DKK-82/2022

Strona 1 z 78 P REZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUM ENTÓW TOMASZ CHRÓSTNY DKK - 1.42 1 . 29 .2021.MAB Warszawa, 16 marca 202 2 r. DECYZJA nr D K K - 82 / 20 2 2 I. Na podst awie art. 19 ust. 1 i 2 w związku z art. 1 3 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 u stawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz.U. z 2021 r. poz. 275 ) , po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego wszczętego na wniosek Pol skiego Koncernu Naftowego ORLEN S.A. z siedzibą w Płocku oraz Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa S.A. z siedzibą w Warszawie Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wydaje zgodę na dokonanie koncentracji, polegającej na połączeniu Polskieg o Koncernu Nafto wego ORLEN S.A. z siedzibą w Płocku oraz Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa S.A. z siedzibą w Warszawie pod warunkiem : i. wyzbycia się lub spowodowania wyzbycia się w sposób trwały i nieodwracalny kontroli nad Gas Storage Poland sp. z o.o. z siedzibą w Dębogórzu w ciągu 12 miesięcy od dnia połączenia w rozumieniu art. 493 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. kodeks spółek handlowych (t.j. z dnia 22 lipca 2020 r.; Dz.U. z 2020 r. poz. 1526) na rzecz Niezależnego Inwestora, który: a) nie należy do grupy kapitałowej, w r ozumieniu art. 4 pkt 14 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 275), kontrolowanej przez P olski K oncern N aftowy ORLEN S.A. , P olskie G órnictwo N aftowe i G azownictwo S.A . lub podmiot po wstały wskutek dokonania zgłoszonej koncentracji i nie jest współkontrolowany przez żaden podmiot lub podmioty z tych grup; b) daje rękojmię i gwarancję prawidłowego wykonywania działalności przez Gas Storage Poland sp. z o.o. lub jej następc ę prawnego w Strona 2 z 78 zak resie pełnienia funkcji operatora systemu magazynowania paliw gazowych w rozumieniu art. 3 pkt 26 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U. z 2021 r. poz. 716); c) nie należy do grupy kapitałowej, w rozumieniu art. 4 pkt 14 u stawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2021 r. poz. 275) , która prowadzi działalność na rynkach obrotu gazem ziemnym (z wyjątkiem obrotu niezbędnego w związku z zarządzaniem infrastrukturą gazową); d) gwarantuje, że dział alność operatora systemu magazyn owania paliw gazowych będzie realizowana z uwzględnieniem bezpieczeństwa energetycznego państwa; w przypadku istnienia po stronie zaakceptowanego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Niezależnego Inwestora obowiązku zgłosz enia Prezesowi U rzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zamiaru koncentracji, polegającej na nabyciu kontroli nad Gas Storage Poland sp. z o.o. , do terminu przewidzianego na realizację wskazanego warunku n ie wlicza się okresu trwania postęp owania antymonop olowego w sprawie koncentracji; ii. z zastrzeżeniem obowiązku określonego w pkt iii, wstrzymania się od nieuzasadnionych działań lub zaniechań prowadzących do utraty wartości przez Gas Storage Poland sp. z o.o. , w szczególności przez utrzymanie niezmienionej s truktury organizacyjnej Gas Storage Poland sp. z o.o. oraz niezbywanie majątku służącego do realizacji działalności operatorskiej przez Gas Storage Poland sp. z o.o. w okresie od dnia doręczenia ostatniemu ze Zgłaszających decyzji Prezesa U rzędu w przedmio cie zgody na kon centrację między P olski K oncern N aftowy ORLEN S.A. a P olskie G órnictwo N aftowe i G azownictwo S.A. do dnia zbycia kontroli nad Gas Storage Poland sp. z o.o. na rzecz Niezależnego Inwestora; iii. zapewnienia, że w d niu z bycia kontr oli nad Gas Stor age Poland sp. z o.o. obowiązywać będzie zawarta przynajmniej na 10 lat (o ile Gas Storage Poland sp. z o.o. lub jej następca prawny będzie spełniać w tym czasie wszystkie warunki wynikające z przepisów prawa) umowa, o której mowa w art. 9 h ust. 3 pkt 2 u stawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U. z 2021 r. poz. 716) , powierzająca Gas Storage Poland sp. z o.o. lub jej następcy Strona 3 z 78 prawnemu pełnienie obowiązków operatora systemu magazynowania paliw gazowych stanowiącego własność p odmiotu powstałe go wskutek dokon ania zgłoszonej koncentracji , która to umowa w szczególności zawierać będzie postanowienia dotyczące obowiązków związanych z realizacją i finansowaniem inwestycji w instalacjach magazynowych oraz określające stałe, podlegają ce indeksacji we dług określonego wskaźnika wynagrodzenie właściciela instalacji magazynowych, w zakresie całości majątku magazynowego stanowiącego własność podmiotu powstałego wskutek dokonania zgłoszonej koncentracji wykorzystywanego do świadczenia usług magazynowania ga zu ziemnego wysokometanowego; iv. zapewnienia, że w okresie od dnia zbycia kontroli nad Gas Storage Poland sp. z o.o. na rzecz Niezależnego Inwestora przynajmniej do dnia, w którym podmiot powstały wskutek dokonania zgłoszonej koncentracji będz ie właścicielem instalacji gazow ych o pojemności czynnej nie większej niż 40% pojemności dostępnej na krajowym rynku magazynowania gazu, podmiot powstały wskutek dokonania zgłoszonej koncentracji będzie zawierać lub utrzymywać umowę powierzającą, o której mowa w art. 9h u st. 3 pkt 2) ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U. z 2021 r. poz. 716) z Gas Storage Poland sp. z o.o., jej następcą prawnym lub innym spełniającym kryteria ustawowe przedsiębiorcą, nad którym podmioty z grupy kapitał owej P olskiego G órnictwa N aftowego i G azownictwa S.A. , grupy kapitałowej Polskiego Koncernu Naftowego ORLEN S.A. lub z grupy kapitałowej podmiotu powstałego wskutek dokonania zgłoszonej koncentracji nie sprawują pełnej lub wspólnej kontroli; v. uzyskania pise mnej akceptacji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów co do Niezależnego Inwestora przed nabyciem kontroli nad G as S torage P oland sp. z o.o. przez Niezależnego Inwestora. Prezes Urzędu Ochrony konkurencji i Konsumentów może w terminie 21 dni od dnia przedstawie nia inwestora do zatwierdzenia odmówić akceptacji wskazanego Niezależnego Inwestora, jeśli nie gwarantuje on realizacji przesłanek wskazanych w i. a) - d). Brak zajęcia stanowiska przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w powyż ej wskazanym ter minie będzie równoznaczny z akceptacją przedstawionego inwestora jako Niezależnego Inwestora. Strona 4 z 78 II. Na podstawie art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2021 r. poz. 275) Prezes Urzędu Ochr ony Konkurencji i Konsumentów nakłada na Polski Koncern Naftowy ORLEN S.A. z siedzibą w Płocku oraz Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo S.A. z siedzibą w Warszawie obowiązek złożenia Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów informacji o reali zacji warunku w terminie 30 dni od dnia jego wykonania lub upływu terminu na jego wykonanie. Uzasadnienie 10 maja 2021 r. wpłynęł o do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej także „Prezes Urzędu” lub „organ antymonopolowy”) zgłoszenie zam iaru koncentracj i przedsiębiorców, polegającej na połączeniu Polskiego Koncernu Naftowego ORLEN S.A. z siedzibą w Płocku (dalej „ PKN ”, „Zgłaszający 1 ”) oraz Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa S.A. z siedzibą w Warszawie (dalej także jako „ PGN ” , Zg łaszający 2 ” ). Z głaszający 2 złożył wniosek 8 października 2021 r. i wtedy też zgodnie z art. 96 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2021 r. poz. 275 – zwanej dalej również „ ustawą o ochronie konkurenc ji ” ) rozpoczął s ię bieg termi nu postępowania antymonopolowego w niniejszej sprawie . W związku z tym, iż: 1) spełnione zostały niezbędne przesłanki uzasadniające obowiązek zgłoszenia zamiaru koncentracji, bowiem: • łączny światowy obrót przedsiębiorców uczestnic zących w koncent racji w roku obr otowym poprzedzającym rok zgłoszenia przekracza równowartość 1 000 000 000 euro, a także przekroczył równowartość 50 mln euro na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tj. kwoty określone w art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 16 lut ego 2007 r. o oc hronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2021 r. poz. 275), zwanej dalej również „ ustawą o ochronie konkurencji ”, • połączenie przedsiębiorców jest jednym ze sposobów koncentracji, określonym w art. 13 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkuren cji . 2) nie występu je w tej sp rawie żadna okoliczność z katalogu przesłanek wymienionych w art. 14 ustawy o ochronie konkurencji , wyłączająca obowiązek zgłoszenia zamiaru przedmiotowej koncentracji, zostało wszczęte postępowanie antymonopolowe w tej sprawie, o czym, zgodnie z art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2021 r. Strona 5 z 78 poz. 735 ze zm. ), organ antymonopolowy zawiadomił Wnioskodawców pismem z 29 października 2021 r. Sprawa pierwotnie miała wymiar europejsk i, ale na podsta wie decyzji Komisji Europejskiej z 25 marca 2021 r. (Sprawa M.9952 — PKN ORLEN/PGNiG) została przekazana do rozpoznania Prezesowi Urzędu. Postanowieniem nr DKK - 86 /2021 z 24 maja 2021 r. organ antymonopolowy postanowił przedłużyć termin na z akończenie postę powania w tej sp rawie o 4 miesiące w celu przeprowadzenia badania rynku. Uzasadniając powyższe Prezes Urzędu wskazał, iż niniejsza koncentracja będzie wywierała wpływ w układzie horyzontalnym na rynki : 1. hurtowej sprzedaży gazu ziemnego; 2 . detalicznej sp rzedaży gazu ziemnego , a łączne udziały uczestników koncentracji w tych rynkach przekraczają próg 40% . Ponadto, zgodnie z informacjami przekazanymi przez Zgłaszającego 1 i 2 , rynki, na które koncentracja wywiera wpływ w układzie wertykalnym obejmują: 1. ry nek sprzedaży hu rtowej ciężkiego oleju opałowego na cele przemysłowe; 2. rynek sprzedaży hurtowej lekkiego oleju opałowego; 3. rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego; 4. rynek hurtowej sprzedaży gazu ziemnego; 5 rynek wprowadzania do obr otu środków smar nych wykorzy stywanych w przemyśle . Należy wskazać, że przedstawione w zgłoszeniu dane rynkowe stanowią jedynie szacunki oparte na ogólnie dostępnych danych zweryfikowanych przez PKN i PGN . Z doświadczenia organu antymonopolowego wynika, że szacunki oparte o ogólnodostępne źródła mogą różnić się istotnie od rzeczywistych danych rynkowych. Prezes Urzędu w ramach prowadzonego postępowania wystosował ankiety do konkurentów PKN i PGN wskazanych przez Wnioskodawcę 1 i 2 , prowadzących hurtową (21 p odmiotów) i deta liczną sprzedaż gazu ziemnego (26 podmiotów) , a także do Gaz S ystem S.A. z siedzibą w Warszawie oraz Prezesa Urzędu Regulacji energetyki . Pytania skierowane do nich dotyczyły opis u ich działalności na rynku hurtowym lub detalicznym gazu zie mnego, podania l isty ich kontrahentów, wykorzystywani a w ich działalności Towarowej Giełdy Energii, a także ich ocen y zamiaru koncentracji . Dodatkowo rozpatrując niniejszą sprawę Prezes Urzędu uwzględnił potencjalne skutki rynkowe notyfikowanego równolegl e zgłoszenia zam iaru koncentracji polegającej na utworzeniu przez ORLEN Południe S.A. z siedzibą w Trzebini i PGN wspólnego przedsiębiorcy (sprawa DKK - 1. 422.22.2021.ES ). Uczestnicy koncentracji Strona 6 z 78 PKN, aktywny uczestnik koncentracji, jest spółką publicz ną, której akcje notowane są na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. PKN stoi na czele kontrolowanej przez Skarb Państwa Grupy Orlen. Grupa Orlen jest aktywna przede wszystkim w sektorze produkcji rafineryjnej i petrochemicznej oraz sprzedaży h urtowej i detali cznej paliw – benzyn, oleju napędowego, paliwa lotniczego oraz LPG, jak również produktów pokrewnych. magazynowania zapasów obowiązkowych ropy naftowej i paliw. Wskazać ponadto należy, iż 31 marca 2020 r. PKN otrzymał decyzję Komisji Europ ejskiej wyrażają cą zgodę na doko nanie koncentracji polegającej na przejęciu kontroli nad ENERGA S.A. z siedzibą w Gdańsku (sygnatura akt COMP/M. 9626). Energa S.A. stoi na czele grupy kapitałowej prowadzącej w Polsce działalność w szczególności w zakresie wytwarzania i hu rtowych dostaw energii elektrycznej, dystrybucji i sprzedaży energii elektrycznej i cieplnej oraz obrotu energią elektryczną i gazem. PKN otrzymał również warunkową zgodę Komisji Europejskiej na przejęcie kontroli nad Grupą Lotos S.A. z sie dzibą w Gdańsku (sygnatura COMP/ M. 9014) , dalej jako „Lotos”, prowadzącą działalność w szczególności w zakresie poszukiwań i wydobycia ropy naftowej oraz gazu ziemnego, a także przerobu ropy naftowej i sprzedaży hurtowej i detalicznej produktów naftowych ( m.in. paliw siln ikowych, olejów smarowych, asfaltów, paliwa lotniczego). Rzeczywiste i potencjalne skutki tych koncentracji zostały uwzględnione w niniejszej sprawie. Szacunkowy światowy obrót osiągnięty przez Grupę Orlen w 2020 r. wyniósł ok. [ tajemnica p rzedsiębiorstwa ] PGN , pasywny uczestnik koncentracji – spółka publiczna kontrolowana przez Skarb Państwa, zajmuje się poszukiwani em i wydobyciem gazu ziemnego oraz ropy naftowej, importem gazu, magazynowaniem, sprzedażą i dystrybucją paliw gazowych i płynn ych, a także p r o dukcją ciepła i energii elektrycznej. PGN posiada 34 spółk i zależne z siedzibą w Polsce, a także w Niemczech, Niderlandach, Norwegii, Zjednoczonych Emiratach Arabskich i na Ukrainie, prowadzące działalność głownie w ramach czterech podstawo wych segmentów : 1. poszukiwan i e i wydobycie: poszukiwanie i wydobycie gazu ziemnego i ropy naftowej ze złóż, przeprowadzanie analiz geologicznych, badania geofizyczne, wiercenia, zagospodarowanie i eksploatacja złóż; Strona 7 z 78 2. obrót i magazynowanie: sprzedaż gazu (wydo bywanego ze zł ó ż krajowych lub i mportowanego), działalność handlowa w zakresie energii elektrycznej, świadectw pochodzenia energii oraz uprawnień do emisji CO2; 3. dystrybucja: przesyłanie siecią dystrybucyjną gazu wysokometanowego i zaazotowanego, a także ni ewielkich iloś c i gazu koksownicz ego do klientów detalicznych i korporacyjnych, rozbudowa i modernizacja sieci gazowej, przyłączenia nowych klientów; 4. wytwarzanie: wytwarzanie energii elektrycznej, ciepła, chłodu, sprężonego powietrza oraz dystrybucji ciepł a. Grupa PGN z r ealizowała w 2020 r. obrót w wysokości ok. [ tajemnica przedsiębiorstwa ] Przyczyny i zakres koncentracji Planowana koncentracja została zgłoszona w trybie art. 13 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji . Transakcja polega na połączeniu przez przejęc i e PGN przez P KN . Podstawą zgłoszenia zamiaru koncentracji jest podpisany 14 lipca 2020 r. list intencyjny pomiędzy PKN a Skarbem Państwa – większościowym akcjonariuszem PGN – w sprawie procesu przejęcia kontroli kapitałowej przez PKN nad PGN . Celem konce n t racji jest realizacja długoterminowej strategii działania PKN, zakładającej budowę w Polsce koncernu multienergetycznego . Organ antymonopolowy ustalił i zważył, co następuje: a) rynki wspólne uczestników koncentracji Powiązania horyzonta lne Przedsięb i o rcy uczestn iczący w koncentracji prowadzą działalność na następujących rynkach wspólnych: 1. Rynek poszukiwań ropy naftowej i gazu ziemnego 2. Rynek dostaw ropy naftowej wyższego szczebla 3. Rynek dostaw gazu ziemnego wyższego szczebla Strona 8 z 78 4. Rynek hurto wej sprzedaży g a zu ziemnego 5. Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego 6. Rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej 7. Rynek hurtowego obrotu energią elektryczną 8. Rynek detalicznej sprzedaży energii elektrycznej 9. Rynek obrotu zielonymi ce rtyfikatami en e r getycznymi 10. Rynek obrotu niebieskimi certyfikatami energetycznymi 11. Rynek obrotu białym certyfikatami energetycznymi 12. Rynek handlu uprawnieniami do emisji dwutlenku węgla 13. Rynek hurtowej sprzedaży LPG 14. Rynek hurtowej sprzedaży paliw żeglugowyc h 15. Rynek wprowa d z ania do obrotu azotu 16. Rynek wprowadzania do obrotu siarki 17. Rynek wprowadzania do obrotu środków smarnych wykorzystywanych w przemyśle 18. Rynek usług systemowych świadczonych na rzecz Operatora Systemu Przesyłowego Udziały uczestników koncentra cji na rynkach w spólnych kształtują się następująco: 2020 2019 Rynek produktowy Rynek geograficzny PKN PGN PKN PGN 1. Rynek poszukiwań ropy naftowej i gazu ziemnego Światowy [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorst w a ] [tajemnica przedsiębiorstwa] 2. Rynek dostaw ropy naftowej wyższego szczebla Światowy 3. Rynek dostaw gazu ziemnego wyższego szczebla EOG lub krajowy 4. Rynek hurtowej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy 5. Rynek detal icznej sprzeda ż y gazu ziemnego Krajowy 6. Rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej Krajowy 7. Rynek obrotu Krajowy Strona 9 z 78 hurtowego energią elektryczną 8. Rynek detalicznej sprzedaży energii elektrycznej Krajowy 8a. Rynek d e talicznej sprzedaży energii elektrycznej do odbiorców z grupy G Krajowy 8b. Rynek detalicznej sprzedaży energii elektrycznej do pozostałych odbiorców Krajowy 9. Rynek obrotu zielonymi certyfikatami Krajowy 10. Rynek o brotu niebiesk i m i certyfikatami Krajowy 11. Rynek obrotu białymi certyfikatami Krajowy 12. Rynek handlu uprawnieniami do emisji CO2 EOG 13. Rynek hurtowej sprzedaży LPG Krajowy 14. Rynek hurtowej sprzedaży paliw żeglugowych EO G 15. R y n ek wprowadzania do obrotu azotu EOG lub krajowy 16. Rynek wprowadzania do obrotu siarki EOG 17. Rynek wprowadzania do obrotu środków smarnych wykorzystywanych w przemyśle Krajowy 18. Rynek usług systemowych świadczonyc h na rzecz Ope r a tora Systemu Przesyłowego Krajowy Źródło: Zgłaszający. Z powyższe j tabeli wynika, że koncentracja wywiera wpływ w układzie horyzontalnym na cztery rynki: • hurtowej sprzedaży gazu ziemnego • detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Strona 10 z 78 • obrotu bia łymi certyfika t a mi • wprowadzania do obrotu środków smarnych wykorzystywanych w przemyśle Powiązania wertykalne Pomiędzy uczestnikami koncentracji występują rzeczywiste i potencjalne relacje wertykalne na poniżej opisanych rynkach. Lp. Rynek wyższego rzę du Rynek niższ e g o rzędu Rynek produktowy Rynek geograficzny Szacowany udział w rynku w roku 2020 Rynek produktowy Rynek geograficzny Szacowany udział w rynku w roku 2020 PKN PGN PKN PGN 1. Rynek poszukiwań ropy naftowej i gazu ziemnego Światow y [tajemnica p r zedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Produkcja i sprzedaż ropy naftowej Światowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 2. Rynek poszukiwań ropy naftowej i gazu ziemnego Światowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica pr z e dsiębio rstwa] Rynek dostaw gazu ziemnego wyższego szczebla EOG [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 3. Rynek dostaw ropy naftowej wyższego szczebla Światowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Hurtowa sprze d a ż benzyny, oleju napędowego, lekkiego oleju opałowego Krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 4. Rynek dostaw ropy naftowej wyższego szczebla Światowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Sprzedaż hurto w a ciężkiego oleju opałowego na cele przemysłowe EOG lub krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 5. Rynek dostaw ropy naftowej wyższego szczebla Światowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Hurtowa sprze d a ż LPG Krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 6. Rynek dostaw ropy naftowej wyższego szczebla Światowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Sprzedaż hurtowa paliw żeglugowych EOG [tajemn ica przedsiębi o r stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 7. Rynek dostaw ropy naftowej wyższego szczebla Światowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Sprzedaż rafineryjna paliwa lotniczego JET Krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [taje mnica przedsię b i orst wa] Strona 11 z 78 8. Rynek dostaw ropy naftowej wyższego szczebla Światowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Oleje bazowe EOG [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 9. Rynek dostaw ropy naftowej wyższ ego szczebla Ś w i ato wy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Asfalty Krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 10 . Rynek dostaw ropy naftowej wyższego szczebla Światowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rs t w a] Rynek benzyny surowej EOG [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 11 . Rynek dostaw gazu ziemnego wyższego szczebla EOG lub krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Rynek hurtowej sprzedaży gazu ziemnego K rajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 12 . Rynek dostaw gazu ziemnego wyższego szczebla EOG lub krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajo wy [tajemnica p rzedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 13 . Rynek hurtowej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica prz e d siębiorst wa] 14 . Rynek dystrybucji gazu ziemnego Lokalny [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Rynek hurtowej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 15 . Rynek dy strybucji gazu z iemnego Lokalny [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 16 . Rynek dostaw gazu ziemnego wyższego szczebla EO G lub krajowy [ t ajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Rynek magazynowa nia gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 17 . Rynek wytwarzania i wprowadzani a do obrotu energii elektrycznej Krajowy [t ajemnica przed s i ębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Rynek hurtowego obrotu energią elektryczną Krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 18 . Rynek wytwarzania i wprowadzani a do obrotu energii elektrycznej Krajowy [tajemnic a przedsiębior s t wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Rynek detalicznej sprzedaży energii elektrycznej Krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 19 . Rynek hurtowego Krajowy [tajemnica przedsiębiorst [t ajemnica przed s i ębio Rynek detalicznej Krajowy [tajemnica przedsiębior [tajemnica przedsiębiorst Strona 12 z 78 obrotu energią elektryczną wa] rstwa] sprzedaży energii elektrycznej stwa] wa] 20 . Rynki dystrybucji energii elektrycznej Lokalne [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Rynek detalic z n ej sprzedaży energii elektrycznej Krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 21 . Rynek wytwarzania i wprowadzani a do obrotu energii elektrycznej Krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Rynek obrotu z i e lonymi certyfikatami Krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 22 . Rynek wytwarzania i wprowadzani a do obrotu energii elektrycznej Krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Rynek obrotu niebieskimi ce r t yfikatami Krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 23 . Rynek obrotu zielonymi certyfikatami Krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Rynek detalicznej sprzedaży energii elektrycznej K rajowy [tajem n i ca przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 24 . Rynek obrotu niebieskimi certyfikatami Krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Rynek detalicznej sprzedaży energii elektrycznej Krajowy [tajemnica przedsi ębior stwa] [ta j e mnica przedsiębiorst wa] 25 . Rynek obrotu białymi certyfikatami Krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Rynek detalicznej sprzedaży energii elektrycznej Krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsię biorst wa] 26 . Rynek obrotu białymi certyfikatami Krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 27 . Rynek obrotu białymi certyfikatami K rajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Rynki ciepła Lokalne, ograniczone do konkretnej sieci [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 28 . Rynek wytwarzania i wprowadzani a do obrotu energii ele ktrycznej Kra j o wy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Rynek usług systemowych świadczonych na rzecz Operatora Systemu Przesyłowego Krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 29 . Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Rynek wytwarzania i wprowadzani a do obrotu energii elektrycznej Krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 30 . Rynek detalicznej Krajow y [tajemnica przedsiębiorst [tajemnica przedsiębio Rynki ciepła Lokalne – ograniczone [tajemnica przedsiębior [tajemnica przedsiębiorst Strona 13 z 78 sprzedaży gazu zi emnego wa] rstwa] do konkretnej sieci stwa] wa] 31 . Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy [tajemni ca przedsiębio r s t wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Dwutlenek węgla EOG lub krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 32 . Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa ] Amoniak EOG [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 33 . Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Woda amoniakalna EOG [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica prz edsiębiorst wa] 34 . Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Nawozy azotowe EOG [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 35 . Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemneg o Krajowy [t a j emnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Rynki poszczególny ch produktów petrochemicz nych EOG [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 36 . Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przed siębiorst wa] [ t a jemnica przedsiębio rstwa] Hurtowa sprzedaż benzyny, oleju napędowego, lekkiego oleju opałowego Krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 37 . Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsięb iorst wa] [taje m n ica przedsiębio rstwa] Sprzedaż hurtowa ciężkiego oleju opałowego na cele przemysłowe EOG lub krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 38 . Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębi orst wa] [tajem n i ca przedsiębio rstwa] Hurtowa sprzedaż LPG Krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 39 . Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Sprzedaż hurto wa paliw żeglu g o wych EOG [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 40 . Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Sprzedaż rafineryjna paliwa lotniczego JET Krajowy [t ajemnica przed s i ębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 41 . Rynek detalicznej sprzedaży Krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Oleje bazowe EOG [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] Strona 14 z 78 gazu ziemnego 42 . Ry nek detaliczne j sprzedaży gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Asfalty Krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 43 . Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy [tajemnica prze dsiębiorst wa] [ t ajemnica przedsiębio rstwa] Rynek benzyny surowej EOG [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 44 . Hurtowa sprzedaż LPG Krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Rynek etylenu EOG [tajemnica p rzedsiębior stw a ] [tajemnica przedsiębiorst wa] 45 . Hurtowa sprzedaż LPG Krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Rynek propylenu EOG [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 46 . Hurtowa sprzedaż LPG Krajowy [tajemnica p r z edsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Rynek frakcji C4 EOG [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 47 . Sprzedaż hurtowa ciężkiego oleju opałowego na cele przemysłowe EOG lub krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica pr z e dsiębio rstwa] Rynek wytwarzania i wprowadzani a do obrotu energii elektrycznej Krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 48 . Sprzedaż hurtowa ciężkiego oleju opałowego na cele przemysłowe EOG lub krajowy [tajemn ica przedsiębi o r st wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Rynki ciepła Lokalne, ograniczone do konkretnej sieci [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 49 . Hurtowa sprzedaż lekkiego oleju opałowego Krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [taj emnica przedsi ę b io rstwa] Rynek wytwarzania i wprowadzani a do obrotu energii elektrycznej Krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 50 . Hurtowa sprzedaż lekkiego oleju opałowego Krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica p rzedsiębio rstw a ] Rynki ciepła Lokalne ograniczone do konkretnej sieci [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 51 . Wprowadzan ie do obrotu środków smarnych wykorzystyw anych w przemyśle Krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica pr zedsiębio rstwa ] Rynek poszukiwań ropy naftowej i gazu ziemnego Światowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 52 . Wprowadzan ie do obrotu środków smarnych wykorzystyw anych w przemyśle Krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rst w a ] Rynek wytwarzania i wprowadzani a do obrotu energii elektrycznej Krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] Strona 15 z 78 53 . Wprowadzan ie do obrotu środków smarnych wykorzystyw anych w przemyśle Krajowy [tajemnica przedsiębio rst wa] [tajemn i c a przedsiębio rstwa] Rynki ciepła Lokalne, ograniczone do konkretnej sieci [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 54 . Wprowadzan ie do obrotu środków smarnych wykorzystyw anych w przemyśle Krajowy [tajemnica przedsiębio rst wa] [tajemn i c a przedsiębio rstwa] Rynek magazynowa nia gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 55 . Sprzedaż hurtowa paliw żeglugowych EOG [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Sprzedaż deta liczna (into - b o a t) paliw żeglugowych Szerszy niż krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 56 . Rynek dostaw gazu ziemnego wyższego szczebla EOG lub krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Sprzedaż azot u EOG lub kra j o wy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 57 . Rynek siarki EOG [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Rynek kwasu siarkowego EOG [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 58 . Ma gazynowa nie ga z u ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Rynek dystrybucji gazu ziemnego Lokalny ograniczony do sieci [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 59 . Rynek magazynowa nia gazu ziemnego K rajowy [tajem n i ca przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębio rstwa] Rynek hurtowej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] 60 . Rynek magazynowa nia gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [taje mnica przedsię b i o rstwa] Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębior stwa] [tajemnica przedsiębiorst wa] Źródło: Zgłaszający. Z powyższej tabeli wynika, że koncentracja wywiera wpływ w układzie wertykalnym na rynki: 1. dostaw r opy naftowej w y ż szego szczebla (rynek wyższego rzędu): (i) sprzedaży hurtowej ciężkiego oleju opałowego na cele przemysłowe (ii) sprzedaży rafineryjna paliwa lotniczego JET, a także (iii) produkcji asfaltów (rynki niższego rzędu); 2. dostaw gazu ziemnego wyżs zego rzędu (ry n e k wyższego rzędu ) i (i) rynek hurtowych dostaw gazu ziemnego; (ii) rynek detalicznych dostaw gazu ziemnego; (iii) magazynowania gazu (rynki niższego rzędu); Strona 16 z 78 3. hurtowej sprzedaży gazu ziemnego i (i) rynek dostaw gazu ziemnego wyższego szczebl a (rynek wyższ e g o rzędu), (ii) r ynek dystrybucji gazu ziemnego (rynek wyższego r zędu), (iii) rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego (rynek niższego rzędu), (iv) rynek magazynowania gazu (rynek wyższego rzędu); 4. detalicznej sprzedaży gazu ziemnego i (i) r ynek dostaw ga z u ziemnego wyższego szczebla, (ii) rynek hurtowej sprzedaży gazu ziemnego, (iii) rynek dystrybucji gazu ziemnego ograniczonym do właściwej sieci dystrybucyjnej; ( iv) obrotu białymi certyfikatami (rynki wyższego rzędu) ; 5. detalicznej sprzedaż y gazu ziemneg o i (i) rynek wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej, (ii) rynek wytwarzania, przesyłu, dystrybucji i dostaw ciepła ograniczonych terytorialnie do właściwej sieci, (iii) rynek sprzedaży produktów rafinacji ropy naftowej, (i v) rynek sprze d a ży dwutlenku węgla, (v) rynek sprzedaży amoniaku bezwodnego, (vi) pośrednio rynek sprzedaży wody amoniakalnej i nawozów azotowych , (vii) rynek sprzedaży dwutlenku węgla, (viii) rynkami sprzedaży produktów petrochemicznych (rynki niższego rz ędu); 6. dystrybu c j i gazu ziemnego i (i) rynek hurtowych dostaw gazu ziemnego (rynek niższego rzędu), (ii) rynek detalicznych dostaw gazu ziemnego (rynek niższego rzędu), (iii) rynek magazynowania gazu (rynek wyższego rzędu); 7. magazynowania gazu i (i) rynek d ystrybucji gaz u ziemnego (rynek niższego rzędu), (ii) hurtowych dostaw gazu ziemnego (rynek niższego rzędu), (iii) detalicznych dostaw gazu ziemnego (rynek niższego rzędu), (iv) dostaw gazu ziemnego wyższego rzędu (rynek wyższego rzędu); 8. ciepła (rynek ni ższego rzędu) i (i) detalicznej sprzedaży gazu ziemnego, (ii) wprowadzania do obrotu środków smarnych wykorzystywanych w przemyśle, (iii) obrotu białymi certyfikatami, (iv) hurtowej sprzedaży ciężkiego oleju opałowego na cele przemysłowe, (v) hurtowej sprz edaży lekkiego o leju opałowego ( rynki wyższego rzędu) ; 9. wprowadzania do obrotu energii elektrycznej i rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego; 10. rynek dystrybucji energii elektrycznej i (i) rynek detalicznej sprzedaży energii elektrycznej, (i) pośrednio ryn ek hurtowego o b r otu energią elektryczną. Badanie rynku Strona 17 z 78 W toku postępowania Prezes Urzędu przeprowadził badanie ankiet owe wskazanych przez PKN i PGN konkurentów , prowadzących hurtową i detaliczną sprzedaż gazu ziemnego , a także największych kontrahentów u czestników kon c e ntracji . Wynikało to ze wstępnych ustaleń Prezesa Urzędu, wyrażonych w postanowieniu o przedłużeniu terminu rozpatrzenia sprawy, że koncentracja wywołuje przede wszystkim wpływ na krajowe rynki sprzedaży hurtowej i detalicznej gazu ziemnego i to zarówno w wymiarze horyzontalnym jak i wertykalnym. Ponadto zwrócono się o opinię do Gaz System S.A. z siedzibą w Warszawie oraz Prezesa URE. W świetle uzyskanych odpowiedzi ustalono, że a ktualna sytuacja na rynku gazu ziemnego charakteryzuje się wzm acnianiem pozy c j i PG N i ograniczaniem działalności przez konkurentów PGN i PKN na rynku hurtowej sprzedaży gazu ziemnego . Wprowadzone bariery regulacyjne w postaci zabezpieczenia obowiązkowych zapasów gazu doprowadziły w praktyce do zaprzestania zakupu gaz u sieciowego z z agranicy przez konkurentów uczestników koncentracji . Dla większych odbiorców , dostawy jest w stanie zrealizować jedynie PGN, a czasem PKN. Potwierdziły to zarówno spółki obrotu, jak i najwięksi odbiorcy gazu. Pewna konkurencja istnieje cały czas w zakres i e hurtowej sprzedaży LNG, ale tutaj również sytuacja raczej zmierza w kierunku umocnienia pozycji PGN i ograniczenia konkurencji. Wynika to z własności i uprzywilejowania PGN w przypadku terminal u w Świnoujściu oraz powierzenia Zgłaszającemu 2 zarządu ter m i nalem w Kłajp edzie. Duża część (ok. 65%) spółek obrotu nie skorzystała z okazji do przedstawienia swojej oceny , a żadna z kontrolowan ych przez Skarb Państwa spół e k obrotu nie wyraziła negatywnej opinii odnośnie zamierzonej koncentracji . Nat omiast n iezale ż n e od Ska rbu Państwa spółki obrotu w większości negatywnie oceniły zamiar koncentracji , choć rzadko kiedy ta negatywna ocena była szerzej umotywowana. Duzi odbiorcy gazu (np. PGE, ARDAGH, SAINT - GOBAIN, CARGILL, Cersanit, CMC, Grupa Azoty ) ws kazali na brak a lternatywy dla dostaw gazu od PGN. Polityka państwa w zakresie zagwarantowania zapasów gazu pod realizowane kontrakty, doprowadziła do zaprzestania importu gazu i muszą oni kupować gaz w Polsce. PKN jest istotnym hurtowym dostawcą gazu, cho ć o znacznie m n i ejszym potencjal e niż PGN. Zdaniem wielu ankietowanych uczestników rynku (ponad 50%) k oncentracja może jeszcze wzmocnić pozycj ę połączonego podmiotu i pogorszyć warunki dostaw gazu. Towarowa Giełda Energii ( TGE ) wydaje się podstawowym mecha nizmem korekcy j n ym dla siły rynkowej PGN. Niektór zy przedsiębiorcy ( Grupa Azoty S.A., Axpo Strona 18 z 78 Polska Sp. z o.o., Energy Gate Europe sp. z o.o. ) wskaza li na potrzebę zwiększenia obligo giełdowego PGN/PKN, co zabezpieczyłoby konkurencyjność rynku. Jeden z przed siębiorców ( Gr u p a Azoty S.A. ) podni ósł , że sposobem uniknięcia wzmocnienia pozycji PKN/PGN powinien być nie tylko obowiązek sprzedaży gazu przez giełdę, ale i zakupu gazu w przypadku PKN. Gaspol zwrócił uwagę, że w wyniku koncentracji cała krajowa produkcj a LPG (PKN - Lot o s - PGN) skupi się w jednym podmiocie. Jednocześnie sam Gaspol zauważył, że większość LPG jest importowana. Ponadto Gaz System zwrócił uwagę na negatywne skutki niniejszej koncentracji dla krajowego rynku magazynowania gazem i obrotem tym p aliwem. W szcz e g ólności zdaniem Gaz System koncentracja może stwarzać zagrożenie dla realizacji inwestycji w zwiększenie pojemności magazynowych gazu ziemnego koniecznych, w związku ze wzrostem zapotrzebowania na gaz ziemny w Polsce, co może wywołać negaty wne skutki z p u n ktu widzenia przyszłej konkurencji i bezpieczeństwa dostaw, ryzyko dalszego ograniczenia skłonności do inwestowania przez uczestników koncentracji w zwiększenie pojemności magazynowych gazu ziemnego w Polsce, a co za tym idzie - zaistnienia na tym rynku p r aktyki monopolistycznej, znanej z rynków energetycznych, w postaci strategicznego nieinwestowania. W ocenie Gaz System koncentracja doprowadzi do utraty przez PKN statusu potencjalnego konkurenta PGN na rynku magazynowania zapasów obowiązko wych. Jednocze ś n ie, w jej efekci e PKN uzyska dostęp do pojemności magazynowych gazu ziemnego na potencjalnie korzystniejszych warunkach, za pośrednictwem usługi biletowej świadczonej przez PGN. W świetle tych konstatacji Gaz S ystem sformułowała postulat wy łączeni a aktyw ó w magazynowych do niezależnej spółki , co w jej ocenie z pewnością mogłoby doprowadzić do polepszenia sytuacji na rynku i zapobieżeniu wzmocnienia pozycji rynkowej PKN/PGN. Prezes URE w swoim stanowisku z 24 września 2021 r. wskazał na nega tywne skutki p l a nowan ej konc entracj i . Zwrócił on uwagę, że przedmiotow a koncentracj a dotyczy spółek, z których jedna ma pozycję dominującą na rynku paliw ciekłych, druga zaś pozycję dominującą na rynku gazu ziemnego. Co więcej, pozycja rynkowa PGN w zakres ie magazynowan i a paliw gazowych w krajowych instalacjach magazynowych, poprzez spółkę zależną – Gas Storage Poland sp. z o.o. (dalej także jako „ GSP ”) , operatora systemu magazynowania paliw gazowych jest pozycją monopolistyczną (100% udziału w rynku), nato miast udział P G N w rynku usług d ystrybucji paliw gazowych, poprzez spółkę zależną - Polską Spółkę Strona 19 z 78 Gazownictwa Sp. z o.o. (dalej: „PSG"), operatora systemu dystrybucyjnego - wynosi ponad 90 %. W efekcie koncentracji powstałaby zatem struktura, która będzie m iała pozycję d o m inującą na krajo wym rynku paliw gazowych i paliw ciekłych. Co szczególnie istotne, zdaniem Prezesa URE, w przypadku analizowanej koncentracji, paliwa gazowe i paliwa ciekłe są dobrami, które na niektórych rynkach np. rynek ciepła, rynek ene rgii elektrycz n e j, rynek paliw ciekłych - są w znacznej mierze dobrami substytucyjnymi (np. olej opałowy i gaz ziemny, wykorzystywany jako paliwo w celach grzewczych). Prowadzi to , w ocenie Prezesa URE, do wniosku, że powstała struktura (obejmująca także L otos ), w konte k ś cie planów K omisji Europejskiej, a także polskiego Rządu, związanych z wycofywaniem węgla z produkcji energii elektrycznej i ciepła będzie miała zdecydowanie dominujący wpływ w szczególności na te rynki. W opinii Prezesa URE, p lanowana konc entracja poleg a j ąca na przejęciu PGN przez PKN budzi także wątpliwości w kontekście zwiększonej ekspozycji krajowego systemu gazowego na ryzyka związane z inwestycjami międzynarodowymi. PKN dąży do ugruntowania swojej pozycji jako eksportera produktów petr ochemicznych w u jęciu globalnym, inwestując w projekty także poza granicami kraju. Można w tym kontekście wymienić np. inwestycje w budowę instalacji rafineryjnych w Republice Czeskiej oraz na Litwie, działalność wydobywczą w Kanadzie, czy sieć punktów dys trybucji w Nie m c zech. Włączenie do tego portfela również inwestycji dot. magazynowania i dystrybucji gazu ziemnego może rodzić obawy o obniżenie nakładów na rozwój polskiej infrastruktury gazowej, w stosunku do bardziej opłacalnych ekonomicznie kierunków i nwestowania bę d ą cych w zainteres owaniu PKN. W praktyce zatem powstałyby warunki (a nawet zachęty) do transferu kapitału wypracowanego w ramach działalności regulowanej (dystrybucja, magazynowanie) do innych sektorów, które doraźnie oferują wyższą stopę zwr otu, kosztem i n w estycji w infrastrukturę dystrybucyjną i magazynową na terenie kraju. Szczególne obawy Prezesa URE wzbudziły ewentualne skutki koncentracji dla rynku obrotu gazem i magazynowania gazu. Prezes URE podkreślił, że magazyny gazu ziemnego, w szc zególności w z w i ązku z ustawą z dnia 16 lutego 2007 r. o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym (Dz. U. z 2020 r. poz. 41 1), mają klucz o w ą rolę dla wejśc ia na rynek gazu ziemnego. Możliwość korzystania z magazynów gazu ziemnego jest warunkiem koniecznym, aby móc sprowadzać do kraju gaz ziemny z zagranicy. GSP jest spółką dedykowaną do prowadzenia działalności w zakresie maga zynowania pali w gazowych. GSP jako jedyny podmiot w Polsce udostępnia usługi Strona 20 z 78 magazynowania paliw gazowych i umożliwia tworzenie i utrzymywanie zapasów obowiązkowych gazu ziemnego na terenie kraju ( 98,9 % zapasów obowiązkowych na koniec 2020 r. było utrzymyw anych w instal a c jach magazynowych zarządzanych przez GSP). Zapasy obowiązkowe gazu ziemnego stanowią istotny element bezpieczeństwa energetycznego państwa. Jednocześnie utrzymywanie zapasów obowiązkowych przez przedsiębiorstwa zajmujące się obrotem gazem z iemnym z zagra n i cą jest warunkiem koniecznym dla zapewnienia możliwości prowadzenia takiej działalności, czy też przywozu tego gazu z zagranicy na potrzeby własne (podmiotami zobowiązanymi do tworzenia i utrzymywania zapasów obowiązkowych gazu ziemnego są przedsiębiorst w a energetyczne pr owadzące działalność w zakresie obrotu gazem ziemnym z zagranicą oraz podmioty przywożące gaz ziemny na własne potrzeby). Zatem sposób oferowania i świadczenia usług dystrybucyjnych oraz magazynowania paliw gazowych ma istot ny wpływ na mo ż l iwość prowadzeni a działalności w zakresie obrotu gazem ziemnym ( w szczególności obrotu z zagranicą) i może stanowić istotną barierę wejścia dla podmiotu rozpoczynającego działalność w zakresie obrotu gazem. Co więcej, jak podkreślił Prezes URE, niezależ n i e od kształtu ob ecnego obowiązku utrzymywania zapasów obowiązkowych - instalacje magazynowe są jedynym efektywnym narzędziem rynkowym równoważenia popytu na gaz ziemny i jego podaży oraz optymalizacji pracy systemu przesyłowego gazowego. Sp rowadza się to d o możliwości prz echowywania zakontraktowanego gazu ziemnego w okresie zmniejszonego popytu oraz oddawania do sieci zgromadzonego gazu, co stanowi źródło gazu ziemnego w okresach popytu przewyższającego możliwości kontraktacji i realizacji d ostaw gazu. W k o ntekście wskazanych zagrożeń, zdaniem Prezesa URE, najbardziej efektywnym sposobem funkcjonowania operatora systemu magazynowania paliw gazowych byłoby zastosowanie modelu pełnego rozdziału własnościowego. Staje się to szczególnie istotne w kontekście pl a n owanej koncentra cji. W tym celu należy wydzielić GSP z grupy kapitałowej PGN. W modelowym rozwiązaniu, biorąc pod uwagę dotychczasowe doświadczenia dotyczące funkcjonowania operatora systemu magazynowania, przedmiotowe wydzielenie winno obe jmować majątek n iezbędny do praw idłowego pełnienia funkcji operatora systemu magazynowania paliw gazowych, tj. w szczególności instalacje magazynowe, a także wszystkie zezwolenia, pozwolenia i dokumentację niezbędne do prawidłowego pełnienia funkcji operat ora systemu ma g a zynowania paliw gazowych, w tym m.in. koncesje na podziemne bezzbiornikowe magazynowanie substancji wydawane na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. 2021 r. poz. 1420). Strona 21 z 78 Prezes URE wskaza ł również, że w c hodząca w skład GK PGN spółka PSG będąca właścicielem wykorzystywanego majątku dystrybucyjnego, zajmuje dominującą i kluczową pozycję na rynku transportu (dystrybucji) gazu ziemnego do odbiorców końcowych. Porównując PSG z innymi przedsiębi orstwami prowa d z ącymi działalność w zakresie dystrybucji gazu ziemnego, należy stwierdzić, że na koniec 2020 r. udział PSG w rynku wynosi ł : 1) 98,9 % odbiorców końcowych jest obsługiwanych przez tą spółkę (łączna liczba 7 273 667 ); 2) 92,3 % w zakresie dystr ybuowanego wol u m enu paliw gazowych ( 11 570 062 tys. m3); 3) 96,0 % sieci dystrybucyjnych należy do tej spółki ( 195 178 km). Z tego względu w celu uniknięcia jakichkolwiek możliwości wykorzystywania przez ten podmiot segmentu dystrybucji (ponad 90 % polskiego rynku usług d y s trybucji) warunk iem wydania zgody na przedmiotową koncentrację przedsiębiorców PKN i PGN, powinno być także sformułowanie przez UOKiK warunku związanego z wydzieleniem PSG ze struktur grupy kapitałowej PGN. Postępowani e administracyjne w s prawie usług m a g azynowania gazu ziemnego i import u gazu ziemnego na rynku polskim Wyrażane przez przedsiębiorców i Prezesa URE obawy związane z funkcjonowanie m polskiego rynku magazynowania gazu i konieczność ich weryfikacji potwierdza postępowani e prowad zone Prezesa U r z ędu. Prowadzone jest postępowanie wyjaśniające mające na celu wstępne ustalenie, czy działania przedsiębiorców w zakresie usług magazynowania gazu ziemnego oraz usługi zlecenia, na podstawie umowy, wykonywania zadań w zakresie utrzymywania zapasów obowią z k owych gazu ziemn ego innemu przedsiębiorstwu, mogą stanowić naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uzasadniając wszczęcie postępowania antymonopolowego, w tym ustalenie, czy sprawa ma charakter antymonopolowy (Spra wa DOK3 - 400 - 3/ 1 8 /PJ). Nie przesądzając również w żaden sposób, czy doszło do naruszenia przepisów prawa europejski ego czy polskiego , można jednocześnie zauważyć, że argumenty będące przedmiot em postępowania wyjaśniającego przed Prezesem Urzędu, potwierdzaj ą opinie i oba w y wyrażane przez Prezesa URE, Gaz System i wielu ankietowych przedsiębiorców, że obecne bariery regulacyjne, a głównie polityka handlowa PGN i jego spółek zależnych może stanowić istotną przeszkodę w rozwoju hurtowego i detalicznego rynku sp rzedaży gazu w P olsce, co jest m ożliwe dzięki monopolistycznej pozycji rynkowej PGN na rynku magazynowania gazu ziemnego w kraju. Strona 22 z 78 Rynki właściwe, na które koncentracja wywiera wpływ W myśl art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji, przez rynek właściwy rozumie się r y n ek towarów, któr e ze względu na ich przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w tym jakość, są uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz są oferowane na obszarze, na którym, ze względu na ich rodzaj i właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, pref e r encje konsumentów, znaczące różnice cen i koszty transportu, panują zbliżone warunki konkurencji. A zatem rynek ten wyznaczają zasadniczo dwa elementy: towar (rynek produktowy) i terytorium (rynek geograficzny). Mając na uwadze powyższą de finicję oraz k r y teria wyznaczani a rynków właściwych, na które koncentracja wywiera wpływ, zawarte w rozporządzeniu w sprawie zgłoszenia zamiaru koncentracji przedsiębiorców , organ antymonopolowy uznał, iż przedmiotowa koncentracja wywiera wpływ w układzie horyzontalnym n a krajow e ryn ki: 1. hurtowej sprzedaży gazu ziemnego . , 2. detalicznej sprzedaży gazu ziemnego. , 3. wprowadzania do obrotu środków smarnych wykorzystywanych w przemyśle , 4. sprzedaży białych certyfikatów . b) rynki, na które koncentracja wywiera wpływ w układzie ho r y zontalnym Rynek hurtowej sprzedaży gazu ziemnego Rynek hurtowej sprzedaży gazu ziemnego jest wyodrębniany w decyzjach Prezesa Urzędu 1 , jak i Komisji 2 . Zgodnie z orzecznictwem Prezesa Urzędu w ujęciu produktowym rynek właściwy obejmuje p aliwo gazowe r o z umiane zgodnie z art. 3 pkt 3a ustawy – Prawo energetyczne 3 . Zgodnie z tym przepisem paliwo gazowe oznacza gaz ziemny wysokometanowy lub zaazotowany, w tym skroplony gaz ziemny oraz propan - butan lub inne rodzaje gazu palnego, dostarczane za pomocą sieci g a zowej, a także biogaz rolniczy, niezależnie od ich przeznaczenia. Prezes Urzędu zauważył także, że paliwo gazowe nie 1 Decyzje nr DKK - 82/2016, nr DOK 1/2012, nr DOK - 8/2013, nr DOK 3/2015. 2 Sprawy COMP/39.3 1 5 – ENI, COMP/M.7228 – Centrica/Bord Gais Energy, COMP/M.6068 – ENI/ACEGASAPS/JV, COMP/M.3868 – DONG/Elsam/Energi E2. 3 Decyzja nr DOK - 1/2012. Strona 23 z 78 posiada substytutów wśród innych źródeł energii 4 . Hurtowa sprzedaż paliwa gazowego definiowana jest jako sprzedaż paliwa ga zowego na rzec z podmiotów, które następnie sprzedają to paliwo dalej, do innych sprzedawców lub odbiorców końcowych. W praktyce, rynek ten będzie obejmował głównie sprzedaż gazu ziemnego do spółek obrotu (posiadających koncesje na obrót paliwem gazowym) 5 . Transakcje dot y c zące takiej sprzedaży są zawierane za pośrednictwem Towarowej Giełdy Energii S.A. (TGE) lub w ramach obrotu pozagiełdowego (OTC). Rynek ten w aspekcie geograficznym definiowany jest przez Prezesa Urzędu 6 i Komisję Europejską 7 jako rynek kr ajowy. Rynek h u r towej sprzedaży gazu ziemnego jest rynkiem właściwym, na który koncentracja wywiera wpływ w układzie horyzontalnym, ponieważ łączny udział Stron transakcji na tym rynku przekracza 20% i wynosił ok. [ tajemnica przedsiębiorstwa ] . Rynek hurtow ej sprzedaży g a z u ziemnego jest ograniczony do terytorium Polski. Jednak warto podkreślić, że większość gazu ziemnego sprzedawanego na rynku hurtowym jest importowana do Polski, m.in. przez uczestników koncentracji. Dodatkowo, niewielkie ilości gazu ziemne go są również e k sportowane. Decydujący dla rozstrzygnięcia, czy dana sprzedaż jest sprzedażą hurtową czy detaliczną będzie cel sprzedaży. Prezes Urzędu wyjaśnił we wcześniejszej decyzji, że PGN sprzedaje paliwo gazowe zarówno odbiorcom końcowym tj. działaj ąc na szczeblu s przedaży detalic znej oraz dalszym odsprzedawcom tj. działając na szczeblu sprzedaży hurtowej. Szczebel sprzedaży hurtowej obejmuje relacje sprzedawcy z odbiorcą zajmującym się dalszą odsprzedażą paliwa gazowego do odbiorców końcowych, natom iast szczebel s p rzedaży detalicznej obejmuje sprzedaż paliwa gazowego do odbiorców końcowych konsumujących zakupione paliwo gazowe 8 . Głównym przedmiotem działalności grupy PGN j est obrót gazem ziemnym w Polsce. Grupa kupuje i sprzedaje hurtowo gaz ziemny, działając popr z e z spółki PGN, PGNiG Obrót Detaliczny sp. z o.o. oraz PGNiG Supply & Trading GmbH . PGN jest zobowiązana do sprzedaży gazu ziemnego na TGE, jako jedyny podmiot podlegający w Polsce obowiązkowi obliga giełdowego. W związku z powyższym, większo ść gazu ziemne g o sprzedanego hur towo przez PGN jest sprzedawana na TGE. 4 Decyzja DOK - 1/2012. 5 Kupować gaz ziemny w celu jego dalszej odsprzedaży mogą również tzw. małe OSD, które je d n ocześnie prowadzą działalność polega jącą na obrocie gazem ziemnym, jak i dystrybucji gazem ziemnym. 6 Decyzje nr DOK 1/2012, nr DKK - 82/2016, nr DOK - 8/2013, nr DOK — 3/2015. 7 Sprawy M.3868 – DONG/Elsam/Energi E2, COMP/39.315 – ENI, COMP/M.5740 – Gazprom/A2 A / JV. 8 Decyzja nr DOK 1/2012. Analogi cznie decyzje nr DOK 2/2012, nr DOK - 8/2013, nr DKK - 178/2020, nr DOK — 3/2015. Strona 24 z 78 Na rynku hurtowych dostaw gazu ziemnego w Polsce, grupa Orlen działa głównie poprzez spółkę PKN , [tajemnica przedsiębiorstwa] . Grupa Orlen sprzedaje również gaz ziemny do p od m i otów trzecich – hurtowo i detalicznie. Obok PKN koncesje na obrót paliwem gazowym w Polsce posiadają inne spółki z jego grupy kapitałowej, tj. Energomedia i Anwil. [tajemnica przedsiębiorstwa] N a ryn ku h ur towych dostaw gazu ziemnego działają również Energa poprzez Energa - Obrót oraz Lotos poprzez Grupa Lotos S.A., RCEkoenergia i Lotos Asfalt, które posiadają koncesje na obrót paliwem gazowym w Polsce. Zakres działalności Lotos na tym rynku je st jednak bar d zo ograniczony. Większość transakcji na rynku hurtowej sprzedaży gazu jest zawierana na TGE. Obrót gazem ziemnym na TGE jest anonimowy, transakcje zawierane są na podstawie z góry ustalonych zasad, w sposób transparentny. Na rynku działa wiel u mniejszy ch o db iorców (uczestników rynku), którzy nie wyróżniają się swoją pozycją rynkową. Są to zazwyczaj spółki obrotu gazem ziemnym, posiadające koncesję na obrót gazem ziemnym, zakupujące gaz w większości na TGE oraz w ramach OTC. Według Prezesa URE, w Polsce na k on iec IV kwartału 2020 r. 94 przedsiębiorstwa aktywnie uczestniczyły w obrocie gazem ziemnym 9 , a udziały konkurentów Zgłaszających kształtowały się na poziomie: Nazwa konkurent Udział w rynku Gunvor International B.V. [tajemnica przedsię biorstwa] Fo r tu m Marketing and Sales Polska S.A. [tajemnica przedsiębiorstwa] MET International [tajemnica przedsiębiorstwa] Źródło: Zgłaszający. Na rozwój rynku hurtowej sprzedaży gazu ziemnego bezpośredni wpływ w przyszłości będzie miała płynność o brotu, w s zcz e gó lności na giełdzie gazu. W związku z planami polskiego rządu dotyczącymi rozwoju infrastruktury gazowej oraz utworzenia hubu gazowego w Polsce należy oczekiwać, że rynek ten w najbliższych latach będzie się rozwijał (szczególnie po roku 202 2, w który m o d da nych ma być do użytku wiele inwestycji i zmieni się struktura dostaw gazu do Polski). Wpływ na rozwój tego rynku będzie mieć także ilość nowych odbiorców na poziomie detalicznym, co do której również przewidywany jest wzrost w związku z roz wojem prog ram ó w gazyfikacji kraju i realizacją programów poprawiających jakość powietrza w Polsce, a także rozwojem gospodarczym kraju – dzięki większej liczbie 9 Informacja o obrocie gazem zi emn ym i jego przesyle za IV kwartał 2020 r., dostępna na stronie: https://www.ure.gov.pl/pl/pa l i wa - gazowe/hurtowy - rynek - gazu - zie/524 3,Hurtowy - rynek - gazu - ziemnego - monitoring.html Strona 25 z 78 potencjalnych odbiorców można spodziewać wejścia na rynek nowych podmiotów, a tym samym zwiększ enie popyt u n a r ynku hurtowej sprzedaży gazu ziemnego . Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego W praktyce decyzyjnej Prezesa Urzędu zidentyfikowano odrębny rynek sprzedaży detalicznej gazu ziemnego 10 . Zarówno Prezes Urzędu 11 , jak i Komisja Europejska 12 k onsekwentn ie s tw ierdzały, że rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego ma wymiar krajowy. Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego jest rynkiem właściwym, na który koncentracja wywiera wpływ w układzie horyzontalnym, ponieważ łączny udział Stron transakcj i w tym ry nku wy nosił ok. [ tajemnica przedsiębiorstwa ] . Obrót detaliczny gazem ziemnym w Polsce polega na dostawach gazu ziemnego do odbiorców końcowych przyłączonych do sieci dystrybucyjnej lub – w przypadku największych klientów – przesyłowej. Dostawcy d etaliczni zao p at rują się w gaz ziemny – wydobywają go lub zakupują - na rynkach wyższego rzędu. Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego w Polsce podlega regulacjom ustanowionym w ustawie – Prawo energetyczne, która implementuje do polskiego systemu praw nego dyrek tyw ę 2 009/73/WE dotycz ącą wspólnych zasad rynku wewnętrznego gazu ziemnego i uchylającą dyrektywę 2003/55/WE. Celem dyrektywy 2009/73/WE było przede wszystkim zapewnienie konsumentom większej ochrony i korzyści w postaci najniższych możliwych cen m.in. gaz u z i em nego, przy jednoczesnym zapewnieniu przedsiębiorstwom szansy konkurowania na równych zasadach. Prawo energetyczne w art. 5 wyraża w szczególności normy dotyczące umów zawieranych pomiędzy dostawcami gazu ziemnego z odbiorcami końcowym. Zgod nie z art. 4 u st . 2 ustawy - Prawo energetyczne, przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem lub dystrybucją paliw gazowych jest obowiązane zapewnić wszystkim odbiorcom oraz przedsiębiorstwom zajmującym się sprzedażą paliw gazowych, na zasadzi e równopra wne g o traktowania, świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji paliw gazowych, na zasadach i w zakresie określonym w ustawie; świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji tych paliw odbywa się na podstawie umowy o świadczenie tych usług (tzw. 10 Decyzje nr DOK - 1/2012; nr DOK - 2/2012; nr DOK - 8/2013; DKK - 82/2016. 11 Decyzje nr DKK - 82/2016; nr DOK - 1/2012; nr DOK - 2/2012. 12 COMP/M.8358 – Macquarie/National Grid/Gas D istribution Business of National Gri d. Strona 26 z 78 zasada TPA 13 ). Po cząwszy od 1 lipca 2007 r. wszyscy odbiorcy końcowi mogą w sposób dobrowolny wybrać i zmienić dostawcę gazu ziemnego, z kolei Prezes Urzędu Regulacji Energetyki stale odnotowuje wzrastającą liczbę odbiorców, którzy korzystają z tego uprawni enia. Ceny de t al icznej sprzedaży gazu ziemnego do odbiorców innych niż odbiorcy w gospodarstwach domowych zostały „uwolnione” w 2017 r. Od tego momentu są one samodzielnie ustalane przez dostawcę gazu ziemnego. Ceny gazu sprzedawanego na rynku detalicznym do odbiorc ów i nn ych niż odbiorcy w gospodarstwach domowych są kształtowane przez prawo podaży i popytu. Na cenę gazu ziemnego sprzedawanego na rynku detalicznym w Polsce wpływa pośrednio wysokość cen gazu na innych rynkach europejskich. Wynika to z faktu, że cena ga zu z ie mnego na rynku d etalicznym w Polsce jest powiązana z ceną gazu na TGE, która silnie koreluje z cenami na zachodnioeuropejskich rynkach. Czynniki mające fundamentalny wpływ na kształtowanie się ceny to np. temperatura powietrza atmosferyczne go, zapotr zeb o wa nie ze strony energetyki, podaż LNG, wypełnienie magazynów, itp. Dodatkowo, na ostateczną cenę gazu ziemnego wpływają podatki i inne opłaty, w tym przede wszystkim podatek akcyzowy oraz podatek od towarów i usług (VAT). Podatki i inne opłat y są ident ycz n e dla wszystkich s przedawców. Ceny gazu ziemnego dostarczanego przez Strony transakcji są ustalane bądź indeksowane do innych rynków gazu (tj. ceny te odnoszą się do notowań na TGE lub na rynku niemieckim, lub holenderskim). K atalog podmiotów działając ych na tym rynku jest bardzo szeroki i obejmuje dostawców specjalizujących się w detalicznej sprzedaży gazu (np. Handen, DUON Dystrybucja), przedsiębiorstwa dostarczające media różnego rodzaju (np. Fortum, Polenergia, Axpo, Unimot, EWE, Alpiq), w ertykalnie zi n te growane podmioty rynku elektroenergetycznego sprzedające swoim klientom gaz ziemny (np. PGE, Tauron, ENEA), czy też dostawcy usług innego rodzaju, którzy rozszerzyli swój portfel o sprzedaż detaliczną gazu ziemnego (np. Polkomtel i Orange) . Na tak ok reś l on ym rynku udział y konkurentów uczestników koncentracji wynosiły: Nazwa konkurenta Szacowany udział w rynku 1. Handen sp. z o.o. [tajemnica przedsiębiorstwa] 2. Fortum Marketing and Sales Polska SA [tajemnica przedsiębiorstwa] 3. PGE S.A . [tajemn ica pr zedsiębiorstwa] 4. TAURON Polska Energia S.A. [tajemnica przedsiębiorstwa] 13 Zasada TPA (ang. Third Party Access ), czyli zasada dostępu stron trzecich do sieci . Strona 27 z 78 Źródło: Zgłaszający. Krajowy rynek sprzedaży białych certyfikatów Można wyróżnić kilka rodzajów certyfikatów energetycznych, m.in. zielone certyfikaty (wydawan e wytwórco m w zw iązku z produkcją energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych), niebieskie certyfikaty (dotyczące energii wytworzonej z biogazu rolniczego) oraz białe certyfikaty (otrzymywane są przez podmioty prowadzące inwestycje mające na celu zmniejsze nie ilości zu ż y w anej energii). Z godnie z orzecznictwem Prezesa Urzędu obrót dokonywany poszczególnymi rodzajami certyfikatów energetycznych (świadectw pochodzenia i świadectw efektywności energetycznej) stanowi osobne rynki produktowe 14 . W aspekcie geograf icznym, ry nki po szczególnych certyfikatów energetycznych definiowane są przez Prezesa Urzędu jako krajowe 15 . Państwa członkowskie Unii Europejskiej prezentują dużą różnorodność w zakresie przyjętych systemów zobowiązujących do efektywności energetycznej. Sy stemy te s ą k o ns tytuowane aktami prawnymi przyjmowanymi w poszczególnych państwach. W polskim prawie obowiązuje system świadectw efektywności energetycznej (białych certyfikatów). Rynek obrotu białym certyfikatami jest pochodną obowiązywania systemu świade ctw efekty wno ś c i energetycznej i te certyfikaty mogą być umarzane w związku z realizacją zobowiązań wynikających z prawa danego państwa członkowskiego, a więc nie jest możliwy import albo eksport takich certyfikatów z zagranicznych systemów tego typu. Obró t białym c ert y fi katami jest ściś le związany z obowiązkiem podmiotów zobowiązanych na podstawie ustawy z dnia 20 maja 2016 r. o efektywności energetycznej 16 do przedstawiania tychże certyfikatów do umorzenia przez Prezesa URE w określonej wysokości. Ustawa o efektywno ści en ergetycznej wdra ża dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/27/UE z dnia 25 października 2012 r. w sprawie efektywności energetycznej, zmiany dyrektyw 2009/125/WE i 2010/30/UE oraz uchylenia dyrektyw 2004/8/WE i 2006/32/WE 17 . Na podsta wie ustawy o e fe ktywności energetycznej, podmioty zobowiązane są do zrealizowania przedsięwzięcia lub przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej u odbiorcy końcowego w określonej wysokości (1,5%; art. 14 ust. 1 ustawy o efektywności energe tycznej). Do t ak ich przedsięwzięć należą np. izolacja instalacji przemysłowych, przebudowa lub remont budynku wraz z instalacjami i 14 Decyzja nr DKK - 156/2017. 15 Decyzje nr DKK – 156/2017, nr DKK – 1/2011. 16 Dz. U. z 2016 r. poz. 831. 17 Dz. Urz. UE L 315 z 14 li s t opada 2012 r., s. 1. Strona 28 z 78 urządzeniami technicznymi czy modernizacja lub wymiana oświetlenia. Alternatywnie, obowiązek ten może zostać spełniony poprz ez uzyskan ie i p rzedstawienie do umorzenia Prezesowi URE świadectw efektywności energetycznej, czyli tzw. białych certyfikatów. Obowiązek umorzeniowy można także zrealizować uiszczając opłatę zastępczą, jednakże zgodnie z art. 11 ust. 3 ustawy o efektywnoś ci energet ycz n ej , podmiot zobowiązany może zrealizować obowiązek za 2019 r. i za każdy kolejny rok, uiszczając opłatę zastępczą, jeżeli w transakcjach sesyjnych w ciągu roku kalendarzowego, którego dotyczy obowiązek nie nabył praw majątkowych wynikających ze świadec tw e fe ktywności energe tycznej z uwagi na fakt, że cena praw majątkowych wynikających z tych świadectw była wyższa niż wysokość jednostkowej opłaty zastępczej lub z uwagi na niewystarczającą liczbę ofert sprzedaży tych praw. Należy więc podkreślić , że podmi oty zo bowiązane mogą k orzystać z tego rozwiązania wyłącznie w ściśle określonych sytuacjach. Rozliczenie obowiązku może nastąpić do dnia 30 czerwca trzeciego roku następującego po roku, którego dotyczy obowiązek, chyba że podmiot zobowiązany złoż ył do Prez esa UR E wniosek o łącz ne rozliczenie wykonania obowiązku za dwa lu b trzy lata. Możliwość rozliczenia obowiązku w tym okresie nie dotyczy jednak sytuacji realizowania obowiązku opłatą zastępczą, którą zgodnie z art. 12 ust. 4 należy uiścić na rach unek Narod owe g o Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej do dnia 30 czerwca roku następującego po roku, którego dotyczy obowiązek. Biały certyfikat służy do realizacji obowiązku nałożonego na podmioty zobowiązane przez polskiego prawodawcę w art. 10 ust. 1 us taw y o efektywności energetycznej. Prawa majątkowe wynikające ze świadectw efektywności energetycznej (białych certyfikatów) są zbywalne. Powstają one z chwilą zapisania świadectwa efektywności energetycznej po raz pierwszy na koncie w rejestrze świadectw efe k ty wności energetyc znej i przysługują podmiotowi będącemu posiadaczem tego konta (art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o efektywności energetycznej). Świadectwo efektywności energetycznej stanowi potwierdzenie planowanej do zaoszczędzenia ilości energii finalnej w yni k aj ącej z przedsięwzięcia lub przedsięwzięć tego samego rodzaju służących poprawie efektywności energetycznej (art. 20 ust. 1 ustawy o efektywności energetycznej). Wydaje je Prezes URE na wniosek podmiotu, u którego będzie realizowane przedsię wzięcie lu b p r ze dsięwzięcia tego samego rodzaju służące poprawie efektywności energetycznej, albo podmiotu przez niego upoważnionego (art. 20 ust. 3 ustawy o efektywności energetycznej). Obowiązek, o którym mowa w art. 10 ust. 1 ustawy o efektywności energ etycznej m oże zo stać spełniony r ównież poprzez realizację odpowiedniego przedsięwzięcia potwierdzonego audytem oraz poprzez uiszczenie opłaty Strona 29 z 78 zastępczej (pod warunkiem sformułowanym w art. 11 ust. 3 ustawy o efektywności energetycznej). Odbiorcami na rynku obrotu bi ały m i certyfikatami są przede wszystkim podmioty zobowiązane, o których mowa w art. 10 ustawy o efektywności energetycznej. Obowiązek umarzania białych certyfikatów dotyczy: (1) przedsiębiorstw energetycznych wytwarzających lub obracających energ ią elektry czn ą , ciepłem lub gaze m ziemnym i sprzedających energię elektryczną, ciepło lub gaz ziemny odbiorcom końcowym przyłączonym do sieci na terytorium Polski, (2) odbiorców końcowych przyłączonych do sieci na terytorium Polski będących członkami giełd y lub czło nka m i rynku organizowa nego przez podmiot prowadzący na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej rynek regulowany, w odniesieniu do transakcji zawieranych we własnym imieniu na giełdzie towarowej lub na rynku organizowanym przez te podmioty, (3) odbio rców końco wyc h p rzyłączonych do sieci na terytorium Polski będących członkami giełdowej izby rozrachunkowej, w odniesieniu do transakcji zawieranych przez te podmioty poza giełdą towarową lub rynkiem, będących przedmiotem rozliczeń prowadzonych w ramach te j izby prz ez s pó łkę prowadzącą giełdową izbę rozrachunkową, przez Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S.A. lub przez spółkę, której Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S.A. przekazał wykonywanie czynności z zakresu zadań, o których mowa w art. 48 ust . 2 ustawy o o br ocie instrumentami finansowymi, (4) odbiorców końcowych przyłączonych do sieci na terytorium Polski sprowadzający gaz ziemny w ramach nabycia wewnątrzwspólnotowego lub importu w rozumieniu przepisów o podatku akcyzowym, w odniesieniu do ilo ści tego g azu zu żytego na własny użytek, (5) towarowych domów maklerskich lub domów maklerskich, w odniesieniu do transakcji realizowanych na giełdzie towarowej lub na rynku organizowanym przez podmiot prowadzący na terytorium Polski rynek regulowany, na z lecenie od bio r có w końcowych przyłączonych do sieci na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Innymi odbiorcami mogą być podmioty zajmujące się wyłącznie odsprzedażą białych certyfikatów. Należy więc stwierdzić, że odbiorcy są grupą stosunkowo mocno rozprosz oną. Mając na uw adze dotych czasowe rozproszenie przedsiębiorców uzyskujących białe certyfikaty, należy przyjąć, że również w kolejnych latach na rynku obrotu białymi certyfikatami będzie pojawiał się szereg przedsiębiorców, których uczestnictwo w rynku będ zie miało cha r ak ter incydentalny (związany z realizacją odpowiedniego przedsięwzięcia, Strona 30 z 78 uzyskaniem za nie białych certyfikatów i jednoczesnym brakiem konieczności ich umorzenia). Całkowity koszt wejścia na rynek jest równy sumie kosztu uzyskania białego ce rtyfikatu (ko s zt przeprowadzenia przedsięwzięć, audytu oraz procedury administracyjnej przed Prezesem URE) i kosztu sprzedaży tychże na TGE lub na OTC. Działalność na przedmiotowym rynku nie jest uzależniona od barier prawnych. Przedsiębiorcy chcący uzyska ć białe ce rty f ik aty w celu ich s przedaży na omawianym rynku muszą spełnić ustawowe kryteria dla ich wydania wskazane w art. 20 ustawy o efektywności energetycznej. W 2020 r. Zgłaszający nie sprzedali na rynku żadnego białego certyfikatu. Obecność uczestnik ów koncent rac j i na omawianym rynku wynika z faktu, że są oni podmiotami zobowiązanymi do realizacji przedsięwzięcia lub przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej u odbiorcy końcowego w określonej przepisami wysokości. Alternatywnie, obowi ązek ten m oże zo stać spełniony p oprzez uzyskanie i przedstawienie do umorzenia Prezesowi URE świadectw efektywności energetycznej, czyli tzw. białych certyfikatów lub uiszczenie opłaty zastępczej. Poziom obowiązku umorzeniowego zależy od wolumenu sprzedaży detaliczn ej e ne rgii elektrycznej, gazu ziemnego i ciepła, prowadzonej przez podmiot zobowiązany. Strony prowadzą działalność na każdym z tych rynków, a udział PGN w rynku sprzedaży detalicznej gazu ziemnego przekłada się bezpośrednio na poziom obowiązku u morzeniowe go b ia łych certyfikatów. O pierając się na poziomie obowiązku umorzeniowego uczestników koncentracji, należy uznać , że planowana koncentracja wywiera wpływ na rynek białych certyfikatów w ujęciu horyzontalnym. Zgodnie z tym podejściem udziały Zgła szających ksz t ał towały się nastę pująco: w 2020 r. [ tajemnica przedsiębiorstwa ] . Krajowy rynek wprowadzania do obrotu środków smarnych wykorzystywanych w przemyśle Środki smarne wykorzystywane w przemyśle to produkty stosowane w celu zmniejszenia tarcia i zapobie gan i u zużyciu pracujących elementów mechanicznych, wytwarzane z połączenia olejów bazowych i dodatków mających na celu np. polepszenie właściwości. Znajdują one zastosowanie m.in. w układach hydraulicznych, hamulcowych, w turbinach, sprężarkach, układach c hło d ni czych, przekładn iach i prowadnicach a także w przemyśle metalurgicznym i lotnictwie oraz górnictwie. Komisja nie przesądziła definitywnie Strona 31 z 78 o zamienności olejów mineralnych z olejami syntetycznymi lub półsyntetycznymi, jednakże badanie rynku wskazywało , ż e n ie są to substyt uty. Ostatecznie KE dokonała oddzielnej oceny mineralnych środków smarnych dla celów przemysłowych od pozostałych środków smarnych 18 . Nadto, w orzecznictwie Prezesa Urzędu 19 oraz Komisji 20 zasadnym jest wyróżnianie rynków wprow adzania do ob r ot u środków smarnych dla przemysłu, a także środków smarnych dla motoryzacji. Pomiędzy Stronami postępowania występuje powiązanie horyzontalne i wertykalne jedynie w zakresie mineralnych smarów przemysłowych. Komisja Europejska pozostawiła o twartym py tan i e czy rynek mineralnych smarów przemysłowych jest krajowy bądź obejmujący obszar EOG 21 . Należy jednak zauważyć, że brak jest barier utrudniających import olejów i smarów przemysłowych do Polski. Import pochodzi m.in. z Niemiec, Holandii, Belgi i i Francj i i od powiadał on, w zależności od badanego roku, za ok. 40 - 50% obrotu na rynku krajowym. W niniejszej sprawie nie zachodzi jednak potrzeba ustalenia precyzyjnego zakresu definicji geograficznej rynku środków smarnych wykorzystywanych w przemyśle . Analizy dok o na no przy najwęższej możliwej delimitacji wymiaru geograficznego rynku, mając również na względzie, że ewentualne skutki zamierzonej koncentracji, które z pewnością ograniczą się do terytorium Polski. Krajowy rynek wprowadzania do obrotu olej ów i smaró w p r ze mysłowych jest rynkiem dojrzałym, na którym w ostatnich latach odnotowano spadek ogólnego poziomu sprzedaży. Krąg odbiorców olejów i smarów przemysłowych na krajowym rynku wprowadzania do obrotu olejów i smarów przemysłowych jest bardzo roz proszony. Obo k d użych zakładów przemysłowych, fabryk, kopalń czy elektrowni, docelową grupę odbiorców stanowi także wielu mniejszych klientów (prowadzących mniejsze zakłady przemysłowe albo wykorzystujących oleje i smary jako surowiec do produkcji np. wyro bów gumowy ch) , j ak również dystrybutorów albo pośredników. Koszty zmiany dostawców przez odbiorców, na towary konkurencyjne, są niskie albo równe zeru. Odbiorcy mają szeroki wybór dostawców i mogą łatwo zmienić dostawcę bazując na oferowanej przez niego ce nie. Omawi ane pr odukty są łatwo dostępne na rynku z alternatywnych źródeł i spełniają te same standardy, w związku z czym klienci mają pełną elastyczność w zmianie dostawcy. Jedynie PKN produkuje środki smarne. PGN kupuje te środki od podmiotów trzecich gł ównie na w łas n e potrzeby, a pozo stałą część odsprzedaje. 18 COMP/M.9014 - PKN Orlen / Grupa Lotos. 19 Decyzja nr DKK - 103/2019. 20 COMP/M.9014 - PKN Orlen / Grupa Lotos. 21 COMP/M.9014 - PKN Orlen / Grupa Lotos. Strona 32 z 78 Zgodnie z tym podejściem udziały Zgłaszających kształtowały się następująco: [ tajemnica przedsiębiorstwa ] Udziały konkurentów w rynku: Lp. Konkurent Udział w rynku 1. Fuchs Oil Corporation (PL) sp . z o.o. [ taj e mn ica przedsiębiorstwa] 2. Flukar sp. z o.o. [tajemnica przedsiębiorstwa] 3. Nynas sp. z o.o. [tajemnica przedsiębiorstwa] Źródło: Zgłaszający. c) rynki, na które koncentracja wywiera wpływ w układzie wertykalnym Pomiędzy aktywnymi uczes tnikami ko nce n tr acji występują rzeczywiste i potencjalne powiązania wertykalne. Z uwagi na wielość powiązań ustalenia zaprezentowano w odniesieniu do grup rynków. Rynek dostaw ropy naftowej wyższego szczebla Rynek wyższego rzędu Rynek niższego rzędu Ryn ek produkt owy Ry nek geograficzny Szacowany udział w rynku w roku 2020 Rynek produktowy Rynek geograficzny Szacowany udział w rynku w roku 2020 PKN PGN PKN PGN Rynek dostaw ropy naftowej wyższego szczebla Światowy [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajem nica przed się b io rstwa] Sprzedaż hurtowa ciężkiego oleju opałowego na cele przemysłowe EOG lub krajowy [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Rynek dostaw ropy naftowej wyższego szczebla Światowy Sprzedaż rafineryjna paliwa lotnicze go JET Kr ajo w y Rynek dostaw ropy naftowej wyższego szczebla Światowy Asfalty Krajowy Rynek dostaw ropy naftowej wyższego szczebla jest powiązany wertykalnie z następującymi rynkami: 1. sprzedaży hurtowej ciężkiego oleju opałowego na cele przemysł owe; 2. sprze daż y r afineryjna paliwa lotniczego JET; 3. produkcji asfaltów. Strona 33 z 78 W swojej dotychczasowej praktyce decyzyjnej Komisja uznawała rynek dostaw ropy naftowej wyższego rzędu obejmujący produkcję i sprzedaż ropy naftowej za oddzielny rynek 22 . W sprawie Kazmu naigaz/Rom pet r ol Komisja uznała, że rynek ten obejmuje także eksploatację ropy naftowej 23 , jednocześnie odróżniając ten rynek od rynku dostaw gazu ziemnego wyższego rzędu w związku z inną charakterystyką tych surowców, w szczególności różnicami w zastosowan iu i cenac h 24 . Pr ezes Urzędu również wyróżnił odrębny rynek produkcji ropy naftowej 25 . Zarówno Prezes Urzędu 26 , jak i Komisja zdefiniowali rynek hurtowej sprzedaży ropy naftowej wyższego rzędu jako rynek światowy 27 . Ropa naftowa służy jako surowiec do produkc ji m.in. c ięż k ie go olej u opałowego na cele przemysłowe, paliwa lotniczego JET czy asfaltów. Silna pozycja na rynkach niższego szczebla połączonego podmiotu nie przełoży się na światowy rynek wprowadzania do obrotu ropy naftowej. Jest niezwykle mało prawdop odobne, ab y p o zy cja i siła rynkowa na rynkach niższego rzędu połączonego podmiotu PGN/PKN mogła być wykorzystana do antykonkurencyjnych działań na rynku wprowadzania do obrotu ropy naftowej. Rynek dostaw gazu ziemnego wyższego szczebla Rynek wyższego rzę du Rynek n iżs z eg o rzędu Rynek produktowy Rynek geograficzny Szacowany udział w rynku w 2020 r. Rynek produktowy Rynek geograficzny Szacowany udział w rynku w 2020 r. PKN PGN PKN PGN Rynek dostaw gazu ziemnego wyższego szczebla EOG lub krajowy [tajemnica pr z ed siębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Rynek hurtowej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Rynek dostaw gazu ziemnego wyższego szczebla EOG lub krajowy Rynek detalicznej sprzedaż y gazu zie mne g o Krajowy Rynek dostaw gazu ziemnego wyższego szczebla EOG lub krajowy Rynek magazynowania gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] 22 COMP/M.7316 – Det norske oljeselskap/Marathon Oil Norge, M.9175 – Total/Chevron D e nmark, COMP/M.7318 – Rosneft/Morgan Stanley Global Oil Merchanting Unit, COMP/M.6151 – Petrochina/Ineos/JV. 23 COMP/M.4934 – Kazmunaigaz/Rompetrol. 24 COMP/M.9175 – Total/Chevron Denmark, COMP/M.5585 – Centrica/Venture Production. 25 Decyzja nr DOK - 9/2004. 26 Decyzje nr DOK - 47/2004, nr DOK - 9 /2004. 27 COMP/M.9175 – Total/Chevron Denmark, COMP/M.7318 – Rosneft/Morgan Stanley Global Oil Merchanting Unit, COMP/M.5585 – C entrica/Venture Production, COMP/M.4934 – Kazmunaigaz/Rompetrol. Strona 34 z 78 Rynek dostaw gazu ziemnego wyższego szczebla jest powiązany wertykaln ie z n astępującymi rynkami: 1. hurtowej sprzedaży gazu ziemnego; 2. detalicznej sprzedaży gazu ziemnego; 3. magazynowania gazu ziemnego. W dotychczasowej praktyce decyzyjnej Komisji wyróżniony został rynek dostaw gazu ziemnego wyższego szczebla, który ob ejmuje pra ce b ad awczo - rozwojowe, produkcję i dostawy wyprodukowanego gazu ziemnego do odbiorców w EOG 28 . Zgodnie z definicją tego rynku przyjętą przez Komisję w sprawie Gazprom, jest to rynek, na którym producenci i eksporterzy gazu ziemnego sprzedają duże wolumeny t ego su rowca hurtownikom i importerom, także poprzez sprzedaż pośrednią w ramach hubu gazowego albo przez pośrednika 29 . Również Prezes Urzędu w swoim orzecznictwie wyróżnił rynek dostaw gazu wyższego szczebla, tzn. rynek wprowadzania gazu do obrotu , który pr zec i ws tawiony został rynkom niższego szczebla, tj. rynkowi hurtowej sprzedaży gazu (do innych sprzedawców, którzy sprzedają go później odbiorcom końcowym) oraz rynkowi detalicznej sprzedaży gazu (do odbiorców końcowych) 30 . Prezes Urzędu uznawał r ynek dosta w g a zu ziemnego wyższego szczebla za rynek krajowy 31 . Natomiast Komisja Europejska dość konsekwentnie uznawała rynek dostaw gazu ziemnego wyższego szczebla za obejmujący swoim zasięgiem geograficznym EOG lub węższy obszar, jednocześnie jednak pozo stawiając otw a rt ą odpowiedź na p ytanie, czy rynek ten powinien zostać uznany za krajowy 32 . Jednocześnie w sprawie Gazprom Komisja uznała, że rynek ten powinien być uznany za krajowy w związku z ograniczeniami w zakresie przesyłu gazu między państwami oraz z zastosowa nie m k lauzul take - or - pay w kontraktach zawieranych przez Gazprom, czego konsekwencją była ograniczona sprzedaż gazu między państwami będącymi importerami gazu rosyjskiego - techniczne zdolności przesyłowe i liczba punktów połączeń międzysystemowy ch między sie c ia mi gazowymi bada nych krajów 28 COMP/M.4545 – Statoil/Hy d r o, COMP/ M.7316 – Det Norske Oljesel skap/Marathon Oil Norge. 29 Decyzja KE z dnia 24.05.2018 r. w sprawie AT.39816 – Dostawy gazu na rynki wyższego szczebla w Europ ie Środkowo - Wschodniej. 30 Decyzja nr DKK - 178/2020. 31 Decyzje nr DOK – 9/2004, nr DDI 21/02, n r DKK 73/2012. 32 COMP/M.1383 - Exxon /Mobil, COMP/M.1532 - BP - Amoco/Arco, COMP/M.1573 - Norsk Hydro/Saga, COMP/M.4545 - Statoil/Hydro, COMP/M.6910 - Gazprom/Winters hall/Target Companies, COMP/M.6801 - Rosneft/TNK - BP, COMP/M.8773 – Letterone/BASF/Wintersha l l DEA. Strona 35 z 78 EOG były ówcześnie niewystarczające, aby umożliwić swobodny przepływ gazu przez granice i zaoferować odbiorcom alternatywne dostawy z sąsiednich rynków gazu 33 . Około 80% gazu konsumowanego w Polsce pochodzi z impo rtu, w tym zd e cy dowana większość z kierunku wschodniego. Na obszarze EOG nie istnieją bariery kontyngentowe czy taryfowe w zakresie importu gazu ziemnego. Szczegółowe zasady wykonywania tej działalności zależne są od prawodawstwa poszczególnych państw. W P olsce , obr ót g az em ziemnym z zagranicą wymaga uzyskania koncesji zgodnie z art. 32 ust. 1 pkt. 4 Prawa energetycznego. Nie istnieją jednak żadne bariery kontyngentowe, które miałyby na celu ograniczenie rozmiarów wymiany handlowej. Ponadto w zakresie dział alności im por t ow ej, zgodnie z ro zporządzeniem Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 2017 r. w sprawie minimalnego poziomu dywersyfikacji źródeł dostaw gazu ziemnego z importu (Dz.U. z 2017 poz. 902), przedsiębiorstwa energetyczne są zobowiązane do dywersyfik acji źróde ł d o st aw. W latach 201 7 - 2022 udział gazu ziemnego importowanego przez przedsiębiorstwo energetyczne z jednego źródła nie może przekroczyć 70%. W latach 2023 - 2026 próg ten wyniesie 33%. Na rynku EOG aktywni są duzi przedsiębiorcy wydobywający gaz ziemny w r óżn y ch obszarach i dos tarczający go do państw EOG, w szczególności są to: Gazprom, Shell, ExxonMobil czy Equinor. Gazprom jest głównym dostawcą gazu ziemnego do Europy, w tym w szczególności do krajów Europy Środkowo - Wschodniej. Wolumen gazu dost arczanego prz e z Gazprom powoduje, że dostawca ten w skali EOG w zasadzie nie może być zastąpiony przez żadne inne źródło, choć możliwe są działania dywersyfikujące te dostawy w poszczególnych państwach. Rynek magazynowania gazu ziemnego w Polsce zostanie o mówiony po niż e j . Rynek dostaw gazu ziemnego wyższego szczebla ma wymiar EOG, choć można go również rozpatrywać w wymiarze krajowym. Biorąc od uwagę pierwszą definicję łączny udział PKN/PGN nie przekracza [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik nr 3 do decy zji – pkt 3 ] , za ś w przypadku przyjęcia alternatywnej definicji rynku łączny udział PKN/PGN nie przekracza [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik nr 3 do decyzji – pkt 4 ]. Oznacza to, że w jakimkolwiek ujęciu rynku pozycja uczestników koncentracji na tym rynku nie jes t m ocna , zaś najsilniejszą pozycję mają podmioty uczestniczące w dostawach gazu ziemnego wyższego szczebla na poziomie EOG. P owoduje to jednocześnie , że silna pozycja PGN na krajowych rynkach niższego stopnia nie stworzy możliwości zamknięcia rynku ucze stn i ko m rynku wyższego stopnia. 33 Decyzja KE z dnia 24.05.2018 r. w sprawie AT.39816 – Dostawy gazu na rynki wyższego szczebla w Europie Środkowo - Wschodniej, pkt. 32. Strona 36 z 78 Rynek hurtowej sprzedaży gazu ziemnego Rynek wyższego rzędu Rynek niższego rzędu Rynek produktowy Rynek geograficzny Szacowany udział w rynku w roku 2020 Rynek produktowy Rynek geograficzny Szacowany udział w ry nku w roku 20 2 0 PKN PGN PKN PGN Rynek hurtowej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Rynek dyst ryb u cj i gazu ziemnego Lokalny [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Rynek hurtowej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy Rynek magazynowania gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Ry nek hurtow ej s pr zedaży gazu ziemnego Krajowy Rynek dostaw gazu ziemnego wyższego szczebla EOG [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Rynek hurtowej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy Rynek hurtowej sprzedaży gazu ziemnego w Pol sce jest p owi ą z a ny wertykalnie z następującymi rynkami: 1. dostaw gazu ziemnego wyższego szczebla, 2. magazynowania gazu ziemnego, 3. dystrybucji gazu ziemnego, 4. rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego. Rynki hurtowej i detalicznej sprzedaży gazu ziemnego w Polsc e oraz dos taw ga zu wyższego szczebla zostały szczegółowo scharakteryzowane we wcześniejszej części decyzji. Magazynowanie gazu to oddzielny rynek produktowy od innych działalności związanych z eksploatacją infrastruktury gazu ziemnego, zwłaszcza przesyłu i dystrybuc ji 34 . P odobnie Prezes Urzędu w swoich decyzjach wyróżniał rynek magazynowania gazu jako odrębny rynek produktowy 35 . Podziemne magazyny gazu („PMG”) są wykorzystywane do dostosowania dostaw, które są generalnie regularne w ciągu roku, do zużycia prz ez odbiorc ów k oń cowych, które je st nieregularne i zasadniczo koncentruje się w sezonie zimowym. Magazyny służą więc głównie do magazynowania gazu latem i uwalniania go zimą. Umożliwiają one zaspokojenie popytu w okresie zimowym i są istotne z punktu 34 Sprawy IV/M.1383 - E xxon/Mobil, COMP/M.6910 – Gazprom/Wintershall/Target Companies, COMP/M.3696 E.ON/MOL, COMP/ M . 5467 - RWE / Essent. 35 Decyzje nr DK K - 73/2012, nr DKK – 82/2016. Strona 37 z 78 widzen ia zapewni eni a b ezpieczeństwa dostaw i elastyczności systemu gazowego. Zgodnie z art. 3 pkt. 10a ustawy – Prawo energetyczne, instalacja magazynowa oznacza instalację używaną do magazynowania paliw gazowych, w tym bezzbiornikowy magazyn gazu ziemnego oraz pojemności ma g az ynowe gazociągów , będącą własnością przedsiębiorstwa energetycznego lub eksploatowaną przez to przedsiębiorstwo, włącznie z częścią instalacji skroplonego gazu ziemnego używaną do jego magazynowania, z wyłączeniem tej części instalacji, któ ra jest wy kor z ys tywana do działalności produkcyjnej, oraz instalacji służącej wyłącznie do realizacji zadań operatorów systemu przesyłowego gazowego. Mimo szerokiego zakresu przywołanej definicji, żaden operator nie świadczy obecnie w Polsce usług magazyno wania gazu w p oj emnościach magazynowych gazociągów ani w części instalacji skroplonego gazu ziemnego. W związku z tym w Polsce gaz ziemny magazynowany jest wyłącznie w podziemnych magazynach gazu, których operatorem jest GSP, spółka zależna PGN. W odniesie niu do ryn ku g eo graficznego, Komisja stwierdziła wcześniej, że omawiany rynek ma zasięg krajowy lub regionalny 36 . Na stanowisku krajowego wymiaru tego rynku stał również Prezes Urzędu 37 . W wymiarze krajowym PGN posiada 100% udział w rynku magazynowania gazu ziemnego i n i e posiada żadnych konkurentów. PGN jest właścicielem wszystkich instalacji magazynowych gazu w Polsce. Posiada dw a magazyn y gazu zaazotowanego: PMG Daszewo i PMG Bonikowo, których łączna pojemność wynosi [tajemnica przedsiębiorstwa] TWh i których zadaniem jest stabi lizacja prod uk cj i gazu zaazotowanego oraz zapewnienie właściwego i bezpiecznego funkcjonowania systemu gazu zaazotowanego w sezonie zimowym, jednakże nie są to instalacje magazynowe w rozumieniu ustawy – Prawo energetyczne i nie są one dostępne dla klientó w, PGN a ni G SP n ie świadczą usług utrzymywania zapasów handlowych ani obowiązkowych gazu w tych magazynach. Ponadto PGN jest również właścicielem siedmiu magazynów gazu wysokometanowego, których operatorem jest GSP . Pięć z nich powstało w częściowo wyekspl oatowany ch z ło ża ch gazu ziemnego i ropy naftowej (magazyny w wyeksploatowanych złożach), są to: PMG Wierzchowice, PMG Husów, PMG Strachocina, PMG Swarzów i PMG Brzeźnica, a dwa - Kawernowy Podziemny Magazyn Gazu („KPMG”) Mogilno i KPMG Kosakowo powstały w wyługowa nych k aw ernach solnych. Do 2029 roku ma powstać nowy magazyn gazu ziemnego KPMG Damasławek, którym będzie zarządzać 36 Sprawy COMP/M.6910 – Gazprom/Wintershall/Target Companies, COMP/M.5467 – RWE / Essent, COMP/M.36 96 E.ON/MOL. 37 Decyzje nr DKK - 73/2012, nr DKK – 82/2016. Strona 38 z 78 operator systemu przesyłowego Gaz - System S.A. 38 (inwestycja jest obecnie na etapie uzgadniania i planowania 39 ). W sprawie w ystępuje po wiązanie wer ty ka lne pomiędzy ryn kiem magazynowania gazu ziemnego w Polsce (rynek wyższego rzędu) oraz rynkiem hurtowych dostaw gazu ziemnego w Polsce (rynek niższego rzędu). Jak wspomniano wcześniej PGN jest właścicielem wszystkich istniejących instalacji magazyn owyc h ga zu w Polsce, jednakże ich operatorem jest GSP, spółka zależna PGN. GSP jest operatorem magazynów na podstawie umowy powierzającej, którą zawarła z PGN, zgodnie z art. 9h ust. 3 pkt 2 ustawy - Prawo energetyczne. GSP jest obecnie jedynym ope ratorem syst em u magazynowania w Polsce, wyznaczonym zgodnie z art. 9d ustawy - Prawo energetyczne. GSP posiada koncesję na magazynowanie paliw gazowych w instalacjach magazynowych i spełnia odpowiednie wymagania przewidziane przepisami prawa w celu wyznacz enia na oper at or a. Należy jednak podkreślić, że polskie prawo nie ogranicza możliwości pełnienia funkcji operatora systemu magazynowania i świadczenia usług magazynowania, pod warunkiem spełnienia wymogów prawnych omówionych w niniejszym rozdziale. W szcze gólności pod mi ot chcący świadczy ć takie usługi jest zobowiązany do uzyskania koncesji, uzyskania decyzji Prezesa URE w sprawie wyznaczenia go operatorem systemu i przestrzegania przepisów prawa zapewniających jego przejrzyste działanie i niedyskryminacyjne traktow anie u cz estników rynku. W oparciu o obowiązujące prawo i zgodnie z zasadami unbundlingu, zgodnie z art. 9h ust. 1f i 1h ustawy – Prawo energetyczne, operator systemu magazynowania jest niezależny pod względem formy prawnej, organizacji i podejmowan ia decyz ji o d in nych działań niezwiązanych z magazynowaniem. Operator systemu magazynowania ma prawo do samodzielnego podejmowania decyzji dotyczących majątku niezbędnego do prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie magazynowania gazu. Dodatkowo ope rator sy stem u ma gazynowania musi także spełniać kryteria związane z niezależnością kierownictwa spółki. Oznacza to, że osoby odpowiedzialne za zarządzanie operatorem systemu magazynowania nie mogą uczestniczyć w strukturach przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo lub pr ze dsiębiorstwa energetycznego zajmującego się produkcją lub obrotem gazem, nie mogą też bezpośrednio lub pośrednio odpowiadać za bieżące działania w tym zakresie i mają zdolność do samodzielnego działania. Ponadto organ przedsiębiorstwa zinte growaneg o pi on ow o nie może co do zasady wydawać instrukcji operatorowi systemu magazynowania w zakresie jego 38 Krajowy Dziesięcioletni Plan Roz w o ju Systemu Przesyłowego, s. 29: https://www.gaz - system.pl/fileadmin/Krajowy_Dziesiecioletni_Plan_Rozwoju_Systemu_Przesyl o w ego_na_lata_2020 - 2029_01.pdf 39 https://www.gaz - system.pl/centrum - prasowe/aktualnosci/informacja/artykul/203092/ Strona 39 z 78 bieżącej działalności ani podejmować decyzji dotyczących budowy lub modernizacji magazynu. Operator systemu magazynowania musi również zawierać w s woim sta tuci e po stanowienia umożliwiające członkom zarządu niezależne działanie. Ponadto prowadzenie działalności w zakresie magazynowania gazu przez GSP wymaga spełnienia szeregu warunków wynikających z ustawy - Prawo energetyczne. W szczególności GSP jes t zobowi ązan y do przestrzegania zasady równego traktowania przy świadczeniu usług magazynowania (art. 4c ust. 1 ustawy - Prawo energetyczne). Odmowa świadczenia usług magazynowania podmiotowi, który złożył wniosek o świadczenie tych usług, wymaga zawiadomi enia Pre zesa U RE i musi być uzasadniona (art. 4g ustawy - Prawo energetyczne). Spory w tym zakresie rozpatrywane są przez Prezesa URE i podlegają dalszej kontroli sądowej. GSP jest również zobowiązany do opracowania taryfy, która następnie zatwierdzana jes t przez Prez es a URE (art. 4c ust. 3 ustawy - Prawo energetyczne). Zasady kalkulacji taryf ustalane są na podstawie art. 45 ustawy - Prawo energetyczne oraz Rozporządzenia taryfowego gazowego. W magazynach gazu utrzymywać można zarówno zapasy handlowe, jak i zapas y ob ow ią zkowe gazu ziemn ego. Zasady utrzymywania zapasów obowiązkowych gazu reguluje Ustawa o zapasach, która określa m.in. zasady tworzenia, utrzymywania i finansowania zapasów ropy naftowej, produktów ropopochodnych i gazu ziemnego, kontrolowania podmiot ów z ob ow iązanych, postępowania w przypadku zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa oraz wypełniania międzynarodowych zobowiązań w zakresie zaopatrywania rynku w produkty ropopochodne i gaz ziemny. Zgodnie z art. 24 ust. 1 Ustawy o zapasach, dw a rodzaj e dz ia ła lności objęte są obowiązkiem utrzymywania zapasów obowiązkowych gazu ziemnego: obrót gazem ziemnym z zagranicą oraz przywóz gazu ziemnego na własne potrzeby. Jednocześnie ustawa precyzuje, że w przypadku LNG dostarczanego do portu w Świnouj ściu do utrz ym yw ania zapasów obo wiązkowych gazu ziemnego jest obowiązany wyłącznie podmiot, który korzysta z usług regazyfikacji lub przeładunku skroplonego gazu ziemnego na podstawie umowy z operatorem terminalu i którego zregazyfikowany gaz ziemny jest w prowadza ny d o si eci przesyłowej lub przeładowywany na inne środki transportu. Zapasy obowiązkowe gazu ziemnego utrzymywane są w okresie od 1 października danego roku do 30 września roku kolejnego, co odpowiada okresowi tzw. roku gazowego. W roku gazowym 20 17/2018 wiel ko ść zapasów obowiąz kowych gazu utrzymywanych w Polsce wyniosła 10,93 TWh, a w roku 2018/2019 - 12,87 TWh. Rezerwy te były utrzymywane przez 17 podmiotów zobowiązanych w latach 2017/2018 oraz 20 podmiotów zobowiązanych w latach 2018/2019.W roku gazowym Strona 40 z 78 201 9/ 20 20 16 podmiotów było zobowiązanych do utrzymywania zapasów obowiązkowych gazu . Wielkość zapasów obowiązkowych gazu w roku gazowym 2019/2020 wyniosła 13,33 TWh. Obowiązkowe zapasy gazu utrzymywane są zgodnie z następującymi zasadami: ⎯ wielk ość zapa sów mu si odpowiadać co n ajmniej 30 - dniowemu średniemu dziennemu przywozowi tego gazu przez dany podmiot w okresie od 1 kwietnia poprzedniego roku do 31 marca danego roku, ⎯ zapasy należy utrzymywać w magazynach o parametrach technicznych zapewniają cych dos tawę c ał ej ich ilości do polskiego systemu gazowego w okresie nie dłuższym niż 40 dni. Wielkość zapasów obowiązkowych gazu określa przedsiębiorstwo energetyczne zobowiązane do utrzymywania tych zapasów na podstawie własnego przywozu gazu ziemnego z realizow aneg o w okresie od 1 kwietnia poprzedniego roku do 31 marca danego roku. Następnie ustalona w ten sposób informacja o wielkości zapasów obowiązkowych gazu jest przekazywana do Prezesa URE do weryfikacji do 15 maja każdego roku. Dostępne są następuj ące możl iwoś ci u trzymywania obow iązkowych zapasów gazu ziemnego: 1) fizyczne utrzymywanie zapasów na terytorium Polski w magazynach przyłączonych do systemu przesyłowego lub dystrybucyjnego gazu (art. 24 ust. 3 Ustawy o zapasach). W takim przypadku zapasy są utrzy mywa ne w magazynach, któ rych operatorem jest GSP, na podstawie zawartej umowy z wykorzystaniem usługi magazynowania na zasadach ciągłych. 2) fizyczne utrzymywanie zapasów poza granicami Polski na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europ ejskiej lub pa ńs twa członkowskie go Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w magazynach przyłączonych do systemu gazowego (art. 24a Ustawy o zapasach). Dodatkowo podmiot zobowiązany do ut rzymywan ia z ap as ów obowiązkowych magazynujący gaz poza granicami Polski jest zobowiązany do zarezerwowania usługi ciągłej dla odpowiednich zdolności przesyłowych i zdolności na punktach międzysystemowych na potrzeby dostarczania zapasów do krajowego system u w term inie 4 0 dni i nie może wykorzystywać tych zdolności na inne cele (art. 24 ust. 3 - 4 ustawy o zapasach); 3) usługa biletowa, która może być świadczona zarówno w kraju, jak i poza granicami Polski - zlecenie utrzymywania zapasów obowiązkowych gazu zi emnego i nnem u pr zedsiębiorstwu energetycznemu prowadzącemu działalność gospodarczą w zakresie obrotu Strona 41 z 78 gazem ziemnym (art. 24b Ustawy o zapasach). Dotychczas usługa ta była świadczona przez PGNiG, jednak może być ona świadczona także przez dowolny inny podmi ot prowa dząc y dz iałalność w zakr esie obrotu gazem ziemnym z zagranicą lub obrotu paliwami gazowymi. Podmioty zobowiązane do utrzymywania zapasów gazu mogą wybrać jedną lub więcej opcji ich utrzymywania spośród wymienionych powyżej. Część podmiotów zobowią zanych d o ut rz ym ywania zapasów obowiązkowych korzystała jednocześnie z dwóch z powyższych opcji (zawarły umowę z GSP na część utrzymywanych zapasów, a w pozostałej części korzystały z usługi biletowej). I nformacje o podmiotach zobowiązanych do utrzymywania zapasów gaz u or az sposobach ich utrzymywania w latach gazowych 2017/2018, 2018/2019 i 2019/2020 przedstawia poniższa tabela. Sposób realizacji obowiązku utrzymywania zapasów obowiązkowych gazu przez podmioty zobowiązane (2017 - 2020) Rok gazowy Liczba po dmiotów zobo wi ąz anych Umowa z GSP Utrzymywanie zapasów poza Polską Usługa biletowa 2017/2018 [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] 2018/2019 [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemni ca p rz ed siębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] 2019/2020 [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Źródło: Zgłaszający Sprzedaż usług maga zynowani a ga zu z iemnego prowadzona jest przez GSP z wykorzystaniem Platformy Usług Magazynowania, przez którą klienci składają wnioski w procedurze wnioskowej albo uczestniczą w aukcjach. Ponadto PGN świadczy usługę biletową w oparciu o zarezerwowane przez siebie poje mn oś ci magazynowe. W poniższej tabeli przedstawiono liczbę klientów PGN, z którymi spółka zawarła umowę biletową w poszczególnych latach gazowych, a także wolumen gazu ziemnego utrzymywany przez nich w magazynach. Usługa biletowa świadczona przez PGN (20 17 - 2020) Rok gazowy Liczba klientów Wolumen zapasów obowiązkowych [GWh] 2017/2018 [ tajemnica przedsiębiorstwa ] 2018/2019 2019/2020 Strona 42 z 78 Źródło: Zgłaszający Koszt wejścia na rynek magazynowania gazu ziemnego, podobnie jak na inne rynki infrastr ukturalne (rynek przesyłu, rynek dystrybucji) jest bardzo wysoki z uwagi na konieczność poniesienia nakładów na budowę infrastruktury, zatrudnienie personelu etc. Dodatkowo utworzenie magazynu gazu ziemnego wymaga posiad ania odpowiedniej lokalizacji, w któ rej jego powstanie będzie technicznie możliwe (np. wyeksploatowanego złoża gazu i ropy albo wyługowanej kawerny solnej, nieczynnej kopalni, obszarów z występującymi warstwami wodonośnymi, bliskości Krajowej Sieci Przesył owej etc.). Rynek dystrybucji gazu z ostał wyróżniony jako oddzielny rynek produktowy tak przez Prezesa Urzędu 40 , jak i Komisję 41 . Zarówno Prezes Urzędu 42 , jak i Komisja konsekwentnie wskazywali w swojej dotychczasowej praktyce decyzyjnej, że pod względem geo graficznym rynek dystrybucji gazu je st rynkiem ograniczonym do sieci 43 . Na rynku dystrybucji gazu Operatorzy Systemów Dystrybucyjnych (OSD) oferują usługi transportu gazu (głównie przez systemy średniego i niskiego ciśnienia, częściowo także przez gazociągi wysokiego ciśnienia) zainteresowany m podmiotom, w tym dostawcom gazu i odbiorcom końcowym. W związku z tym, iż rynek dystrybucji gazu ziemnego jest ograniczony zasięgiem danej sieci dystrybucyjnej , to k ażdy operator sieci dystrybucyjnej działa w warunkach naturalnego monopolu. W konsekwencj i na tych rynkach, na których działają uczestnicy koncentracji, nie są obecni żadni konkurenci. Umowa dystrybucyjna może być zawarta bezpośrednio z odbiorcą gazu ziemnego, albo może być częścią tzw. umowy kompleksowej, k tóra zawiera w sobie postanowienia d otyczące zarówno sprzedaży gazu ziemnego, jak i jego dystrybucji. W tym ostatnim przypadku odbiorca zawiera umowę ze sprzedawcą paliwa gazowego, zaś sprzedawca zawiera umowę na dystrybucję gazu ziemnego z OSD; sprzedaż u sług dystrybucyjnych nie jest więc r ealizowana bezpośrednio przez samego OSD. Zawarcie umowy kompleksowej jest bardzo często wybieraną przez odbiorców opcją, szczególnie w przypadku odbiorców w gospodarstwach domowych. W przypadku sprzedaży usług dystrybuc ji gazu ziemnego bezpośrednio do kli enta, najczęściej umowy dystrybucyjne zawierane są w punkcie obsługi klienta danego operatora. Więksi dystrybutorzy mogą posiadać kilka lub kilkanaście tego 40 Decyzja nr DOK 1/2012, nr DOK 2/2012 nr D O K 8/2013, nr DOK 6/2012. 41 Sprawy M. 7927 - EPH/ENEL/SE, COMP/M.6984 - EPH/ Stredoslovenská energetika, COMP/M.6068 - ENI/ACEGASAPS/JV. 42 Decyzja nr DOK – 6/2006. 43 Sprawy M.8358 - Macquarie/National Grid/Gas Distribution Business of National Grid, M.793 6 – Petrol/Geoplin, COMP/M.3696 - E.ON /MOL, COMP/M.6984 - EPH/Stredoslovenská energetika. Strona 43 z 78 rodzaju punktów, zaś OSD, którzy działają na niewielkim obszarz e posiadają z reguły jeden tego rodz aju punkt mieszczący się w głównej siedzibie przedsiębiorcy. Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Rynek wyższego rzędu Rynek niższego rzędu Rynek produktowy Rynek geograficzny Szacowany udział w rynku w roku 2020 Rynek produktowy Rynek geograficzn y Szacowany udział w rynku w roku 2020 PKN PGN PKN PGN Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębiorst wa] Hurtowa sprzedaż benzyny, oleju napędowego, lekk iego oleju opałowego Krajowy [taje mnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębiorst wa] Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy Sprzedaż hurtowa ciężkiego oleju opałowego na cele przemysłowe EOG lub krajowy Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy Hurtowa sp rzedaż LPG Krajowy Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy Sprzedaż hurtowa paliw żeglugowych EOG Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy Sprzedaż rafineryjna paliwa lotniczego JET Krajowy Rynek detalicznej sprzed aży gazu ziemnego Krajowy Oleje bazowe EOG Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy Asfalty Krajowy Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy Rynek benzyny surowej EOG Rynek det alicznej sprzedaży gazu ziemnego Kr ajowy Dwutlenek węgla EOG lub krajowy Strona 44 z 78 Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy Amoniak EOG Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy Woda amoniakalna EOG Rynek detalicznej sprze daży gazu ziemnego Krajowy Nawoz y azotowe EOG Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy Rynki poszczególnych produktów petrochemiczny ch EOG Rynek hurtowej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemne go Krajowy Rynek dystrybucji ga zu ziemnego Lokalny [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębiorst wa] Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [taj emnica przedsiębiorst wa] Rynki ciepł a Lokalne – ograniczone do konkretnej sieci [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębiorst wa] Rynek magazynowa nia gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębiorst wa] Rynek detalic znej sprzedaży gazu ziemnego Krajow y [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębiorst wa] Rynek obrotu białymi certyfikatami Krajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębiorst wa] Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy Rynek detalicznej sprzedaży gazu zi emnego w Polsce jest powiązany wertykalnie z następującymi rynkami: 1. hurtowej sprzedaż benzyny, oleju napędowego, lekkiego oleju opałowego (niższego rzędu) ; 2. hurtowej sprzedaż ciężkiego oleju opałowego na cele przemysłowe (niższego rzędu) ; 3. hurtowej sprzedaż LPG (niższego rzędu) ; 4. hurtowej sprzedaż paliw żeglugowych (niższego rzędu) ; 5. sprzedaży rafineryjnej paliwa lotniczego JET (niższego rzędu) ; Strona 45 z 78 6. wprowadzania do obrotu olejów bazowych (niższego rzędu) ; 7. wprowadzania do obrotu a sfaltów (niższego rzędu) ; 8. wprowadzan ia do obrotu benzyny surowej (niższego rzędu) ; 9. wprowadzania do obrotu dwutlenku węgla (niższego rzędu) ; 10. wprowadzania do obrotu amoniaku (niższego rzędu) ; 11. wprowadzania do obrotu wody amoniakalnej (niższego rzędu) ; 12. wprowadz ania do obrotu nawozów azotowych (ni ższego rzędu) ; 13. wprowadzania do obrotu poszczególnych produktów petrochemicznych (niższego rzędu) ; 14. hurtowej sprzedaży gazu ziemnego (wyższego rzędu) ; 15. dystrybucji gazu ziemnego (wyższego rzędu) ; 16. ciepła (niższego rzędu) ; 17. m agazynowania gazu ziemnego (wyższego rzędu) ; 18. obrotu białymi certyfikatami (wyższego rzędu). Rynki hurtowej i detalicznej sprzedaży gazu ziemnego , dystrybucji gazu ziemnego, magazynowania gazu ziemnego oraz obrotu białymi certyfikatami zostały szczegółowo scharakteryzowane we wcześniejszej c zęści decyzji. LPG (ang. liquefied petroleum gas) skroplony gaz petrochemiczny (zasadniczo skrót ten nie określa składu gazu), gazol – produkt rafinacji ropy naftowej, używany jako gaz, ale przechowywany i transportowany w pojemnikach pod ciśnieniem w post aci ciekłej. W obrocie najczęściej jako propan lub mieszanina propanu i butanu o różnym składzie, najczęściej z niewielką zawartością innych alkanów. LPG jest łatwopalną mieszaniną gazów węglowodorowych, stosowaną główni e jako paliwo w urządzeniach grzewcz ych, kuchennych oraz jako paliwo samochodowe (autogaz). Hurtowa sprzedaż LPG została uznana przez KE za osobny rynek 44 . Mając na względzie charakter zamierzonej koncentracji oraz marginalną sprzedaż LPG przez PGN, nie ma potrzeby dalszego podziału tego rynk u . O bejmuje on sprzedaż każdego rodzaju LPG, w tym autogazu, LPG w butlach oraz LPG luzem. Prezes Urzędu w swojej decyzji uznał rynek hurtowej sprzedaży LPG za krajowy z u w agi na: jednolity poziom cen na terenie całego k raju, brak przywiązania odbiorców do regionalnych dystrybutorów, stosunkowo niewielkie koszty transportu na terenie całego kraju 45 . Paliwo żeglugowe stosowane w statkach morskich oznacza każde ropopochodne paliwo płynne przeznaczone do użycia lub używane n a statku, w tym paliwo określone nor mą 44 Sprawa COMP/M.9014 PKN Orlen / Grupa Lotos. 45 Decyzja nr DKK - 104/2013. Strona 46 z 78 przenoszącą normę ISO 8217. Sprzedaż detaliczna paliw żeglugowych obejmuje sprzedaż bezpośrednio do klienta końcowego lub sprzedaż zorganizowaną za pośrednictwem innego przedsiębiorcy/odsprzedawcy. Komisja Europejska wyróżniła ten rynek, przeciwstawiają c mu hurtową sprzedaż paliwa żeglugowego 46 . Komisja Europejska wskazała, że dla sprzedaży hurtowej paliw żeglugowych rynkiem właściwym w wymiarze geograficznym jest obszar EOG 47 . Paliwo lotnicze JET uzyskiwanie jest z dest ylacji ropy naftowej (nafta jest głó wnym komponentem paliwa lotniczego) i stosowane jest w turbinowych silnikach lotniczych, najczęściej w większych samolotach komercyjnych. W swojej praktyce decyzyjnej Komisja Europejska rozróżniała sprzedaż rafineryjną p aliwa lotniczego JET od sprzedaży ra fineryjnej benzyny lotniczej avgas. Z uwagi na produkcję przez PKN i Lotos wyłącznie paliwa lotniczego JET, Zgłaszający identyfikują wyłącznie ten rynek jako rynek na którym potencjalnie występują powiązania wertykalne. Komisja Europejska uznała, że rynek sprzedaży rafineryjnej paliwa lotniczego JET powinien być definiowany jako krajowy 48 . Oleje bazowe są to zazwyczaj oleje mineralne, otrzymywane z frakcji próżniowej, pochodzącej z przeróbki ropy naftowej. Wykorzystywane s ą głównie jako półprodukty do produk cji olejów smarowych. Oleje bazowe grupy I API (American Petroleum Institute) są odróżniane od pozostałych grup API ze względu na pochodzenie, cenę, właściwości oraz surowce wykorzystywane do ich produkcji. Oleje bazowe produkowane przez PKN to głównie wys okiej jakości oleje mineralne zaliczane do Grupy I olejów bazowych według klasyfikacji API. Otrzymywane są z frakcji próżniowej, pochodzącej z zachowawczej przeróbki ropy naftowej. Rynek olejów bazowych jest uznawany w p raktyce decyzyjnej Komisji Europejsk iej za odrębny rynek 49 . Komisja oceniając m.in. substytucyjność pomiędzy różnymi grupami olejów bazowych, różnice cenowe oraz odmienne właściwości, uznała oleje bazowe grupy I API za odrębny rynek. Z uwagi na to, że PKN i Lotos produkują i sprzedają prawie wyłącznie oleje bazowe tej grupy, które mogą być wykorzystywane przez PGN, poniżej przedstawione zostaną dane rynkowe dla olejów bazowych grupy I API. Rynek ten ma wymiar EOG. Uczestnicy koncentracji Udział w rynku P odmiot 2019 2020 46 Sprawa M.9014 PKN Orlen / Grupa Lotos. 47 Sprawa COMP/ M.9014 - PKN Or len/Grupa Lotos . 48 COM P / M.9014 - PKN Orlen/Grupa Lotos 49 CO MP/ M.9014 - PKN Orlen/Grupa Lotos Strona 47 z 78 PKN [tajemnica przedsiębiorstwa] Lotos Konkurenci na rynku sprzedaży olejów bazowych grupy I API w EOG Nazwa Szacowany udział w rynku ExxonMobil [tajemnica przedsiębiorstwa] H&R Gruppe [tajemnica przedsiębiorstwa] Cepsa [ tajemnica przedsiębiorstwa] Źródło : Zgłaszający. Asfalt to materiał (lepka ciecz lub skała) pochodzenia naturalnego (asfalt naturalny) lub otrzymywany jako jedna z frakcji przerobu ropy naftowej (asfalt ponaftowy), o konsystencji stałej lub półstałej o barwie od ciemnobrązowej do czarnej . Komisja Europejska rozpatrywała rynek asfaltów jako jednolity rynek produktowy, obejmujący asfalty wszystkich rodzajów (tj. asfalt standardowy, modyfikowany, przemysłowy, emulsje asfaltowe). Rynek asfaltów, bez dalszej segmentacji, został wyznaczony takż e przez Prezesa Urzędu 50 . Jednakże ostatnio Komisja przyjęła na potrzeby oceny wpływu koncentracji na konkurencję na omawianym rynku, że każdy z tych asfaltów stanowi odrębny rynek produktowy 51 . Dla celów oceny niniejszej koncentracji, segmentacja rynku asfa ltów nie jest konieczna, gdyż przy każdej możliwej segmentacji wynik analizy rynkowej jest taki sam. Produkcją asfaltów zajmują się PKN i Lotos. Komisja przyjęła, że rynek asfaltów ma wymiar krajowy 52 . Benzyna surowa to m ieszanina ciekłych węglowodorów pros tych i cyklicznych. Jest bardzo lotna i łatwopalna, stosowana głównie jako rozpuszczalnik. Rynek benzyny surowej został uznany w decyzjach Komisji Europejskiej jako osobny rynek produktowy z uwagi na właściwości produktu , jego zastosowanie oraz cenę 53 . Komi sja określiła rynek benzyny surowej jako rynek EOG 54 . Na rynku tym obecna jest PKN. Gazy przemysłowe (techniczne) obejmują szereg gazów oraz ich mieszanek mających różnorodne zastosowania przemysłowe i badawcze. Najpowsze chniej stosowane gazy przemysłowe to tlen, azot, wodór, argon, dwutlenek węgla, acetylen, tlenek węgla i hel. Występują także mieszanki, takie jak gaz syntezowy, będący mieszanką wodoru i tlenku węgla. W swojej dotychczasowej praktyce decyzyjnej Prezes Urz ędu wskazywał, że w aspekcie produkt owym poszczególne rodzaje gazów przemysłowych stanowią odrębne rynki produktowe. Taki sposób określenia rynków produktowych wynika z faktu ograniczonej od 50 Decyzja nr DDI - 45/03. 51 Sprawa COMP/ M.9014 - PKN Orlen/Grupa Lotos. 52 Sprawa COMP/ M.9014 - PKN Orlen/Grupa Lotos. 53 Sprawa M.9014 PKN Orlen / Grupa Lotos. 54 Sprawa M.4208 – Petrop l u s / European Petroleum Holdings. Strona 48 z 78 strony popytowej substytucyjności tych produktów, będącej pochodn ą wyraźnych różnic we właściwościach fizykochemicznych poszczególnych gazów. W szczególności Prezes Urzędu wyodrębniał rynek sprzedaży dwutlenku węgla 55 . Także Komisja w swoich decyzjach podkreślała, że każdy z wymienionych gazów przemysłowych, w tym dwutle nek węgla, konstytuuje odrębny rynek produktowy 56 . W dotychczasowych decyzjach zasięg geograficzny rynków poszczególnych gazów przemysłowych został przez Prezesa Urzędu uzależniony od stosowanego środka dostawy. W tym zakresie rynek został podzielony na ton ażowy, masowy (cysterny) i rynek but li. Taki podział stosowała także w swoich decyzjach Komisja. Zgodnie ze stosowanym w dotychczasowych decyzjach Prezesa Urzędu podziałem, dostawy tonażowe wykorzystywane są w celu dostarczenia dużych ilości gazu przemysło wego (z reguły powyżej 100 ton dzien nie), są one realizowane za pośrednictwem gazociągu lub z dedykowanego zakładu zlokalizowanego na miejscu lub w pobliżu zakładu klienta. Dostawca gazu przemysłowego zwykle posiada zakłady zlokalizowane na miejscu lub w p obliżu klienta, prowadzi je na podst awie długoterminowej umowy i zapewnia bieżące usługi utrzymania i pomocy technicznej. Dostawy masowe obejmują zaopatrywanie klientów, których zapotrzebowanie mieści się zazwyczaj w przedziale od 20 do 100 ton dziennie. S kroplone gazy dostarcza się transpor tem drogowym lub kolejowym do siedziby klienta. Gazy są magazynowane u klienta, a następnie wykorzystywane w postaci ciekłej lub przekształcone ponownie w stan gazowy. Butle wykorzystuje się wówczas, gdy zapotrzebowanie klientów jest niewielkie (zwykle do 1 000 m3/miesięcznie). Dwutlenek węgla dostarczany może być każdym z wymienionych wyżej środków – może być on więc dostarczany gazociągiem w postaci gazowej, albo w postaci ciekłej w ramach transportu masowego (cysternam i) lub w butlach. Prezes Urzędu wska zał, że rynek dostaw tonażowych należy określić jako co najmniej krajowy, choć w niektórych decyzjach przyjmował, iż jest to rynek europejski 57 . Z kolei rynki dostaw masowych i dostaw w butlach zostały określone jako kraj owe 58 . Działalność PKN i PGN na rynku wprowadzania do obrotu dwutlenku węgla ogranicza się wyłącznie do dostaw tonażowych. Prezes Urzędu w swojej dotychczasowej praktyce wyróżniał rynki amoniaku bezwodnego i wody amoniakalnej 59 . Komisja Europejska wskazywała , że amoniak może być 55 D ecyzje nr DDK – 51/2019, nr DOK – 46/07, nr DDI – 120/2002. 56 Sprawy COM P/M.8480 Praxair / Linde, COMP/M.4141 Linde/BOC, COMP/M.1641 Linde/AGA, COMP/M.1630 Air Liquide/BOC, COMP/ M.9046 Taiyo Nippon Sanso / Praxair EEA B usiness. 57 Decyzja nr DDI – 120/2002 . 58 Decyzje nr DOK – 46/07, nr DDK – 51/2019. 59 Decyzje nr DKK - 77/2013 i nr DOK - 116/06. Strona 49 z 78 używany jako p ółprodukt do produkcji nawozów azotowych, ale również może być sprzedawany jako nawóz lub do innych celów przemysłowych. Ponadto, Komisja zauważyła, że w wymiarze światowym, zdecydowana większość amoniaku jest produkowan a i zużywana wewnętrznie przez produ centów nawozów. Jednocześnie Komisja postawiła definicję rynku otwartą co do odrębności rynku amoniaku bezwodnego i wody amoniakalnej 60 . Jedynie PKN zajmuje się produkcją i sprzedaż ą tych produktów, z kolei PGN jest dosta wcą gazu ziemnego na potrzeby produk cji amoniaku bezwodnego i – w dalszej kolejności – także wody amoniakalnej jako roztworu pierwszego ze wskazanych produktów. W swojej wcześniejszej praktyce decyzyjnej Prezes Urzędu wyznaczył geograficzny wymiar rynku a moniaku bezwodnego jako co najmniej europejski, natomiast w przypadku wody amoniakalnej Prezes Urzędu stwierdził, że rynek ten ma wymiar co najmniej krajowy albo środkowoeuropejski 61 . Komisja Europejska pozostawiała otwartą kwestię wyznaczenia precyzyjnej d efinicji geograficznej w swojej doty chczasowej praktyce decyzyjnej 62 . PKN stoi na stanowisku, że zarówno rynek amoniaku, jak i rynek wody amoniakalnej obejmuje kraje EOG. Konkluzja ta jest wsparta przez zakres działalności Grupy Orlen obejmujący w tym obsza rze sprzedaż do takich krajów jak Ni emcy, Czechy, Słowacja i Polska oraz fakt, że Orlen konkuruje z przedsiębiorstwami z obszaru EOG. Nawozy azotowe to nawozy, które zawierają główny składnik pokarmowy roślin – azot – niezbędny do syntezy m.in. białek, czę sto w formie bezpośrednio przyswajal nej przez rośliny, rzadziej w formie przyswajalnej po przemianach zachodzących w glebie. Nawozy azotowe są produktami przeznaczonymi dla sektora rolnego, służącymi głównie zwiększeniu efektywności upraw rolnych. W ramach swojej dotychczasowej praktyki decy zyjnej Prezes Urzędu wyróżniał różne rynki produktowe w odniesieniu do produktów nawozowych. Przykładowo, Prezes Urzędu wyznaczył rynki nawozów azotowych, nawozów wieloskładnikowych, nawozów fosforowych i nawozów potasow ych, czy saletry amonowej, saletry a monowej magnezowo - wapniowej, saletrzaków i mix - u nawozowego, określonych zbiorczo jako „rynek nawozów saletrzanych” 63 . Komisja Europejska w swojej praktyce decyzyjnej przyjmowała podobne stanowisko co Prezes Urzędu rozważ ając wyróżnienie rynków: nawozów azo towych, nawozów fosforowych i nawozów potasowych, choć najczęściej pozostawiała kwestię segmentacji otwartą 64 . 60 Sprawy M.7784 – CF Industries Holdings / OCI Business, M.8674 – BASF/Solvay’s Polyamide Business. 61 Decyzje DKK - 77/2013 i nr DOK - 1 16/06. 62 Sprawy COMP/M.4730 – Yara/K emira Growhow, M.7784 – CF Industries Holdings / OCI Business, M.8674 – BASF/Solvay’s Polyamide Business. 63 Decyzje nr DKK - 77/2013 i nr DOK - 35/2005. 64 Sprawy COMP/M.4730 – Yara/Kemira Growhow, COMP/M.6695 – Azoty Tarnó w / Zakłady Azotowe Puławy, M.8971 – INA /PPD/Petrokemija. Strona 50 z 78 Biorąc pod uwagę zakres działalności PKN na rynkach nawozowych, rynkiem właściwym w niniejszej sprawie będzie rynek nawozów azotowych (obejmujący nawozy saletrzane, mocznik oraz siarczan amonu). Jednocześnie, gaz ziemny dostarczany przez PGN, który nie jest producentem omawianych towarów, stanowi pośredni surowiec do produkcji nawozów, które otrzymuje się na bazie amoniaku bezwodnego. W odniesieniu do wymiaru geograficznego Prezes Urzędu zauważył, że działalność na rynku nawozów azotowych ma co najmniej europejski zasięg geograficzny 65 . Podobnie Komisja Europejska wskazywała dotąd, że omawiany rynek obejmuje co najm niej kraje EOG 66 . Produkty petrochemi czne są grupą produktów chemicznych wyprodukowanych z różnych surowców węglowodorowych, wykorzystywanych w wielu obszarach gospodarki. Każdy z produktów petrochemicznych uznawany jest za osobny rynek właściwy z uwagi na brak ich wzajemnej substytucyjności. Rynki te mają wymiar EOG 67 . Jedynie PKN zajmuje się produkcją i sprzedażą tych produktów, z kolei PGN jest dostawcą gazu ziemnego na potrzeby ich produkcji. Udziały PKN i Lotosu na rynkach produktów petrochemicznych w E OG na podstawie wielkości produkcji Rodzaj produktu Udział w rynku 2019 2020 Etylen [tajemnica przedsiębiorstwa] Propylen Frakcja C4 HDPE LDPE Polipropylen Butadien Benzen Ksyleny Tlenek etylenu 65 Decyzja nr DKK - 77/2013. 66 Sprawy M.8971 – INA/PPD/Pe trokemija, COMP/M.6695 – Azoty Tarnów/Zakłady Azotowe Puławy, COMP/M.4730 – Yara/Kemira Growhow, COMP/M.2524 – Hydro/SQM/Rotem JV. 67 Nafta: COMP/M . 3 110 – OMV/BP (Southern Germany Packa ge), COMP/M.4208 – Petroplus/European Petroleum Holdings; Ksyleny: COMP/M.4426 – Sabic/Huntsman Petrochemicals UK, M.6905 – INEOS/ SOLVAY/ JV, M.2389 – Shell/DEA; Propylen, polipropylen, polietylen, frakcja C4, glikol e t ylenowy, PVC: M.4426 - SABIC / HUNTS MAN PETROCHEMICALS UK; Tlenek etylenu: M.4005 - INEOS / INNOVENE, M.2345 - DEUTSCHE BP / ERDÖLCHEMIE; Benzen: M.4737 - SABIC / GE PLASTICS; Fenol, aceton: M.6171 - IPIC / CEPSA ; PTA: M.7918 - INDORAMA NETHERLANDS / GUA D A RRANQUE POLYESTER. Strona 51 z 78 Glikol etylenowy Fenol Aceton PTA S - PVC Źródło: Zgłaszający. Rynek dystrybucji gazu ziemnego Rynek wyższego rzędu Rynek niższego rzędu Rynek produktowy Rynek geograficzny Szacowany udział w rynku w roku 2020 Rynek produktowy Rynek geograficzny Szacowany udział w r ynku w roku 2020 PKN PGN PKN P GN Rynek magazynowania gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Rynek dystrybucji gazu ziemnego Lokalny [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Rynek dystryb ucji gazu ziemnego Lokalny [tajemn ica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Rynek hurtowej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Rynek dystrybucji gazu ziemnego Lokalny [tajemnica przedsię biorstwa] [tajemnica przedsiębiorstw a] Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy Wszystkie wskazane rynki zostały opisane we wcześniejszej części decyzji. Podobnie relacje wertykalne pomiędzy rynkiem dystrybucji gazu a hurtową i detaliczną s przedażą gazu zostały powyżej omówio ne. W tym miejscu wskazać należy, że występuje jeszcze relacja wertykalna rynków dystrybucj i i magazynowan ia gazu. Pomiędzy tymi rynkami występuje powiazanie o charakterze technicznym (funkcjonalnym). Rynek dystrybucji energii elektrycznej Rynek wyższeg o rzędu Rynek niższego rzędu Rynek produktowy Rynek geograficzny Szacowany udział w rynku w roku 2020 Rynek produktowy Rynek geograficzny Szacowany udział w rynku w roku 2020 PKN PGN PKN PGN Rynki dystrybucji ener gii elektrycznej Lokalne [tajemnic a przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Rynek detalicznej sprzedaży energii elektrycznej Krajowy [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Strona 52 z 78 Rynek dystrybucji energii elektrycznej powiązany jes t wertykalnie z rynkiem detalicznej sprzedaży energii elektrycznej. Dystrybucja energii elektrycznej polega na dostarczaniu energii elektrycznej odbiorcom końcowym, m.in. gospodarstwom domowym, zakładom przemysłowym, instytucjom itp. Rynek dystrybucji ener gii elektrycznej został wyróżniony j ako oddzielny rynek produktowy zarówno przez Prezesa Urzędu 68 , jak i Komisję Europejską 69 . Rozdział działalności dystrybucyjnej od działalności polegającej na sprzedaży energii elektrycznej (unbundling) nastąpił z dniem 1 lipca 2007 r. Od tego dnia, rolę dys trybutorów pełnią wyodrębnieni w ramach grup energetycznych operatorzy systemów dystrybucyjnych (OSD). OSD są operatorami sieci 110 kV oraz średniego i niskiego napięcia. Głównymi spółkami prowadzącymi działalność na pol skim rynku dystrybucji energii elekt rycznej są Enea Operator sp. z o.o., Tauron Dystrybucja S.A., PGE Dystrybucja S.A., innogy Stoen Operator sp. z o.o. oraz Energa - Operator S.A. – spółka zależna Zgłaszającego1. Poza powyżej wymienionymi spółkami, na polsk im rynku funkcjonuje również wiele m niejszych OSD (w tym uczestnicy koncentracji), których działalność jest nieznaczna, z uwagi na fakt, że ich sieć dystrybucyjna obejmuje jedynie niewielki obszar. Z uwagi na rozdzielenie dystrybucji energii elektrycznej od pozostałej działalności podmiotów prowadzących działalność w segmencie energii elektrycznej (unbundling), dostawcy energii elektrycznej, nienależący do tej samej grupy kapitałowej co OSD, mogą sprzedawać energię elektryczną odbiorcom końcowym zlokalizow anym na terenie objętym siecią dystr ybucyjną danego OSD bez konieczności budowy własnej sieci. Jest to możliwe, ponieważ OSD jest zobowiązany do przestrzegania zasady TPA (art. 4 ust. 2 ustawy – Prawo energetyczne). Ponadto, OSD są zobowiązani do przedstaw iania taryf z opłatami za dystrybucj ę energii elektrycznej do zatwierdzenia przez Prezesa URE. Zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem Prezesa Urzędu względy techniczne warunkujące przesył energii elektrycznej sieciami średnich i niskich napięć determinują lokalny charakter rynku dystrybucji energii elektrycznej 70 . Podobnie Komisja konsekwentnie wskazywała w swojej dotychczasowej praktyce decyzyjnej, że pod względem geograficznym rynek dystrybucji energii elektrycznej jest rynkiem lokalnym, ograniczonym do si eci 71 . 68 Decyzje nr DKK - 1/2011, nr DKK - 1 59/2018, nr DKK - 156/2017, nr DKK - 67/2013, nr DKK - 66/2014. 69 Sprawy COMP/M.6984 EPH / Stredoslovenská energetika, COMP/M.5827 Elia / IFM / 50Hertz, COMP/M.5467 RWE/Essent. 70 Decyzje nr DKK - 1/2011, nr DKK - 1 59/2018, nr DKK - 156/2017, nr DKK - 67/ 2013, nr DKK - 66/2013, nr DKK - 131/2014. 71 Sprawy COMP/M.6984 EPH / Stredoslovenská energetika, COMP/M.5827 Elia / IFM / 50Hertz, COMP / M.5467 RWE/Essent. Strona 53 z 78 W związku z tym, iż r yn ek dyst rybucji energii elektrycznej jest ograniczony zasięgiem danej sieci dystrybucyjnej , to k ażdy operator sieci dystrybucyjnej działa w warunkach naturalnego monopolu. W konsekwencji każdy z uczestników koncentracji działa n a odrębnym rynku w aspekcie geografi cznym. Ponadto nie są na nich obecni żadni konkurenci. Jak wskazano powyżej r ynek dystrybucji energii elektrycznej jest ograniczony do sieci, a każdy operator jest monopolistą naturalnym na swojej sieci dystrybucyjnej. OSD pobierają opłaty za dystrybucję energii elektrycznej na podstawie ustalonych przez nich taryf, które skalkulowane są w sposób zapewniający ochronę interesów odbiorców przed nieuzasadnionym poziomem cen i stawek opłat oraz pokrycie kosztów uzasadnionyc h działalności gospodarczej w zakres ie dystrybucji energii elektrycznej wraz z uzasadnionym zwrotem z kapitału zaangażowanego w tę działalność. Co więcej, OSD kalkulują stawki opłat za usługi dystrybucji w taki sposób, aby udział opłat stałych w łącznych o płatach za świadczenie usług przesył ania lub dystrybucji dla danej grupy odbiorców nie był większy niż ustalony przez Prezesa URE (art. 45 ustawy – Prawo energetyczne). W związku z tym, mimo braku konkurencji na rynkach dystrybucji energii elektrycznej, ka żdy OSD kalkuluje stawki taryfowe w taki sposób, aby zapewniona była ochrona odbiorców przed ich nieuzasadnionym poziomem, przy jednoczesnym zapewnieniu zwrotu z zaangażowanego kapitału na uzasadnionym poziomie. Usługi dystrybucji energii elektrycznej są n iezbędne do dostarczenia energii ele ktrycznej do odbiorców końcowych. Umowa dystrybucyjna może być zawarta bezpośrednio z odbiorcą energii elektrycznej, albo może być częścią tzw. umowy kompleksowej, która zawiera w sobie postanowienia dotyczące zarówno sp rzedaży energii elektrycznej, jak i jej dystrybucji. W tym ostatnim przypadku odbiorca zawiera umowę ze sprzedawcą energii elektrycznej, zaś sprzedawca zawiera umowę na dystrybucję energii elektrycznej z OSD (jest to tzw. Generalna Umowa Dystrybucyjna, GUD ); sprzedaż usług dystrybucyjnych ni e jest więc realizowana bezpośrednio przez samego OSD. Zawarcie umowy kompleksowej jest opcją bardzo często wybieraną przez odbiorców, szczególnie w przypadku odbiorców w gospodarstwach domowych. W przypadku sprzedaży us ług dystrybucji energii elektrycznej bezpośrednio do klienta, najczęściej umowy dystrybucyjne zawierane są w punkcie obsługi klienta danego operatora. Obrót detaliczny energią elektryczną w Polsce polega na dostawach energii elektrycznej do odbiorców końco wych przyłączonych do sieci dystrybu cyjnej. Dostawcy detaliczni sprzedają samodzielnie wyprodukowaną energię elektryczną lub zaopatrują się w nią poprzez zakupy na rynkach wyższego rzędu. Rynek sprzedaży detalicznej energii Strona 54 z 78 elektrycznej w Polsce ma wymiar krajowy 72 . Obydwaj u czestnicy koncent racji są aktywni na rynku detalicznej sprzedaży energii elektrycznej w Polsce. Wspólny udział PKN, Energa, Lotos i PGN w zakresie sprzedaży detalicznej do odbiorców końcowych wyniósł [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załączn ik nr 3 do decyzji – pkt 5 ] . W zakre sie sprzedaży detalicznej do odbiorców końcowych z Grupy G wspólny udział Stron transakcji wyniósł [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik nr 3 do decyzji – pkt 6 ] , z kolei w zakresie sprzedaży detalicznej do odbiorców k ońcowych spoza Grupy G łączny udział Stron transakcji wyniósł [ tajemnica przedsiębiorstwa – Załącznik nr 3 do decyzji – pkt 7 ] . Na rynku dystrybucji energii elektrycznej nie jest możliwa zmiana dostawcy usług dystrybucji energii elektrycznej, z uwagi na to , że każdy odbiorca końcowy jest prz yłączony tylko do jednej sieci dystrybucyjnej, należącej do konkretnego OSD. Co więcej, wszystkie podmioty prowadzące działalność polegającą na dystrybucji energii elektrycznej, którzy są OSD świadczą taką samą usługę. N a omawianym rynku nie znajdują zasto sowania zasady związane z koncentracją i rozproszeniem odbiorców, czy też ich siłą przetargową. Wynika to ze specyfiki tego rynku i ścisłej jego regulacji przede wszystkim w zakresie ceny (zysk z działalności ustalany na uzasadnionym poziomie i ochrona odb iorców połączone z kontrolą Prezesa URE w tym zakresie), jak i dostępu do usługi (dostęp gwarantowany przepisami ustawy – Prawo energetyczne). Rynki ciepła Rynek wyższego rzędu Rynek niższego rzędu Rynek produktowy R ynek geograficzny Szacowany udział w rynku w roku 2020 Rynek produktowy Rynek geograficzny Szacowany udział w rynku w roku 2020 PKN PGN PKN PGN Rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego Krajowy [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiors twa] Rynki ciepła Lokalne – ogranic zone do konkretnej sieci [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Smary przemysłowe Krajowy Rynki ciepła Lokalne, ograniczone do konkretnej sieci [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsięb iorstwa] Rynek obrotu białymi certy fikatami Krajowy Rynki ciepła Lokalne, ograniczone do konkretnej sieci [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] Sprzedaż hurtowa ciężkiego oleju opałowego EOG lub krajowy R ynki ciepła Lokalne, ograniczone do konkretnej sieci [tajemnica przedsiębiorstwa] [tajemnica przedsiębiorstwa] 72 Decyzja nr DKK - 159 /2018 . Strona 55 z 78 na cele przemysłowe Rynki ciepła są powiązane wertykalnie z rynkami wyższego szczebla : 1. detalicznej sprzedaży gazu ziemnego ; 2. wprowadzania do obrotu środków smarny ch wykorzystywanych w przemyśle; 3. obr otu białymi certyfikatami; 4. hurtowej sprzedaży ciężkiego oleju opałowego na cele przemysłowe ; 5. hurtowej sprzedaży lekkiego oleju opałowego . Ciepło to energia cieplna w wodzie gorącej, parze lub w innych nośnikach. Wytwarz anie ciepła oznacza jego produkcję w procesie energetycznym. Wytwarzanie ciepła systemowego to produkcja ciepła w specjalnie wybudowanych w tym celu ciepłowniach i elektrociepłowniach 73 . Przesyłanie ciepła oznacza jego transport siecią ciepłowniczą do odbi orców przyłączonych do tej sieci, z wyłączeniem jego sprzedaży. Dystrybucja to rozdział ciepła do odbiorców przyłączonych do sieci ciepłowniczych, z wyłączeniem jego sprzedaży. Ciepło, po jego wytworzeniu, jest transportowane i dystrybuowane do odbiorców. Przesył i dystrybucja ciepła prowadz one są za pośrednictwem sieci ciepłowniczych o zasięgu lokalnym. Pod pojęciem sieci należy rozumieć instalacje połączone i współpracujące ze sobą, służące do przysyłania lub dystrybucji ciepła, należące do przedsiębiorst wa energetycznego Sieć ciepłownicza zbudowana jest z rurociągów zasilających i powrotnych wypełnionych wodą, pomp pompujących wodę do odbiorców, układów regulacji i układów pomiarowych. Woda jest podgrzewana w źródłach ciepła i dostarczana do odbiorców, a następnie schłodzona wraca do źródła ciepła celem ponownego podgrzania. Jest to więc obieg zamknięty i dlatego też sieci ciepłownicze zasilane z różnych, czy nawet tych samych źródeł z reguły nie są połączone 74 . Komisja Europejska również definiuje rynki c iepła w aspekcie produktowym jako ob ejmujące swym zakresem działalność polegającą na wytwarzaniu, przesyle i dystrybucji oraz sprzedaży ciepła 75 . Geograficznie rynki ciepła definiowane są konsekwentnie przez Prezesa Urzędu 76 i Komisję Europejską 77 jako rynk i lokalne, ograniczone zasięgiem sie ci ciepłowniczej. Wynika 73 Decyzja nr DOK - 5/2020. 74 Decyzja n r RKT - 39/2014. 75 Sprawy COMP/M.4238 E .ON/Prazska Plynarenska, COMP/M.5365 IPO/ENBW/PRAHA/ PT, COMP/M.3868 – DONG/Elsam/Energi E2, COMP/M.7745 – Fortum/Lietuvos Energija/JV, IV.M.2897 – Sita Svergie AB/Sydkraft Ecoplus AB, IV.M.2701 – Vattenfall/Bewag. 76 De c y zje nr DKK - 73/2012, nr DKK - 8/2012, n r RGD - 30/2013, nr DKK - 82/2016. Strona 56 z 78 to głównie ze ścisłego ograniczenia geograficznego tej działalności, spowodowanego brakiem możliwości przesyłania ciepła na większe odległości, z uwagi na ubytki nośnika ciepła oraz straty ciepła podczas przesyłania. Ponadto każda sieć cieplna posiada własną taryfę cenową zatwierdzoną przez Prezesa URE, co również wskazuje na odrębność każdej sieci na terenie objętym zasięgiem jej działania. 78 Ponadto sieć ciepłowniczą charakteryzuje brak techniczn ych możliwości transportu ciepła na odległości przekraczające 25 km, dostawa ciepła realizowana jest jedynie sieciami o zasięgu lokalnym, czyli na stosunkowo niewielką odległość od wytwórcy (źródła ciepła) 79 . Warto ponownie podkreślić, że każda sieć ciepłow nicza tworzy zamknięty obieg, wyznac zając terytorialny zasięg działania danej sieci, czyli rynek geograficzny, ponieważ poza systemem sieciowym połączonym z producentem ciepła nie ma innej możliwości przesyłania ciepła w postaci gorącej wody 80 . Rynki ciepł a (przede wszystkim rynek wytwarzani a ciepła w ramach rynków odrębnych oraz rynek zaopatrzenia w ciepło – szczebel wytwarzania) są powiązane wertykalnie z rynkiem detalicznej sprzedaży gazu ziemnego. Wytwarzając ciepło, PKN oraz Lotos wykorzystują gaz ziem ny nabyty od PGN. Między uczestnikam i koncentracji występują zatem relacje typu odbiorca - dostawca. Jednocześnie uwarunkowania działalności na rynkach ciepła powodują, że są to rynki, gdzie działalność prowadzona jest w ramach monopolu naturalnego. Uczestn icy koncentracji prowadzący działaln ość na rynka ch ciepła nawiązują wertykalne relacje , w ramach których dostarcz a n e są surowce i produkty konieczne dla produkcji ciepła i utrzymania sieci dystrybucyjnej. Takimi produktami są również produkty smarne . Rynki detalicznej sprzedaży gazu ziemnego , wprowadzania do obrotu środków smarnych wykorzystywanych w przemyśle oraz obrotu białymi certyfikatami zostały szczegółowo scharakteryzowane we wcześniejszej części decyzji . Olej opałowy podobnie jak paliwa silnikowe j est produktem rafinacji ropy naftowe j. Oleje opałowe dzielą się na: lekki olej opałowy, średni olej opałowy, ciężki olej opałowy. Jest to podstawowy podział według gęstości oleju oraz zawartości siarki. Cechy charakterystyczne każdego oleju decydują o jego przeznaczeniu. Olej opałowy lekki s tosowany jest głównie w kotłowniach przydomowych oraz w małych i średnich firmach i instytucjach. Sprawdza się 77 Sprawy M.7745 Fortu m/Lietuvos Energija/ JV, COMP/M.4238 E.ON/Prazska Plynarenska, COMP/M.5365 IPO/ENBW/PRAHA/PT, COMP/M.3268 SYDKRAFT/GRANINGE, COMP/M.3868 – DONG/Elsam/Energi E2. 78 Dec y z ja nr DOK - 5/2020. 79 Decyzja nr DOK - 1 16/2014. 80 Decyzja nr DOK - 116/2014. Strona 57 z 78 również w większych kotłowniach np. w spółdzielniach mieszkaniowych. Olej opałowy średni i ciężki znajdują za stosowanie w instalacjach przemysłow ych, w dużych zakładach produkcyjnych, przetwórczych, elektrociepłowniach itp. Z uwagi na odmienne zastosowanie oraz skierowanie do różnych odbiorców, Komisja Europejska uznała hurtową sprzedaż benzyny, oleju napędowego oraz lekkiego oleju opałowego za oso bne rynki produktowe, nie dokonując dalszych ich podziałów 81 . Rynki te mają wymiar krajowy. Znajduje to potwierdzenie w orzecznictwa Prezesa Urzędu 82 . Na rynku tym działa jedynie PKN. Ciężki olej opałowy jest ciekłym pali wem o dużej gęstości i lepkości. Uży wa się go jako paliwo do kotłów parowych, pieców przemysłowych i technologicznych lub surowiec do dalszego przetwarzania. Może być także wykorzystywany jako paliwo żeglugowe. W swojej dotychczasowej praktyce decyzyjnej K omisja Europejska uznawała rynek hur towej sprzedaży ciężkiego oleju opałowego („HFO”) na cele przemysłowe za oddzielny rynek, jednocześnie odróżniając go od hurtowej sprzedaży HFO jako paliwa dla silników statków morskich. Komisja Europejska nie przesądził a o geograficznym wymiarze rynku hur towej sprzedaży HFO wskazując, że może być on krajowy lub obejmujący kraje EOG 83 . Na rynku tym działa jedynie PKN. Rynek obrotu białymi certyfikatami (opisany wcześniej) i zajmowana na nim przez uczestników pozycja wynika bezpośrednio z obowiązków regulacyj nych związanych z ich obecnością na rynkach detalicznej sprzedaży m.in. ciepła czy gazu ziemnego. Dlatego też udziały w rynku białych certyfikatów bezpośrednio wynikają z pozycji PKN i PGN na m.in. rynkach ciepła czy gaz u ziemnego. Rynek w prowadzani a do obrotu środków smarnych wykorzystywanych w przemyśle Rynek wyższego rzędu Rynek niższego rzędu Rynek produktowy Rynek geograficzny Szacowany udział w rynku w roku 2020 Rynek produktowy Rynek geograficzny Szacowany udz iał w rynku w roku 2020 PKN PGN PKN PGN Wprowadzanie do obrotu środków smarnych wykorzystywanych w przemyśle Krajowy [tajemnica przedsiębiorstw a] [tajemnica przedsiębiorst wa] Rynek poszukiwań ropy naftowej i gazu ziemnego Światowy [tajemnica prze dsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębi o rstwa] 81 COMP/ M.9014 - PKN Orlen/Grupa Lotos. 82 Decyzja nr DOK – 6/2010. 83 COMP/ M.9014 - PKN Orlen/Grupa Lotos Strona 58 z 78 Wprowadzanie do obrotu środków smarnych wykorzystywanych w przemyśle Krajowy Rynek wytwarzania i wprowadzani a do obrotu energii elektrycznej Krajowy Wprowadzanie do obrotu środków smarnych wykorzystywanyc h w przemyśle Krajowy Rynki ciepł a Lokalne, ograniczone do konkretnej sieci [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębi orstwa] Wprowadzanie do obrotu środków smarnych wykorzystywanych w przemyśle Krajowy Rynek magazynowa nia gazu ziemnego K rajowy [tajemnica przedsiębiorst wa] [tajemnica przedsiębi orstwa] Rynek wprowadzania do obrotu środków smarnych wykorzystywanych w przemyśle jest powiązany wertykalnie z następującymi rynkami: 1. poszukiwań ropy naftowej i gazu ziemnego; 2. wytwarzania i wprow adzania do obrotu energii elektryczn ej; 3. ciepła; 4. magazynowania gazu ziemnego. Szczegółowa charakterystyka rynków wprowadzania do obrotu środków smarnych wykorzystywanych w przemyśle, wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej, ciepła i magaz ynowania gazu ziemnego została przed stawiona wcześniej. Relacja pomiędzy tymi rynkami zawiera się w tym, że produkty smarne są wykorzystywane jako produkt, w procesie prowadzenia działalności na rynkach powiązanych wertykalnie. PKN jest obecny na rynku wyż szego szczebla jako dostawca środków smarnych dla PGN. W dotychczasowej praktyce decyzyjnej Komisji Europejskiej wyróżniony został rynek poszukiwań ropy naftowej i gazu ziemnego 84 . Poszukiwanie ropy naftowej i gazu ziemnego obejmuje poszukiwanie nowych złóż węglowodorowych. Prace te prowadzon e są na podstawie udzielonych koncesji na poszukiwanie i rozpoznawanie złóż węglowodorów oraz ich wydobywanie. Dalsza segmentacja tego rynku jest niemożliwa, z uwagi na nieznaną na etapie poszukiwań zawartość podziemnych złóż węglowodorów 85 . Komisja uznała w swoich decyzjach, że rynek poszukiwań ropy naftowej i gazu ziemnego jest rynkiem światowym 86 . Taka definicja wynika z faktu, iż przedsiębiorstwa zajmujące się poszukiwaniem złóż węglowodorowych nie ograniczają swojej dz iałalności do określonego, jednego o bszaru 84 COMP/M.8773 – Letterone Holdings / BASF / Wintershall Dea. 85 COMP/M.9175 – Total/ Chevron Denmark. 86 COMP/M.917 5 – Total/Chevron Denmark, COMP/M.8773 – LetterOne H oldings/BASF/Wintershall DEA. Strona 59 z 78 geograficznego 87 . Zarówno PKN jak i PGN są uczestnikami rynku poszukiwań ropy naftowej i gazu ziemnego , ale ich pozycja rynkowa jest mocno ograniczona. d) rynki, na które koncentracja wywiera wpływ w układzie w uk ładzie konglomeratowym Grupa PKN ma udział przekraczający 40% w następujących lokalnych rynkach dystrybucji energii elektrycznej (które co do zasady mają charakter monopolu naturalnego): (i) teren rafinerii w Płocku oraz jej bezpośrednie sąsiedztwo; (ii) miasto Jedlicze; (iii) miasto Trzebi nia, (iv) tereny terminali paliwowych w miejscowościach: Kraków - Olszanica, Ostrów Wielkopolska, Lublin, Szczecin, Wrocław, Świnoujście, Gutkowo, Sokółka, Mościska, Żurawica, Widełka, Nowa Sól; (v) teren zakładu we Włocła wku i jego bezpośrednie sąsiedztwo; (vi) obszar województw: kujawsko - pomorskiego, pomorskiego i warmińsko - mazurskiego (poprzez spółkę Energa - Operator SA). Ponadto udział Grupy PKN przekracza 40% w odniesieniu do lokalnych rynków wytwarzania i sprzedaży cie pła przez Energa (ograniczone zasięg iem sieci ciepłowniczej) w Ostrołęce, Elblągu, Kaliszu, Żychlinie, Winnicy i Wyszogrodzie. Ponadto udział Grupy PKN przekracza 40% na następujących rykach: 1. Magazynowanie zapasów obowiązkowych ropy naftowej 2. Sprzedaż paliw a lotniczego „do skrzydła” w Porcie Lotniczym Bydgoszcz 3. Sprzedaż paliwa lotniczego „do skrzydła” w Porcie Lotniczym im. Jana Pawła II Kraków - Balice 4. Sprzedaż paliwa lotniczego „do skrzydła” w Porcie Lotniczym Katowice w Pyrzowicach 5. Sprzedaż paliwa lotniczeg o „do skrzydła” w Porcie Lotniczym Ł ódź im. Władysława Reymonta 6. Sprzedaż paliwa lotniczego „do skrzydła” w Porcie Lotniczym Lubin 7. Sprzedaż paliwa lotniczego „do skrzydła” w Porcie Lotniczym Poznań - Ławica im. Henryka Wieniawskiego 8. Sprzedaż paliwa lotniczego „do skrzydła” w Porcie Lotniczym Sz czecin - Goleniów im. NSZZ Solidarność 9. Sprzedaż paliwa lotniczego „do skrzydła” w Porcie Lotniczym Szczecin - Goleniów im. NSZZ Solidarność 87 COMP/M.9175 – Total/Chevron Denmark, COMP/M.5585 – Centrica/Venture Production. Strona 60 z 78 10. Sprzedaż paliwa lotniczego „do skrzydła” w Porcie Lotniczym Chopina w Warszawie 11. Sprz edaż paliwa lotniczego „do skrzydła” w Porcie Lotniczym Warszawa - Modlin PGN posiada udziały wynoszące ponad 40% w następujących rynkach: 1. Krajowy rynek hurtowej sprzedaży gazu ziemnego - [ tajemnica przedsiębiorstwa ] 2. Krajowy rynek detalicznej sprzedaży gazu ziemnego - [ tajemnica przedsiębiors twa ] 3. Lokalne rynk i dystrybucji gazu ziemnego – 10 0%; 4. Krajowy rynek magazynowania gazu ziemnego - 100 %; 5. Lokalne rynki wytwarzania i sprzedaży ciepła – ponad 40% - Miasto Stołeczne Warszawa, Pruszków, Piastów, osiedle Rega ty Racibórz, Racibórz, Pawłowice, Ja strzębie Zdrój, Kuźnia Raciborska, Wodzisław Śląski, Żory, Czerwionka - Leszczyny (dzielnica Leszczyny), Dęblin; 6. Lokalne rynki dystrybucji ciepła – ponad 40% - Pruszków, Piastów, osiedle Michałowice, osiedle Regaty Wodzisł aw Śląski, Racibórz, Pawłowice, Jast rzębie Zdrój, Kuźnia Raciborska, Żory, Knurów, Czerwionka - Leszczyny, Rybnik, Dęblin. Ocena skutków koncentracji Przepis art. 18 ustawy o ochronie konkurencji stanowi, iż Prezes Urzędu wydaje zgodę, w drodze decyzji, na dokonanie koncentracji, w wyniku kt órej konkurencja na rynku nie zostanie istotnie ograniczona, w szczególności przez powstanie lub umocnienie pozycji dominującej na rynku, przy czym zgodnie z art. 4 pkt 10 tej ustawy przez pozycję dominującą rozumie się pozycję przedsiębiorcy, która umożli wia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku właściwym przez stworzenie mu możliwości działania w znacznym zakresie niezależnie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa się, że przedsiębiorca ma p ozycję dominującą, jeżeli jego udzia ł w rynku przekracza 40%. Podstawowym celem postępowania antymonopolowego w sprawach koncentracji jest ustalenie, czy w wyniku zrealizowania zamierzonej transakcji dojdzie do istotnego ograniczenia konkurencji na rynku w łaściwym. Przykładem takiego istotne go ograniczenia konkurencji jest powstanie lub umocnienie pozycji dominującej. Należy jednakże podkreślić, że o ile powstanie lub umocnienie pozycji dominującej będzie zawsze prowadziło do ograniczenia konkurencji na ryn ku, to do ograniczenia konkurencji m oże dojść także w przypadkach, kiedy w wyniku koncentracji nie powstaje lub nie umacnia się pozycja dominująca. Samo stwierdzenie „istotne ograniczenie konkurencji” wykracza zatem poza Strona 61 z 78 kwestię powstania lub umocnienia po zycji dominującej i ma szersze znacz enie. Obejmuje bowiem sytuacje, kiedy w wyniku dokonanej koncentracji konkurencja zostaje poważnie ograniczona, a nie wiąże się to z powstaniem pozycji dominującej – może to mieć miejsce przykładowo na rynkach oligopolis tycznych. Powyższe oznacza, że konce ntracja jest dopuszczalna wówczas, gdy nie zakłóca skutecznej konkurencji na rynku właściwym, w szczególności w wyniku powstania lub umocnienia pozycji dominującej. Ocena skutków horyzontalnych Działalność PKN i PGN p okrywa się na rynku hurtowej sprzeda ży gazu ziemnego w Polsce. Łączny udział uczestników koncentracji na tym rynku istotnie przekracza 50%. Wysokie łączne udziały uczestników koncentracji (ok. [ tajemnica przedsiębiorstwa ] ) są skutkiem dotychczasowej pozycj i PGN na rynku hurtowej sprzedaży ga zu ziemnego w Polsce (PGN – [ tajemnica przedsiębiorstwa ] , zaś PKN – [ tajemnica przedsiębiorstwa ] ) . PKN, mimo zmniejszającego się udziału rynkowego, jest istotnym graczem na rynku hurtowej sprzedaży gazu ziemnego w Polsc e, a także bliskim konkurentem PGN n a tym rynku. Zamierzona koncentracja doprowadzi do wyeliminowania z rynku istotnego potencjalnego źródła presji konkurencyjnej, a więc będzie ona miała istotn y wpływ na warunki konkurencji na rynku hurtowej sprzedaży gaz u ziemnego w Polsce. Zmiana w struk turze rynku i w sile połączonego podmiotu - będąca efektem przeprowadzenia koncentracji - będzie zatem odczuwalna dla konkurencji i dla konsumentów i będzie rodzić negatywne skutki horyzontalne. Należy wskazać, że na ry nku hurtowym w Polsce w bardzo ogran iczonym zakresie dostępne są alternatywne źródła zaopatrzenia w gaz ziemny w stosunku do Zgłaszających. Źródła te, choć pozostaną dostępne również po przeprowadzeniu zamierzonej koncentracji, nie będą stanowiły żadnej is totnej gwarancji możliwości uzyskani a konkurencyjnych dostaw gazu ziemnego na rynku hurtowym względem Stron. Koncentracja pogłębi zatem dominację PGN i PK N na rynku hurtowej sprzedaży gazu ziemnego . Po koncentracji nie będzie alternatywy dla dostaw gazu od PGN , dla odbiorców większych wolume nów gazu . PKN jest właściwie podstawowym dużym konkurentem, choć o znacznie mniejszym potencjale niż PGN. Udział PKN zmalał w ostatnim okresie, co jest wynikiem obowiązku zagwarantowania zapasów gazu pod realizowane kont rakty. Prezes Strona 62 z 78 Urzędu podziela opinię wielu uczestników rynku oraz Prezesa URE, że koncentracja może jeszcze wzmocnić pozycję rynkową połączonego podmiotu i pogorszyć warunki dostaw gazu. TGE choć potencjalnie mógłby stanowić mechanizm racjonalizowania pozy cji rynkowej połączonego podmiotu PG N/PKN , to rynek hurtowej sprzedaży gazu ziemnego jest rynkiem o niskiej płynności, gdzie większość wolumenu tego surowca pochodzić będzie właśnie od PGN/PKN. Już obecnie, w praktyce dla PGN działalność na TGE stanowi prz eważającą część aktywności na rynku hurtowym gazu ziemnego w Polsce. Około [ tajemnica przedsiębiorstwa ] wolumenu gazu ziemnego na rynku hurtowym sprzedawane jest przez PGN za pośrednictwem TGE na warunkach giełdowych. Sprzedaż w ramach OTC stanowi więc okoł o [ tajemnica przedsiębiorstwa ] pozost ałej sprzedaży hurtowej gazu ziemnego przez PGN. Oznacza to, że e wentualne zwiększenie obligo giełdowego nie doprowadzi do zauważalnej zmiany sytuacji. Ponadto dla mniejszych odbiorców TGE stanowi drogi w utrzymaniu i pr zez to nieopłacalny mechanizm zawier ania kontraktów. Niska płynność rynku TGE i praktycznie całkowite zdominowanie go przez PGN powoduje, że klienci na rynku hurtowym mają bardzo utrudnioną możliwość zmiany swojego dostawc y , co zwiększa ich uzależnienie od jednego uczestnika rynku. Również w przypadku sprzedaży OTC, choć nie istnieją szczególne koszty zmiany dostawcy hurtowego gazu ziemnego, to dominacja PGN praktycznie eliminuje możliwość znalezienia atrakcyjnego alternatywnego dostawcy gazu. Istotna trudn ość w zmianie dostawcy przez klientó w na rynku hurtowym wzmacnia możliwość wystąpienia negatywnych skutków horyzontalnych na rynku hurtowej sprzedaży gazu ziemnego w Polsce. Można zasadnie przyjąć, że aktualna struktura rynku może się zmienić, a kolejni ko nkurenci PGN/PKN mogą zaprzestawać d ziałalności i wypadać z rynku. Podobnie sytuacja na rynku detalicznej sprzedaży gazu ziemnego ulegnie pogorszeniu w wyniku zrealizowania zamierzonej koncentracji. PGN wzmacniał w ostatnich latach pozycję na tym rynku, za ś PKN był jego najbliższym konkurent em. Pozycja połączonego podmiotu stworzy mu możliwość działania prawie zupełnie niezależnie od konkurentów. Warto zwrócić uwagę, że pozycja PGN na tym rynku uległa osłabieniu kilka lat temu wraz z bezpośrednim importem gazu przez dużych odbiorców, z pomin ięciem szczebla hurtowego w Polsce. Jednakże wprowadzone obowiązki w zakresie zagwarantowania powierzchni magazynowej przy kontraktach zagranicznych doprowadziło to faktycznego zaprzestania importu gazu przez dużych odbi orców detalicznych. Należy bowiem pr zypomnieć, że możliwość korzystania z magazynów gazu ziemnego jest warunkiem koniecznym, aby móc Strona 63 z 78 sprowadzać do kraju gaz ziemny z zagranicy. PGN, za pośrednictwem swej spółki zależnej, tj. GSP jako jedyny podmiot w Pols ce udostępnia usługi magazynowania p aliw gazowych i umożliwia tworzenie i utrzymywanie zapasów obowiązkowych gazu ziemnego na terenie kraju. Działalność PGN i PKN pokrywa się na rynku detalicznej sprzedaży gazu ziemnego w Polsce. Łączny udział połączonego podmiotu w wyżej wymienionym rynku przekroczy [tajemnica przedsiębiorstwa] . Choć udział PKN na tym rynku jest kilkuprocentowy, to należy stwierdzić, iż PKN jest bliskim konkurentem PGN na omawianym rynku . Koncentracja doprowadzi z a tem do zauważalnej zmiany w strukturze konkurencj i na rynku detalicznej sprzedaży gaz u ziemnego w Polsce. Zwiększa to ryzyko wystąpienia antykonkurencyjnych skutków horyzontalnych, będących wynikiem zamierzonej koncentracji. Choć kilkuprocentowy, to jednak przyrost udziałów rynkowych w stosunku do dotych czasowej pozycji PGN daje podstawę d o uznania, że zgłaszana koncentracja doprowadzi do odczuwalnego zwiększenia siły rynkowej Zgłaszających na rynku detalicznej sprzedaży gazu ziemnego w Polsce. Z miana ta będzie zatem o dczuwalna dla uczestników rynku. W la tach 2017 - 2020 PKN zajął z nacząc ą po zycj ę na tym rynku, przede wszystkim w odniesieniu do innych niż gospodarstwa domowe odbiorców . Potwierdziły to wyniki badania rynkowego. Zamierzona koncentracja doprowadzi do wyeliminowania z rynku istotnego źródła pres ji konkurencyjnej i będzie miała zau ważalny wpływ na warunki konkurencji na rynku detalicznej sprzedaży gazu ziemnego w Polsce. N a rynku polskim brak jest formalnych przeszkód utrudniających odbiorcom detalicznym zmianę sprzedawcy gazu . Jednak pozycj a ryn kow a jaką będzie posiadać PGN/PKN po koncentracji uczyni tę zmianę nieopłacalną . Wynika to z pozycji dominującej połączonego podmiotu na powiązanym wertykalnie rynku handlu hurtowego gazem ziemnym . Ewentualni konkurenci na rynku hurtowym, którzy mogliby od sprzedać gaz sprzedawcom detalicznym nie mają zbyt szerokich możliwość zaopatrzenia się w ten gaz. Niska płynność rynku hurtowego na TGE wpływa na niską płynność rynku detalicznego, pogłębiając ryzyko wystąpienia antykonkurencyjnych skutków horyzontalnych. Na rynku detalicznej sprzedaży gazu ziemnego w Polsce działa kilku dostawców alternatywnych względem PGN i PKN . Choć formalnie katalog podmiotów działających na tym rynku jest bardzo szeroki to z uwagi na ograniczenia konkurencji na rynku wyższego szczebl a ta pozorna ilościowa konkurencja n ie ma szczególnego charakteru jakościowego . Strona 64 z 78 Ocena skutków wertykalnych Kluczowym rynkiem powiązanym wertykalnie ze wskazanymi wyżej rynkami jest rynek magazynowania gazu ziemnego. Wobec wspomnianych obowiązków zagwaran towania powierzchni magazynowej przy imporcie gazu stanowi on kluczowy element blokujący rozwój konkurencji dla PGN /PKN . Utrzymywanie zapasów obowiązkowych przez przedsiębiorstwa zajmujące się obrotem gazem ziemnym z zagranicą jest warunkiem koniecznym dla zapewnienia możliwości prowadzenia takiej działalności, czy też przywozu tego gazu z zagranicy na potrzeby własne (podmiotami zobowiązanymi do tworzenia i utrzymywania zapasów obowiązkowych gazu ziemnego są przedsiębiorstwa energetyczne prowadzące działal ność w zakresie obrotu gazem ziemnym z zagranicą oraz podmioty przywożące gaz ziemny na własne potrzeby). Ustaw a o zapasach wymaga od importerów zakupu dodatkowych zdolności przesyłowych wyłącznie w celu zapewnienia stałego transportu zapasów gazu do Polsk i. Tymczasem PGN może polegać na wła snych magazynach na terenie kraju, dzięki czemu nie ponosi dodatkowych kosztów transportu. W praktyce zdarza się, że dla importerów w Polsce albo nie ma dostępnych magazynów, ponieważ instalacje PGN mają ograniczoną poje mność, albo oferują one niekonkurenc yjne ceny, co zmusza konkurentów PGN do korzystania z magazynów w państwach sąsiednich. Mimo formalnej niezależności operacyjnej GSP od PGN brak separacji właścicielskiej stwarza zachętę do preferowania członków swojej g rupy kapitałowej w działalności GSP . Należy przy tej okazji wskazać na uzasadnione obawy Gaz System o brak u realnych bodźców dla połączonego podmiotu do inwestowania i poszerzenia powierzchni magazynowych gazu ziemnego w Polsce. Co więcej, PKN jest jedynym znanym potencjalnym konkurentem na tym rynku w stosunku do PGN. Jak ustalono w toku postępowania, PKN miał bardzo zawansowane plany budowy powierzchni magazynowych gazu ziemnego , ale porzucił ich realizację. Nie można wykluczyć powrotu do tych projektów w przyszłości. Wydaje się zatem, że r ealizacja transakcji w zamierzonej formie może doprowadzi ć do zatrzymania rozwoju rynku magazynowania gazu w Polsce utwierdzając pozycję monopolistyczną PGN/PKN na tym rynku, a jednocześnie wzmacniając pozycję tego podmi otu na rynkach powiązanych wertykaln ie, tj. hurtowej i detalicznej sprzedaży gazu ziemnego . Realizacja zamiaru koncentracji może stworzyć nowe możliwości i motywacje po stronie połączonych PGN/PKN do blokowania dostępu do magazynów gazu ich potencjalny m i rzeczywistym konkurentom na rynkach hurtowej i detalicznej sprzedaży gazu ziemnego . Jak wskazano Strona 65 z 78 wcześniej, już obecnie skargi od przedsiębiorców, na zachowanie PGN na tym rynku napływają do Prezesa Urzędu. Oceniając wpływ koncentracji na krajowy rynek spr zedaży białych certyfikatów wskazać należy, że na rynku tym nie dojdzie do istotnego ograniczenia konkurencji, w wymiarze horyzontalnym. Podkreślić należy, że w 2020 r. Zgłaszający nie sprzedali na rynku żadnego białego certyfikatu. Obecność uczestników ko ncentracji na omawianym rynku wynika z faktu, że są oni podmiotami zobowiązanymi do realizacji przedsięwzięcia lub przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej u odbiorcy końcowego w określonej przepisami wysokości. Omawiany rynek i zajmowan a na nim przez uczestników pozycja w ynika bezpośrednio z obowiązków regulacyjnych związanych z ich obecnością na rynkach detalicznej sprzedaży energii, ciepła i gazu. Dlatego też udziały w rynku białych certyfikatów (mierzone metodą według poziomu obowiązk u umorzeniowego) bezpośrednio wynika ją z pozycji PKN i PGN na ww. innych rynkach. O sile rynkowej świadczy przede wszystkim wolumen sprzedaży białych certyfikatów przez danego uczestnika rynku do podmiotów trzecich, a nie wielkość obowiązku umorzeniowego r ozpatrywanego podmiotu. Z uwagi na d ostępność alternatywnych metod realizacji obowiązku umorzeniowego, jego wielkość nie jest adekwatnym miernikiem siły danego podmiotu na rynku białych certyfikatów. W konsekwencji, tak ustalona pozycja rynkowa PKN i PGN w ynika z działalności innego rodzaju, a PKN i PGN nie będzie w stanie podjąć jakichkolwiek działań o charakterze antykonkurencyjnym, które mogłyby skutkować zwiększeniem udziału w rynku białych certyfikatów czy wykorzystaniem ich pozycji rynkowej. Prowadzi to do wniosku, że na tak ujmowanym r ynku białych certyfikatów nie są w stanie wystąpić żadne p roblemy , które byłyby wynikiem zamierzonej koncentracji . Analiza i wnioski zachowują również swoją aktualność na rynk ach , na które koncentracja wywiera skutki w w ymiarze wertykalnym, gdzie rynek bia łych certyfikatów jest rynkiem wyższego stopnia. Powiązanie wertykalne ma charakter formalny i techniczny i nie przekłada się zasadniczo na możliwość jego antykonkurencyjnego wyzyskania na rynkach detalicznej sprzedaży m.in. ciepła czy gazu ziemnego. Ocen iając wpływ koncentracji na krajowy rynek wprowadzania do obrotu środków smarnych wykorzystywanych w przemyśle wskazać należy, że na rynku tym nie dojdzie do istotnego ograniczenia konkurencji, w wymiarze horyzontalnym. Wynika to z bardzo niskiego, wręcz p omijalnego wolumenu sprzedaży olejów i smarów przemysłowych przez PGN oraz fakt u , że alternatywni sprzedawcy (Fuchs Oil Corporation (PL) sp. z o.o., Flukar Strona 66 z 78 sp. z o.o. czy Nynas sp. z o.o. i in. ) tych produktów odpowiadaj ą za pozostałą część rynku . PGN sam nie produkuje tych produktów, a jedynie prowadzi sprzedaż uzupełniającą. Warto dodać, że Komisja Europejska, badająca w sprawie PKN/Lotos rynek sprzedaży mineralnych olejów i smarów przemysłowych, wskazała, że po transak cji polegającej na połączeniu PKN i Lotos połączony podmiot nadal będzie musiał liczyć się z silną presją konkurencyjną wywieraną przez pozostałych niezależnych przedsiębiorców (np. Fuchs Oil Corporation (PL) sp. z o.o., Flukar sp. z o.o. czy Nynas sp. z o.o.) odpowiadających za bardzo isto tną część podaży. Komisja Europejska nie ustaliła także, żeby wejście na omawiany rynek było ograniczone istotnymi barierami technicznymi. Dowodem na brak owych barier jest m.in. obecność wielu zagranicznych dostawców na polskim rynku. W konsekwencji Komis ja Europejska stwierdziła, że w wyniku połączenia PKN i Lotos nie wystąpi znaczne zakłócenie skutecznej konkurencji mimo ich istotnych udziałów na omawianym rynku. Warto też zauważyć, że w odniesieniu do omawianego rynk u nie było konieczne zaproponowanie zobowiązań ograniczających obecność podmiotu powstałego z połączenia PKN i Lotos na tym rynku. Podobnie w wymiarze wertykalnym silna pozycja Zgłaszających na krajowym rynku wprowadzania do obrotu środków smarnych dla pr zemysłu nie stworzy PKN i PGN możliw ości antykonkurencyjnego oddziaływania na światowy rynek poszukiwań ropy naftowej i gazu i krajowe rynki wytwarzania i wprowadzania do obrotu energii elektrycznej, rynki ciepła czy rynek magazynowania gazu ziemnego. Prod ukty smarne nie stanowią istotnego s urowca dla rynków niższego rzędu. Ponadto działają alternatywni dostawcy produktów z rynków wyższego rzędu. W tej sytuacji brak jest ekonomicznego uzasadnienia dla strategii utrudnienia dostępu do czynników produkcji prz ez PKN i PGN. W toku badania zidenty fikowano również inne rynki , na których występują powiązania wertykalne, gdzie rynek geograficzny wyższego i niższego szczebla jest krajowy. Obejmują one przede wszystkim przypadki, 1) w których rynek niższego lub wyższe go szczebla jest wertykalnie powiąza ny z rynkiem dystrybucji gazu ziemnego , 2) w których rynek wyższego szczebla jest wertykalnie powiązany z rynkami ciepła, 3) w których rynek wyższego szczebla jest wertykalnie powiązany z rynkami dystrybucji energii elek trycznej, 4) w których rynek niższeg o szczebla jest wertykalnie powiązany z rynkiem obrotu białymi certyfikatami . Uczestnicy koncentracji są uczestnikami rynku dystrybucji gazu ziemnego . Funkcjonują na tym rynku w ramach monopolu naturalnego. Jednocześnie ich działalność w tym zakresie poda na jest daleko idącemu nadzorowi administracyjnemu i regulacji prawnej Strona 67 z 78 wykonywania tej działalności. Zmniejsza to istotnie możliwość wystąpienia antykonkurencyjnych zachowań przedsiębiorców na rynk ach powiązanych z rynki em dystrybucji gazu ziemnego . Nie is tnieje zatem , w tym zakresie, ryzyko ograniczenia konkurencji w wyniku przeprowadzenia koncentracji. Rynki ciepła są powiązane wertykalnie z rynkiem detalicznej sprzedaży gazu ziemnego. Wytwarzając ciepło, PKN oraz Lotos wykorzystują gaz ziemny nabyty od P GN. Między uczestnikami koncentracji występują zatem relacje typu odbiorca - dostawca. Jednocześnie uwarunkowania działalności na rynkach ciepła powodują, że są to rynki, gdzie działalność prowadzona jest w ramach monopolu naturalnego. Istniejąca pozycja ryn kowa PGN na rynku detalicznej sprzedaży gazu ziemnego jest bardzo silna. W kontekście opisywanych relacji wertykalnych nie wydaje się, aby koncentracja doprowadziła do istotnych zmian. Analizowana koncentracja nie zmieni pozycji uczestników koncentracji an i ich kontrahentów na rynkach powiązanych z dystrybucją energii elektrycznej. Silna pozycja uczestników koncentracji na poszczególnych rynkach dystrybucji energii elektrycznej, które to rynki funkcjonują w formie natural nego monopolu, nie przekłada się na pozycję na krajowym rynku detalicznej sprzedaży energii elektrycznej , czy na innych rynkach powiązanych wertykalnie. Pomimo istnienia w tym zakresie relacji wertykalnych, uwarunkowanych technicznie, nie przekładają się z asadniczo na możliwość ich antykonku rencyjnego wyzyskania. W toku postępowania antymonopolowego zidentyfikowano również, relacje i rynki powiązane wertykalnie , gdzie rynek geograficzny wyższego szczebla jest krajowy, a rynek geograficzny niższego szczebla jest szerszy niż krajowy. Obejmują one przede wszystkim przypadki, w których detaliczna dostawa gazu (wyższy szczebel) stanowi wsad do produkcji kilku produktów chemicznych (niższy szczebel), w tym na przykład: amoniaku, nawozów, produktów petrochemicznyc h (takich jak etylen, propylen itp.) i benzyny ciężkiej. PGN prowadzi działalność głównie na poziomie wyższego szczebla, gdzie dostarcza gaz ziemny, natomiast PKN prowadzi działalność głównie na poziomie niższego szczebla, w zakresie produkcji gazów przemy słowych , chemikaliów i produktów pet rochemicznych. W przypadku tych rynków powiązanych wertykalnie, uczestnicy koncentracji mają zazwyczaj silną pozycję na rynkach produktów stanowiących poprzedni szczebel (które mają zasięg krajowy) - z wyjątkiem gazu pły nnego LPG, gdzie pomimo technicznego wpływu na rynek, łączny udział uczestników koncentracji nie jest duży . Jednak ich pozycja na wielu rynkach niższego szczebla (których zakres jest szerszy niż krajowy lub obejmujący cały EOG) jest Strona 68 z 78 zazwyczaj ograniczona ( zazwyczaj poniżej 20%, a często poni żej 10% lub nawet 5% na rynku geograficznym zdefiniowanym jako obejmujący cały EOG). Dlatego też, nawet kiedy rynki niższego szczebla, które opierają się na gazie ziemnym jako wsadzie, mają zasięg szerszy niż krajowy, sk utki koncentracji nie będą zauważaln e na tych rynkach . Biorąc pod uwagę pozycję uczestników koncentracji na rynku wyższego szczebla, najbardziej wiarygodną teorią szkody wydaje się być możliwość przyjęcia przez PKN strategii zamknięcia dostępu do czynników produkcji. Jednakże jest mało prawd opodobne, aby transakcja w znaczący sposób zwiększyła ryzyko pojawienia się takiej strategii. Po pierwsze, zamknięcie dostępu do czynników produkcji stanowiłoby problem jedynie w przypadku, gdyby konkurenci stron na rynk ach niższego szczebla kupowali gaz w Polsce, gdzie podmiot powstały w wyniku połączenia miałby silną pozycję po połączeniu. Główni konkurenci uczestników koncentracji na rynkach niższego szczebla prowadzą jednak zazwyczaj działalność w kilku państwach czło nkowskich i nie byliby uzależnieni o d polskich dostawców gazu. Nawet gdy uczestnicy koncentracji posiadają znaczny udział w dostawach w Europie Środkowo - Wschodniej (np. w acetonie, butadienie, tlenku etylenu, benzenie, S - PVC ) , PKN jest jedynym producentem tych produktów petrochemicznych mają cym siedzibę w Polsce (z wyjątkiem benzenu). PKN konkuruje zatem z producentami z innych krajów (w których PGN nie jest obecny na poziomie detalicznym), którzy zaopatrują się w gaz ziemny u swoich dostawców spoza Polski. Po drugie, stosunkowo niewielkie ud ziały uczestników koncentracji w większości rynków niższego szczebla omówionych powyżej sugerują, że ich zdolność do odzyskania wolumenu utraconego przez konkurentów, którym potencjalnie zamknięto by dostęp do rynku, był aby prawdopodobnie ograniczona, a za tem motywacja PKN i PGN do zaangażowania się w zamknięcie dostępu do czynników produkcji byłaby również ograniczona. Teoretycznie koncentracja mogłaby również wywołać obawy dostawców gazu dotyczące zamknięcia dostępu do odbiorców, ponieważ uczestnicy konce ntracji mi eli by znaczny udział w dostawach w Europie Środkowo - Wschodniej na niektórych rynkach niższego szczebla (np. acetonu, butadienu lub benzenu). Obawy te wydają się jednak mało prawdopodobne, ponieważ gaz wykorzyst ywany do produkcji tych produktów pe trochemicznych stanowi ograniczoną część całkowitego zapotrzebowania na gaz w Europie Środkowo - Wschodniej oraz ponieważ PKN już przed połączeniem pokrywa ł większość swojego zapotrzebowania na gaz z PGN. W związku z powy ższym Prezes Urzędu uważa, że propon owana koncentracja nie powinna mieć znaczącego wpływu na konkurencję na rynkach wertykalnych poza Polską. Strona 69 z 78 W toku postępowania antymonopolowego zidentyfikowano również, r elacje i rynki powiązane wertykaln ie , gdzie rynek g eograficzny wyższego szczebla jest s zerszy niż krajowy, a rynek geograficzny niższego szczebla jest krajowy . Obejmują one przede wszystkim przypadki, 1) w których rynek wyższego szczebla produkcji gazu ziemnego i ropy naftowej jest wertykalnie powiązany z hurtowymi dostawami gazu i rafinowan ej ropy naftowej , 2) w których rynek wydobycia gazu ziemnego i ropy naftowej jest wertykalnie połączony z hurtowymi dostawami gazu i produktów rafinacji ropy naftowej. Obie s trony koncentracji są aktywne na tych rynkach zarówno na rynku wyższego, jak i niż szego szczebla, przy czym PGN działa głównie na rynku gazu ziemnego, a PKN przede wszystkim na rynkach ropy naftowej i paliw. Uczestnicy koncentracji mają silną pozycję na rynkach produktowych niższego szczebla (które ma ją zasięg krajowy). Jednakże ich poz ycja na rynkach produktów stanowiących poprzednie szczebel (których zakres jest szerszy niż krajowy) jest ograniczona (poniżej 20%), a zatem nawet przy założeniu, że rynki stanowiące poprzedni szczebel - wykorzystujące h urtowe dostawy gazu ziemnego w Polsc e oraz dostawy produktów rafinacji ropy naftowej do Polski jako drogi wprowadzania swoich produktów na rynek - mają zakres szerszy niż krajowy, skutki koncentracji będą nieistotne poza granicami Polski. Biorąc pod uwagę pozycję uczestników koncentracji na rynkach wydobywczych, jedyną wiarygodną teorią szkody wydaje się być przyjęcie przez PKN strategii zamknięcia dostępu do klientów. Jednakże jest to mało prawdopodobne, aby koncentracja istotnie zwiększyła ryzyko pojawien ia się takiej strategii, ponieważ (i ) konkurenci uczestników koncentracji na rynku wyższego szczebla nadal mieliby dostęp do popytu ze strony klientów zlokalizowanych w krajach innych niż Polska, nawet gdyby uczestnicy koncentracji przesta li zaopatrywać si ę u stron trzecich w Polsce po połąc zeniu; oraz (ii) połączenie nieznacznie zwiększa pozycję uczestników koncentracji na rynkach niższego szczebla, co oznacza, że ich zdolność do zamknięcia dostępu do klientów pozostaje w dużej mierze niezmieniona. Ocena skutków konglomeratowych Oceniając wpływ koncentracji na rynki właściwe w wymiarze konglomeratowym należy zauważyć co następuje. PGN zajmuje monopolistyczną pozycję na rynku magazynowania gazu ziemnego. Potencjalne skutki wykorzystywania tej pozycji , w ko ntekście realizacji analizowanej kon centracji, zostały omówione przy okazji omawiania relacji wertykalnych. Strona 70 z 78 PGN jak i PKN są aktywni na r ynk ach dystrybucji gazu ziemnego. Z godnie z utrwaloną definicją geograficzną rynek dystrybucji gazu ograniczony jest z asięgiem poszczególnych sieci dystry bucyjnych. Każdy operator jest naturalnym monopolistą na swojej sieci dystrybucyjnej, w związku z tym udział w rynku każdego operatora wyn osi 100%. W konsekwencji każdy operator sieci dystrybucyjnej funkcjonuje w warunka ch naturalnego monopolu. Działalność PGN i PKN nie pokrywa się na żadnym rynku właściwym, gdyż Zgłaszający prowadzą działalność dystrybucyjną na różnych sieciach, a więc na różnych rynkach geograficznych. Ponadto uczestnicy koncentracji prowadząc działalno ść w warunkach monopolu naturalnego, poddani są daleko idącej kontroli uprzedniej i następczej ze strony regulatora energetycznego. Rynek dystrybucji gazu ziemnego w Polsce jest objęty regulacją prawa energetycznego, w szczególności w zakresie obowiązywani a zasady TPA, unbundlingu, jak równi eż taryfikacji stawek opłat za usługę dystrybucji gazu ziemnego. Prowadzenie działalności w zakresie dystrybucji gazu wymaga uzyskania koncesji wydawanej przez Prezesa URE. Otoczenie regulacyjne minimalizuje możliwość wy stąpienia antykonkurencyjnych zachow ań przedsiębiorców na rynku dystrybucji gazu ziemnego. Co więcej, o peratorem 95 % wszystkich sieci dystrybucyjnych w Polsce (według ich długości) jest PSG, spółka z Grupy PGN. Sieci dystrybucyjne, których operatorami są s półki z Grupy Orlen i Lotos, nie maj ą istotnego znaczenia z perspektywy funkcjonowania rynków dystrybucji gazu ziemnego w Polsce. W istocie są one ograniczone do obszarów zakładów produkcyjnych tych spółek, przez co usługi dystrybucji gazu ziemnego są w w i ększości świadczone przez PKN i Loto s wewnętrznie, na potrzeby podmiotów zależnych i wyłącznie niewielka grupa zewnętrznych klientów jest podłączona do tych sieci. Mając powyższe na względzie można przyjąć, że istnieją prawne i faktyczne bariery dla ucze s t ników koncentracji powstrzymujące ic h przed wyzyskaniem ich naturalnego monopolu na innych rynkach, które zostały poddane konkurencji. Nie istnieje zatem ryzyko ograniczenia konkurencji w wyniku przeprowadzenia koncentracji. W przypadku rynków dystrybucj i energii elektrycznej to zarówno PGN jak i PKN prowadzą działalność na tych rynkach w Polsce. Z godnie z utrwaloną definicją geograficzną rynek dystrybucji energii elektrycznej ograniczony jest zasięgiem poszczególnych sieci dystrybucyjnych. W konsekwencj i każdy operator sieci dystrybucyjnej funkcjonuje w warunkach monopolu naturalnego. Działalność PGN i PKN nie pokrywa się na żadnym rynku właściwym, gdyż Zgłasz a jący prowadzą działalność dystrybucyjną w różnych sieciach, a więc na różnych rynkach geografic z n ych. Zamierzona transakcja nie zmien i pozycji uczestników koncentracji na rynkach dystrybucji energii elektrycznej. Ponadto uczestnicy Strona 71 z 78 koncentracji prowadząc działalność w warunkach monopolu naturalnego, poddani są daleko idącej kontroli uprzedniej i nas t ę pczej ze strony regulatora energetyc znego. Rynek dystrybucji energii elektrycznej w Polsce jest objęty regulacją prawa energetycznego, w szczególności w zakresie obowiązywania zasady TPA, unbundlingu, jak również taryfikacji stawek opłat za usługę dystry b u cji energii elektryczne j . Otoczenie regulacyjne minimalizuje możliwość wystąpienia antykonkurencyjnych zachowań przedsiębiorców na rynku dystrybucji energii elektrycznej . Pomimo istnienia w tym zakresie relacji wertykalnych, uwarunkowanych technicznie, n i e przekładają się one zasadniczo na m ożliwość ich antykonkurencyjnego wyzyskania. Mając powyższe na względzie można przyjąć, że koncentracja nie wywrze w tym zakresie negatywnego wpływu na rynek. Powoduje to, że istnieją prawne i faktyczne bariery dla ucz e s tników koncentracji powstrzymujące i ch przed wyzyskaniem ich naturalnego monopolu na innych rynkach, które zostały poddane konkurencji. Nie istnieje zatem ryzyko ograniczenia konkurencji w wyniku przeprowadzenia koncentracji. W przypadku rynków ciepła PG N i PKN prowadzą działalność w zakresi e wytwarzania, sprzedaży, przesyłu i dystrybucji ciepła w Polsce. Rynki ciepła mają wymiar lokalny i ograniczone są zasięgiem poszczególnych sieci ciepłowniczych. Podmioty prowadzące działalność w zakresie przesyłu i d y s trybucji ciepła zawsze są monopolist ami naturalnymi na danej sieci ciepłowniczej. Z kolei wytwórcy i sprzedawcy ciepła mogą być monopolistami, jeśli są jedynymi podmiotami wytwarzającymi lub sprzedającymi ciepło na danej sieci. Zgłaszający działają w pr z e ważającej mierze jako przedsiębiorst wa zintegrowane pionowo (rynek zaopatrzenia w ciepło), posiadając zazwyczaj 100% udziałów na danej sieci ciepłowniczej. W pojedynczych przypadkach funkcjonują natomiast na rynkach odrębnych. Co najistotniejsze, Zgłasza j ą cy nie działają w obrębie tej samej sieci ciepłowniczej . Ponadto uczestnicy koncentracji prowadząc działalność w warunkach monopolu naturalnego, poddani są daleko idącej kontroli uprzedniej i następczej ze strony regulatora energetycznego. Powoduje to, ż e istnieją prawne i faktyczne bariery dla uczestników koncentracji powstrzymujące ich przed wyzyskaniem ich naturalnego monopolu na innych rynkach, które zostały poddane konkurencji. Nie istnieje zatem ryzyko ograniczenia konkurencji w wyniku przeprowadzen i a koncentracji. Należy wreszcie wskaz ać, że koncentracja wywiera wpływ w układzie konglomeratowym, z uwagi na monopolistyczną pozycję PKN na rynkach poszczególnych lotnisk w Polsce w zakresie s przedaż y paliwa lotniczego „do skrzydła” . Należy jednak dodać , ż e analizowana koncentracja nic w tym zakresie nie zmieni. Rynki te mają ograniczony i zamknięty charakter. W ocenie organu antymonopolowego silna pozycja uczestników Strona 72 z 78 koncentracji na wybranych rynkach nie będzie miała istotnego wpływu – z uwagi na ich ści ś l e lokalny charakter – na pozostałe r ynki, na których działają uczestnicy koncentracji. Podobnie w przypadku pozostałych rynków o charakterze lokalnym silna pozycja uczestników koncentracji nie będzie mogła być przeniesiona na inne rynki . Nie istnieje zat e m ryzyko ograniczenia konkurencji w w yniku przeprowadzenia koncentracji , w tym zakresie . Wnioski z oceny skutków koncentracji Reasumując, z uwagi na fakt, że koncentracja doprowadzi do istotnego ograniczenia konkurencji na krajowych rynkach hurtowe j i detalicznej sprzedaży gazu ziemneg o , nie jest możliwe wydanie zgody na po d stawie art. 18 ustawy o ochronie konkurencji. Propozycja warunku W trakcie postępowania PKN i PGN , działając na podstawie art. 96a ust. 6 w zw. z art. 19 ust. 2 ustawy o ochr o n ie konkurencji, pismem z 9 lutego 20 2 2 r. przedstawi li Prezesowi Urzędu propozycję warunku i zobowiązali się do jego wykonania. Z ostała ona zaakceptowana przez organ antymonopolowy w brzmieniu wskazanym w sentencji decyzji. Uzasadniając swoje stanowisk o PKN i PGN wskazały, że zaproponowane warunki odpowiadają na postulaty podniesione przez Prezesa URE oraz G az S ystem w części dotyczącej modelu funkcjonowania systemu magazynowania gazu ziemnego. Przede wszystkim dezinwestycja operatora przeprowadzona na z a proponowanych warunkach doprowadzi d o przejęcia kontroli nad GSP przez Niezależnego Inwestora. Warunki, na jakich zawarta zostanie umowa powierzająca, będą podlegały negocjacjom między jej stronami, jednak kontrola sprawowana pośrednio przez Prezesa URE n a d treścią tej umowy w związku z proc edurą wydania decyzji w sprawie zatwierdzenia operatora uniemożliwi ewentualne ograniczenie możliwości GSP prawidłowego wykonywania swojej funkcji. Należy zwrócić uwagę, że Prezes URE, wydając decyzję w sprawie wyznacz e n ia operatora systemu magazynowania n a podstawie art. 9h ust. 6 - 8 prawa energetycznego, bierze pod uwagę między innymi to, czy operatorowi zapewniona zostanie możliwość skutecznego zarządzania tym systemem, dysponowanie odpowiednimi środkami ekonomicznymi l ub technicznymi i czy spełniać on bę dzie warunki i kryteria niezależności, o których mowa w art. 9d ust. 1 - 2 prawa energetycznego. W związku z powyższym, umowa powierzająca zawierana będzie między GSP lub jej następcą prawnym a właścicielem instalacji w p r ocesie negocjacyjnym i Strona 73 z 78 na warunkach rynkowych, jednak z umożliwieniem kontroli sprawowanej przez Prezesa Urzędu względem podmiotu, który wybrany zostanie przez Połączony Podmiot na podstawie zaproponowanych w niniejszym piśmie kryteriów jako Niezależny I n w estor. Ponadto, również Prezes URE w ramach wykonywania swoich ustawowych kompetencji będzie miał pełną możliwość weryfikacji, czy operatorowi zapewniono realną kontrolę nad instalacjami magazynowymi i czy będzie on wyposażony w odpowiednie narzędzia do s p rawowania swojej funkcji, w tym do r ealizacji inwestycji w nowe pojemności magazynowe. Prezes URE posiada również możliwość bezpośredniego wpływu na wybór tego operatora w przypadku gdy uzna, że umowa powierzająca zawarta przez GSP lub jej następcę praw n e go i właściciela instalacji nie speł nia wyżej wymienionych warunków. Kompetencja do wyznaczenia operatora z urzędu wynika z art. 9h ust. 8 - 9 prawa energetycznego. Dopuszczalność i zasadność warunku W związku z dokonanymi ustaleniami oraz biorąc pod uwa g ę pozycję rynkową uczestników koncent racji na krajowych rynkach hurtowej i detalicznej sprzedaży gazu ziemnego oraz na rynku magazynowania tego paliwa organ antymonopolowy w przypadku przedmiotowej koncentracji postanowił zastosować art. 19 ust. 1 i 2 ust a w y o ochronie konkurencji . Stosownie do treści tego przepisu Prezes Urzędu, w drodze decyzji, wydaje zgodę na dokonanie koncentracji, gdy - po spełnieniu przez przedsiębiorców zamierzających dokonać koncentracji określonych warunków - konkurencja na rynku n ie zostanie istotnie ograniczona, w szczególności przez powstanie lub umocnienie pozycji dominującej na rynku. Prezes Urzędu może na przedsiębiorcę lub przedsiębiorców zamierzających dokonać koncentracji nałożyć obowiązek lub przyjąć ich zobowiązanie, w s z czególności do: a) zbycia całości lub c zęści majątku jednego lub kilku przedsiębiorców, b) wyzbycia się kontroli nad określonym przedsiębiorcą lub przedsiębiorcami, w szczególności przez zbycie określonego pakietu akcji lub udziałów, lub odwołania z funkcji c z łonka organu zarządzającego lub nadz orczego jednego lub kilku przedsiębiorców, c) udzielenia licencji praw wyłącznych konkurentowi, określając w decyzji termin spełnienia tych warunków. Warunki, które mogą być nałożone na przedsiębiorcę lub przedsiębiorców w decyzji wyrażającej zgodę na dokonan ie koncentracji, nie są w treści omawianego artykułu wymienione w sposób wyczerpujący, co wyraźnie wynika z użytego przez ustawodawcę Strona 74 z 78 zwrotu „w szczególności”. Wskazane w tym przepisie warunki są jedynie przykładowe, c o oznacza, że stosownie do okolicznośc i mogą one przyjmować różną treść 88 . W każdym jednak przypadku realizacja ich powinna doprowadzić do stanu, w którym koncentracja nie będzie źródłem istotnego ograniczenia konkurencji na rynku. Nakładane zobowiązania po w i nny być realne, tj. możliwe do efekt ywnego wdrożenia w relatywnie krótkim okresie. Przy określaniu tych warunków (zwłaszcza ich doboru oraz zakresu) organ antymonopolowy powinien także działać w oparciu o zasadę proporcjonalności 89 . Wskazane wyżej czynnoś c i służą przede wszystkim zredukowaniu siły rynkowej przedsiębiorców objętych koncentracją i przez to utrzymaniu (względnie przywróceniu) efektywnej konkurencji, która byłaby zakłócona w wyniku koncentracji (dokonanej bez wprowadzenia i wykonania warunków m o dyfikujących) 90 . Po analizie zapreze ntowanych przez PKN i PGN warunków Prezes Urzędu uznał, iż przyjęcie zaproponowanego warunku dotyczącego wyzbycia się kontroli nad GSP pozwala na stwierdzenie, że w wyniku realizacji transakcji nie dojdzie do istotnego o graniczenia konkurencji na krajowych rynkach hurtowej i detalicznej sprzedaży gazu ziemnego. GSP jest spółką należącą do grupy PGN, w której 100% udziałów posiada PGN. GSP to operator systemu magazynowania działający na podstawie koncesji 91 oraz decyzji o wyznaczeniu na operatora 92 . GSP pełni funkcję operatora w stosunku do siedmiu instalacji magazynowych (spośród których wszystkie są instalacjami przeznaczonymi do magazynowania gazu wysokometanowego) będącymi własnością PGN, w oparciu o umowę powierzającą z awartą na podstawie art. 9h ust. 3 p kt 2) prawa energetycznego. GSP świadczy usługi magazynowania gazu na podstawie Regulaminu Świadczenia Usług Magazynowania. GSP jest jedynym podmiotem mającym odpowiednie doświadczenie w zakresie działalności operatora s ystemu magazynowania gazu ziemnego w Polsce. W związku z tym propozycja wyzbycia kontroli nad GSP wynika z konieczności przekazania Niezależnemu Inwestorowi tych kompetencji w sposób pełny i całościowy, co zapewni utrzymanie bezpieczeństwa energetycznego p aństwa na dotychczasowym poziomie. 88 E. Modzelewska - Wąchal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 20 02 r., s. 167. 89 K. Kohutek, M. Sieradzka, Komentarz do art. 19 [w:] K. Kohutek, M. Sieradzka, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , LEX, 2008. 90 Ibidem. 91 Koncesja nr MPG/4/19163/W/2/2012/BT na magaz y n owanie paliw gazowych w instalacjach magazynowych na okres od 1 czerwca 2012 r. do 31 maja 2022 r. 92 Decyzja Prezesa URE o wyznaczeniu spółki na operatora systemu magazynowania ważna do 31 maja 2022 r. Strona 75 z 78 W ykonanie warunku wskazanego w sentencji decyzji, oznaczać będzie, że na rynku magazynowania gazu ziemnego będzie działał niezależny od PKN i PGN podmiot , co spowoduje, że nie dojdzie do wertykalnego zintegrowania dział a l ności uczestników koncentracji na ty m rynku oraz krajowych rynkach hurtowej i detalicznej sprzedaży gazu ziemnego . W opinii Prezesa Urzędu realizacja warunku doprowadzi do łatwiejszego i lepszego dostępu do magazynów gazu ziemnego konkurentom uczestników k oncentracji. Powinno to stworzyć bar dziej sprzyjające warunki do zwiększenia importu gazu ziemnego przez te podmioty (konkurentów), gdyż spełnienie obowiązków nakładanych przez prawo energetyczne na importerów w zakresie magazynowania gazu będą łatwiejsz e do zrealizowania , i dzięki temu może pojawić się więcej niezależnych ofert na gaz ziemny zarówno w hurtowej jak i detalicznej sprzedaży gazu ziemnego . Tym samym trwałe i nieodwracalne wyzbycie się przez PKN i PGN lub ich następc ów prawn ych kontroli nad G a s Storage Poland , wyeliminuje obawy P rezesa Urzędu odnośnie negatywnego wpływu planowanej koncentracji na krajowe rynki hurtowej i detalicznej sprzedaży gazu ziemnego . Przejęcie zarządzania magazynami gazu przez niezależnego od PGN i PKN operatora wyrówna w arunki konkurowania dla wszystkich u czestników rynku. Można założyć, że nowy operator magazynowy będzie udostępniał ich pojemność na równych zasadach wszystkim zainteresowanym podmiotowym po uczciwych i konkurencyjnych cenach. Eliminując faktyczne prefer e n cje dla spółek z grupy PGN, GSP stwo rzy importerom gazu łatwiejszy dostęp do powierzchni magazynowej i przynajmniej w części wyeliminuje konieczność korzystania z magazynów w państwach sąsiednich. Zwiększenie importu gazu ziemnego do Polski przez niezale ż n ych od uczestników koncentracji podm iotów powinno poprawić sytuację rynkow ą na rynkach krajowej hurtowej i detalicznej sprzedaży gazu ziemnego. Zwiększenie faktycznych możliwości importu gazu ziemnego oraz jego podaży powinno dać impuls do rozwoju tego r y n ku i stworzyć lepsze warunki konkuro wania wszystkim uczestnikom tych rynków. Część warunku wskazująca, że nabywcą ww. zorganizowanego zespołu składników materialnych i niematerialnych musi być niezależny od PKN i PGN podmiot trzeci oraz, że Prezes Urzę d u może odmówić akceptacji nabywcy, je żeli nabycie przez tego inwestora wskazanego powyżej zespołu składników prowadziłoby do istotnego ograniczenia konkurencji na jakimkolwiek rynku a także nie spełnia innych warunków określonych w pkt. I.i.a) - d) sentencj i decyzji , gwarantuje, że po okresie p rzejściowym stan konkurencji na rynkach hurtowej i detalicznej sprzedaży gazu ziemnego nie zostanie istotnie zakłócony. Strona 76 z 78 W niniejszej sprawie organ antymonopolowy uznał zatem, że PKN i PGN lub podmiot powstały z ich poł ą c zenia powin ni wyzbyć się w sposób tr wały i nieodwracalny kontroli nad Gas Storage Poland sp. z o.o. z siedzibą w Dębogórzu . Co więcej, organ antymonopolowy zobowiązał PKN i PGN i ich następców prawnych, aby przynajmniej do dnia, w którym PKN i PGN lub po d m iot powstały z ich połączenia będą w łaścicielami instalacji gazowych o pojemności czynnej nie większej niż 40% pojemności dostępnej na krajowym rynku magazynowania gazu, PKN i PGN lub podmiot powstały z ich połączenia będzie zawierać lub utrzymywać umowę p owierzającą, o której mowa w art. 9h ust. 3 pkt 2) prawa energetycznego z GSP, jej następcą prawnym lub innym spełniającym kryteria ustawowe przedsiębiorcą, nad którym podmioty z grupy PGN, grupy Orlen lub z grupy kapitałowej następców prawnych PKN i PGN n ie sprawują pełnej lub wspólnej kont roli. Wyzbycie się powyższych aktywów nastąpi na rzecz niezależnego inwestora, który: ✓ nie należy do tej samej grupy kapitałowej w rozumieniu art. 4 pkt 14 ustawy o ochronie konkurencji, której częścią jest PKN i PGN an i nie będzie kontrolowany wyłącznie lu b wspólnie, bezpośrednio lub pośrednio przez żaden podmiot należący do tej grupy kapitałowej oraz; ✓ daje rękojmię i gwarancję prawidłowego wykonywania działalności przez GSP lub jej następcę prawnego w zakresie pełnieni a funkcji operatora systemu magazynowa nia paliw gazowych w rozumieniu art. 3 pkt 26 prawa energetycznego; ✓ nie należy do grupy kapitałowej, w rozumieniu art. 4 pkt 14 ustawy o ochronie konkurencji , która prowadzi działalność na rynkach obrotu gazem ziemnym ( z wyjątkiem obrotu niezbędnego w zwią zku z zarządzaniem infrastrukturą gazową); ✓ gwarantuje, że działalność operatora systemu magazynowania paliw gazowych będzie realizowana z uwzględnieniem bezpieczeństwa energetycznego państwa. Mając na względzie powy ż s ze okoliczności Prezes Urzędu postan owił wydać zgodę na dokonanie przedmiotowej koncentracji, uzależniając ją od spełnienia przez PGN i PKN warunku określonego w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Po spełnieniu przez Zgłaszającego tego warunku plano w a na koncentracja nie doprowadzi bowie m do istotnego ograniczenia konkurencji na krajowych rynkach hurtowej i detalicznej sprzedaży gazu ziemnego. Jednocześnie Prezes Urzędu w pkt II sentencji niniejszej decyzji nałożył na PGN i PKN obowiązek przedstawien i a Urzędowi Ochrony Konkurencji i Kons umentów informacji Strona 77 z 78 dotyczących realizacji warunku w terminie 30 dni od daty jego realizacji lub upływu terminu na jego wykonani e . Obowiązek informacyjny pozwoli Prezesowi Urzędu ustalić, czy w rzeczywistości PGN i P K N wywiązali się z nałożonego na nich zobowiązania oraz czy ostatecznie zrealizowali nałożony na nich warunek. Wobec powyższego orzeczono, jak w sentencji. Pouczenie: Zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 4 7 9 28 §1 pkt 1 oraz § 2 ustawy z dnia 1 7 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 202 1 r. poz. 1 805 ze zm. ), od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – za pośrednic t w em Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencj i i Konsumentów, w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia. Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 9 w związku z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ( Dz. U. z 202 1 r., poz. 22 5 7 ze zm. ), odwołanie od decyzji Preze sa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów podlega opłacie stałej w kwocie 1000 zł. Zgodnie z art. 103 ust. 1 i 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, sąd może przyznać zwolnienie od kosztów sądowych oso b i e prawnej lub jednostce organizacyjn ej niebędącej osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, jeżeli wykazała, że nie ma dostatecznych środków na ich uiszczenie. Spółka handlowa powinna wykazać także, że jej wspólnicy albo akcjonariusze nie ma j ą dostatecznych środków na zwiększeni e majątku spółki lub udzielenie spółce pożyczki. Stosownie do treści art. 117 § 1, § 3 i § 4 zd. 1 Kodeksu postępowania cywilnego, strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub części może domagać się u s t anowienia adwokata lub radcy prawneg o. Osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna, której ustawa przyznaje zdolność sądową, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli wykaże, że nie ma d ostatecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego. Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego strona zgłasza wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych lub osobno, na piśmie lub ustnie do protokołu, w są d z ie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Strona 78 z 78 Otrzymują : 1. PKN Orlen S.A. 2. Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo S.A. 3. a/a