast wzorce konsumpcji sałatek rybnych są podobne do sałatek warzywnych. Głównym czynnikiem wpływając ym na decyzje zakupowe konsumenta jest tu możliwość zaspokojenia głodu na dłuższy czas niż w przypadku przekąsek słodkich, a także postrzeganie tych wyrobów jako zdrowszych ze względu na zawartość warzyw i ryb. Rynek ten charakteryzują niskie bariery wejśc ia, jednak wyższe w porównaniu z produkcją sałatek warzywnych ze względu na potrzebne maszyny do pakowania w puszki /konserwy lub tzw. alupaki. Wymiar geograficzny rynków wprowadzania do obrotu gotowych przetworów ze śledzia, gotowych przetworów z małych r yb pelagicznych (z wyłączeniem śledzia), past warzywnych, past rybny ch, sałatek warzywnych, sałatek rybnych Zgłaszający przyjął we wniosku zgłoszeniowym , że geograficzny wymiar wskazanych rynk ów ma ponad krajowy zasięg. Wskazał, że produkty rybne, takie ja k konserwy rybne, charakteryzują się dłuższym okresem przydatności do spożycia, nie wymagają zatem logistyki chłodniczej i mogą być łatwo transportowane na większe odległości. Klienci (duzi detaliści lub Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 23 hurtownicy) posiadają niezbędne zasoby i wiedzę, aby konkurencyjnie kupować przetworzone produkty żywnościowe od dostawców zlokalizowanych w innych krajach. W ocenie Lisner, po stronie popytu takie podejście jest uzasadnione w przypadku produktów, które są spożywane w wielu krajach i dlatego są powszechnie dostępne w sklepach detalicznych (jak szproty , czy sardynki). Ponadto konkurencyjny i rozwinięty rynek podmiotów zajmujących się pakowaniem ułatwia dostawy i wprowadzanie do obrotu na rynkach eksportowych. Dlatego, zdaniem Zgłaszającego, nie można wykluczy ć również wymiaru geograficznego rynku obejmującego cały EOG. Prez es Urzędu nie podziela stanowiska Lisner. Popyt ze strony hurtowników i detalistów jest ostatecznie kształtowany przez preferencje i siłę nabywczą konsumentów, które mogą być różne w różnych krajach Jak wskazała jedna z sieci handlowych, w toku przeprowadzonego przez Prezesa Urzędu badania rynku, z uwagi na wymagania i przyzwyczajenia polskich konsumentów jest duża szansa, że produkty zagraniczne mogłyby im nie przypaść do gustu ( [ tajemnica p rzedsiębiorstwa – Załącznik pkt 4 ] ). W toku przeprowadzonego badania rynkowego żaden z ankietowanych przedsiębiorców nie zwrócił natomiast uwagi na zasadność szerszego wymiaru rynku uznając zaproponowaną definicję za prawidłową. Rozważając rynek wprowadzan ia do obrotu produktów rybnych Komisja Europejska również przyjęła, że ma on wymiar krajowy 20 . Ryn ki p rodukcj i kontraktacyjn ej Produkcja na zlecenie odgrywa istotną rolę przy wprowadzaniu do obrotu towarów pod markami własnymi (prywatnymi). Producenci ni e zajmują się wprowadzaniem tych towarów do obrotu, a ich rola sprowadza się wyłącznie do wytworzenia produktów zgodnie ze specyfikacją przekazaną przez właściciela marki (sieć handlowa, hurtownik) , który dalej wprowadza na rynek te produkty podług swego u znania i przyjętej strategii rynkowej. W analizowanej sprawie to sieci handlowe odpowiadają za warunki i zakres wprowadzania do obrotu towarów pod markami prywatnymi. Z badania rynkowego przeprowadzonego przez Prezesa Urzędu wynika, że sieci handlowe najc zęściej wybierają dostawców produktów wprowadzanych do obrotu pod 20 Decyzja Komisji w sprawie M.9369 – PAI Partners/Wessanen. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 24 markami prywatnymi w drodze przetargów. W taki ej sytuacji producenci nie konkurują o zdobycie konsumentów, ale o kontrakty od sieci handlowy ch . U czestnicy koncentracji spotykają się w zakre sie produkcji kontraktacyjnej z konkurencją ze strony innych producentów , któr zy dysponują odpowiednimi liniami produkcyjnymi i mogą na zlecenie właściciela marki wyprodukować produkt według tej samej specyfikacji i receptury np. Contimax, Dega, Seko, Mirk o czy Kapitan Navi . W przypadku produkcji kontraktacyjnej podstawowym warunkiem uczestniczenia w n iej przez producentów jest posiadan i e aktywów o określonej charakterystyce , pozwalających zrealizować konkretne zlecenie właściciela marki . Biorąc pod uwagę f akt, że sieci handlowe mogą w pełni decydować o zamawianym asortymencie, jego specyfikacji oraz ze względu na swoją siłę rynkową kształtować ceny, kluczowe znaczenie dla określenia rynków produkcji kontraktacyjnej mają czynniki po stronie podażowej (czyli istniejące ograniczenia produkcyjne i technologiczne). Możliwość produkcji na zlecenie uzależniona jest zatem w podstawowym stopniu od posiadanego parku maszynowego i stosowanej technologii produkcji. Z tego punktu widzenia Lisner i GI są konkurentami w b ardzo ograniczonym stopniu albowiem stosują odmienne procesy technologiczne. Lisner koncentruje się na produkcji wyrobów chłodzonych, zaś GI na produkcji wyrobów nie wymagających niskich temperatur (konserwy) . Produkcja wyrobów niechłodzonych wymaga posiad ania infrastruktur y techniczn ej przygotowan ej wyłącznie do ciepłych procesów . Ponadto temperatura na hali produkcyjnej wynosi do 20 °C , zaś produkcja i przechowywanie nie wymaga reżimu temperaturowego . Co więcej, stosowane są wysoko - temperaturowe procesy z abezpieczania wyrobów gotowych (sterylizacja, pasteryzacja) , co skutkuje niższ ymi wymagania mi mikrobiologiczn ymi dzięki wysokiej temperaturze w procesie sterylizacji . W konsekwencji takie wyroby trafiają na tzw. półk ę such ą w sklepie , która przeznaczona je st dla wszystkich towarów, które nie wymagają temperatury kontrolowanej , zaś terminy przydatności do spożycia towarów znajdują się w przedziale 3 - 5 lat . Natomiast produkcja wyrobów chłodzonych wymaga posiadania infrastruktur y techniczn ej przygotowan ej wyłą cznie do zimnych procesów . Ponadto temperatura na hali produkcyjnej wynosi ok. 12 - 14 °C , zaś produkcja i przechowywanie odbywa się w temperaturze 2 - 7 °C . Co więcej, wymagana jest wysoka higiena produkcji ze względu na brak procesów termicznych zabezpieczaj ących wyroby gotowe , a także przestrzeganie wysoki ch Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 25 standard ów mikrobiologiczn ych. W konsekwencji takie wyroby trafiają w sklepie do lodówk i lub półk i chłodzon ej , które są przystosowan e do przechowywania towarów wymagających kontrolowane j temperatury . Jed nocześnie terminy przydatności do spożycia wyrobów chłodzonych są bardzo krótkie i mieszczą się w przedziale 28 - 56 dni (z wyłączeniem słojów) . Inna technologia produkcji, a także skład i właściwości produktów, powodują także konieczność stosowania do nich zasadniczo różnych opakowań. Produkty GI niemal w 100% trafiają do puszek (Lisner nie ma możliwości stosowania takich opakowań), podczas gdy Lisner zasadniczo posługuje się opakowaniami plastikowymi oraz słoikami. Natomiast tam gdzie w ofercie GI pojawia s ię opakowanie plastikowe to obejmuje ona wyłącznie „ krajank i ” i „ koreczk i ”. Odmienność produktów i ich opakowań przekłada się również na odmienną logistykę. W przypadku produktów schłodzonych wymagane jest przestrzeganie reżimu temperaturowego i nieprzer wanego łańcucha gwarantującego, że towar na półce jest zdatny do spożycia. Poza koncentracją pozostaje Koral S.A. z siedzibą w Kukini , która posiada zdolności produkcyjne, do wytwarzania produktów chłodzonych tożsamych z Lisner , zaś w ramach koncentracji na bywana jest wyłącznie zorganizowana część mienia Koral S.A. z siedzibą w Kukini służąca do produkcji marynat . GI , co prawda, sprzedaje i produkuje na zlecenie niewielkie ilości produktów rybnych, które wymagają transportu i przechowywania w niskich temper aturach („koreczki” i „krajanki”) , s ą to jednak produkty wytwarzane w oparciu o inne zasoby (ręczna manufaktura w GI v. w pełni zautomatyzowana produkcja w Lisner). Tym samym są one znacz nie droższe od produktów Lisner, a na ich sprzedaży realizowane są zn acząco niższe marże. Marża Lisner oscyluje wokół [tajemnica przedsiębiorstwa] , podczas gdy marża G I wyniosła zaledwie [tajemnica przedsiębiorstwa] . Należy zatem stwierdzić, że p rodukty te nie są bliskimi konkurentami produktów marek sieci handlowych produk owanych przez Lisner. Biorąc pod uwagę charakterystykę działalności uczestników koncentracji jako producentów na zlecenie marek własnych , można w zakresie produkcji kontraktacyjnej wyodrębnić następujące rynki produktowe zgodnie z poniższą tabelą. Zawarto w niej zastosowane kryteria przyporządkowania produktów oraz inne kryteria segmentacji rynków. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 26 Tabela 2 : Rynki produkcji kontraktacyjnej, na których obecni są uczestnicy koncentracji Nazwa rynku produktowego Kryterium przyporządkowania produktu Inne k ryteria przyporządkowania produktów (segmentacji rynków) Technologia produkcji Sposób przechowy wania produktów w sklepie Opis produktu Rodzaj produktu Rynek produkcji kontraktacyjnej chłodzonych przetworów rybnych „Zimna” technologia produkcji lodówka Produkty śledziowe oraz z innych ryb w różnych postaciach Produkt należy do kategorii gotowe przetwory ze śledzia lub gotowe przetwory z małych ryb pelagicznych (z wyłączeniem śledzia) • czynniki podażowe (aktywa wytwórcze i proces produkcji) • istotne różnic e w cenach • różnice w wykorzystywanyc h opakowaniach • odmienny skład i właściwości produktów • odmienne przeznaczenie / sposób konsumpcji • charakterystyka i profil działalności producentów (oferowane portfolio produktów) Rynek produkcji kontraktacyjnej konserw rybnych i warzywnych „Ciepła” technologia produkcji półka Konserwy z różnych ryb pelagicznych (głównie) lub konserwy warzywne Produkt należy do kategorii gotowe przetwory ze śledzia lub gotowe przetwory z małych ryb pelagicznych (z wyłączeniem śledzia) lu b sałatki rybne lub sałatki warzywne lub sałatki mięsne Rynek produkcji kontraktacyjnej chłodzonych sałatek „Zimna” technologia produkcji lodówka Sałatki z dodatkiem ryby, mięsa lub warzywne Produkt należy do kategorii sałatki rybne lub sałatki warzywne lub sałatki mięsne Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 27 Rynek produkcji kontraktacyjnej chłodzonych past „Zimna” technologia produkcji lodówka Pasty kanapkowe z dodatkiem ryby lub mięsa Produkt należy do kategorii pasty rybne lub pasty mięsne W zakresie produkcji kontraktacyjnej , rynek p rodukcji kontraktacyjnej chłodzonych przetworów rybnych jest jedyny m rynk iem właściwy m , na którym działalność uczestników koncentracji nakłada się . Rynek produkcji kontraktacyjnej chłodzonych przetworów rybnych Rynek produkcji kontraktacyjnej chłodzonych przetworów rybnych obejmuje przede wszystkim chłodzone marynaty śledziowe. Produkcja tych wyrobów charakteryzuje się: • stosowaniem w yłącznie „zimn ych ” technologi i produkcyjn ych (temp na hali ok 12 - 14 °C) , • i nfrastruktur ą techniczn ą przygotowan ą wyłącznie do zimnych procesów , • w ysok ą higien ą produkcji ze względu na brak procesów termicznych zabezpieczających wyroby gotowe , • w ysoki mi standard ami mikrobiologiczn ymi . Konsekwencją szczególnych wymogów produkcyjnych są również określone warunki sprzedaży tych towaró w, które obejmują: • ekspozyc ję na r ega le chłodzon ym lub w lodów ce , • m iejsce ekspozycji oddalone od rybnej półki suchej (na której eksponowane są głównie konserwy rybne) , • r yby chłodzone są dostępne w bezpośrednim sąsiedztwie chłodzonych ryb wędzonych, mięs, k iełbas, serów, parówek, tłuszczy . • przechowywani em wyprodukowanych wyrobów w temperaturze 2 - 7 °C , • krótkimi t ermin ami przydatności do spożycia 28 - 56 dni (z wyłączeniem słojów) . Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 28 Wymiar geograficzny rynk u produkcji kontraktacyjnej chłodzonych przetworów ryb nych Ryn e k produkcji kontraktacyjnej chłodzonych przetworów rybnych (podobnie jak rynki produkcji kontraktacyjnej konserw rybnych i warzywnych , chłodzonych sałatek i chłodzonych past ) ma ją w ocenie Prezesa Urzędu wymiar krajowy. W tym zakresie Zgłaszają cy przedstawił odmienną ocenę. W jego ocenie rynek ten powinien być definiowany jako światowy. Zgłaszający podkreślił, że odnotowuje istotn ą sprzedaż zagraniczną wytwarzanych na zlecenie produktów chłodzonych, wymagających logistyki chłodniczej. W ramach w spółpracy z Lidl , Lisner sprzedaje produkty m.in. do: Chorwacji, Litwy, Łotwy, Estonii, Bułgarii, Grecji, Wielkiej Brytanii, Niemiec, Słowacji, Irlandii, Irlandii Płn., Słowenii, Szwecji, Belgii i na Węg ry . Pozostali klienci są zlokalizowani w takich kraja ch jak: Czechy, Francja, Norwegia, USA, Austria. O niewielkim znaczeniu kosztów transportu , zdaniem Lisner, w przypadku przetworów rybnych świadczy fakt, że istnieje znaczący eksport oraz import tych wyrobów na polski rynek, podobnie jak w przypadku innych krajów. Jednocześnie jednak Lisner nie przedstawił danych w tym zakresie . Zdaniem Zgłaszającego t ransport produktów rybnych nie różni się niczym od transportu innych towarów żywnościowych. Ponadto, w jego ocenie, koszt transportu z zakładów położonych w z achodniej bądź północnej Polsce do odbiorców w Polsce południowej i wschodniej jest porównywalny do kosztów transportu np. do Niemiec, Czech czy na Słowację, czemu też sprzyja zintegrowana europejska sieć dróg szybkiego ruchu. Nie istnieją ponadto specyfic zne bariery regulacyjne, które ograniczałyby je do rynków krajowych. Prezes Urzędu nie podziela stanowiska Zgłaszającego . W szczególności Prezes Urzędu uznał, na podstawie przeprowadzonego badania rynku , że r yn e k produkcji kontraktacyjnej chłodzonych przet worów rybnych (podobnie jak rynki produkcji kontraktacyjnej konserw rybnych i warzywnych , chłodzonych sałatek i chłodzonych past ) ma ją wymiar krajowy . Z 15 przebadanych sieci handlowych tylko 2 ( [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 5] ) wskazywały że zamawiają produk ty ze wskazanych grup produktowych za granic ą . Jednak zamówienia te nie przekraczają 40% zamawianego przez te dwie sieci asortymentu objętego badaniem. Wymiar krajowy badan ego rynk u p otwierdza również praktyka rynkowa największych zamawiaj ących. Przykładowo ([ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 7] wskazała, że „Spółka obecnie nie zleca produkcji objętych badaniem wyrobów pod marką Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 29 własną producentom zagranicznym, ponieważ współpracuje w tym zakresie z polskimi dostawcami”. Podobnie inna sieć dyskontów wskazała, że „Spółka zleca producentom zagranicznym produkcje niektórych wyrobów objętych badaniem, ale ma to znaczenie marginalne. Najczęściej dotyczy to sytuacji kiedy są prowadzone akcje promocyjne. Spółka nie widzi możliwości zlecen ia wszystkich produktów objętych badaniem producentom zagranicznym, co wynika z potrzeb, wymagań i przyzwyczajeń polskich konsumentów. Produkty zagraniczne mogłyby nie przypaść do gustu polskim konsumentów ([ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 4] ) . W podobnym tonie wypowiedział się ([ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 6] ) , który wskazał, że „Spółka nie zleca produkcji marek własnych podmiotom zagranicznym. [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 6] korzysta z usług dostawców krajowych. Sp ółka jest w stanie zlecić wyrób marki własnej innym przedsiębiorcom. [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 6] w przy padku konieczności zmiany dostawcy brałaby pod uwagę wszystkie firmy krajowe, które oferują brakujący asortyment. Zmiana dostawcy prod uktów marki własnej może trwać około kilk u miesięcy ze względu na wieloetapowość procesu wdrożenia produktów marek własnych”. Podobnie inna sieć handlowa [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 8] również wskazał a , że nie zleca produkcji wyrobów z kategorii produktów objętych badaniem (sprzedawanych pod markami własnymi) producentom zagranicznym. D otyczy to również innych największych sieci np. [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 9] . Podobnie [ tajemnica prz edsiębiorstwa – Załącznik pkt 10] również potwierdził, że „w przypadku marek własnych [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 11] nie zlecamy produkcji konserw rybnych producentom zagranicznym. Bazujemy na ofercie produktów dostawców występujących na r ynku polskim”. Z badania rynkowego przeprowadzonego przez Prezesa Urzędu wynika również, że sieci handlowe jako alternatywnych producentów kontraktacyjnych (wobec aktualnych) wskazywały innych polskich producentów . Co również istotne, żadna z sieci nie wsk azała, że znalezienie innego polskiego dostawcy stanowiłoby problem lub też, że nie są jej znani tacy dostawcy. Biorąc powyższe pod uwagę należy uznać, że ryn e k produkcji kontraktacyjnej chłodzonych przetworów rybnych (podobnie jak rynki produkcji kontr aktacyjnej konserw rybnych i warzywnych , chłodzonych sałatek i chłodzonych past ) ma wymiar krajowy. Przyjęta definicja wymiaru geograficznego produkcji kontraktacyjnej produktów wytwarzanych przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 30 uczestników koncentracji jest specyficzna dla zidentyfikowa nych rynków i nie ma wymiaru uniwersalnego dla wszystkich rynków kontraktacji spożywczej. Udziały rynkowe uczestników koncentracji Na tak wyznaczonych rynkach szacunkowe udziały uczestników koncentracji ustalone na podstawie informacji przedstawionych p rzez uczestników koncentracji i przeprowadzonego przez Prezesa Urzędu badania rynkowego w ujęciu wartościowym przedstawi ają się następująco: R yn e k zakupu surowca rybnego Tabela 3 : Udział (%) uczestników koncentracji w światowym rynku zakupu surowca rybn ego Rynek zakupu surowca rybnego w 2022 r. Grupa Lisner GI Łączny udział Zakup śledzia [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Zakup innych małych ryb pelagicznych [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Źródło: Zgłaszający. R yn e k wprowadzania do obrotu gotowych przetworów ze śledzia Tabela 4 : Udział (%) uczestników koncentracji i ich największych konkurentów w krajowym rynku wprowadzania do obrotu gotow ych przetworów ze śledzia (2020 - 2022) Rok 2020 2021 2022 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 31 Lisner [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] GI [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Łącznie [ta jemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Kapitan NAVI [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 12] Seko Contima x JMP Lidl Źródło: Badanie rynku R yn e k wprowadzania do obrotu gotowych przetworów z m ałych ryb pelagicznych (z wyłączeniem śledzia) Tabela 5 : Udział (%) uczestników koncentracji i ich największych konkurentów w krajowym rynku wprowadzania do obrotu gotowych przetworów z małych ryb pelagicznych (z wyłączeniem śledzia) (2020 - 2022) Rok 202 0 2021 2022 Lisner [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] GI [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Łączni e [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsięb iorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 32 Thai Union Group [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 13] Princes s Foods Libru Sea JMP Lidl Źródło: Badanie rynku R yn e k wprowadzania do obrotu sałatek rybnych Tabela 6 : Udział (%) uczestników kon centracji i ich największych konkurentów w krajowym rynku wprowadzania do obrotu sałatek rybnych (2020 - 2022) Rok 2020 2021 2022 Lisner [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] GI [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Łącznie [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Łosoś [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 14] Vicziunai Bolton JMP POLOmark et Źr ódło: Badanie rynku Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 33 R yn e k wprowadzania do obrotu sałatek warzywnych Tabela 7 : Udział (%) uczestników koncentracji i ich największych konkurentów w krajowym rynku wprowadzania do obrotu sałatek warzywnych (2020 - 2022) Rok 2020 2021 2022 Lisner [tajemnic a przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] GI [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Łącznie [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsięb iorstwa] Seko [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 15 ] Dega Warko m JMP Lidl Źródło: Badanie rynku Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 34 R yne k wprowadzania do obrotu past rybnych Tabela 8 : Udział (%) uczestników koncentracji i ich największych konkurentów w krajowym rynku wprowadzania do obrotu past rybnych (2020 - 2022) Rok 2020 2021 2022 Lisner [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] GI [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Łączni e [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Seko [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 16] Bolton Łosoś JMP Lidl Źródło: Badanie rynku Rynek produkcji kontraktacyjnej chłodzonych przetw orów rybnych Tabela 9 : Udział (%) uczestników koncentracji w rynku produkcji kontraktacyjnej chłodzonych przetworów rybnych (2020 - 202 3 ) Rok 2020 2021 2022 2023 Lisner [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] GI [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Łącznie [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 35 Źródło: Zgłaszający Mając na uwadze powyższe oraz kryteria wyznaczania rynków właściwych, na które koncentracja wywiera wpływ, zawarte w rozporządzeniu R ady Ministrów z 23 grudnia 2014 r. w sprawie zgłoszenia zamiaru koncentracji prze dsiębiorców (Dz. U. z 2018 r., poz. 367 , „ Rozporządzenie ” ) organ antymonopolowy uznał, iż : A) Niniejsza koncentracja wywiera wp ływ w układzie horyzontalnym na krajow e rynk i wprowadzania do obrotu gotowych przetworów ze śledzia, gotowych przetworów z małych r yb pelagicznych (z wyłączeniem śledzia), sałatek rybnych, sałatek warzywnych, past rybnych i krajowy rynek produkcji kontraktacyjnej chłodzonych przetworów rybnych . Zgodnie z definicją zawartą w Rozporządzeniu , rynkiem właściwym, na który koncentracja wyw iera wpływ w układzie horyzontalnym (poziomym), jest każdy rynek produktowy, na którym zaangażowani są co najmniej dwaj przedsiębiorcy uczes tniczący w koncentracji (rynki wspólne) i gdzie koncentracja prowadzi do uzyskania łącznego udziału w rynku geografi cznym w wysokości większej niż 20%. K rajowy rynek wprowadzania do obrotu gotowych przetworów ze śledzia Gotowe przetwory ze śledzia są grupą produktów, któr a zawiera następujące podgrupy (typy) produktów, charakteryzujące się wysoką substytucyjnością wzg lędem siebie: 1) śledzie przetworzone (np. śledzie w sosach, w oleju, zalewach octowych, galarecie, salinat); 2) konserwy śledziowe (np. śledź w sosie pomidorowym, śledź w oleju). Uczestnicy koncentracji są aktywnymi uczestnikami tego rynku. Lisner posia da udział wynoszący ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] zaś GI ok . [tajemnica przedsiębiorstwa] . Zwrócić uwagę należy, że uczestnicy koncentracji nie są dla siebie najbliższymi konkurentami, gdyż Lisner koncentruje się na najpopularniejszych rodzajach wyrobów produkowanych maszynowo (np. śledź w śmietanie) . Natomiast GI produkuje główn i e produkty bardziej niszowe tzw. koreczki, wymagające produkcji ręcznej. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 36 Na rynku tym największymi konkurentami uczestników koncentracj i są sieci handlowe Biedronka i Lidl z udz iałami rynkowymi wynoszącymi odpowiednio [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 17 ] . Istotną konkurencję stanowią również producenci, tj. Kapitan Navi, Seko , czy Contimax z udziałami wynoszącymi odpowiednio [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 1 8 ] . Analiza ewolucji sytuacji rynkowej wskazuje, że rynek ten podlega pewnym fluktuacjom. Przede wszystkim udziały uczestników spadają (łącznie o [tajemnica przedsiębiorstwa] w latach 2020 - 2022 ), zaś konkurent ów rosną , np. [tajemnica przedsiębiorstwa – Za łącznik pkt 19 ] . Następuje rozwój konkurentów, który ch produkty regularnie pojawiają się na półkach sklepów HSD , dostarczając zarówno produkty pod marką producencką , jak i produkując marki własne na zlecenie sieci handlowych (np. Kapitan Navi, Mors, Seko) . Ł ą czny u dział marek własnych sieci kształtuje się na poziomie około 3 0%. K rajowy rynek wprowadzania do obrotu gotowych przetworów z małych ryb pelagicznych (z wyłączeniem śledzia) Gotowe przetwory z małych ryb pelagicznych (z wyłączeniem śledzia) są g rupą produktów , któr a zawiera następujące podgrupy (typy) produktów, charakteryzujące się wysoką substytucyjnością względem siebie: 1) konserwy bez śledzi oraz bez sałatek rybnych (np. konserwa z makrelą w sosie pomidorowym, konserwa ze szprotem w oleju, s ardynki w oleju); 2) chłodzone przetwory nie - śledziowe (np. makrela opiekana w zalewie octowej, surimi na raz w sosie; morszczuk w galarecie). Uczestnicy koncentracji są aktywnymi uczestnikami tego rynku. GI posiada udział wynoszący ok. [tajemnica przedsi ębiorstwa] , zaś Lisner o k. [tajemnica przedsiębiorstwa]. Zwrócić uwagę należy, że uczestnicy koncentracji na rynku gotowych przetworów z małych ryb pelagicznych nie są dla siebie najbliższymi konkurentami, gdyż Lisner na rynku tym koncentruje się na produk tach chłodzonych i nie produkuje konserw . Natomiast GI produkuje przede wszystkim konserwy . Na rynku tym największymi konkurentami uczestników koncentracj i są sieci handlowe Biedronka i Lidl z udziałami rynkowymi wynoszącymi odpowiednio [ tajemnica przedsię biorstwa – Załącznik pkt 20] . Istotną konkurencję stanowią również producenci, tj. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 37 Thai Union Group , Princess Foods , czy Libru Sea z udziałami wynoszącymi odpowiednio [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 2 1 ] . Analiza ewolucji sytuacji rynkowej wska zuje, że rynek ten podlega pewnym fluktuacjom. Przede wszystkim udziały uczestników spadają (łącznie o [tajemnica przedsiębiorstwa] w latach 2020 - 2022 ) , zaś konkurent ów rosną np. [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 2 2 ] . Łączny udział marek własnych sieci kształtuje się na poziomie około 44 %. K rajowy rynek wprowadzania do obrotu sałatek rybnych S ałatka rybna jest kategorią produktów, która zawiera następujące podgrupy (typy) produktów, charakteryzujące się wysoką substytucyjnością względem siebie: 1) chłodzone sałatki rybne (np. sałatka z pstrągiem, ze śledziem); 2) sałatki rybne w konserwach (np. sałatka z tuńczykiem); 3) paprykarze i sałatki w alupakach (np. paprykarz szczeciński, sałatka pikantna z makreli). Uczestnicy koncentracji są aktywnymi uczestnikami tego rynku. Ich udział rynkowy jest zbliżony i kształtuje się na poziomie ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] Lisner i ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] GI . Zwrócić uwagę należy, że uczestnicy koncentracji nie są dla siebie najbliższymi konkuren tami, gdyż Lisner koncentruje się na produktach chłodzonych , zaś GI produkuje przede wszystkim sałatki rybne w konserw ach . Na rynku tym największym konkurentem uczestników koncentracji jest Biedronka, która jest liderem rynku z udziałem [ tajemnica przedsię biorstwa – Załącznik pkt 2 3 ] . Istotną konkurencję stanowią również producenci, tj. Łosoś , Vicziunai oraz Bolton , których pozycja rynkowa jest zbliżona do uczestników koncentracji , a ich udziały rynkowe wynoszą odpowiednio [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załą cznik pkt 2 4 ] . Analiza ewolucji sytuacji rynkowej wskazuje, że rynek ten podlega pewnym fluktuacjom. U działy uczestników spadają (łącznie o [tajemnica przedsiębiorstwa] w latach 2020 - 2022 ), zaś konkurentów rosną np. [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik p kt 25 ] . Udział marek własnych sieci handlowych kształtuje się na poziomie około 2 0%. K rajowy rynek wprowadzania do obrotu sałatek warzywnych Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 38 Sałatka warzywna jest kategorią produktów, która zawiera następujące podgrupy (typy) produktów, charakteryzujące się wysoką substytucyjnością względem siebie: 1) chłodzone sałatki warzywne z dodatkiem majonezu (np. sałatka warzywna z jajkiem, sałatka warzywna z groszkiem); 2) chłodzone sałatki na bazie warzyw, zbóż i roślin strączkowych, bez dodatku majonezu (np. sa łatka z kaszą bulgur, sałatka z kaszą kuskus) . Udział Lisner w omawianym rynku wynosi ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] zaś udział GI nie przekracza [tajemnica przedsiębiorstwa] . Powoduje to, że pozycja rynkowa GI na tym rynku jest pomijalna. Na rynku tym największym konkurentem uczestników koncentracji jest Dega z udziałem wynoszącym ok. [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 2 6 ] . Konkurentami uczestników koncentracji są również Lidl i Biedronka z udziałami wynoszącymi odpowiednio [ tajemnica przedsięb iorstwa – Załącznik pkt 2 7 ] . Analiza ewolucji sytuacji rynkowej wskazuje, że rynek ten jest raczej stabiln y . Zarówno Lisner jak i główni konkurenci rozwijają się w podobnym tempie . Udział marek własnych sieci sklepów wielkopowierzchniowych wynosi ok. 27 %. Ponadto n a rynku tym działa wielu znaczących producentów żywności, dla których sałatki warzywne są uzupełnieniem portfela produktowego np. Kotlin i Grześkowiak. Specyfiką tego rynku jest to, że działa na nim w ielu konkurujących producentów o charakterze l okalnym. K rajowy rynek wprowadzania do obrotu past rybnych Pasta rybna jako kategoria produktowa charakteryzuje się następującymi cechami: 1) zawiera mięso ryb; 2) stanowi produkt gotowy do spożycia z głównym zastosowaniem jako składnik kanapek; 3) jes t produktem o mocno rozdrobnionej konsystencji umożliwiającej smarowanie; 4) oferowana jest wyłącznie w wariantach chłodzonych. Obydwaj uczestnicy koncentracji są uczestnikami tego rynku, ale jedynie Lisner produkuje pasty rybne. [tajemnica przedsiębiorstw a] Lisner jest liderem tego rynku z udziałem ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] Natomiast udział GI wynosi ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] Podkreślić należy, ż e Lisner i GI są na rozpatrywanym rynku dalekimi konkurentami co wynika ze specyfiki wprowadzanyc h przez nich rodzajów past rybnych do obrotu w Polsce. P rodukty L isne r są kierowane do segmentu klientów masowych. Świadczy o tym znacząca różnica w cenie produktów Lisner i GI . Pasty Abba są ponad dwa razy droższe od produktów Lisner. Pasty Abba reprezent ują niszowy segment premium rynku past rybnych . Ś rednia cena Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 39 produktu Abb a za 1 kg wynosi 78 zł, natomiast Pastella (marka Lisner) kosztuje 37 zł ( za Zgłaszając ym ). Produkty wprowadzane do obrotu przez GI i Lisner mają nieco inne zastosowanie. P a sty Abba są zwykle spożywane jako przekąska premium, często z krakersami, które są ozdobione pastą Abba, podczas gdy oparty na majonezie i znacznie tańszy produkt, taki jak Pastella, jest zwykle spożywany na śniadanie. Ze względu na inne zastosowanie, Abba pakowana jest w tuby wykonane z aluminium, natomiast Pastella i inne pasty na bazie majonezu - w małe plastikowe pudełka. Kolejnym czynnikiem różnicującym jest smak - Abba jest znacznie bardziej słona, natomiast Pastella - jako pasta do smarowania pieczywa na bazi e majonezu - jest łagodna, co czyni ją typowym produktem na śniadanie. P ast y rybn e w plastikowych okrągłych opakowaniach są dostępne w ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] sklepów podczas gdy past y rybn e w aluminiowych tubkach tylko w ok. [tajemnica przedsiębi orstwa] Wartość segmentu premium to ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] całej sprzedaży past 21 . Na rynku tym największymi konkurentami uczestników koncentracji są sieci Biedronka i Lidl z udziałami rynkowymi wynoszącymi odpowiednio [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 2 8 ] . K onkurencję stanowią również producenci, tj. Seko, Bolton czy Łosoś z udziałami wynoszącymi odpowiednio [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 2 9 ] . Największym konkurentem w segmencie premium jest Contimax dystrybuujący pasty Aake mran . Ponadto w tym segmencie obecni są także Rio Mare i Thai Union. Łączny u dział marek własnych sieci sklepów wielkopowierzchniowych kształtuje się na poziomie prawie 4 0%. K rajowy rynek produkcji kontraktacyjnej chłodzonych przetworów rybnych Krajo wy rynek produkcji kontraktacyjnej chłodzonych przetworów rybnych obejmuje produkcję chłodzonych przetworów rybnych przez producentów na zlecenie sieci handlowych. Produkty te są następnie wprowadzane na rynek przez te sieci pod ich markami prywatnymi. Ucz estnicy koncentracji są aktywnymi uczestnikami tego rynku. Lisner posiada udział wynoszący ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] zaś GI ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] 21 Źródło: Zgłaszający. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 40 Analiza ewolucji sytuacji rynkowej wskazuje, że rynek ten podlega istotnym fluktuacjom. Prze de wszystkim udziały uczestników spadają ( udziały Lisner w ciągu ostatnich trzech latach zmniejszyły się o jedną trzecią, czyli ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] ), zaś konkurentów rosną. Sieci handlowe w c oraz większym stopniu stosują politykę dywersyfikacj i dostawców wzmacniając konkurentów Lisner. Warto w szczególności zwrócić uwagę na zauważalny spadek łącznego udziału rynkowego Lisner i GI w roku 2023 (a więc już po ogłoszeniu koncentracji). Udział ten spadł z nieco ponad [tajemnica przedsiębiorstwa] do nieco ponad [tajemnica przedsiębiorstwa] w przeciągu zaledwie 12 miesięcy. Można zakładać, że sieci handlowe już teraz, wyprzedzająco, znacząco ograniczają znaczenie Lisner na tym rynku ( istotny spadek udziału z ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] do ok. [taj emnica przedsiębiorstwa] rok do roku) jednocześnie podejmując innego rodzaju działania, które dodatkowo znacząco osłabią pozycję tego przedsiębiorcy (np. wprowadzając alternatywnych dostawców we wszystkich „flagowych” kategoriach Lisner włącznie z kategori ą „śledzie w sosie”, gdzie przez wiele lat Lisner był jedynym dostawcą). W podobnym tempie spada udział GI w tym rynku. W 2023 roku wynosił on ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] (spadek z ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] ). Łączny udział Lisner i GI w tym ryn ku jest już teraz znacząco niższy od udziału, który jeszcze niedawno posiadał sam Lisner (w 2022 r. tylko Lisner posiadał [tajemnica przedsiębiorstwa] udziału w rynku, w roku 2023 r. Lisner i GI odpowiadają łącznie za ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] rynk u). Rynek produkcji kontraktacyjnej chłodzonych przetworów rybnych to przede wszystkim rynek z a mawiającego. Na rynku tym szczególną siłę posiadają sieci handlowe zamawiające chłodzone przetwory rybne. Negocjacje warunków dostaw, ze szczególnym naciskiem n a cenę, rozpoczynają się od złożenia oferty w odpowiedzi na zapytanie odbiorcy. Na podstawie wysłanych próbek i zaoferowanej ceny odbiorca decyduje o tym, czy i w jakiej formie będzie zainteresowany oferowanym asortymentem. Potencjalne negocjacje prowadzon e są indywidualnie i zależą od indywidualnych uwarunkowań danego odbiorcy. Należy przy tym pamiętać, że zapytanie ofertowe na dany asortyment wysyłane jest do przynajmniej kilku producentów. Przedsiębiorstwa handlu detalicznego (detaliści) realizują zazwyc zaj strategię posiadania co najmniej dwóch dostawców na ten sam asortyment rybny . Strategia ta polega na współpracy z co najmniej dwoma producentami przetworów rybnych, którzy wytwarzają dany asortyment według dokładnie tej samej receptury i w tym samym op akowaniu, co zapewnia Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 41 danej sieci handlowej dużą łatwość elastycznej zmiany dostawcy poprzez nagłe zmniejszenie zaopatrzenia u jednego z nich na korzyść drugiego. Ze względu na znaczne podobieństwo produktów oraz wielkość zamówień (zwłaszcza ze strony dysk ontów, których model biznesowy opiera się na sprzedaży dużych wolumenów ograniczonej palety wyrobów i ich wariantów, czyli tzw. jednostek magazynowych) odbiorcy branży przetwórstwa rybnego wywierają silną presję na ceny i marże osiągane przez producentów. Powyższa praktyka sieci handlowych powoduje, że sprzedaż produktów marek własnych sieci jest dla producentów takich jak Lisner przedsięwzięciem cechującym się dużą dozą niepewności i potencjalnej niestabilności. Silnej konkurencji o kontrakty z sieciami ha ndlowymi sprzyja fakt, że umowy zawierane są zazwyczaj na czas krótszy niż rok, a detaliści mogą z łatwością rozwiązać takie umowy wcześniej (terminy wypowiedzenia wynoszą zazwyczaj od jednego do trzech miesięcy). P rzekłada się to na znaczącą siłę przetarg ową i prowadzi do sytuacji, w których w przypadku wzrostu kosztów produkcji (surowce, energia, robocizna) bardzo trudno jest uzyskać wyższe ceny sprzedaży dla utrzymania wystarczającej marży producenckiej. Sprzedawcy detaliczni korzystają na sytuacji, w kt órej na rynku działa wielu producentów gotowych dostarczać produkty nawet z niską marżą, byle tylko uzyskać nowy kontrakt i możliwość zbycia dodatkowego wolumenu w celu poprawy wskaźnika pokrycia kosztów stałych. Jak wskazał Lisner, nawet po zawarciu umowy pomiędzy dostawcą a sprzedawcą detalicznym, detalista nie posiada obowiązku złożenia zamówienia , co daje sieciom handlowym dużą swobodę i elastyczność. Moce produkcyjne polskiej branży przetwórstwa rybnego przekraczają krajowy popyt. Z tego powodu polscy producenci angażują się w produkcję wyrobów marek własnych sieci . Jak wskazał Lisner duż a zmienność dostaw utrudnia planowanie i rozwój, a można to zaobserwować przede wszystkim właśnie przy produkcji wyrobów marek własnych sieci handlowych odpowiadający ch za jedną trzecią łącznych przychodów firmy. Z uwagi na powyższe, polityka zakupowa sieci handlowych jest zróżnicowana, zarówno w przekroju podmiotowym (zróżnicowanie między klientami w danym momencie czasu) jak i w przekroju czasowym (zmiana polityki zak upowej poszczególnych klientów dzięki możliwości swobodnego dostosowywania zakresu zlecanej produkcji do warunków rynkowych). Jak wskazał Lisner produkcja wyrobów pod marką producenta (np. Lisner czy Marinus) odbywa się na zapas, a nie pod konkretne zlecen ia klientów. Wyroby pod tymi Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 42 markami mogą być zamówione przez wszystkich klientów (zarówno klienci z handlu tradycyjnego, jak i z handlu nowoczesnego). Lisner wyjaśnił, że bazując na swoim doświadczeniu przygotowuje zapasy produktów, biorąc tym samym na si ebie pełną odpowiedzialność i ryzyko biznesowe za prawidłowe planowanie sprzedaży. Tak samo jak w przypadku zleconej produkcji, klienci mają pełną swobodę w decydowaniu, które produkty kupują – mogą zamówić jeden indeks lub kilka/kilkanaście indeksów w jed nym zamówieniu z różnych kategorii produktowych. Pozycja rynkowa Lisner i GI na tym rynku wynika z ich produkcji na zlecenie dla dwóch sieci, tj. Biedronki i Lidla. U dział Biedronki i Lidla w zakupach połączonych podmiotów (Lisner i GI ) na omawianym rynku wynosi [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 30 ] . Tabela 1 0 : Udział (%) sieci handlowych w zakupach od uczestników koncentracji (łącznie) chłodzonych przetworów rybnych Nazwa podmiotu, na którego zlecenie wytwarzany jest produkt 2020 r. 2021 r. 2022 r. 2023 r. ALDI [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 31 ] ALMA Auchan Polska JMP Lidl MAKRO CASH&CARRY Mały hurt Netto Tesco Polska Żabka Polska Suma końcowa 100,00 100,00 100,00 100,00 Źródło: Badanie rynku. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 43 Tabela 1 1 : U działy (w %) nabywców w rynku produkcji kontraktacyjnej chłodzonych przetworów rybnych Nazwa przedsiębiorcy 2020 r. 2021 r. 2022 r. JMP [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 32 ] L idl KONSHURT Auchan Polska Nett o Carrefour Polska POLAR MEER POLOMarket ALDI Stokrotka Pozostałe Źródło: Badanie rynku. Produkty uczestników koncentracji z tej kategorii są zamiennikami, choć występują między nimi różnice. Po pierwsze, jest to różnica cenowa [tajemnica przedsiębiorstwa] . Po dr ugie, GI sprzedaje produkty (krajanki i koreczki śledziowe) , które są wytwarzane w odmienny sposób (ręczna manufaktura) od produktów Lisner (produkcja maszynowa) . Po trzecie, Lisner przy w pełni zautomatyzowan ej produkcji nie ma miejsca i wystarczających zachęt ekonomicznych do ręcznej produkcji. W toku postępowania u czestnicy koncentracji zidentyfikowa li tylko jeden produkt pod marką własną sieci handlowej (Marinero Wiejski 600g), który dostarcza li na zlecenie tego samego klienta ( sieci Biedronka ) w latac h 2018 - 2023. Zauważyć należy, że pr odukt ten był wytwarzany w zakładzie Koral S.A. z siedzibą w Kukini . Koral S.A. z siedzibą w Kukini jest przejmowany przez hinduską grupę Captain Fresh 22 . 22 Postępowanie antymonopolowe w tej sprawie toczy się równolegle – sprawa nr DKK - 1.421.44.2024. Więcej informacji https://uokik.gov.pl/bip/inf ifresh - foodtech - as . Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 44 Tabela 1 2 : Zakupy JMP u uczestników koncentracji produktu Mariner o Wiejski 600g Specyfikacja produktu Klient Rok Lisner – wartość sprzedaży netto (tys. zł) GI – wartość sprzedaży netto (tys. zł) Strony razem – wartość sprzedaży netto (tys. zł) Marinero Wiejski 600g (filety śledziowe w słoiku) Biedronka 2018 [tajemnic a przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 2019 [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 2020 [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przeds iębiorst wa] 2021 [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 2022 [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 2023 [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przeds iębiorst wa] [tajemnica przedsiębiorst wa] Źródło: Zgłaszający Jak wskazał Lisner, o becnie ww. produkt jest dostarczany do Biedronki także przez konkurencyjnych producentów – CPF oraz Mirko, z kolei GI nie dostarcza już tego produktu do Biedronki . O istot nej presji konkurencyjnej i przeciwstawnej sile nabywczej tego klienta świadczy istotny spadek wartości przychodów uczestników koncentracji z tytułu produkcji na zlecenie Marinero Wiejski 600g w ostatnich latach – niemal o [tajemnica przedsiębiorstwa] w Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 45 ok resie 2021 - 2023. Zgłaszający podkreślił, że s padek przychodów wystąpił pomimo rosnącej wartości rynku chłodzonych przetworów rybnych w tych latach (którego wartość w 2022 r. wyniosła ponad 1 mld zł) oraz rosnącej wartości przychodów ze sprzedaży Biedronki . Po uwzględnieniu inflacji w ostatnich latach, spadek wartości sprzedaży uczestników koncentracji w ujęciu realnym jest jeszcze większy. Wskazany silny spadek produkcji Marinero Wiejski 600g na rzecz Biedronki przez uczestników koncentracji wskazuje , że si eci handlowe mają pełną swobodę w decydowaniu o zakresie i wielkości produkcji zleconej poszczególnym podmiotom. B) K oncentracja nie wywiera wpływ u w układzie wertykalnym (pionowym) na żaden rynek . Zgodnie z definicją zawartą w Rozporządzeniu, rynkiem właś ciwym, na który koncentracja wywiera wpływ w układzie wertykalnym ( pionowym ), jest każdy rynek produktowy, na którym działa co najmniej jeden przedsiębiorca uczestniczący w koncentracji, a jest on równocześnie rynkiem zakupu lub sprzedaży (poprzedni lub na stępny szczebel obrotu), na którym działa którykolwiek z pozostałych przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji, oraz indywidualny lub łączny udział w rynku przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji na tych rynkach przekracza 30%, bez względu na t o, czy aktualnie istnieje powiązanie typu dostawca – odbiorca między tymi przedsiębiorcami. W toku postępowania nie zidentyfikowano rynków na które koncentracja wywiera wpływ w układzie wertykalnym. Pomiędzy grupą kapitałową Lisner a GI nie występują rzec zywiste ani potencjalne powiązania wertykalne. C) Koncentracja wywiera wpływ w układzie konglomeratowym na krajowe rynki produkcji kontraktacyjnej : konserw rybnych i warzywnych , chłodzonych sałatek , chłodzonych past. Zgodnie z definicją zawartą w Rozporządz eniu, rynkiem właściwym, na który koncentracja wywiera wpływ w układzie konglomeratowym , jest każdy rynek produktowy, obejmując y terytorium Polski lub jego część, na którym między przedsiębiorcami uczestniczącymi w koncentracji nie istnieją żadne powiązani a horyzontalne i wertykalne , oraz Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 46 w którym , którykolwiek z przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji posiada więcej niż 40% udziału. Wpływ omawianej koncentracji na rynki w układzie konglomeratowym wynika z udziałów jakie Lisner i GI posiadają w ww. rynkach. Udział Lisner w krajowym rynku produkcji kontraktacyjnej chłodzonych sałatek kształtuje się na poziomie ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] zaś w krajowym rynku chłodzonych past osiąga poziom ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] N a żadnym z tych rynków G I nie jest obecny. Rynek produkcji kontraktacyjnej chłodzonych przetworów rybnych obejmuje przede wszystkim chłodzone sałatki śledziowe i warzywne. Największymi konkurentami Lisner na tym rynku są Dega, Seko, Maga, ABC Kuchni czy Warkom , a największymi k ontrahentami (zamawiającymi) są JMP i Lidl . Oznacza to, że Lisner już obecnie posiada dość liczną konkurencję. Rynek produkcji kontraktacyjnej chłodzonych past obejmuje chłodzone pasty rybne i mięsne . W przypadku tego rynku największymi konkurentami Lisner są Dega, Seko, Heinrich Kuhlmann, czy Ryba Zilina , a jedynymi kontrahentami (zamawiającymi ) są JMP i Lidl . Jednocześnie udział rynkowy Lisner na tym rynku będzie malał, z uwagi na utratę znacznej części zamówienia od [tajemnica przedsiębiorstwa] . Spowoduj e to, że udział Lisner będzie w podstawowym stopniu zależał od zlecenie jednego klienta [tajemnica przedsiębiorstwa] Natomiast GI posiada udział wynoszący ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] w krajowym rynku produkcji kontraktacyjnej konserw rybnych i warzywn ych . Lisn e r nie jest obecny na tym rynku . Największymi konkurentami GI na tym rynku są Thai Union, Łosoś, Stek - Rol czy Contimax . Jedynymi odbiorcami GI na tym rynku działającymi w Polsce w 2023 r. byli JMP oraz Lidl. Zdaniem Lisner, s ą to klienci o bardzo dużej sile rynkowej wobec dostawców, którzy mają swobodę w decydowaniu o warunkach i specyfikacji dostaw. Zarówno Lidl , jak i JMP w swoich opiniach potwierdziły brak istotnych barier przed zmianą dostawców i możliwości określenia wymogów produktów, które miałby być produkowane pod ich marką prywatną. Można wskazać na obserwowany rozwój konkurencji na tym rynku. [tajemnica przedsiębiorstwa] 23 . 23 Źródło: Zgłaszający. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 47 J ak wskazano wcześniej, z badania rynkowego wynika, że sieci handlowe zamawiające produkty z ww. wskazanych rynków znają konkurentów uczestników koncentracji i mają alternatywnych polskich dostawców. Żadna z sieci handlowych objętych badaniem nie wskazała, że zmiana producenta ich marek własnych stanowiłaby problem czy wręcz była niemożliwa. Jednocześnie wobec relatywn ie krótkich kilkumiesięcznych umów (ewentualnie rocznych) ich wypowiedzenie nie było traktowane przez ankietowanych przedsiębiorców jako istotna bariera. J edynym istotnym wspólnym klientem uczestników koncentracji na rynku polskim jest JMP , które posiada z naczącą siłę rynkową jako lider w handlu detalicznym w Polsce. W pozostałym zakresie u czestnicy koncentracji z uwagi na różnorodne portfolio produktowe i strategie marketingową sprzedają różne produkty klient om , zarówno w Polsce jak i na ekspor t . Dlatego n ie ma możliwości wykorzystania hipotetycznej siły rynkowej poprzez jej przenoszenie z jednego rynku na inne . Na podstawie zgromadzonego materiału i powyższych ustaleń organ antymonopolowy zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 18 ustawy o ochroni e konkurencji, Prezes Urzędu, w drodze decyzji, wydaje zgodę na dokonanie koncentracji, w wyniku której konkurencja na rynku nie zostanie istotnie ograniczona, w szczególności przez powstanie lub umocnienie pozycji dominującej na rynku. Zgodnie z art. 4 pk t 10 ustawy o ochronie konkurencji, przez pozycję dominującą rozumie się pozycję przedsiębiorcy, która umożliwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku właściwym przez stworzenie mu możliwości działania w znacznym zakresie niezależnie od konkurent ów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa się, że przedsiębiorca ma pozycję dominującą, jeżeli jego udział w rynku przekracza 40%. Podstawowym celem postępowania antymonopolowego w sprawach koncentracji jest ustalenie, czy w wyniku zrealizowania zamier zonej transakcji dojdzie do istotnego ograniczenia konkurencji na rynku właściwym. Przykładem takiego istotnego ograniczenia konkurencji jest powstanie lub umocnienie pozycji dominującej. Należy jednakże podkreślić, że o ile powstanie lub umocnienie pozycj i dominującej będzie zawsze prowadziło do ograniczenia konkurencji na rynku, to do ograniczenia konkurencji może dojść także w przypadkach, kiedy w wyniku koncentracji nie powstaje lub nie umacnia się pozycja Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 48 dominująca. Samo stwierdzenie „istotne ogranicz enie konkurencji” wykracza zatem poza kwestię powstania lub umocnienia pozycji dominującej i ma szersze znaczenie. Obejmuje bowiem sytuacje, kiedy w wyniku dokonanej koncentracji konkurencja zostaje poważnie ograniczona, a nie wiąże się to z powstaniem poz ycji dominującej – może to mieć miejsce przykładowo na rynkach oligopolistycznych. Powołany przepis wskazuje, że to intensywność ograniczenia konkurencji będzie determinowała treść rozstrzygnięcia organu antymonopolowego. Oznacza to, że nie każde ogranicze nie konkurencji będące wynikiem planowanej koncentracji będzie skutkowało wydaniem zakazu jej dokonania, a jedynie mające charakter „istotnego” ograniczenia. Powyższe oznacza, że koncentracja jest dopuszczalna wówczas, gdy nie przeszkadza znacząco skuteczn ej konkurencji na rynku właściwym, w szczególności w wyniku powstania lub umocnienia pozycji dominującej. Analiza skutków niniejszej koncentracji wykazała, iż w jej wyniku nie dojdzie do istotnego ograniczenia konkurencji na żadnym z rynków, na których pro wadzą działalność jej uczestnicy. Oceniając zasadność wyrażenia zgody na przeprowadzenie tej koncentracji Prezes Urzędu wziął pod uwagę następujące argumenty. Wpływ w wymiarze horyzontalnym Koncentracja wywiera wpływ w układzie horyzontalnym na krajowe r ynki wprowadzania do obrotu gotowych przetworów ze śledzia, gotowych przetworów z małych ryb pelagicznych (z wyłączeniem śledzia), sałatek rybnych, sałatek warzywnych, past rybnych i krajowy rynek produkcji kontraktacyjnej chłodzonych przetworów rybnych. A naliza stanu konkurencji na krajowych rynkach wprowadzania do obrotu gotowych przetworów z małych ryb pelagicznych (z wyłączeniem śledzia), gotowych przetworów ze śledzia , sałatek warzywnych wskazuje , że zamierzona koncentracja nie doprowadzi tam do istotn ego ograniczenia konkurencji. Łączny udział Lisner i GI kształtuje się następująco : 1) krajowy rynek wprowadzania do obrotu gotowych przetworów z małych ryb pelagicznych (z wyłączeniem śledzia) – ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] w wyniku koncentracji nastąpi wzrost udziału o ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] udział y konkurentów Biedronka, Lidl, Thai Union Group, Princess Foods czy Libru Sea wynoszą odpowiednio ok. [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 33 ] , Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 49 2) krajowy rynek wprowadzania do obrotu gotowych pr zetworów ze śledzia – ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] wzrost udziału po koncentracji o [tajemnica przedsiębiorstwa] udział y konkurentów Biedronka, Lidl, Kapitan Navi, Seko czy Contimax wynoszą odpowiednio ok. [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 3 4 ] , 3) rynek sałatek warzywnych – ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] wzrost udziału po koncentracji o ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] udział y konkurentów Biedronka, Lidl, Dega wynoszą odpowiednio ok. [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 35] . Jak wynik a z powyższego na każdym z ww. rynków łączny udział uczestników koncentracji przekroczy próg 30% , ale nie przekroczy 40 % czyli progu, z którym ustawa o ochronie konkurencji wiąże domniemanie posiadania pozycji dominującej . Jednocześnie ten udział rynkowy będzie wynikał z dotychczasowej pozycji Lisner na tych rynkac h , a przyrost jaki nastąpi będzie wynosił maksymalnie ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] Ponadto n a rynkach tych działają liczni konkurenci, zarówno producenci , jak i sieci handlowe ze swoimi mark ami. Należy wziąć również pod uwagę fakt, iż Lisner i GI nie są swoimi najbliższymi konkurentami, a ich oferta produktowa jest w istotnym stopniu zróżnicowana . Widać to znakomicie porównując sytuację na rynku wprowadzania do obrotu gotowych przetworów z małych ryb pelagicznych (z wyłączeniem śledzia), z warunkami na rynkach wprowadzania do obrotu gotowych przetworów ze śledzia czy sałatek warzywnych . Na pierwszym ze wskazanych rynków liderem jest GI , który specjalizuje się w produkcji konserw, a obecność Lisner jest wysoce ograniczona. Z kolei na pozostałych rynkach, gdzie podstawą są produkty chłodzone liderem jest Lisner, a obecność GI jest niewielka. Powoduje to również, ż e przyrosty udział ów rynkow ych po koncentracji nie będą wysokie . Ponadto rynk i te podlega ją zauważalnym zmianom, a w latach 2020 - 2022 u działy uczestników spada ły ( w zależności od rynku [tajemnica przedsiębiorstwa] ) . W tym samym czasie udziały konkurentów rosły . Jedynym rynkiem, na którym pozycja uczestników koncentracji jest zbliżona jest rynek wprowadzania do obrotu sałatek rybnych (Lisner ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] zaś GI ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] ) . N a rynku tym Lisner będzie spotykał się z konkurencją ze strony Biedronki [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 36 ] oraz innych konkurentów - producentów (np. Łosoś , Vicziunai , oraz Bolton – udział y, których wynoszą odpowiednio ok. [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 37 ] ) . Jednocześnie s ytuacja na omawianym rynk u podlega zauważalnym zmianom. Przejawia się to w tym, że udziały uczestnikó w spadają (łącznie o ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] w okresie 2020 - 2022 ) , zaś konkurentów rosną . Jak Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 50 wynika z przeprowadzonego b adani a rynku w ww. okresie udział np. [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik pkt 38 ] . Z kolei ana liza stanu konkurencji na krajowym rynku wprowadzania do obrotu past rybnych oraz produkcji kontraktacyjnej chłodzonych przetworów rybnych przed i po dokonaniu koncentracji wskazuje, że łączne udziały uczestników koncentracji przekraczają 40%, tj. próg, z którym ustawa o ochronie kon kurencji wiąże domniemanie posiadania pozycji dominującej . Jednakże w ocenie Prezesa Urzędu na żadnym z ww. rynków nie dojdzie do istotnego ograniczenia konkurencji. W przypadku rynku wprowadzania do obrotu past rybnych wskazać należy, że pomimo wysokiego nominalnego udziału Lisner (ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] ) koncentracja nie zmieni zasadniczo sytuacji konkurencyjnej na tym rynku, albowiem w obecnym stanie (przed koncentracją) produkty wprowadzane na rynek przez uczestnikó w koncentracji nie wywierają na siebie istotnej presji konkurencyjnej . S tanowią one bowiem dla siebie bardzo dalekie substytuty. Jednocześnie Lisner i GI spotykają się z presj ą rynkow ą ze strony konkurentów, a rynek charakteryzuje się niskimi barierami wej ścia. Prezes Urzędu wziął przede wszystkim pod uwagę okoliczność, że uczestnicy koncentracji działają , co prawda na tym samym rynku w aspekcie produktowym, jednak w innych jego segmentach . Produkt wprowadzany przez GI ma charakter premium , zaś produkt wpr owadzany na rynek przez Lisner to wyrób popularny . Przejawia się to w istotnych różnicach dotyczących ceny i dostępności tych produktów, a także zróżnicowanym zastosowan iu . Jak wskazano wcześniej, produkty do smarowania pieczywa Abba (dystrybuowane w Polsc e przez GI ) reprezentują niszowy segment premium (mają inny skład oraz smak niż produkty na bazie majonezu , są pakowane w aluminiowe tuby oraz są znacznie droższe niż przeciętny produkt w tej kategorii), zatem nie wywierają istotnej presji konkurencyjnej n a produkty takie jak Pastella oferowana przez Lisner. Pasty Abba, czy ich bezpośredni największy konkurent pasty Akerman (dystrybuowane przez Contimax ) , a także wszystkie produkty w segmencie past rybnych w aluminiowych tubach pochodzą z importu . Jednocześ nie zagraniczni producenci nie sprzedają tych produktów bezpośrednio, ale korzystają zawsze z pośrednictwa polskich dystrybutorów, którzy znając polski rynek , polskich odbiorców i konsumentów, mają wiedzę jak efektywnie pozycjonować te produkty na polskim rynku. Co istotne, ż aden z uczestników koncentracji nie posia da zdolności wytwórczych tych produktów w tubkach aluminiowych . Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 51 Prezes Urzędu wziął również pod uwagę, że u dział Lisner w tym rynku podlega dynamicznym wahaniom (spadek o [tajemnica przedsiębior stwa] w okresie 2020 - 2023 ) , co pokazuje, iż na rynku tym istnieje intensywna konkurencja. Ponadto b rak jest istotnych barier wejścia na ten rynek, co potwierdza m.in. wejście na ten rynek w 2024 r. Thai Union z pastami King Oscar oraz utrata dystrybucji pa st Akermana przez Lisner na rzecz Contimax (co pokazuje, że na tym rynku może dochodzić do bardzo szybkich przetasowań, a w konsekwencji także do zmiany udziałów rynkowych). [tajemnica przedsiębiorstwa] Warto też podkreślić, że i stnieje przeciwstawna siła zakupowa sieci handlowych . Odpowiadaj ą one za wysoki odsetek sprzedaży uczestników koncentracji, tj. [tajemnica przedsiębiorstwa] sprzedaży marek własnych Lisner to [tajemnica przedsiębiorstwa] ; w przypadku GI ok . [tajemnica przedsiębiorstwa] przypada na [ tajemnica przedsiębiorstwa] . Kon centracja wpływa również na krajowy rynek produkcji kontraktacyjnej chłodzonych przetworów rybnych , w którym to rynku Lisner posiada udział wynoszący ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] zaś GI ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] . Prezes Urzędu uznał jednak , że nie dojdzie na nim do istotnego ograniczenia konkurencji. Wynika to z następujących powodów. Po pierwsze, produkty wytwarzane przez Lisner i GI są dalekimi substytutami . Po drugie, siła kontraktowa nabywców ogranicza ewentual ną możliwość wykorzystania pozycji rynkowej Lisner na tym rynku po koncentracji. Wskazują na to wysokie udzia ł y największych sieci handlowych, tj. [tajemnica przedsiębiorstwa] w rynku zakupów , które odzwierciedlają to, że Lisner i GI są właściwie uzależnien i od tych dwóch podmiotów, a szczególnie od [tajemnica przedsiębiorstwa] . Po trzecie, wszystkie ankietowane przez Prezesa Urzędu sieci wskazały alternatywnych polskich dostawców, którzy mogliby zastąpić Lisner i GI jako dostawcy zamawianych produktów. Po c zwarte, analiza udziałów Lisner i GI wskazała, że sieci handlowe ograniczają zamówienia od uczestników koncentracji , co znajduje odzwierciedla w spadku tych udziałów. Analizując produkcję kontraktacyjn ą uczestników koncentracji Prezes Urzędu wziął pod uwag ę, że portfolio produktów chłodzonych przetworów rybnych uczestników koncentracji nie jest tożsame . Lisner oferuje głównie popularne produkty wytwarzane maszynowa , a GI „krajankę” i „koreczki” wytwarzane ręcznie. Z tego powodu Lisner nie ma żadnej możliwoś ć produkowania tego co oferuje GI , a GI nie ma żadnej możliwość produkowania asortymentu oferowanego przez Lisner. Przykładowo , gdyby któraś z sieci chciała dziś zlecić GI wyprodukowanie śledzia w sosie śmietanowym (lub innym), a więc Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 52 flagowego produktu Li sner, to GI nie ma żadnej możliwości przyjęcia takiego zamówienia (dokładnie z tych samych względów – brak aktywów wytwórczych). Prezes Urzędu uznał również, że uczestnicy koncentracji spotykają się na rynkach produkcji kontraktacyjnej z konkurencją ze st rony innych producentów , któr zy dysponują odpowiednimi liniami produkcyjnymi i mogą na zlecenie sieci handlowej wyprodukować produkt y według tej samej specyfikacji i receptury. S ieci handlowe mogą bez większego problemu zmienić dostawc ę w krótkim okresie c zasu (nawet co kwartał) i to w zakresie bardzo istotnych wolumenów (udział Lisner w dostawach produktów do np. Biedronki czy Lidla, w zakresie określonego indeksu, może spadać nawet tak gwałtownie, że w jedynym kwartale wynosi on 100% a w kolejnym 0% po to by za chwilę wrócić na poziom 100%). Jest to kluczowy aspekt polityki sieci handlowych, które zawsze dążą do dywersyfikacji dostawców, po to by móc ich następnie wykorzystywać ich rywalizację w każdym przetargu. Sytuacja na rynkach sprawia, że nabycie GI nie stworzy po stronie Lisner żadnej istotnej przewagi konkurencyjnej, a już z pewnością nie umożliwi to Lisner wywierania presji na JMP i podnoszenia cen produktów marek własnych sieci (a w dalszej kolejności produktów oferowanych pod markami Lisner). Po twierdzają to dane rynkowe obrazujące istotny spadek łącznego udziału rynkowego Lisner i GI w roku 2023 r. z nieco ponad [tajemnica przedsiębiorstwa] do nieco ponad [tajemnica przedsiębiorstwa] w przeciągu zaledwie 12 miesięcy (w 2022 r. sam Lisner posiada ł ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] udziału w rynku, zaś w roku 2023 r. Lisner i GI odpowiadają łącznie za ok. [tajemnica przedsiębiorstwa] rynku) . Można przyjąć , że sieci handlowe ograniczają znaczenie Lisner na tym rynku wzmacniając alternatywnych dostawc ów. Wskazane okoliczności p otwierdza ją to, ż e siła przetargowa sieci handlowych stanowi istotną przeciwwagę w stosunku do pozycji rynkowej Lisner. Ponadto wskazane przykłady , tj. zmiana w zakresie producentów filet ów śledziow ych w słoiku na zlecenie JMP , obrazują łatwość zmiany dostawcy przez sieci handlowe. Biorąc powyższe pod uwagę Prezes Urzędu uznał, że koncentracja nie doprowadzi do istotnego ograniczenia konkurencji na krajow ych rynk ach wprowadzania do obrotu gotowych przetworów ze śledzia, gotowych przetworów z małych ryb pelagicznych (z wyłączeniem śledzia), sałatek rybnych, sałatek warzywnych, past rybnych i krajowy rynek produkcji kontraktacyjnej chłodzonych przetworów rybnych. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 53 Wpływ w wymiarze wertykalnym Koncentracja nie wywiera wpływ u na żad e n ryn e k w wymiarze wertykalnym. Wpływ w wymiarze konglomeratowym Koncentracja wywiera wpływ w wymiarze konglomeratowym na krajow e rynk i produkcji kontraktacyjnej konserw rybnych i warzywnych; chłodzonych sałatek; chłodzonych past. Jednakże w ocenie orga nu antymonopolowego k oncentracja ta nie doprowadzi do ograniczenia konkurencji na omawianych rynk ach produkcji kontraktacyjnej głównie z uwagi na to, i ż rynk i te są rynkami zamawiającego, a sieci handlowe zlecające produkcję mają znaczącą przeciwstawną sił ą przetargową. Ponadto rynki te charakteryzuj ą się umiarkowanymi barierami wejścia oraz nie występują na nich istotne efekty skali czy efekty sieciowe. N a rynk ach produkcji kontraktacyjnej sieci handlowe zlecają produkcję poszczególnych indeksów produktow ych, na które przygotowują specyfikację i zgłaszają zapotrzebowanie np. na śledzie w śmietanie bądź makrelę w oleju w puszce. To sieci handlowe decydują jaki produkt, o jakiej specyfikacji i w jakim czasie jest im potrzebny, a następnie zlecają jego produk cję. Na rynku nie występuje praktyka sprzedaży wiązanej bądź pakietowej, a w szczególności nie stosują jej producenci konserw rybnych i warzywnych , chłodzonych sałatek , chłodzonych past , gdyż nie mają wystarczającej siły rynkowej wobec odbiorców . Co istotn e brak jest obiektywnych przesłanek w postaci uwarunkowań technicznych, organizacyjnych czy kosztowych, które sprawiałyby, że sprzedaż wiązana bądź pakietowa byłaby znacznie bardziej korzystna dla obu stron transakcji tj. producentów i detalistów (w porówn aniu z kupnem/sprzedaży odrębnych rodzajów produktów). W Polsce działa wiele różnych podmiotów zajmujących się przetwórstwem rybnym, które weszły na rynek i kontynuują działalność pomimo istotnych różnic w skali działalności . W iele indeksów produktowych, n a które zlecana jest produkcja przez sieci handlowe charakteryzuje się niewielkim wolumenem, który może być dostarczony także przez mniejsze podmioty . Natomiast w przypadku indeksów produktowych o większych wolumenach, sieci handlowe często dzielą produkcj ę między różnych przetwórców (np. według obsługiwanych sieci dystrybucyjnych) lub wspierają rozwój alternatywnych dostawców, co również ułatwia Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 54 wejście na rynek mniejszym podmiotom . Ponadto każdy producent wyrobów pod marką producencką posiada niezbędne ak tywa i know - how do produkcji analogicznych wyrobów pod marką sieci handlowej, odbiorcy nie tworzą specyficznych (tj. dodatkowych) barier na tym rynku, wręcz przeciwnie – przy braku znaczenia marki producenta, konkurencja cenowa jest jeszcze bardziej intens ywna. Co więcej, w przypadku Przejmowanego Przedsiębiorcy podmioty konkurencyjne posiadają zdolności produkcyjne pozwalające zaspokoić konsumpcję krajową konserw rybnych liczoną łącznie jako marka producencka plus produkcja kontraktacyjna ( private label ). To dlatego, że każdy producent konserw rybnych istotną część swojej produkcji eksportuje . Stosunki na rynkach produkcji kontraktacyjnej dodatkowo wzmacniają siłę negocjacyjną sieci handlowych (ponad c zynniki związane z udziałami na rynkach sprzedaży detali cznej, posiadanymi zasobami, marką itp.), gdyż produkty pod marką własną sieci handlowych wywierają bezpośrednią presję konkurencyjną na produkty pod markami producentów. Co więcej, sieci handlowe zlecają produkcję private label starając się dostarczyć moż liwie bliskie substytuty (ale tańsze) wobec konkretnych indeksów produktowych pod marką producentów, które cieszą się najlepszymi wskaźnikami sprzedaży. Sieci handlowe mogą zlecić produkcję na zlecenie konkurentom producenta, który wprowadził na rynek prod ukt pod swoją marką notujący dobre wyniki sprzedaży. Podsumowując, Lisner po koncentracji nie będzie mieć możliwości ani bodźców by ograniczyć konkurencję poprzez stosowanie sprzedaży wiązanej bądź pakietowej. W szczególności nie dojdzie do wykluczenia kon kurentów z dostępu do rynku czy stosowania dyskryminacji cenowej lub innych działań ograniczających konkurencję. Konkluzje Reasumując należy stwierdzić, iż planowana koncentracja spełnia przesłanki określone w art. 18 ustawy o ochronie konkurencji. Postę powanie w sprawie wykazało, że przejęcie przez Lisner kontroli nad GI nie przyczyni się do istotnego ograniczenia konkurencji na żadnym z opisanych rynków, w szczególności przez powstanie lub umocnienie pozycji dominującej. Wobec powyższego orzeczono, jak w sentencji. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 55 Pouczenie : Zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2021 r., poz. 275 ze zm. ) w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilneg o (Dz.U. z 2023 r. poz. 1550) , od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – S ądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji Konsumentów w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia. Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 9 w związku z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. 2023 r. poz. 1144) , odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsu mentów podlega opłacie stałej w kwocie 1000 zł . Zgodnie z art. 103 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych , sąd może przyznać zwolnienie od kosztów sądowych osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej niebędącej osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, jeżeli wykazała, że nie ma dostatecznych środków na ich uiszczenie. Spółka handlowa powinna wykazać także, że jej wspólnicy albo akcjonariusze nie mają dostatecznych środków na zwiększenie majątku spółki lub udzielenie spółce pożyczki. Zgodnie z art. 105 ust. 1 ustawy o kosztach są dowych w sprawach cywilnych, wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych należy zgłosić na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Stosownie do treści art. 117 § 1, § 3 i § 4 Kodeksu postępowani a cywilnego strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub części, może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna, której ustawa przyznaje zdolność sądową, niezwolniona przez sąd od ko sztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego. Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego strona zgłasza wr az z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych lu b osobno, na piśmie lub ustnie do protokołu, w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Robert Kamiński Dyrektor Departame ntu Kontroli Koncentracji Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel.: 22 826 53 65 < fax: 22 827 97 23 dkk@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Strona 56 Otrzymuje : Lisner Holding sp. z o.o.