RBG-2/2023

P REZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUM ENTÓW TOMASZ CHRÓSTNY Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Bydgoszczy Plac Kościeleckich 3 85 - 033 Bydgoszcz tel. 5 2 345 - 56 - 44 bydgoszcz@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 10 marca 20 2 3 r. Znak:RBG.610.4.2020.AS DECYZJA NR RBG – 2 /202 3 [wersja jawna] I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 275) – po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów – Prezes Urzędu Ochr ony Konkurencji i Konsumentów uznaje za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów działania Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu wykonującego w Polsce działalność gospodarczą w ramach oddziału Raiffeisen Bank International AG (Spó łka Akcyjna) Oddział w Polsce , (jako następcy prawnego Raiffeisen Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie ) , polegające na wprowadzeniu konsumentów w błąd poprzez rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji co do zmiany warunków umów kredytów i pożyczek zabe zpieczonych hipotecznie indeksowanych lub denominowanych do franka szwajcarskiego (CHF) w postaci przesyłania do konsumentów – we wrześniu oraz w październiku 2018 r. - informacji o zamiarze jednostronnej zmiany numerów rachunków bankowych do obsługi w w. kredytów i pożyczek , w sytuacji gdy poprzednik prawny Raiffeisen B ank International AG z siedzibą w Wiedniu wykonujący w Polsce działalność gospodarczą w ramach oddziału Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce – tj. Raiffeisen Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie w oparciu o treść zawartych ww. umów nie był uprawniony do dokonania takiej jednostronnej zmiany warunków umów kredytów i pożyczek zabezpieczonych hipotecznie indeksowanych lub denominowanych do franka szwajcarskieg o (CHF), co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową w rozumieniu art. 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 roku o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2017r. poz. 2070) i narusza zbiorowe interesy konsumentów, a w konsekw encji narusza art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o och ronie konkurencji i konsumentów oraz stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 27 października 2018 r. II. Na podstawie art. 26 ust. 2 w zw. z art. 27 ust. 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 275) - po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów – Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada na 2 Raiff eisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu wykonującego w Polsce działalność gospodarczą w ramach oddziału Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce (jako następcy prawnego Raiffeisen Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie) obowiązek usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, o których mowa w pkt I niniejszej decyzji w ten sposób, że ww. podmiot: 1. wyśle do każdego kredytobiorcy (konsumenta), który otrzymał informację o zamiarach zmiany warunków umowy, o których mowa w pkt I sentencji niniejszej decyzji, na adres korespondencyjny wskazany w umowie pożycz ki hipoteczn ej lub um owie o kredyt hipoteczny indeksowany lub denominowany do waluty obcej oświadczenie , o treści: „ Uprzejmie informujemy, iż Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów decyzją z dnia 10 marca 2023 r. nr RBG - 2 /202 3 , stwierdził, że poprzednik prawny Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu wykonujący w Polsce działalność gospodarczą w ramach oddziału Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce , tj. Raiffeisen Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie stosował wobec k onsumentów praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów polegającą na wprowadzeniu konsumentów w błąd . Praktyka ta polegała na tym, że Bank rozesłał do konsumentów – we wrześniu oraz w październiku 2018 r. - informacj ę o zamiarze jednostronnej zmia ny numerów rachunków bankowych do obsługi kredytów i pożyczek zabezpieczonych hipotecznie indeksowanych lub denominowanych do franka szwajcarskiego (CHF) . Bank dokonał tego pomimo, że nie był uprawniony do dokonania takiej jednostronnej zmiany warunków ww. umów kredytów i pożyczek zabezpieczonych hipotecznie . Informacja o tej zmianie stanowiła zatem rozpowszechnianie nieprawdziwej informacji, która wprowadzała konsumentów w błąd co do jej wiążącego charakteru, co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową w rozumieniu art. 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 roku o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym , a w konsekwencji narusza zbiorowe interesy konsumentów określone w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochr onie konkurencji i konsumentów . Szczegółowe informacje dostępne są w decyzji Prezesa UOKiK nr RBG - 2 /202 3 opublikowanej na stronie Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod adresem www.uokik.gov.pl . [tutaj przedsiębiorca doda hiperłącze (link) odsyłające do wersji jawnej decyzji w bazie decyzji dostępnej pod adresem www.uokik.gov.pl . ]. Jednocześnie informujemy, iż prawomocne decyzje Prezesa UOKiK mają charakter prejudykatu w postępowaniu sądowym . Oznacza to, że ustalenia Prezesa Urzędu co do faktu stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów są dla sądu wiążące. Konsumenci mogą się powołać na prawomocną decyzję Prezesa UOKiK, gdy będą chcieli do chodzić swoich praw w sądzie. ” Bank dokona tego w formie korespond encji listowej (listem zwykłym) oraz w bankowości elektronicznej (jeżeli konsument dostęp taki posiada) , a także wiadomości 3 mailowej (jeżeli Spółka posiada taki adres konsumenta) , w terminie 2 miesięcy od dnia uprawomocnienia się przedmiotowej decyzji, na swój koszt , w sposób czytelny dla odbiorcy i przy zachowaniu takiego samego pogrubienia i podkreślenia tekstu, jak w yżej w sentencji niniejszej decyzji. W sytuacji, w której na dzień wysłania ww. korespondencji konsument uprawniony do otrzymania przedmiotowego oświadczenia, nie będzie już stroną umowy pożycz ki hipoteczn ej lub um owy o kredyt hipoteczny indeksowany lub denominowany do waluty obcej , której dotyczy praktyka wskazana w pkt I sentencji niniejszej decyzji, to oświadczenie powinno zostać przesłane na ostatni znany Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu adres korespondencyjny oraz adres mailowy konsumenta. 2. opublikuje oświadczenie , następującej treści: „ Uprzejmie informujemy, iż Prezes UOKiK decyzją z dnia 10 marca 2023 r. n r RBG - 2 /202 3 stwierdził, że poprzednik prawny Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu wykonujący w Polsce działalność gospodarczą w ramach oddziału Raiffeisen Bank Inter national AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce , tj. Raiffeisen Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie stosował wobec konsumentów praktykę wprowadzającą w błąd. Szczegóły tutaj ” (dalej jako: „ O świadczenie”) ; odsyłające do podstrony zawierającej komunikat, o następującej treści (dalej jako: „ Komunikat ”): „ Uprzejmie informujemy, iż Prezes UOKiK decyzją z dnia 10 marca 2023 r. nr RBG - 2 /202 3 stwierdził, że poprzednik prawny Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu wykonujący w Polsce działalność gospodarczą w ramach oddziału Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce , tj. Raiffeisen Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie stosował wobec konsumentów praktykę wprowadzającą w błąd. Praktyka ta polegała na tym, że Bank rozesłał do konsumentów – we wrześniu oraz w październiku 2018 r. - informacj ę o zamiarze jednostronnej zmiany numerów rachunków bankowych do obsługi kredytów i pożyczek zabezpieczonych hipotecznie indeksowanych lub denominowanych do franka szwajcars kiego (CHF). Bank dokonał tego pomimo, że nie był uprawniony do dokonania takiej jednostronnej zmiany warunków umów kredytów i pożyczek zabezpieczonych hipotecznie indeksowanych lub denominowanych do franka szwajcarskiego (CHF). Informacja o tej zmianie st anowiła zatem rozpowszechnianie nieprawdziwej informacji, która wprowadzała konsumentów w błąd co do jej wiążącego charakteru, co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową w rozumieniu art. 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 roku o przeciwdzi ałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, a w konsekwencji narusza zbiorowe interesy konsumentów określone w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów. 4 Szczegółowe informacje dostępne są w decyzji Prezesa UOKiK nr RBG - 2 /202 3 opublikowanej na stronie Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod adresem [tutaj przedsiębiorca doda hiperłącze (link) odsyłające do wersji jawnej decyzji w bazie decyzji dostępnej pod adresem www.uokik.gov.pl .]. Jednocześnie informujemy, iż prawomocne decyzje Prezesa UOKiK mają charakter prejudykatu w postępowaniu sądowym . Oznacza to, że ustalenia Prezesa Urzędu co do faktu stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów są dl a sądu wiążące. Konsumenci mogą się powołać na prawomocną decyzję Prezesa UOKiK, gdy będą chcieli dochodzić swoich praw w sądzie .” Oświadczeni e i Komunikat złożone zostanie przez Spółkę jednocześnie, w tym samym czasie - w terminie 2 miesięcy – od dnia uprawomocnienia się przedmiotowej decyzji, na swój koszt, w serwisie Spółki dostępnym z poziomu strony internetowej (na dzień wydania decyzji strona ta jest dostępna pod adresem https://www.rbinternational.com.pl/raiffeisen - bank - international - ag - oddzial - w - polsce/ ). Powyższe oświadczenia zostaną złożone w taki sposób, że: a) Oświadczenie i Komunikat będą dostępne i utrzymywane przez okres 6 miesi ę cy od dnia zamieszczenia przedmiotowej informacji, b) tekst powyższ ych Oświadczenia i Komunikatu będzie wyjustowany oraz wpisany czarną czcionką (kod szesnastkowy RGB #000000) ARIAL na białym tle (kod szesnastkowy RGB #ffffff), przy zachowaniu wyboldowania i podkreślenia, jak w pkt II.1 sentencji niniejszej decyzji, c) Oświadczenie zostanie zamieszczone w górnej części strony głównej strony internetowej Spółki bez możliwości zamknięcia informacji przez użytkownika (oświadczenie nie może przybrać formy np. rotacy jnego banera czy slajdera), d) Komunikat zostanie zamieszczon y na podstronie strony internetowej Spółki. M a być on widoczn y przez cały czas, gdy użytkownik jest na pod stronie, chyba że zostanie ręcznie zamknięt y przez użytkownika ( komunikat nie może przybrać formy np. rotacyjnego banera czy slajdera), e) wielkość czcionki powinna odpowiadać wielkości czcionki zwyczajowo używanej na ww. stronie internetowej, tekst umieszczony w ramce, o rozmiarze takim, aby była ona w całości wypełniona oświadcz eniem, o którym mowa w niniejszym punkcie, z uwzględnieniem marginesu 2,5 cm z każdej strony, f) fragment Komunikatu o treści „ na stronie Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod tym adresem www.uokik.gov.pl ” powinien być zamieszczony w formie hiperłącza (linka) do niniejszej decyzji umieszczonej na stronie Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. III. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 i ust. 7 pkt 1 w zw. z art. 112 ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o och ronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 275) - po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów – Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada na 5 Raiffeisen Bank Internationa l AG z siedzibą w Wiedniu wykonującego w Polsce działalność gospodarczą w ramach oddziału Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce (jako następc ę prawnego Raiffeisen Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie) karę pieniężną w wysoko ści 3 . 144 . 864 ,00 zł (słownie: trzy miliony sto czterdzieści cztery tysiące osiemset sześćdziesiąt cztery złote) z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie określonym w pkt I niniejszej decyzji, płatną na rzecz Funduszu Edukacji Finansowej . IV. Na podstawie art. 77 ust. 1 i art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o och ronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 275) oraz art. 263 §1 i art. 264 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 202 2 r. poz. 2000) w zw. z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów – Pr ezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów obciąża Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu wykonującego w Polsce działalność gospodarczą w ramach oddziału Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce (jako następcę prawnego Raiffeisen Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie) kosztami opisanego w pkt I postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowiązuje się do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w kwocie 123,90 zł (słownie: sto dwadzieścia trzy złote dziewięćdziesiąt groszy ) – w term inie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes UOKiK lub organ ochrony konsumentów ) – po zawiadomieniach otrzymany ch od konsumentów, a także z uwagi na informacje medialne - wszczął postępowanie wyjaśniające mające na celu wstępne ustalenie, czy w związku z prawnym połączeniem Banku BGŻ BNP Paribas S.A. (dalej: BGŻ BNP Paribas ) z siedzibą w Warszawie z wydzielo ną części ą Raiffe isen Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie, na skutek czego do Banku BGŻ BNP Paribas S.A. z siedzibą w Warszawie przeniesione zostały umowy obs ługiwane dotychczas przez Raiffe isen Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie z wyjątkiem obsługi kredyt ów hipotecznych klientów indywidualnych, których obsługuje następca prawny Raiffe isen Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie - Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu wykonującego w Polsce działalność gospodarczą w ramach oddziału Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce (dalej również: Raiffeisen Bank , RBI, Spółka, Bank ) - doszło do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, w szczególności w zakresie sposobu spłaty raty kredytu hipotecznego, czy też jednostronnej zmiany uzgodnionych z klientami warunków umowy prowadzenia rachunku bankowego, umowy o kredyt hipoteczny lub innych umów, które to działania mogłyby uzasadniać wszczęcie postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (RBG.405. 05.18.KL). 6 W toku postępowania ustalono, iż Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu wpisany jest do rejestru spółek prowadzonego przez Sąd Gospodarczy w Wiedniu pod numerem FN 122119 M (vide: k. 224 akt administracyjnych). Podmiot ten wykonuje w Polsce działalność gospodarczą w ramach oddziału Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce od 5 listopada 2018 r. Oddział ten wpisany jest do Rejestru Przedsiębiorców KRS pod numerem 0000753494 . Na terenie Rzeczpospoli tej Polskiej od dnia 5 listopada 2018 r. RBI prowadzi działalność poprzez Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce (KRS 0000753494) . Jednocześnie Prezes UOKiK wezwał przedsiębiorcę do ustosunkowania się do przedstawionych zarzutó w. W toku tego postępowania Prezes UOKiK wezwał Bank do przedłożenia informacji związanych z przedmiotem niniejszego postępowania, w tym informacji o zmianach warunków umów o kredyt hipoteczn y i umów pożyczek hipotecznych w związku z fuzją z BGŻ BNP Pariba s. W piśmie z dnia 27 grudnia 2018 r. RBI wyjaśnił, iż w wyniku przeniesienia produktów bankowych – tj. umów o kredyty hipoteczne (zarówno denominowanych i indeksowanych wyrażonych w walucie obcej) nie nastąpiły zmiany w warunkach wykonywania umów o kredyt hipoteczny z wyłączeniem wskazania kredytobiorcy rachunku wierzyciela do spłaty kredytu oraz zapłaty kosztów związanych z kredytem. Bank wskazał, iż w związku z przejęciem przez Bank BNP Paribas S. A. podstawowej działalności Raiffeisen Bank Polska S.A. obejmującej w szczególności obsługę rachunków płatniczych Klientów, z których pobierane były środki na poczet spłaty kredytów na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez kredytobiorcę Raiffeisen Bank Polska S.A. będącemu uprzednio zarówno stroną umowy o rachunek płatniczy, jak i umowy kredytu hipotecznego, od dnia podziału Raiffeisen Bank Polska S.A. tj. od dnia 31 października 2018 r. Raiffeisen Bank Polska S.A. , a od dnia 3 listopada 2018 r. Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Po lsce nie jest uprawniony do pobierania środków na spłatę rat kredytów i opłat związanych z kredyte m z rachunków płatniczych , które są prowadzone na podstawie umów, których stroną jest obecnie Bank BGŻ BNP Paribas S.A. 1 Bank poinformował, iż nie była zatem możliwa dalsza automatyczna splata kredytów z rachunków płatniczych prowadzonych przez Bank BGŻ BNP Paribas S.A., ponieważ w związku z podziałem Raiffeisen Bank Polska S.A. stroną umowy o rachunek płatniczy stał się inny podmiot (Bank BGŻ BNP Paribas S.A. ) niż kredytodawca (wierzyciel). W ocenie Banku, koniecznym było zatem wskazanie kredytobiorcom nowych rachunków wierzyciela służących do spłaty kredytów oraz rachunków do zapłaty opłat związanych z kredytem . W celu umożliwienia kredytobiorcom regulowania zobowiązań związanych z kredytem po dniu podziału Raiffeisen Bank Polska S.A., tj. po dniu 31 października 2018 r. , do klientów zostały wystosowane stosowne pisma , które Bank przedłożył jako załączniki do pisma ( vide: Załączniki Zał. IV.1a_1 - 8 na płycie k. 502A akt lub wydruki pism do notatki służbowej na k. 1426 - 1458 ). 1 vide: k. 493 akt administracyjnych , a także w piśmie z dnia 22 lutego 2019 r. – vide: k. 1280 akt admin.; 7 W piśmie z dnia 22 kwietnia 2021 r. oraz w piśmie z dnia 9 stycznia 2023 r. Bank wyjaśnił, że zmiana numerów rachunków służących do spłaty rat kredytowych dotyczyła xxxxxx konsumentów , spośród których od xxxx klientów otrzymał reklamacje w których kwestionowa li oni zmian ę rachunku do spłaty , zaś do xxx umów kredytowych zostały przygot owane i wysłane do podpisu Aneksy dotyczące zmian zapisów dotyczących rachunku bankowego służącego do spł aty rat kredytu. Ostatecznie zawartych z ostało xxx aneksów dotyczących xxx kons u mentów (vide: k. 1372 akt administracyjnych ) oraz wypowiedzianych zostało xxx umów z uwagi na brak wpłaty rat na rachunek po zmianie . W piśmie z dnia 21 grudnia 2022 r. Bank wskazał, iż aneksy te zostały podpisane w 2019 r. Prezes Urzędu na działanie RBI opisane w sentencji niniejsz ej decyzji otrzymał liczne skarg i od kredytobiorców Banku. Do Prezesa UOKiK wpłynęło ich 46 , zaś Bank wska zywał, iż xxx konsumentów kwestionowało w Banku wprowadzone zmiany. Przeprowadzona analiza zebranego w toku postępowania wyjaśniającego materiału dowodowego pozwoliła Prezesowi UOKiK stwierdzić, że Bank może stosować praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów. Mając powyższe na uwadze – postanowieniem nr RBG - 50 /20 20 z dnia 29 maja 2020 r. (dalej: Postanowienie ) – organ ochrony konsumentów wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Spółkę praktyk i naruszając ej zbiorowe interesy konsumentów, opisan ej w sentencji niniejszej decyzji. Jednocześnie Prezes UOKiK wezwał przedsiębiorcę do ustosunkowania się do przedstawionych zarzutów. Spółka w piśmie z dnia 10 lipca 2020 r. ustosunkowała się do zarzutów wskazując m. in. że w jego ocenie stawiane zarzuty są niezasadne i nie znajdują potwierdzenia w stanie faktycznym sprawy a tym samy nie naruszają zbiorowych interesów konsumentów. Zdaniem Banku postawione zarzuty w istocie sprowadzają się do zarzutu dotyczącego samej t reści transakcji podziału Raiffeisen Bank Polska S.A. w trybie art. 529 par.1 kodeksu spółek handlowych i rozdzielenia rachunków płatniczych i umów kredytu posiadanych jednocześnie przez tych samych klientów i sposobu ich dalszej obsługi. Bank wskazał takż e, że umowa rachunku bankowego stanowiła i stanowi osobną pod względem prawnym i kompleksową umowę. Rachunki oszczędnościowo - rozliczeniowe służyły części klientów innych transakcji, a części służyło wyłącznie do spłaty rat a podstawowy rachunek płatniczy p osiadali w innym banku. W piśmie z dnia 16 września 2020 r. Bank wskazał, że warunki transakcji (ustalone i zatwierdzone przez Urząd Komisji Nadzoru Finansowego) podziału Raiffeisen Bank Polska S.A. stanowiły o przejęciu zorganizowanej części przedsiębior stwa obejmujące aktywa w tym rachunki rozliczeniowo – oszczędnościowe przez Bank BNP Paribas S.A., a walutowe kredyty hipoteczne pozostały w pozostałej części przedsiębiorstwa – obecnie Raiffeisen Bank International AG Oddział Polska S.A., co zdaniem Banku , oznacza rozdzielenie podmiotu będącego stroną zarówno umowy rachunku jak i umowy kredytu, z którego pobierane były środki na poczet spła t y rat danego kredytu . 8 W piśmie z dnia 21 grudnia 2022 r. RBI przedstawił dane dotyczące podejmowanych przez Bank dzia łań w przypadku wystąpienia po stronie konsumentów opóźnień w płatnościach po zmianie rachunku do spłaty rat. Natomiast w piśmie z dnia 9 stycznia 2023 r. Raiffeisen Bank poinformował, iż RBI Oddział w Polsce nie dysponuje zaudytowanymi danymi finansowymi za rok 2022, pozwalającymi na ustalenie obrotu Spółki za rok 2022. Dane takie będzie mógł przedłożyć w lipcu 2023 roku. Następnie, pismem z dnia 20 stycznia 202 3 r. skierowano do Spółki zawiadomienie o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz o m ożliwości przeglądania akt i wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Strona nie skorzystała z tego uprawnienia. Prezes UOKiK usta lił następujący stan faktyczny: Przedsiębiorca Na podstawie zebranych w toku postępowania dokumentów organ ochrony konsumentów ustalił, iż Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu jest wpisany do rejestru spółek prowadzonego przez Sąd Gospodarczy w Wiedniu pod numerem FN 122119 m. Ww. prze dsiębiorca prowadzi w Polsce działalność za pośrednictwem oddziału - Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce wpisan ego do rejestru KRS pod numerem 0000 753494 p rowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, XII Wyd ział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego oraz posiada NIP: 108 - 00 - 22 - 658 . Przedmiotem działalności Oddziału Spółki w Polsce jest m. in. pozostałe pośrednictwo, pieniężne, pozostała finansowa działalność usługowa gdzie indziej niesklasyfikowana z wyłąc zeniem ubezpieczeń i funduszy emerytalnych, pozostała działalność wspomagająca usługi finansowe z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszy emerytalnych. W dniu 14 września 2018 r. Komisja Nadzoru Finansowego wyraziła zgodę na podział Raiffeisen Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie przez wydzielenie części majątku (tzw. Działalności Podstawowej Banku) do BGŻ BNP Paribas S.A. z siedzibą w Warszawie oraz połączenie pozostałej po podziale części Raiffeisen Bank Polska S.A. (tzw. Działal ności Hipotecznej) z Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu – zgodnie z Planem podziału Raiffeisen Bank Polska S.A. z dnia 28 kwietnia 2018 r. ( p odział przez w ydzielenie). Ponadto, Prezes UOKiK ustalił, iż w Komunikacie z 403. posiedzenia Komisji Nadzoru Finansowego w dniu 14 września 2018 r. Komisja Nadzoru Finansowego (dalej: KNF) wskazała następujące warunki prowadzenia przez Raiffeisen Bank działalności na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej poprzez oddział: 1) Raiffeisen Bank przy prowad zeniu dz iałalności na terytorium RP poprzez oddział zapewni utrzymanie i obsługę przeniesionego do oddziału portfela kredytów mieszkaniowych do czasu spłaty lub wygaśnięcia tych wierzytelności, z wyłączeniem standardowych, rutynowych działań w zakresie res trukturyzacji portfela kredytów z utratą wartości, podejmowanych w odniesieniu do indywidualnych umów. 9 2) Raiffeisen Bank przy prowadzeniu działalności na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej poprzez oddział uwzględni specyficzną sytuację klientów i zapewni, że postanowienia umowne, warunki dla klientów czy stosowane obecnie przez Raiffeisen Bank Polska S.A. rozwiązania (w tym m.in.: uwzględnienie ujemnej stawki LIBOR, istotne zmniejszenie tzw. spreadu walutowego, wydłużenie na wniosek klienta okresu spłaty l ub okresowe zawieszenie spłaty raty kapitałowej, tak aby jej poziom nie był wyższy lub był niewiele wyższy niż przed uwolnieniem kursu; rezygnacja z żądania nowego zabezpieczenia oraz ubezpieczenia kredytu; umożliwienie kredytobiorcom bezprowizyjnego przew alutowania po średnim kursie NBP; uelastycznienie zasad restrukturyzacji kredytów hipotecznych dla klientów zamieszkujących kredytowane nieruchomości) nie ulegną pogorszeniu po wydzieleniu portfela kredytowego do oddziału Raiffeisen Bank i będą zgodne z do brymi praktykami rynkowymi stosowanymi przez inne banki w Polsce, obowiązującymi przepisami i decyzjami władz regulacyjnych w Polsce (m. in. Komisji Nadzoru Finansowego, Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz Rzecznika Finansowego ). 2 Następnie, Prez es UOKiK ustal ił , że dni a 23 października 2018 r. Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce, za pośrednictwem którego Raiffeisen Bank International AG prowadzi działalność na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, został wpisany do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. 3 W dniu 31 października 2018 r. nastąpił podział Raiffeisen Bank Polska S.A. poprzez wydzielenie w trybie art. 529 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 20 22 r. poz. 1467 ) – dalej: k.s.h . - części majątku Raiffeisen Bank Polska S.A. i przeniesienie go do Banku BGŻ BNP Paribas S. A. z siedzibą w Warszawie (obecnie BNP Paribas Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie, dalej: BNP Paribas ) zgodnie z planem podziału z dnia 28 kwietnia 2018 r. P rzejęcie skutkowało tym, że Raiffeisen Bank Polska S.A. obsługiwał kredyty hipoteczne dla klientów indywidualnych, a BGŻ BNP Paribas przejął pozostałe produkty bankowe dla klientów indywidualnych (tzw. Działalność Podstawowa Banku, m.in. obsługę rachunków oszczędnościowo - rozliczeniowych). W przedmiotowym zakresie (tj. w odniesieniu do Działalności Podstawowej Banku) BGŻ BNP Paribas wstąpił w prawa i obowiązki Raiffeisen Bank Polska S.A. Z kolei w dniu 3 listopada 2018 r. nastąpiło transgraniczne połączenie Raiffeisen Bank Polska S.A. w zakresie aktywów i pasywów obejmujących pozostałą po podziale przez wydzielenie część jego działalności (tj. działalność hipoteczną) z Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu. Połączenie nastąpiło zgodnie z plane m połączenia Raiffeisen Bank Polska S.A. oraz Raiffeisen Bank International AG z dnia 22 maja 2018 r. W przedmiotowym zakresie (tj. w odniesieniu do działalności hipotecznej) Raiffeisen Bank International AG wstąpił w prawa i obowiązki Raiffeisen Bank Pols ka S.A. Przejęcie skutkowało tym, że Raiffeisen Bank [działający obecnie jako Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce] obsługuje kredyty hipoteczne dla 2 https://www.knf.gov.pl/o_nas/komunikaty?articleId=62828&p_id=18 ; vide: strona 3 Komunikatu, k. 1389 akt administracyjnych; 3 Vide: str. 1 Informacji odpowiadającej odpisowi aktu alnemu z Rejestru Przedsiębiorców, k. 1466; 10 klientów indywidualnych, a BGŻ BNP Paribas przejął pozostałe produkty (m.in. obsługę rachunków oszczędnościowo - rozliczeniowych). W związku z powyższym ustalono, że Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu, wykonujący w Polsce działalność gosp odarczą w ramach oddziału Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce (wpisanego do rejestru KRS pod numerem 0000753494), jest następcą prawnym Raiffeisen Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie (KRS 0000014540), który z dniem 4 lute go 2019 r. został wykreślony z Rejestru Przedsiębiorców 4 . Wysłanie korespondencji o zmianie numerów rachunków Analizując okoliczności stosowania praktyki wskazanej w sentencji niniejszej decyzji Prezes UOKiK ustalił, iż we wrześniu i październiku 2018 r. RBI wysyłał do swoich klientów (konsumentów), z którymi miał zawarte umowy o kredyt hipoteczny lub o pożyczkę hipoteczną 5 (zarówno w PLN, jak i indeksowany lub denominowany do walut obcych) informację o skutkach planowanej częściowej fuzji z BGŻ BNP Pariba s w postaci informacji o jednostronnej zmianie numerów rachunków bankowych do obsługi ww. kredytów i pożyczek w związku z planowanymi przekształceniami podmiotowymi . Byli to klienci, którzy po fuzji mieli pozostać ze swoimi produktami kredytowymi w RBI (zawartymi wcześniej z EFG Eurobank Ergasias S.A. Oddział w Polsce, Polbank EFG S.A., jak również Raiffeisen Bank Polska S.A.). Przykładowa treść korespondencji wysyłanej w e wrześniu 2018 r. dla klientów posiadających kredyt zabezpieczony hipotecznie indeksowany lub denominowany do franka szwajcarskiego (CHF) (wyboldowany tekst jak w oryginale) : „Co zmieni się dla [Pana/Pani] od tej daty rejestracji podziału Banku? 1. Do obsługi Kredytu będą potrzebne dwa numery rachunków: A. nowy numer rachunku do spłaty rat Kredytu o numerze [NUMER UMOWY] będzie następujący: [NOWY NUMER RACHUNKU] Rachunek będzie prowadzony w walucie Kredytu i będzie służył wyłącznie do spłat rat kre dytu. B. nowy numer rachunku do obsługi opłat związanych z Kredytem o numerze [NUMER UMOWY] będzie następujący: 4 vide : k. 1393 akt administracyjnych; 5 W dalszej części uzasadnienia określenie kredyt hipoteczny należy odnosić również do pożyczki hipotecznej (w tym również indeksowanej lub denominowanej do waluty obcej) . 11 [NOWY NUMER RACHUNKU] Rachunek będzie prowadzony w złotych polskich i będzie służył wyłącznie do opłacenia składek ubezpieczeniowych i innych opłat związanych z prowadzeniem Kredytu.” Vide: pisma RBI – zał. IV.1a_2_PL_2_CUR oraz zał. IV.1a_4_PL_4 _CUR - załączniki do pisma RBI z dnia 10.12.2018r. (płyta CD na k. 502A akt administracyjnych; wydruki tych pism na kartach 1429 - 1430 i 1433 - 1434 a kt – jako załączniki do notatki służbowej z dnia 12 stycznia 2023 r. ). Podobny przekaz był wysyłany do konsumentów w październiku 2018 r. (tekst pogrubiony jak w oryginale) : „ Podział Banku nie wiąże się ze zmianą parametrów cenowych określonych w umowie Pani/ Pana kredytu hipotecznego, co oznacza, że zmianie nie ulegną: - oprocentowanie i opłaty związane z Kredytem. Nie ma też konieczności podpisywania aneksu do umowy kredytu w związku z podziałem Raiffeisen Bank Polska S.A. Od dnia podziału, planowanego na 31.10.2018 r., zmianie ulegną poniższe elementy dotyczące obsługi Kredytu: • Numery rachunków do obsługi Kredytu : Nowy numer rachunku do spłaty rat Państwa Kredytu o numerze [NUMER UMOWY] będzie następujący: [NOWY NUMER RACHUNKU] Rachunek jest bezpłatny, prowadzony w walucie Kredytu i służy wyłącznie do spłat rat Kredytu. Nowy numer rachunku do obsługi opłat związanych z Kredytem o numerze [NUMER UMOWY] będzie następujący: [NOWY NUMER RACHUNKU] Rachunek jest bezpłatny, prowadzony w złotych polskich i służy wyłącznie do opłacenia składek ubezpieczeniowych i innych opłat związanych z prowadzeniem Kredytu. Począwszy od daty podziału Raiffeisen Bank Polska S.A., będą to jedyne właściwe rachunki do obsługi Państwa Kredytu ”. - vide: Zał. IV.1a_ 5 _pismo _faza II_micro_fcy, oraz Zał. IV.1a_7_pismo _faza II_Pl_fcy jako załącznik i do pisma RBI z dnia 10.12.2018 r. (płyta CD na k. 502A akt administracyjnych; 12 wydruki tych pism na kartach 1435 oraz k.1447 a kt administracyjnych – jako za łączniki do notatki służbowej z dnia 12 stycznia 2023 r. W piśmie z dnia 8 lutego 2019 r. Bank wskazał, że pisma oznaczone jako Zał.IV.1a.1 - 8 przekazane na CD wraz z pismem RBI z dnia 10 grudnia 2018r. wysłane były do wszystkich klientów, którzy na moment wys y łania listów posiadali: kredyty i pożyczki zabezpieczone hipotecznie udzielone w złotych indeksowane do walut obcych oraz denominowane do walut obcych oraz kredyty i pożyczki udzielone w złotych posiadające wspólne zabezpieczenie z ww. pożyczkami i kre dytami. Bank wskazał, że powyższe obejmowało zarówno klientów z umowami zawartymi z EFG Eurobank Ergasias S.A. Oddział w Polsce, Polbank EFG S.A. , jak również z Raiffeisen Bank Polska S.A. Zastosowane kryterium podziału wzorów pism, wymienionych jako załączniki Zał.IV.1a.1 - 8, przekazane wraz z pismem z dnia 8 lutego 2019 r. była waluta spłaty kredytu bez względu na walutę kredytu. RBI wskazał także, że: 1) pismo oznaczone jako Zał.IV.1a_1_PL_ 1_PLN wysłane było 3 października 2018 r. do klientów, którzy udzielili bankowi pełnomocnictwa do pobierania środków z ROR i z kredytem spłacanym w złotych, 2) pismo oznaczone jako Zał.IV.1a_2_PL_2_CUR wysłane było 3 października 2018 r. do klientów, którzy u dzielili bankowi pełnomocnictwa do pobierania środków z ROR i z kredytem spłacanym w walucie obcej, 3) pismo oznaczone jako Zał.IV.1a_3_PL_3_PLN wysłane było 3 października 2018 r. do klientów, którzy nie udzielili bankowi pełnomocnictwa do pobierania środków z ROR i z kredytem spłacanym w złotych, 4) pismo oznaczone jako Zał.IV.1a_4_PL_4_CUR wysłane było 3 października 2018 roku do klientów, którzy nie udzielili bankowi pełnomocnictwa do pobierania środków z ROR i z kredytem spłacanym w walucie obcej, 5) pismo ozn aczone jako Zał.IV.1a_5_PISMO FAZA II_MICRO_FCY wysłane było 26 października 2018 roku do klientów firmowych z kredytem spłacanym w walucie obcej, 6) pismo oznaczone jako Zał.IV.1a_6_PISMO FAZA II_MICRO_LCY wysłane było 26 października 2018 roku do klientów firmowych z kredytem spłacanym w złotych, 7) pismo oznaczone jako Zał.IV.1a_7_PISMO FAZA II_Pl_FCY wysłane było 26 października 2018 roku do klientów indywidualnych z kredytem spłacanym w walucie obcej, 8) pismo oznaczone jako Zał._IV.1a_ 8 _PISMO FAZA II_Pl_ L CY wysłane było 26 października 2018 roku do klientów indywidualnych z kredytem spłacanym w walucie obcej (vide: k. 1182 - 1184 akt administracyjnych). W piśmie z dnia 21 listopada 2022 r. Bank wyjaśnił, iż zastosowane przez Bank kryterium podziału wzorów pis m wymienionych jako załączniki Zał.IV.1a - 8, przekazane wraz z pismem RBI Oddział w Polsce 8 lutego 2019 r. , była waluta spłaty kredytu bez względu na walutę kredytu. Wobec powyższego wśród adresatów danego wzoru pisma byli zarówno klienci, którzy posiadali na dzień wysyłki kredyt indeksowany/ denominowany do waluty obcej jak również klienci posiadający kredyt w złotych polskich. Bank wyjaśnił, iż pisma 13 oznaczone jako Zał_IV.1a_1_Pl_1_PLN, Zał_IV.1a_2_Pl_2_CUR, Zał_IV.1a_3_Pl_3_PLN, Zał_IV.1a_4_Pl_4_CUR, Zał _IV.1a_5_PISMO FAZA II MICRO_FCY, Zał_IV.1a_6_PISMO FAZA II MICRO_LCY, Zał_IV.1a_7_PISMO FAZA II_Pl_FCY, Zał_IV.1a_8_PISMO FAZA II_Pl_LCY były wysyłane do klientów posiadających kredyty i pożyczki hipoteczne indeksowane lub denominowane do franka szwajcars kiego (CHF). Zgodnie z oświadczeniem Banku, przedmiotowa informacja była wysyłana listami poleconymi za pośrednictwem Poczty Polskiej, niemniej jednak Prezes UOKiK otrzymał wiele skarg, z których wynika, iż przedmiotowa korespondencja została do nich nadana listem zwykłym lub mailem/ smsem . W piśmie z dnia 22 lutego 2019 roku Bank wyjaśnił, iż RBI Oddział w Polsce wskazał nowe rachunki wierzyciela służące do spłaty kredytów oraz nowe rachunku do opłat związanych z kredytem, celem umożliwienia kredytobiorcom regulowani a zobowiązań związanych z kredytem po dniu podziału Raiffeisen Bank Polska S.A., tj. po dniu 31 października 2018 r. Bank podniósł, że rachunki bankowe, z których pobierane były środki na poczet spłat kredytów na podstawie pełnomo cnictwa udzielonego przez kredytobiorcę Raiffeisen Bank Polska S.A. są obecnie prowadzone na podstawie umów, których stroną jest Bank BGŻBNP Paribas S.A. i RBI Oddział w Polsce nie jest uprawniony do pobierania środków z tych rachunków. Bank wyjaśnił, że w związku z powyższym, RBI Oddział w Polsce wskazał kredytobiorcom rachunki, na które powinni dokonywać spłat rat kredytu i innych opłat związanych z kredytem. Ponadto, Bank poinformował, iż środki zgromadzone oraz wpływające na rachunki, które zgodnie z p lanem podziału Raiffeisen Bank Polska S.A. przypadły Bankowi BGŻ BNP Paribas S.A. i są obecnie przez ten bank prowadzone, nie są w żaden sposób przekazywane do Raiffeisen Bank Int. AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce. W ocenie Banku, brak jest podstaw pra wnych do przekazania środków wpłaconych na rachunek służący przez podziałem do spłaty kredytu bez dyspozycji kredytobiorcy do Bank u. RBI wraz z Bankiem BGŻ BNP Paribas nie posiadają procedury postępowania w przypadku dokonania przez klientów spłaty raty na dotychczasowy, nieaktualny numer rachunku bankowego. Treść istotnych dla sprawy postanowień w obowiązujących umowach W odpowiedzi na wezwanie Prezesa UOKiK z dnia 29 listopada 2018 r., wraz z pismem z dnia 27 grudnia 2018 r. Bank przedłożył przykładowe umowy o kredyt hipoteczny z konsumentami . W tym miejscu należy nadmienić, iż numer rachunku bankowego do obsługi danego kredytu hipotecznego był jednym z elementów tejże umowy. Wskazany został albo b ezpośrednio w dokumencie, który nosił nazwę „Umowa….” albo w jej załączniku w postaci tzw. Pełnomocnictwa. W żadnym z ww. dokumentów nie zostało przyznane Spółce umowne prawo do jednostronnej zmiany warunków umownych, w tym przede wszystkim postanowień odnoszących się do zmiany numeru konta. W umowach o kredy t hipoteczny z sygnaturą HL wygląda ło to następująco (zawieranych w okresie 25 kwietnia 2006 – 20 grudnia 2011 r. - vide: k. 1278 v. akt ): 14  §6 ust.6 „ Raty kredytu oraz inne należności związane z kredytem pobierane są z rachunku bankowego wskazanego w treści Pełnomocnictwa, stanowiącego załącznik do niniejszej Umowy. Kredytobiorca zobowiązany jest do utrzymania wystarczających środków na ww., uwzględniając możliwe wahania kursowe w przypadku kredytobiorców indeksowanych do waluty obcej. ” (vide : przykładowe umo wy przedłożone przez Bank : k. 681 akt, k. 866 akt ).  §15 „ Wszelkie zmiany Umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności, za wyjątkiem. 1. zmian w Regulaminie, 2. zmian w Taryfie, 3. zmian oprocentowania, 4. innych przypadków przewidzianych w Umowie lub Regulaminie .” (vide : przykładowe umowy przedłożone przez Bank : k . 684, k. 869 akt ). W przedmiotowym pełnomocnictwie zostały zawarte m.in. następujące informacje: „Pełnomocnictwo dotyczy rachunku bankowego prowadzonego przez EFG Eurobank Ergasia s S.A. Spółka Akcyjna Oddział w Polsce o numerze [TU NUMER KONTA]. (…) Udzielam (…) pełnomocnictwa do wykonywania w moim imieniu w okresie obowiązywania Umowy (…) następujących czynności: 1. obciążania Rachunku kwotami na pokrycie zobowiązań wobec Banku z tytułu kredytu, odsetek, prowizji, opłat, składek z tytułu ubezpieczenia, do których Kredytobiorca przystępuje za pośrednictwem Banku w związku z postanowieniami Umowy oraz innych kosztów związanych z Umową, w terminach ich wymagalności wynikających z Umo wy. (…) (vide: k. 848 akt, k. 887 akt , k. 1051 akt ). Niniejsze pełnomocnictwo wygasa z chwilą spełnienia wszystkich zobowiązań wynikających z Umowy. Pełnomocnictwo nie wygasa w razie śmierci mocodawcy. Zrzekam się prawa do odwołania niniejszego Pełnomocnic twa (…) ” (vide: k. 888 akt ) W Pełnomocnictwie nie ma informacji o możliwości jego jednostronnej zmiany przez Bank, co zresztą jest konsekwencją samej natury prawnej pełnomocnictwa, które jest jednostronną czynnością prawną nie może być w sposób arbitralny zmieniana przez inny podmiot. Pomimo, iż w okresie zawierania umów o kredyt hipoteczny z sygnaturą HL zmianie ulegały wzory Pełnomocnictw to w omawianym powyżej zakresie nie było różnic. Z kolei przy umowach o kredyt hipoteczny zawieranych przez Raiffeisen Bank Polska S.A. (np. o sygnaturze MG ) dla kredytu udzielanego we frankach szwajcarskich znajdowały się następujące zapisy: 15  §2 ust. 16 „Nr rachunku do spłaty Kredytu: XX XXXX XXXX XXXX XXXX XXXX.”  §10 ust. 13 „Należności Banku z tytułu umowy kredytu pobierane są z rachunku, o którym mowa w §2 ust. 16 Umowy (…).”  §18 ust. 3 „Zmiany treści umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności.” (vide: k. 666 - 679 akt , k. 1030 - 1036v. ). Z kolei przy umowach o kredyt hipoteczny zawieranych przez Raiffeis en Bank Polska S.A. (np. o sygnaturze CRD ) znajdowały się następujące zapisy:  §2 ust. 19 „Nr rachunku do spłaty Kredytu: XX XXXX XXXX XXXX XXXX XXXX.”  §10 ust. 1 „Spłata kredytu następuje poprzez wpłaty dokonywane na rachunek wskazany w §2 ust. 19 Umowy.”  §18 ust. 3 „Zmiany treści umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności.” (vide: k. 913 - 953, k. 600 - 610 akt). Zgodnie z §9 ust. 1 Regulaminu kredytu hipotecznego udzielanego przez POLBANK EFG (Załącznik nr 1 do umowy kredytu do skargi RBG.80.547. 2018) w brzmieniu: „ Raty kredytu pobierane są z rachunku bankowego Kredytobiorcy, prowadzonego w złotych wskazanego w umowie. 2. W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej: 1) raty kredytu podlegające spłacie wyrażone są w walucie obcej i w dniu wy magalności raty kredytu pobierane są z rachunku bankowego, o którym mowa w ust. 1, według kursu sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu.” Bank przedłożył także w zorzec umowy o kredyt hipoteczny , jaki stosowany był przez Bank bezpośrednio przed przejęciem przez BGŻ BNP Pa ribas S.A. Zgodnie z §8 ust. 6 umowy o kredyt hipoteczny „Rachunkiem właściwym do obsługi kredytu (spłaty kredytu wraz z odsetkami i innymi należnościami z Umowy) jest Rachunek 16 Bankowy w złotych: <<numer_rachunku_technicznego>>. Dodatkowo, Kredytobiorca dobrowolnie wskazuje następujący nr rachunku bankowego (rachunku płatniczego) prowadzonego przez Bank na rzecz Kredytobiorcy w złotych, z którego Bank będzie pobierać, bez odrębnych dyspozycji Kredytobiorcy, środki na spłatę wymagalnych zobowiązań Kredytobiorcy z Umowy, na podstawie pełnomoc nictwa zawartego w załączniku do Umowy stanowiącym jej integralną część: <<numer_rachunku_bankowego>> W związku ze wskazaniem przez Kredytobiorcę ww. rachunku bankowego (rachunku płatniczego) Kredytobiorcy oraz udzieleniem Bankowi pełnomocnictwa do ww. rac hunku bankowego (rachunku płatniczego) Kredytobiorcy, Kredytobiorca zapewnia na tym rachunku środki w wysokości wystarczającej do terminowego regulowania zobowiązań wobec Banku z tytułu Umowy, a dopiero w przypadku zamknięcia tego rachunku dokonuje spłaty zobowiązań wobec Banku na Rachunek Bankowy. W przypadku wcześniejszej spłaty Kredytu, rachunkiem właściwym do spłaty Kredytu przed terminem jest Rachunek Bankowy lub ww. rachunek bankowy (rachunek płatniczy) Kredytobiorcy, wskazany w dyspozycji wcześniejsz ej spłaty, z tym że w przypadku wcześniejszej spłaty Kredytu dokonywanej w wyniku sprzedaży Nieruchomości obciążonej hipoteką na rzecz Banku na zabezpieczenie roszczeń z tytułu Umowy, rachunkiem właściwym do wcześniejszej spłaty Kredytu jest zawsze Rachune k Bankowy. §37 „Wszelkie zmiany Umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności za wyjątkiem: 1) Zmian dokonanych na podstawie Klauzuli Modyfikacyjnej zawartej w poprzednim paragrafie; 2) Zmian dotyczących wysokości opłat i prowizji dokonanych na podstawi e postanowień Rozdziału 6 Części Trzeciej umowy, 3) Zmian oprocentowania spowodowanych zmianą wysokości Stopy Referencyjnej, 4) Innych przypadków wyraźnie przewidzianych w Umowie (jeśli brak wymogu zawarcia aneksu do Umowy jest wyraźnie przewidziany w Umowie). - vide: umowa o kredyt hipoteczny – wzorzec umowy o kredyt hipoteczny. Skargi konsumentów Konsumenci przesyłali do Prezesa UOKiK – wraz ze skargami na RBI w zakresie jednostronnej zmiany umowy – pisma, jakie otrzymali od Banku we wrześniu i październiku 2018 r. w zakresie informacji o planowanym podziale Banku oraz o tym, że podział Banku nie wymaga aneksowania umowy oraz nie wiąże się ze zmianą warunków finansowania Kredytu – vide: k. 103 - 105v., k. 151 - 152, k. 164 - 167v., k. 195 - 197. Skargi konsumentów z ałączono do przedmiotowego postępowania postanowieniem nr RBG - 77/2020 z dnia 4 września 2020 r. (vide: k. 72 akt: 23 skargi w formie papierowej oraz 23 skargi w formie elektronicznej na płycie CD). W przedmiocie jednostronnej zmiany numerów rachunków do s płaty kredytu d o Prezesa UOKiK napływały skargi konsumentów , którzy szczegółowo opisywali sytuację dotyczącą informowania przez Bank o połączeniu i podziale Banku , a także wynikających z 17 tego zmian rachunku bankowego do spłaty kredytu . Wskazywali oni równi eż na fakt istnienia w umowie klauzuli, iż „wszelkie zmiany Umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności”. Przykładowe skargi konsumenckie :  skarga konsumentki z dnia 19. 11 .2 018 r., w której wskazała ona, że „ w konsekwencji podjęcia przez Raiffeisen Bank Polska S.A. oraz BGŻ BNP Paribas S.A. decyzji dotyczącej dokonania zmian organizacyjnych w strukturze banku Raiffeisen Bank Polska S.A., klienci banku Raiffeisen Bank Polska S.A. zaczęli otrzymywać nadane do ni ch listami zwykłymi (bądź w marginalnych przypadkach listami poleconymi ) informacje dotyczące planowanego podziału banku . W listach tych wskazano, iż podział banku nie wymaga aneksowania umowy oraz nie wiąże się ze zmianą warunków finansowania kredytu. Jed nocześnie bank ten wskazywał, iż dla dalszej obsługi kredytu konieczna będzie zmiana rachunku do jego obsługi, która to zmiana obowiązywać miała od daty rejestracji podziału. Jak wskazywał Raiffeisen Bank Polska S.A w treści swoich pism rachunki te miały b yć bezpłatne , służyć wyłącznie do spłat raty kredytu, opłacanie składek ubezpieczeniowych oraz innych opłat związanych z prowadzeniem kredytu . Bank informował również, że obecne rachunki płatnicze prowadzone w Raiffeisen Banku Polska S.A., z których kredyt obiorcy dokonywali wcześniej spłat kredytu, przeniesione mają zostać do banku BGŻ BNP Paribas S.A. wraz ze środkami na nich zgromadzonymi (na dzień podziału). Od dnia rejestracji podziału banku, do obsługi kredytu miały być, według Raiffeisen Banku Polska S.A., potrzebne aż dwa numery rachunków , tj. nowy numer rachunku do spłaty rat (prowadzony w walucie kredytu) oraz rachunek do obsługi opłat związanych z kredytem (prowadzony w PLN). Wskazuję w tym miejscu, iż wyżej wskazana zmiana rachunków dokonana została przez bank jednostronnie, bez wiedzy i zgody jego klientów. Nadto, dziwi fakt, iż mimo, że obsługa kredytów powiązanych z walutą od dnia rejestracji podziału ma pozostać w gestii banku Raiffeisen International, rachunki do ich obsługi prowadzone by ć mają przez bank BGŻ BNP Paribas S.A. W tym miejscu należy zauważyć, że w treści stosowanych przez bank Raiffeisen Bank Polska S.A., wzorców umowy o kredyt hipoteczny (zależnie od roku i rodzaju umowy był to odpowiednio jej §14 lub §15 umowy, treść tych postanowień jest identyczna – jako przykład i jednocześnie na dowód istnienia takiego postanowienia w załączeniu fragment umowy zawieranej przez poprzednika banku Raiffeisen Bank Polska S.A. – EFG Eurobank Ergasias S.A. Spółka Akcyjna Oddział w Polsce ), ws kazane było, iż wszelkie zmiany Umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności, za wyjątkiem: zmian w Regulaminie, zmian w Taryfie, zmian oprocentowania, innych przypadków przewidzianych w Umowie lub Regulaminie. Zgodnie z treścią §6 ust. 6 umów: r aty kredytu oraz inne należności związane z kredytem miały być pobierane z rachunku bankowego wskazanego w treści pełnomocnictwa, stanowiącego załącznik do umów kredytu. Kredytobiorcy byli 18 zobowiązani do utrzymywania wystarczających środków na wyżej wymien ionych warunkach, uwzględniają możliwe wahania kursowe w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej. Zważywszy, że pełnomocnictwo stanowiło integralną treść umowy, zmiana czegokolwiek w treści wymagać powinna (zgodnie z przytoczonym powyżej §14 lub 1 5 umów) zawarcia przez strony pisemnych aneksów. Bank Raiffeisen Bank Polska S.A. jednakże zaniechał dokonania tej czynności i w sposób arbitralny próbuje dokonać zmiany w treści umowy poprzez zmianę rachunku bankowego do spłaty kredytu. Żaden z kredytobio rców nie wyrażał na taką zmianę zgody. Co więcej wskazać należy, że większość kredytobiorców o zmianie numeru rachunku bankowego dedykowanego do obsługi kredytu (a także o zmianie prowadzącego go banku) poinformowana została listem zwykłym. Bank nie zadba ł więc o to, by upewnić się, czy jego klienci faktycznie otrzymają informacje na temat tak istotnej zmiany, jaką jest rachunek bankowy dedykowany do spłaty kredytu. Brak woli ze strony banku Raiffeisen Bank Polska S.A. do zawarcia aneksów w przedmiocie zmi any rachunku do spłaty kredytu świadczy dodatkowo o fakcie, iż bank ten nie wziął pod uwagę konsekwencji, które niesie ze sobą nieprawidłowe powiadomienie kredytobiorców o zmianie rachunku bankowego do spłaty kredytu . Kredytobiorcy pozostają w tej chwili w niewiedzy, a co najmniej w niepewności do sposoby należytego wykonania przez nich zobowiązania kredytowego . Raiffeisen Bank Polska S.A. informuje, iż dotychczasowe rachunki bankowe wygasną (sic!), nowe zaś rachunki bankowe nie są przedmiotem umowy z kredytobiorcą . Nadto, sposób w jaki Bank dokonał zmiany jednego z istotnych postanowień umowy dokonany został w sposób sprzeczny z treścią samej umowy. W tym miejscu warto zauważyć, iż wbrew temu, co BANK Raiffeisen Bank Polska S.A. twierdził w przesyłany ch kredytobiorcom pismach, nowe rachunki, które otwarte miały zostać dla kredytobiorców nie były i nie są w istocie „bezpłatne”. Bank na swojej stronie internetowej, w treści informacji zawierającej szczegóły podziału banku, informuje bowiem, iż „począwszy od daty podziału Raiffeisen Bank Polska S.A. (planowanego na początek listopada br.) nowy rachunek będzie jedynym rachunkiem do spłat Pani/Pana kredytu hipotecznego w Raiffeisen Bank Polska S.A. (po przekształceniu w Raiffeisen Bank International AG Oddzi ał w Polsce w tymże Oddziale). Za korzystanie z nowych rachunków do spłat kredytu hipotecznego nie będą pobierane opłaty. Natomiast realizacja przelewów i wpłat gotówkowych na te rachunki z kont w innych bankach może się wiązać z opłatami zgodnymi z tabelą opłat i prowizji danego banku”. Informacja o jakichkolwiek opłatach związanych z „nowymi” rachunkami do spłaty kredytu nie została jednak kredytobiorcom przekazana w przesyłanych im listach, co również doprowadziło do dezorientacji po ich stronie. (vide: skarga konsumentki zarejestrowana w UOKiK pod sygn. akt: RBG.80.430.18.KL), vide: k . 81 - 84 akt administracyjnych . Na podobne okoliczności wskazywali także inni konsumenci, których skargi zostały włączone do materiału dowodowego i zarejestrowane pod następu jącymi sygnaturami:  skarga konsumenta z dnia 22.11.2018 r., sygn. akt: RBG.80.449.2018.KL (vide: k . 86 - 90 akt administracyjnych), 19  skarga konsumenta z dnia 15.11.2018 r., sygn. akt: RBG.80.462.18.KL (vide: k . 96 - 98 akt administracyjnych),  skarga konsumenta z dnia 13.11.2018 r., sygn. akt: RBG.80.460.18.KL (vide: k . 107 - 108 v. akt administracyjnych),  skarga konsumenta z dnia 13.11.2018. r., sygn. akt: RBG.80.458.18.KL (vide: k . 112 - 114 akt administracyjnych),  skarga konsumenta z dnia 16.11.2018 r., sygn. akt: RBG.80.89.2019.KL (vide: k . 116 - 121 akt administracyjnych), ,  skarga konsumenta z dnia 16.11.2018r., sygn. akt: RBG.80.444.2018.KL (vide: k . 154 - 157 akt administracyjnych), ,  skarga konsumenta z dnia 20. 11.2018 r., sygn. akt: RBG.80.446.2018.KL (vide: k . 160 - 161 v. akt administracyjnych),  s karga konsumenta z dnia 26.11.2018 r., sygn. akt: RBG.80.493.2018.KL (vide: k . 169 - 172 akt administracyjnych),  skarga konsumenta z dnia 29.11.2018 r., sygn. akt: RBG.80.494.2018.KL (vide: k . 174 - 178 akt admini stracyjnych),  skarga konsumenta z dnia 29.11.2018 r., sygn. akt: RBG.80.495.2018.KL (vide: k . 182 - 183 v. akt administracyjnych),  skarga konsumenta z dnia 27.11.2018 r., sygn. akt: RBG.80.491.2018.KL (vide: k . 190 - 191 akt administracyjnych), ,  skarga konsumenta z dnia 03.12.2018 r., sygn. akt: RBG.80.503.2018.KL (vide: k . 199 - 200 v. akt administracyjnych),  skarga konsumenta z dnia 05.12.2018 r., sygn. akt: RBG.80.521.2018.KL (vide: k . 409 - 412 akt administracyjnych),  skarga konsumenta z dnia 04.01.2019 r., sygn. akt: RBG.80. 29.2019.KL ( vide: k . 801 - 803 akt administracyjnych),  skarga zarejestrowana pod sygn. akt: RBG.80.1.19/KL : „24.09.2018 otrzymałem z adresu mail raiffeisen@raiffeisen.pl pismo w sprawie zmiany rachunku do spłaty kredytu z informacją, że zmiana rachunku będzie obowiązywać od daty zarejestrowania podziału banku w KRS. Bez podania konkretnej daty. Miała być ona podana w późniejszej, oficjalnej wiadomości o wpisaniu do KRS. Chciałbym dodać, że list, nie będący przesył ką poleconą, może budzić wątpliwości co do jego autentyczności jeśli chodzi o nadawcę. Jest to obawa, nie bezpodstawna biorąc pod uwagę mnogość oszustw i wyłudzeń, z którymi mamy ostatnio do czynienia na rynku finansowym, co do jego autentyczności. (…) 13.11.2018 r. ponieważ nie otrzymałem oficjalnej wiadomości o dacie wpisu do KRS podział banku (a miała to być oficjalna data obowiązywania nowego rachunku) wpłaciłem ratę za listopad na dotychczasowy nr konta w Raiffeisen Polbank – Raiffeisen Bank Polska S.A. 15.11.18r. otrzymałem mail, z listem w załączniku, z dnia 2.11.18r. w tytule nadawca widniał raiffeisen@raiffeisen.pl (co sugerowało, że nadawcą był Raiffeisen Polbank – Raiffeisen Bank Polska S.A.), w którym BGŻ BNP Paribas informuje, że zostałem jego klientem, i że zostało dokonane formalne przejęcie działalności podsta wowej Raiffeisen Polbank (Raiffeisen Bank Polska). Bez podania co do tej podstawowej działalności należy. Z treści załącznika do maila jasno wynika, że nie 20 ulegają zmianie „żadne numery rachunków” co upewniło mnie, że 13.11.18r. postąpiłem logicznie i wpła ciłem ratę na właściwy, dotychczasowy rachunek. 20.11.18r. otrzymałem sms od Raiffeisen Bank International AG S.A. w Polsce z informacją o braku wpłaty i prośbę o uregulowanie płatności mimo, że rata została uregulowana już wcześniej 13.11 . 18r. na dotychcz asowy nr rachunku. 23.11.18r. otrzymałem odpowiedź na moją reklamację nr 1, adresowaną do Raiffeisen Polbank w Warszawie ale od Raiffeisen Bank International oddział w Rudzie Śląskiej, w której bank usiłuje przekonać mnie, że to, że wprowadzono mnie w błąd za pomocą niespójnych informacji o zmianie numeru rachunku do spłaty jest moją winą. 3.12.18r. otrzymałem sms z Kruka o rzekomej zaległości i odpowiedziałem, że „zaległości nie ma bo rata została wpłacona na obowiązujący w tym czasie nr rachunku a na moim koncie jest olbrzymia nadpłata. 4.12.18r. otrzymałem list zwykły od Kruka, w którym informuje się mnie o rzekomej zaległości w spłacie oraz przypomina, że zostało do mnie wysłane pismo z Raiffeisen Bank Polska o zmianie nr rachunku nie zwracając jednak uw agi, że w piśmie tym poinformowano, że będzie dopiero w przyszłości podana data obowiązywania nowego numeru rachunku, więc czekałem na taką oficjalną informację.(…). Podkreślam, że z winy banku, na skutek dezinformacji zaginęła moja rata listopadowa i nie jestem w stanie uiścić raty grudniowej bo nie wiadomo gdzie.” (vide: k . 436 - 440 akt administracyjnych ),  skarga konsumencka zarejestrowana pod sygn. akt: RBG.80.2.2019.KL : „Zwracamy się do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów o sprawdzenie prawidłowości Przeniesienia Zorganizowanej Części przedsiębiorstwa w zakresie prowadzonej działalności oraz przeniesienia kredytów bez rachunków do obsługi tych kredytów, sposobu spłat rat kredytu – na jakie rachunki, sposobu logowania i prezentacji salda kredytu. Zgodnie z umową zawarta 24.04.2018 r. pomiędzy Polbank EFG zawsze raty kredytu pobierane są 12 dnia każdego miesiąca z rachunku bankowego kredytobiorcy wskazanego w umowie, Je steśmy jako kredytobiorcy zobowiązani zapewnić środki na poczet spłaty raty kredytu na tym koncie, co tez uczyniliśmy już 05.11.2018 r. aby mieć pewność, że 12.11.2018 r. bank będzie miał możliwość pobrania raty kredytu, 14.11.2018r. otrzymałam poczta mail owa informację od raiffeisen@raiffeisen.pl że 31 października 2018 r. Bank BGŻ BNP Paribas S.A. formalnie zakończył prawny proces przejęcia działalności podstawowej Raiffeisen Bank Polska S.A. Tym samym Bank BGŻ BNP Paribas przejął również wszelkie prawa i obowiązki względem klientów w zakresie zakupionej części Raiffeisen Bank Polska S.A. W załączniku otrzymałam także informację, że: Przejęcie podstawowej działalności Raiffeisen Bank Polska przez Bank BGŻ BN P Paribas nie wymaga od Państwa podejmowania żadnych dodatkowych działań. Numery rachunków bankowych nie ulegają zmianie. Z powyższego wynika, że dla nas jako klientów nic się nie zmienia tylko poza nazwą banku, który teraz obsługuje nasz kredyt. 14.11.201 8r. o godz. 12:35 xxx otrzymał smsa od RBI PL o treści: „Informujemy, że minął termin płatności raty kredytu. Prosimy o uregulowanie zaległości w wysokości 377.66 CHF. Przypominamy, że od 31 października 2018 r. nowy numer do spłaty raty to xxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxx . W związku z tym, że nie zostaliśmy o tym poinformowani wcześniej nic nie wiedzieliśmy o zmianie nr kont. Dlaczego nikt nas 21 o tym nie poinformował przed 12.11.2018 r. kiedy mija termin spłaty raty kredytu? Dlaczego mamy wpłacać nie małe kwoty n a konto podane w smesie.(…) Prosimy o interwencję i kontrolę tej samowoli bankowej niezgodnej z naszym prawem. (…) Umowa podpisana przez nas i bank obowiązuje obie strony, a nie tylko nas. Jakiekolwiek zmiany powinny być zapisywane poprzez aneks do umowy, a nie sms. To jest straszne, że w naszym Państwie nie mamy znikąd pomocy i wsparcia, a banki robią sobie z nami co chcą. Mamy nadzieję, że otrzymamy wsparcie i pomoc. Bardzo prosimy. (vide: k . 456 - 456 v. akt administracyjnych),  s karga konsumen cka z dnia 23.11.2018 r. zarejestrowane pod sygn. akt: RBG.80.488.2018 : „ W związku z otrzymaniem nieautoryzowanego, zwykłego pisma o zmianie kredytodawcy i zmianie rachunków bankowych do obsługi kredytu informujemy, że do czasu otrzymania oficjalnego pisma podpisanego przez osoby reprezentujące instytucje bankowe w tej sprawie, traktujemy otrzymane zwykłe pismo jako próbę wyłudzenia środków fin ansowych przez nieuprawniony podmiot. Oczekujemy odpowiedzi w terminie do 14 dni a do czasu wyjaśnienia sprawy, przedstawienia odpowiednich pełnomocnictw i potwierdzonych informacji podpisanych przez upoważnione osoby, wyjaśnienia wątpliwości dotyczących p rawidłowego rachunku do spłaty kredytu oraz rachunku do opłat związanych z ubezpieczeniem nieruchomości – wszelkich płatności i zasileń dokonywać będziemy na dotychczasowe, obowiązujące zgodnie z ważnymi dokumentami konta. Zgodnie zapisami umowy o kredyt h ipoteczny jesteśmy zobowiązani do utrzymywania środków niezbędnych do spłaty raty i z tego wywiązaliśmy się i wywiązujemy się zawsze w terminie, a spłaty rat pobierane są automatycznie przez Bank z rachunku bankowego wskazanego w umowie, aneksie i załączni kach. Jakakolwiek zmiana umowy czy pełnomocnictwa do dysponowania rachunkiem oraz do wykonywania przez Bank czynności w imieniu kredytodawcy – zgodnie z par.14 umowy wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności. (…) Wszystkie zobowiązania spłacane są w te rminie na bieżąco, na ustalone w dokumentach, podpisanych przez Bank i kredytobiorców konta bankowe. O powyższej sytuacji i o działaniach stawiających kredytobiorców hipotecznych w skandalicznej sytuacji poinformujemy odpowiednie instytucje, media oraz UOK iK.” (vide: k . 186 - 187 akt administracyjnych ), );  skarga konsument a z dnia 24 lutego 2020 r. zarejestrowana pod sygn. akt: RBG.644.35.20.KL: „Bank narusza warunki umów kredytów zawartych z konsumentami i bezprawnie jednostronnie narzuca kredytobiorcom bę dącym konsumentami nowe warunki spłaty umowy kredytu, wbrew ich treści oraz wypowiada umowy kredytu wobec kredytobiorców, którzy spłacają raty kredytu na warunkach określonych w umowie kredytu, tj. zgodnie z treścią umów kredytu i wieloletnią praktyką spła ta rat dokonywana była na rachunek kredytobiorcy i raty pobierane były przez Bank na podstawie pełnomocnictwa, natomiast Bank żąda, aby spłata rat dokonywana była na rachunki techniczne Banku, jednostronnie narzucone przez Bank z rażącym naruszeniem postan owień umowy kredytu oraz wbrew podstawowej zasadzie prawa cywilnego, zgodnie z którą do zmiany umowy konieczna je st zgoda jej stron. Bank wprowadza konsumentów w błąd twierdząc, że nie ma możliwości pobrania środków z rachunków bankowych przeznaczonych do 22 spłaty kredytu i narzuca no w e warunki dotyczące spłaty rat kredytu, twierdząc, że zmiana ma charakter techniczny mający na celu wskazanie nowych rachunków do spłaty, podczas gdy w rzeczywistośc i zmiana dotyczy sposobu spłaty kredytu, który został precyzyjn ie uregulowany w umowie o kredyt, do czego wymagana jest zgoda kredytobiorcy. Bank bez żadnej podstawy prawnej ani umownej nęka konsumentów, stosuje praktyki mające charakter przymusu i szantażu, bezprawnie grozi konsumentom wypowiedzeniem umowy kredytu w związku z rzekomym brakiem spłaty rat kredytu w sytuacji, gdy raty spłacane są na warunkach określonych w umowie kredytu. Bank przekazuje informacje o rzekomych zaległościach wnioskodawcy w spłacie rat kredytowych do Biura Informacji Kredytowej S.A. oraz i nnych rejestrów dłużników oraz biur informacji gospodarczej w sytuacji, gdy wnioskodawca nie zalega z płatnością żadnych rat kredytowych wobec pozwanego należnych Bankowi, albowiem spłata takich rat była i wciąż jest dokonywana na warunkach zgodnych z umow ą kredytu ”. (vide: k . 1461 akt administracyjnych) . Ponadto, pozostałe skargi konsumenckie na RBI, złożone w formie mailowej zostały zgrane na płytę DVD, znajdującą się na k. 1333 akt administracyjnych . Działania Banku po wystąpieniu opóźnień konsumentów w płatnościach W piśmie z dnia 16 września 2020 r. Bank wskazał, że w przypadku gdy mimo wysłania pisma informującego o zmianie rachunku służących do spłat rat kredytu Klient nadal dokonywał spłat na rachunek wskazany w umowie kredyto wej i wystąpiło przeterminowanie w rozliczeniu pomiędzy Klientem a RBI Oddział w Polsce podejmowane były następujące czynności: - pracownicy Banku przekazywali informacje o nowym rachunku służącym do spłat rat kredytu, - wysyłane były pisma wyjaśniające d o klientów, - w przypadku zgłoszenia takiej woli przez klienta przygotowywane były aneksy dotyczące zmiany rachunków do spłaty, - umowy kredytowe nie były wypowiadane w przypadku toczącego się procesu reklamacyjnego, po jego zakończeniu działania windykac yjne były kontynuowane, - proces windykacyjny przebiegał zgodnie ze standardami / procedurami obowiązującymi w Banku, - raportowanie przeterminowań do BIK od dnia podziału – 31 października 2018 r. do dnia 7 grudnia 2018 r. zostało wstrzymane w celu unikn ięcia zaraportowania przeterminowania powstałego w wyniku technicznych problemów ze spłatą związanych m. in. ze zmianą rachunku. 23 W piśmie z dnia 21 grudnia 2022 r. Bank wyjaśnił, iż po 7 grudnia 2018 r. w przypadku braku zapewnienia środków na spłatę kr edytu na nowym rachunku Bank raportował do BIK S.A. wszystkich klientów, także tych, którzy mieli przeterminowanie. Funkcjonowała również procedura windykacyjna, polegająca na wysłaniu sms - ów, wysłaniu pism oraz kontakcie telefonicznym a następnie dochodzi ło do wypowiedzenia umowy (vide: k. 1419 - 1420v. a kt administracyjnych). RBI wskazał także w ww. piśmie, iż w 2019 r. Bank zawarł xxx aneksów w zakresie zmiany rachunku do spłaty kredytu oraz wypowiedział xxx umów z uwagi na brak wpłaty rat na rachunek po zmianie. Bank zaznaczył ponadto, w ww. piśmie, że nie miał wiedzy , czy Klient zapewniał środki na spłatę kredytu na poprzednio wskazany w umowie kredytu rachunek powołując się na Plan Podziału zaakceptowany przez Komisję Nadzoru Finansowego oraz wskazując, że rachunki te są prowadzone przez Bank BNP Paribas S.A. Natomi ast, jeśli chodzi o naliczanie odsetek za opóźnienie w płatnościach, Bank wskazał, iż w przypadku braku zapewnienia środków na spłatę kredytu na nowym rachunku służącym do spłaty kredytu, naliczanie odsetek przebiegało zgodnie z obowiązującymi procedurami oraz zapisami umów kredytowych. Liczba konsumentów z zaległościami wynoszącymi co najmniej jednej dzień w spłacie raty grudniowej (w 2018 r.) oraz styczniowej (w styczniu 2019 r.) wyniosła odpowiednio xxxxx i xxxxx kredytobiorców. Z tej grupy kredytobiorc ów w miesiącu poprzedzającym podział (tj. w październiku) zadłużenie miało odpowiednio xxxxxx oraz xxxxx kredytobiorców (vide: k. 1281 akt admin.). Z przedłożonych przez Bank uwierzytelnionych kserokopii umów o kredyt hipoteczny wynika, iż Bank jest uprawn iony do pobierania od zadłużenia przeterminowanego odsetek w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie . Przykładowe postanowienia z przedłożonych przez Bank umów kredytu hipotecznego brzmiały w sposób następujący: „ W przypadku gdy Kredytobiorca nie dok ona spłaty raty kapitałowo - odsetkowej w terminach ustalonych w Umowie Kredytu lub dokona spłaty w niepełnej wysokości, niespłacona należność staje się Zadłużeniem Przeterminowanym. Od zadłużenia przeterminowanego Bank nalicza i pobiera Odsetki Podwyższone bez odrębnego wezwania do zapłaty . ” ( vide: §13 ust. 1 i 2 - k. 6 0 7 akt ) . „ Od zadłużenia przeterminowanego Bank nalicza i pobiera Odsetki Podwyższone bez odrębnego wezwania do zapłaty . ” (vide: §13 ust. 2, k. 6 75 akt). „ Od zadłużenia przeterminowanego Bank pobiera odsetki o charakterze zmiennym, które w dniu sporządzenia umowy wynoszą 16% w stosunku rocznym. ” (vide: §8 ust. 1 - k. 682 akt administracyjnych). 24 Ponadto, Bank poinformował, iż od dnia 8 lutego 2019 r. do dnia 21 grudnia 2022 r. nie zostały wprowadzone żadne zmiany związane z płatnościami za korzystanie z nowych rachunków do spłaty kredytu oraz rachunków do opłat związanych z kredytem. Konsumenci mogą korzystać z rachunków prowadzonych przez Bank służących do s płaty kredytu denominowanego/ indeksowanego do franka szwajcarskiego bez ponoszenia opłat. Z powyższego wynika zatem, że , w ocenie Banku , wprowadzona zmiana była wiążąca i skoro poinformowali konsumenta, choćby w formie jednostronnego oświadczenia woli, o zmianie numeru rachunku do spłaty to konsument powinien wpłacać należności z tytułu spłaty kredytu na to zmienione konto. Ponadto, w przypadku, w którym konsument nie dostosował się do zmian prowadzone było postępowanie windykacyjne wobec niego a po 7 gr udnia 2018 r. wznawiane były także raportowanie przeterminowanych płatności konsumenta do BIK. Bank wskazał, że od dnia podziału do dnia wystawienia pisma z dnia 16 września 2020 r. wypowiedział xxx umowy kredytowe, wśród których jest xx przypadków, gdzie miała miejsce reklamacja związana ze zmianą rachunku do spłaty. W grupie kwestionujących xx klientów nie dokonało żadnej wpłaty na wskazany po zmianie przez Bank rachun ek (vide: k. 1338 v akt admin). Natomiast na rachunek wskazany w umowie kredytowej prze kazywane są środki w celu spłaty kredytu w przypadku jednego klienta. Prezes UOKiK ustalił ponadto, iż Raiffeisen Bank International AG Oddział w Polsce osiągnął w 2021 r. łączny obrót , na który składają się łączne przychody Spółki wykazane w Sprawozdaniu z całkowitych dochodów , w wysokości xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxx (vide: k . 1399 akt admin.). W świetle powyższego Prezes UOKiK zważył, co następuje: Naruszenie interesu publicznego Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ochrona interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowana w ramach działań Prezesa UOKiK jest prowadzona w interesi e publicznym. Prezes UOKiK podejmuje się ochrony interesów konsumentów wyłącznie w interesie publicznym, tzn. wtedy, gdy daną praktyką przedsiębiorcy może być dotknięty każdy konsument w analogicznych okolicznościach 6 . Warunkiem koniecznym do uruchomienia instrumentów określonych w tej ustawie jest zatem zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców naruszają jej przepisy i jednocześnie stanowią zagrożenie dla interesu publicznego, bądź też naruszają ten interes. Podejmując więc działania określone w przywołanej ustawie, organ ochrony konkurencji występuje w funkcji rzecznika interesu publicznego 7 . Z przywołanej klauzuli 6 Por. wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 stycznia 2009 r., sygn. akt XVII Ama 26/08. 7 Wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 4 lipca 2001r., sygn. akt XVII Ama 108/00. 25 generalnej wynika zatem, iż Prezes UOKiK podejmuje działania jedynie wtedy, gdy w następstwie działań naruszają cych ustawę zagrożony lub naruszony został interes publiczny. Niniejsze postępowanie dotyczy stosowania przez przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w zakresie wprowadzania konsumentów w błąd poprzez rozpowszechnianie nieprawdzi wych informacji co do zmiany warunków umów kredytów i pożyczek hipotecznych indeksowanych lub denominowanych do franka szwajcarskiego (CHF) w postaci jednostronnej zmiany numerów rachunków bankowych do obsługi kredytów i pożyczek, a więc praktyk dotyczącyc h produktów, z których konsumenci korzystają powszechnie. Oznacza to de facto, że przedmiotowe praktyki mogły dotyczyć nieokreślonego z góry kręgu adresatów, a zatem mogły naruszać zbiorowy interes konsumentów. Uznać zatem należy, iż niniejsze postępowanie prowadzone było w interesie publicznym. Bezprawność działania przedsiębiorcy Przepis art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 275 – dalej: uokik ) stanowi, iż „zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów ”, natomiast art. 24 ust. 2 uokik określa, iż przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami zachowanie przedsiębiorcy, w szczególności stosowanie nieuczciw ych praktyk rynkow ych (pkt 3). Oceny, czy w danym przypadku mamy d o czynienia z praktykami określonymi w wyżej wymienionych przepisach należy dokonać na podstawie ustalenia łącznego spełnienia trzech przesłanek, którymi są: A. status przedsiębiorcy, B. bezprawność tych działań, C. naruszenie zb iorowych interesów konsu mentów. A. Przedsiębiorca Zgodnie z art. 4 pkt 1 uokik, przez przedsiębiorcę rozumie się m.in. przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 20 23 r. poz. 221 ze zm.) . Jednocześnie art. 4 ust. 1 ww. ustawy reguluje, że przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą. Natomiast stosown ie do art. 3 Prawa przedsiębiorców, działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu, prowadzi na terenie Rzeczypospolitej Polskiej o d dnia 5 listopada 2018 r. działalność gospodarczą w ramach oddziału Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce (wpisanego do 26 rejestru KRS pod numerem 0000753494) . Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu jest wpisany do rejestru spółek prowadzonego przez Sąd Gospodarczy w Wiedniu pod numerem FN 122119 m. Ww. przedsiębiorca prowadzi w Polsce działalność za pośrednictwem oddziału - Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce wpisan ego do rejestru KRS pod numerem 0000 753494 p rowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, XII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego oraz posiada NIP: 108 - 00 - 22 - 658 . J est następcą prawnym Raiffeisen Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie (KRS 0000014540), który z dniem 4 lutego 2019 r. został wykreślony z Rejestru Przedsiębiorców. Przedmiotem działalności Oddziału Spółki w Polsce jest m. in. pozostałe pośrednictwo, pieniężne, pozostała finansowa działalność usługowa gdzie indziej niesklasyfikowana z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszy emerytalnych, pozostała działalność wspomagająca usługi finansowe z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszy emerytalnych. Połączenia transgraniczne spółek kapitałowych regulują przepisy art. 516 1 - 516 18 k.s.h. Przepisy te nie zwierają jednak regulacji na temat skutków sukcesji wywołanej połączeniem transgra nicznym, zwłaszcza w zakresie praw i obowiązków administracyjno - prawnych a także odpowiedzialności wynikającej z przepisów prawa administracyjnego. Po regulacje w tym zakresie należy zatem sięgnąć do przepisów ogólnych dotyczących łączenia się spółek, tj. do przepisów art. 491 - 497 k.s.h. W tym rozdziale znajduje się przepis art. 494 § 1 k.s.h., który reguluje kwestie sukcesji po połączeniu się spółek. Zgodnie z treścią art. 494 § 1 k.s.h. Spółka przejmująca albo spółka nowo zawiązana wstępuje z dniem połą czenia we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej albo spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki. Z przepisu tego wprost zatem wynika, iż spółka przejmująca, w tym przypadku - Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu Oddział w Polsce prz ejmuje wszystkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej. Dotyczy to nie tylko sytuacji, w której prawa i obowiązki zostały już stwierdzone aktem administracyjnym ale także te, które nie są jeszcze dostatecznie skonkretyzowane. W niniejszej sprawie chodzi bowiem o obowiązki wynikające z mocy prawa, tj. przepisu zakazującego dokonywania konkretnych praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W tym zakresie szerokie wyjaśnienia przedstawił Sąd Najwyższy, który w wyroku Sądu Najwyższego - Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych z dnia 19 września 2019r. wydanym w sprawie I NSK 78/18 stwierdzono: Z art. 494 KSH wynika generalna zasada sukcesji praw i obowiązków o charakterze administracyjnym. Wspomniany przepis zakłada wstąpienie spółki przejmującej w całą sytuację prawną spółki przejmowanej, na którą składają się wszystkie prawa i obowiązki, i nie ma podstaw by art. 494 § 1 KSH traktować jako unormowanie ograniczone tylko do praw i obowiązków z zakresu prawa prywatnego oraz wyłączenie takich aktów administracyjnych, które przyznawałyby prawa spółce przejmowanej. Zasada ogólnej sukcesji praw i obowiązków admin istracyjnych, o ile co innego nie wynika z ustaw, jest konsekwencją sukcesji uniwersalnej, o której stanowi art. 494 § 1 KSH. 27 Rozwinięcie tej tezy znalazło się w uzasadnieniu tego orzeczenia, które wprost odnosi się do sytuacji niniejszej sprawy. Mianowici e Sąd Najwyższy stwierdził, iż słusznie wskazano w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2017 r. 8 (III SK 15/16) oraz wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej („TSUE”) w sprawie C - 343/13 Modelo Continente Hipermercados SA, że: Następstwo praw ne regulowane przez art. 494 § 1 KSH zakłada wstąpienie spółki przejmującej w całą sytuację prawną spółki przejmowanej, na którą składają się prawa i obowiązki tej ostatniej o różnej treści i charakterze . (…) sukcesja uniwersalna obejmuje także samą odpowi edzialność za niestwierdzone decyzją wydaną przed przejęciem naruszenie przepisów sankcjonowanych karą grzywny, zaś użyte w przepisie art. 494 KSH sformułowane „połączenie przez przejęcie” powoduje przeniesienie na spółkę przejmującą obowiązku zapłaty grzy wny nałożonej ostateczną decyzją po tym połączeniu za wykroczenie popełnione przez spółkę przejmowaną przed połączeniem. Konkludując Sąd Najwyższy stwierdził, iż : „ sukcesja uniwersalna, o której mowa w art. 494 § 1 KSH w kontekście wstąpienia w sytuację p rawną spółki przejmowanej, obejmować będzie także odpowiedzialność za delikt administracyjny popełniony przez spółkę przejmowaną przed jej przejęciem przez spółkę przejmującą. W konsekwencji dopuszczalne jest wszczęcie postępowania administracyjnego przeciwko spółce przejmującej i w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów, wymierzenie jej kary za naruszenie prawa spowodowane przez spółkę przejętą ” . Nie ulega zatem wątpliwości, że RBI jako następca prawny Raiffeisen Bank Polska S. A. z siedzibą w Warszawie, posiada status przedsiębiorcy w rozumieniu powoływanego powyżej art. 4 pkt 1 uokik i jako kontynuator działalności Raiffeisen Bank Polska S.A. może być stroną postępowania przed Prezesem UOKiK . Status taki posiadał także Raiffeisen Bank Polska S.A. Tym samym, zarówno Raiffeisen Bank Polska S.A , jak i jego następca prawny przy wykonywaniu działalności gospodarczej, podlega ją rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów i odpowiedzialność za działania jego poprzed nika jak i mo że być ocenian a w aspekcie naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów . Mając powyższe na uwadze uznać należy, iż Raiffe isen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu (jako następca prawny Raiffeisen Bank Polska S.A. stosującego praktykę, o której mowa w pkt I niniejszej decyzji ) - prowadząc działalność gospodarczą jako osoba prawna - jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 uokik. Tym samym, jego działania mogą podlegać ocenie w aspekcie naruszen ia zakazu stosowania przez Raiffeisen Bank Polska S.A. praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. B. Bezprawność działań. Bezprawność w rozumieniu art. 24 ust. 1 uokik polega na zachowaniu przedsiębiorcy - w postaci działania, jak również zaniechania - które jest sprzeczne z powszechnie 8 wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2017 r. , sygn. akt: III SK 15/16; 28 obowiązującym porządkiem prawnym lub dobrymi obyczajami. Bezprawność jest przy tym czynnik iem obiektywnym, a więc niezależna jest od winy i jej stopnia, jak również bez znaczenia jest świadomość przedsiębiorcy istnienia naruszeń lub wystąpienia szkody. Praktyka opisana w pkt I sentencji decyzji W świetle przepisu art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 uokik - zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, przez które rozumie się godzące w nie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami zachowanie przedsiębiorcy, w szczególności stosowanie nieuczciwych praktyk rynkowych. W ocenie Prezesa UOKiK, w analizowanym przypadku bezprawność działań podejmowanych przez Bank polega na naruszeniu zakazu określonego w art. 3 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 roku o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2017r. poz. 2070) - dalej: upnpr - tj. zakazu stosowania nieuczciwych praktyk rynkowych. Zgodnie z art. 4 ust. 1 upnpr stosowana przez przedsiębiorcę wobec konsumentów praktyka rynkowa jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w i stotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Co istotne, w art. 4 ust. 2 upnpr wskazane zostało, iż za nieuczciwą praktykę rynkową uznaje się w szczególności praktykę rynkową wprowadzającą w błąd. Taka praktyka nie podlega ocenie w świetle przesłanek określonych w ust. 1. Oznacza to, że praktyka rynkowa wprowadzająca w błąd już z sama z siebie narusza dobre obyczaje i może zniekształcać zac howanie rynkowe konsumentów. Przez praktykę rynkową rozumie się zgodnie z art. 2 pkt 4 upnpr - działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, sposób postępowania, oświadczenie lub informację handlową, w szczególności reklamę i marketing, bezpośrednio związane z promocją lub nabyciem produktu przez konsumenta. Wskazać przy tym należy, że w punkcie (13) preambuły Dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych 9 (która stanowiła podstawę do implementacji do polskiego porządku prawnego przepisów upnpr) wskazano, że „ Aby utrzymać zaufanie konsumentów, ten ogólny zakaz powinien mieć zastosowanie do nieuczciwych praktyk handlowych, istniejących między przedsiębiorcą a konsumentem zarówno w stosunkach pozaumownych, po zawarciu umowy, jak i w trakcie jej wykonywania ”. W do ktrynie słusznie przyjmuje się, że praktyka rynkowa może zaistnieć zanim stosunek prawny z konsumentem zostanie nawiązany, jak również w trakcie jego trwania lub nawet po zakończeniu trwania danego stosunku prawnego. Możliwa jest sytuacja, w której przedsi ębiorca będzie posiadał i stosował umowy zgodnie z prawem, ale dopuści się nieuczciwej praktyki rynkowej poprzez działanie o charakterze faktycznym, a nie prawnym 10 . Tożsame stanowisko prezentowane jest również przez Sąd Najwyższy. W 9 Dyrektywa 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotycząca nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniająca dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady. 10 E. Rutkowska - Tomaszewska, Ochrona prawna klienta na rynku usług bankowych , Warszawa 2013, s. 663. 29 jednym z rozstrzygnięć uznał on, iż „ zakresem pojęcia „praktyki rynkowej" na użytek ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym objęte są nie tylko marketingowo - reklamowe zachowania przedsiębiorców, ale całe spektrum zachowań, które w nieuczciwy sposób mogą oddziały wać na podjęcie przez konsumenta decyzji zarówno co do samego zawarcia umowy o określonej treści, jak i działania konsumenta po nawiązaniu z przedsiębiorcą stosunku prawnego” . Powyższe stanowisko jest powszechnie przyjmowane w orzecznictwie 11 . Pojęcie produ ktu wskazane w art. 2 pkt 3 upnpr ma szeroki zakres i obejmuje także usługę. Zatem, sposób w jaki Bank wykonuje umowy o kredyt hipoteczny spełnia powyższe kryteria i może zostać uznane za praktykę rynkową w rozumieniu niniejszej ustawy. Z kolei przepis art . 5 ust. 1 upnpr stanowi, że praktykę rynkową uznaje się za działanie wprowadzające w błąd, jeżeli działanie to w jakikolwiek sposób powoduje lub może powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Interpretując zatem pojęcie praktyki wprowadzającej w błąd należy stwierdzić, że jest to każda praktyka, która w jakikolwiek sposób, w tym również przez swoją formę, może wywoływać skutek podjęcia przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, któ rej inaczej by nie podjął. Zgodnie z art. 5 ust. 2 pkt 1 upnpr wprowadzającym w błąd działaniem może być w szczególności rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji. Przez decyzję dotyczącą umowy należy rozumieć każdą decyzję konsumenta, co do tego, czy, w jaki sposób i na jakich warunkach dokona zakupu, zapłaci za produkt w całości lub w części, zatrzyma produkt, rozporządzi nim lub wykona uprawnienie umowne związane z produktem, bez względu na to, czy konsument postanowi dokonać określonej czynności, czy też powstrzymać się od jej dokonania (art. 2 pkt 7 upnpr). Należy w tym miejscu wskazać, iż pojęcie „decyzji dotyczącej umowy” jest rozumiane szeroko 12 . W okolicznościach niniejsze j spraw y decyzją dotyczącą umowy jest to, jak zachowanie przedsiębiorcy wpływa na dalsze wykonywanie kontraktu przez konsumenta (tj. czy zdecyduje się przelewać środki pieniężne na nowo konto wskazane przez Bank, czy też zachowa się tak, jakby w ogóle tego pisma nie otrzymał i nie wywoływało to względem niego skutków, co może wiązać się z różnymi negatywnymi konsekwencjami dla konsumenta ze strony Spółki). Z punktu widzenia kwestionowania zachowania Banku jako praktyki wprowadzającej w błąd istotne jest to, że w wyniku działań Spółki konsument może podjąć działania lub zaniechać określonych działań, które w normalnych okolicznościach (czyli bez ingerencji ze strony przedsiębiorcy w sposób wykonywania kontraktu) by nie wystąpiły. Model przeciętnego konsumenta Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym posługuje się pojęciem przeciętnego konsumenta. To w odniesieniu do przeciętnego konsumenta powinna być 11 Np. wyrok SOKiK z dnia 18 wrz eśnia 2015 r., sygn. akt XVII Ama 74/14; wyrok SOKiK z dnia 10 lutego 2014 r., sygn. akt XVII Ama 173/11. 12 wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 2014 r., sygn.. akt III SK 34/13; wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 19 grudnia 2013 r., sygn. akt C - 281/ 12 30 dokonywana ocena każdej praktyki rynkowej. Przepis art. 2 pkt 8 u pnpr za przeciętnego uznaje ko nsumenta, który jest dostatecznie dobrze poinformowany, uważny i ostrożny. Ustawa w ymaga zarazem dokonania oceny tych cech z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych, językowych i przynależności danego konsumenta do szczególnej grupy konsumentów, przez którą rozumie się dającą się jednoznacznie zidentyfikować grupę konsumentów, szczególnie podatną na oddziaływanie praktyki rynkowej lub na produkt, którego praktyka rynkowa dotyczy, ze względu na szczególne cechy, takie jak wiek, niepełnosprawność fi zyczna lub umysłowa. Definicja przeciętnego konsumenta zamieszczona w ustawie o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym jest wynikiem dorobku orzeczniczego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE, Trybunał) . Stopniowy rozwój orzecz nictwa TSUE doprowadził do utrwalenia modelu konsumenta jako konsumenta rozważnego, przeciętnie zorientowanego, mającego prawo do rzetelnej informacji niewprowadzającej w błąd, zawierającej wszelkie niezbędne dane wynikające z funkcji i przeznaczenia daneg o towaru. Na każdym etapie zawarcia umowy przeciętny konsument ma prawo odbierać kierowane do niego przekazy w sposób dosłowny zakładając, że przedsiębiorca, od którego pochodzą, przekazuje mu informacje w sposób dostatecznie jasny, jednoznaczny i niewprow adzający w błąd. W świetle orzecznictwa Trybunału, poziom percepcji i uwagi konsumenta różni się w zależności od tego, jakiego produktu dotyczy praktyka rynkowa oraz w jakich okolicznościach produkt ten jest nabywany 13 . Motyw 18 preambuły dyrektywy 2005/29/WE określa , że przeciętny konsument jest dostatecznie dobrze poinformowany oraz dostatecznie uważny i ostrożny, z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych i językowych . Stąd d la ustalenia, czy dana praktyka wprowadza w błąd, konieczne jest uwzględnienie domniemanych oczekiwań przeciętnego konsument a , który jest dostatecznie dobrze poinformowany oraz dostatecznie uważny i ostrożny. 14 W przedmiotowej sprawie konstruowany model przeciętnego konsumenta dotyczy konsumenta, który jest stroną zawa rtej z Bankiem umowy o kredyt hipoteczny indeksowany lub denominowany do waluty obcej. Przyjąć należy, że tego rodzaju umowy zawierane mogły być przez wszystkich konsumentów, dlatego też propozycja kierowana przez RBI w toku wykonywania tychże umów adreso wana była do niedookreślonej grupy osób fizycznych, konsumentów, którzy zawarli umowę o kredyt hipoteczny z RBI i jego poprzednikami prawnymi w celu bezpośrednio niezwiązanym z działalnością gospodarczą. Charakter oferowanej usługi finansowej nie wskazuje na to, by Spółka kierowała swoje praktyki do szczególnej grupy konsumentów, która mogłaby zostać wyodrębniona na podstawie 13 Por. C - 342/97 Lloyd Schuhfabrik Meyer Rec. 1999, s. I - 3819, pkt 26; C - 299/99 Philips Rec. 2002, s. I - 5475, pkt 63, a także wyroki z 2007 r. w sprawach C - 353/03 Nestle przeciwko Mars, pkt 25; T - 241/05 Procter & Gamble, pkt 43; T - 33/04 House of Donut Int, pkt 50 - 51. 14 Wytyczne dotyczące wykładni i stosowania dyrektywy 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym, (2021/C 526/01), uzasadnienie do Motywu 18, 31 określonej i wspólnej im cechy. Przyjęty zatem w niniejszej sprawie model przeciętnego konsumenta nie odwołuje się do szczególnej gru py konsumentów. Przez przeciętnego konsumenta należy zatem rozumieć konsumenta rozważnego, dostatecznie dobrze (przeciętnie) poinformowanego oraz dostatecznie uważnego i ostrożnego 15 , mającego prawo do uzyskiwania od przedsiębiorcy rzetelnych informacji przekazywanych w sposób niewprowadzający w błąd. Wskazanie na cechy takie jak dostateczne poinformowanie, uwaga oraz ostrożność określa pewien zespół cech mentalnych konsumenta (jego „ przeciętność”), polegający na tym, że z jednej strony możemy wymagać od niego pewnego stopnia wiedzy i orientacji w rzeczywistości, lecz z drugiej strony nie możemy uznać, że jego wiedza jest kompletna i profesjonalna. W związku z tym pojęcie przeciętnego konsumenta, zgodnie z dyrektywą o nieuczciwych praktykach handlowych, powinno być zawsze interpretowane z uwzględnieniem art. 114 Traktatu, który przewiduje wysok i poziom ochrony konsumentów 16 . W niniejszej sprawie przeciętny konsument nie ma wykształceni a prawniczego oraz wieloletniego doświadczenia w pracy w instytucji finansowej. Nie posiada również specjalistycznej wiedzy odnośnie do ewentualnej możliwości dokonywania przez przedsiębiorców zmian (i ich zakresu) w wykonywanych umowach , w szczególności w sposób jednostronny . Nie jest więc w stanie zweryfikować poprawności działania przedsiębiorcy i ewentualnych konsekwencji w związku ze zmianami warunków umowy zawartej na czas oznaczony. W niniejszej sprawie przeciętny konsument, zawierający z Bankiem umo wę, ma prawo oczekiwać, że będzie ona wykonywana w taki sposób, w jaki uzgodniły to w jej treści strony umowy. Dodatkowo, przeciętny konsument ma prawo przypuszczać, że Bank przesyłając mu informację o zmianach warunków wykonywanej umowy o kredyt hipoteczn y, będzie działał zgodnie z przepisami prawa i dobrymi obyczajami. Działanie wprowadzające w błąd W niniejszym zarzucie działania Spółki, wprowadzające konsumentów w błąd , polegają na przesłaniu do nich informacji o jednostronnych zmianach warunków umów o kredyt hipoteczny indeksowany lub denominowany do franka szwajcarskiego w związku z zamiarem jednostronnej zmiany numerów rachunków bankowych do obsługi ww. kredytów, w sytuacji gdy Spółka nie była uprawniona do do konania takiej jednostronnej zmiany umów pożyczek hipotecznych i umów o kredyt hipoteczny indeksowane lub denominowane do franka szwajcarskiego. Informacje przedstawione przez Bank, w pismach przesyłanych do konsumentów, że podział Banku nie wymaga anekso wania umowy a z drugiej strony i, że konieczna jest zmiana rachunku do obsługi Kredytu hipotecznego zawartego z Bankiem , wprowadzały konsumentów w błąd i mogły wywołać dezorientację konsumentów, którzy w swoich umowach posiadali postanowienia umowne, zgodn ie z którymi wszelkie zmiany umowy kredytu hipotecznego 15 Vide: Sprawa C - 210/96, Gut Springenheide i Tusky, 16 lipca 1998 r., pkt 31; 16 Wytyczne dotyczące wyk ładni i stosowania dyrektywy 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym, (2021/C 526/01), uzasadnienie do Motywu 18, 32 wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności. Informacja o braku konieczności zawarcia z konsumentami aneksu w sytuacji, gdy miał zmienić się rachunek do spłaty kredytu hipotecznego oraz rachunek d otyczący obsługi opłat związanych z kredytem, była zatem informacją nieprawdziwą. Wskazać w tym miejscu należy, iż, w ocenie Prezesa UOKiK, przesłanie do konsumentów korespondencji dotyczące j jednostronnej zmian y w zakresie rachunków do spłaty i obsługi kredytu , stanowiło przekazanie konsumentom nieprawdziwej informacji. W ocenie Prezesa UOKiK, Bank nie był uprawniony do takiej jednostronnej zmiany wykonywanych kontraktów, gdyż stanowiło to niedopuszczalną ingerencję w warunki umowne wbrew treści samych umów. Jak zostało to wykazane powyżej, w przedmiotowych umowach, jak i w pełnomocnictwach (stanowiących załącznik do ww. umów), nie znajdowało się postanowienie umowne (tj. klauzula modyfikacyjna), która uprawniałaby Bank do jednostronnej zmiany umowy o kredyt hipoteczny w zakresie zmiany numeru rachunku przypisanego do obsługiwanego kredytu hipotecznego. W ocenie Prezesa UOKiK, taka sytuacja jest niedopuszczalna również w wa runkach przekształceń podmiotowych. Nie istnieją żadne regulacje prawne dające przedsiębiorcy możliwość jednostronnej zmiany warunków umowy, nawet jeśli wynikają one z przekształceń podmiotowych u danego przedsiębiorcy. Samo przekształcenie podmiotowe jest bowiem regulowane przepisami, w zakresie sukcesji praw i obowiązków i pomimo tego, że dla konsumenta zmienia się strona umowy, pozostałe warunki powinny pozostać takie same. Nie ma w takiej sytuacji żadnego uszczerbku na prawach konsumenta. Jednakże, w sy tuacji, gdy zmiana taka pociąga za sobą dalsze modyfikacje i ingeruje już w warunki zawartej z konsumentem umowy, bez żadnych podstaw prawnych, a wręcz wbrew treści zawartej z konsumentem umowy, to taką sytuację należy uznać za niedopuszczalną. Takiej jedn ostronnej zmiany nie można uznać za prawidłowo przeprowadzoną. Konsumenta nie mogą dotykać negatywne zmiany przekształceń podmiotowych w u przedsiębiorcy , z którym jest on związany umową. Należy pamiętać, że wszelkie zmiany umowy, w szczególności jednostr onne zmiany, i ich skutki powinny być oceniane przede wszystkim z perspektywy konsumentów, gdyż mają oni słabszą pozycję negocjacyjną w przypadku zawieranej umowy z bankiem o kredyt hipoteczny . Wskazać należy, iż zgodnie z art. 69 ust. 2 ustawy z dnia 29 s ierpnia 1997 r. P raw o bankowe (Dz. U. z 2022 r., poz. 2324) , umowa kredytowa powinna być zawarta na piśmie. W takiej właśnie formie były zawierane umowy o kredyt hipoteczny denominowany lub indeksowany do franka szwajcarskiego, które Bank próbował jednostr onnie zmienić. „ Prawo bankowe określa jedynie formę, w jakiej musi być sporządzona umowa kredytu. Do pozostałych zagadnień związanych z formą umowy i jej ewentualnych zmian będą już miały zastosowanie przepisy KC o formie czynności prawnych. Zmiana umowy k redytu będzie więc możliwa również przy zachowaniu formy pisemnej ( art. 77 KC), chyba że w umowie strony postanowią inaczej ( art. 76 KC). Praktyka pokazuje, że każda umowa kredytu zawierana 33 jest w formie pisemnej. Powszechnie też strony w niej zastrzeg ają, że jej zmiany mogą być dokonywane w tej samej formie, tyle że pod rygorem nieważności. ” 17 „ Do umów kredytowych i pożyczek ma zastosowanie przepis art. 77 KC dotyczący zmiany, rozwiązania i wygaśnięcia umowy w związku z wykonaniem przez strony uprawnień kształtujących (np. odstąpienia od umowy lub jej wypowiedzenia) ” . 18 Z punktu widzenia treści wykonywanych przez Spółkę umów o kredyt hipoteczny istotne jest przede wszystkim to, iż w każdej tego typu umowie znajdowało się postanowienie wskazujące, iż „ zmiany treści umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności ”. Przedmiotowe zastrzeżenie należy interpretować zgodnie z art. 76 zd. 1 kc „ jeżeli strony zastrzegły w umowie, że określona czynność prawna między nimi ma być dokonana w szczególnej formie, czynność ta dochodzi do skutku tylko przy zachowaniu zastrzeżonej f ormy ”. Z kolei art. 77 § 1 k.c. przewiduje, że: „ uzupełnienie lub zmiana umowy wymaga zachowania takiej formy, jaką ustawa lub strony przewidziały w celu jej zawarcia ”. Sk oro zatem umowa o kredyt hipoteczny została zawarta w formie dwustronnie złożonego pr zez obie strony zgodnego oświadczenia woli, jej zmiana także wymaga zachowania takiej formy. Dla niniejszej sprawy istotny jest również art. 78 § 1 k.c. o treści: „ do zachowania pisemnej formy czynności prawnej wystarcza złożenie własnoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli. Do zawarcia umowy wystarcza wymiana dokumentów obejmujących treść oświadczeń woli, z których każdy jest podpisany przez jedną ze stron, lub dokumentów, z których każdy obejmuje treść oświadczenia woli jednej ze stron i jest przez nią podpisany ”. Zgodnie z orzecznictwem, „ d ochowanie pisemnej formy zmiany umowy pod rygorem nieważności nie musi nastąpić poprzez zawarcie formalnego do niej aneksu; wystarczające jest złożenie oświadczenia woli przez obie strony na piśmie w innym dokumencie, m.in. notatce służbowej ze spotkania, notatce z uzgodnień 19 ” . 20 N awet w przypadku mniej sformalizowanego podejścia do kwestii zmian umowy, wymagane są oświadczenia obu stron umowy, by można je było uznać za skuteczne. Zgodnie zaś z ustaleniami co do treści pism kierowanych do konsumentów przez Bank, pisma te zawierały jedynie informacje o podziale Banku oraz zaplanowanych w związku z tym zmianach i przedstawiały jedynie stanowisko Banku w zakresie tych zmian , w tym info rmację, że nie ma konieczności podpisywania aneksu do umowy kredytu w związku z podziałem Raiffeisen Bank Polska S.A. Treść pisma miała zdecydowanie charakter jednostronny. W pismach tych nie było przestrzeni na jakiekolwiek odniesienie się do tematu przez konsumentów, a zawarte w nim sfomułowania nie wskazywały na to, by Bank oczekiwał jakiejkolwiek reakcji , czy oświadczenia ze strony konsumenta w tym zakresie. Głównym 17 Komentarz do a rt. 6 9 Prawa Bankowego red. Sikorski 2015, wyd. 1, Legalis, 18 Prawo bankowe, Art. 69 System Prawa Handlowego, T. 5c red. Stec 2020, wyd. 1, Legalis 19 zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 23.4.2013 r., sygn. akt: V ACa 53/13, Legalis, 20 Komentarz do art. 77 kodeksu cywilnego, Tom I, red. Pietrzykowski 2020/ Brzozowski, Legalis, 34 celem pisma było jednostronne przekazanie informacji bez oczekiwania żadnego oświadczeni a ze strony konsumentów. Przepis art. 77 § 1 KC wyraża regułę tożsamości formy pierwotnej umowy oraz modyfikujących ją czynności p rawnych . Tożsamość formy dotyczy obu aspektów pojęcia formy : 21 formy w sensie stricte technicznym , rozumianej jako zespół wymogów formalnych, jakie należy spełnić, składając oświadczenie woli (np. zwykła forma pisemna, akt notarialny) oraz formy jako sankcji , czyli konsekwencji prawnych niezachowania formy w sensie technicznym ( ad solemnitatem , ad probationem , ad eventum ). Omówiona wyżej reguła zakłada, że zmiana lub uzupełnienie formy powinno nastąpić w formie, jaką – verba legis – "ustawa lub strony przewidziały w celu jej zawarcia". Zgodnie ze stanowiskiem doktryny, a rtykuł 77 §1 kc , w zakresie, w jakim odwołuje się do formy przewidzianej przez strony, ma charakter semiimperatywny. Strony mogą bowiem zastrzec w umowie, że dla zawarcia umowy wymagana jest określona forma szczególna, natomiast dla zmian lub uzupełnień umowy wystarczy zachowanie innej formy szczególnej, która ocz ywiście nie może być mniej solenna niż forma ustawowa. W zakresie swobody stron leży również przewidzenie odmiennych wymogów formalnych dla poszczególnych zmian lub uzupełnień umowy . 22 Z powyższego zatem wynika, iż jeśli ustawa nie przewiduje jakiejś szczeg ólnej formy dla zawarcia lub zmiany umowy, to postanowienie stron w tym zakresie ma charakter wiążący. Skoro zatem umowa o kredyt hipoteczny zawarta pomiędzy bankiem a konsumentami – stanowiąca obustronne oświadczenia woli - zawierała postanowienie określa jące formę pisemną wszelkich zmian umowy (a za takie należy uznać zmiany rachunków do spłaty kredytu i innych opłat) pod rygorem nieważności, to należy uznać, że jednostronna zmiana w tym przypadku umowy przez Bank jest zmianą nieważną i nie powinna dojść do skutku. W konsekwencji, informacja przekazywana przez Bank o planowanych jednostronnych zmianach umowy w tym zakresie bez konieczności podpisywania aneksu do umowy stanowiła nieprawdziwą informację, która mogła wprowadzić konsumentów w błąd. Co istotne, analizowane przepisy w takim kształcie istniały zarówno w momencie zawierania przez konsumentów umów o kredyt hipoteczny z RBI (tj. jego poprzednikami prawnymi), jak również w momencie informowania ich przez Spółkę o zamiarze dokonania jednostronnej zmian y analizowanego warunku umownego. Powyższe przepisy kodeksu cywilnego zestawione z treścią wskazanego warunku umownego wprost przesądzają, iż każda zmiana umowy, w tym również numer rachunku bankowego do obsługi kredytu hipotecznego, wymaga osobnych oświadczeń złożonych 21 Vide: M. Krajewski , Zmiany, s. 10; Z. Radwański , O zmianie, s. 394; U. Ernst , A. Rachwał , F. Zoll , Prawo cywilne, s. 188; W. Robaczyński , w: M. Pyziak - Szafnick a , Komentarz KC, 2009, s. 826; J. Strzebinczyk , w: E. Gniewek , P. Machnikowski , Komentarz KC, 2016, art. 77, Nb 4 – 5), 22 Komentarz do a rt. 77 kc red. Gutowski 2021, wyd. 3/Grykiel, Legalis, zob. także ( A. Jedliński , w: Kidyba , Komentarz KC, t. I, 2012, s. 532), 35 przez obie strony u mowy w formie pisemnej, tj. podpisanych zarówno przez konsumenta (klienta banku), jak i umocowanego przedstawiciela Spółki. Zauważyć ponadto należy, iż zmiana rachunku, na jaki konsument ma wpłacać ratę kredytu, dotyczy bezpośrednio praw i obowiązków kons umenta – zapłaty raty na właściwy rachunek bankowy. Z punktu widzenia konsumentów zatem była to istotna zmiana umowy wpływająca bezpośrednio na realizowaną przez nich umowę. J ak wskazywali konsumenci w swoich skargach, wpłata dokonywana na dotychczasowe ra chunki traktowana była jako brak spłaty i Bank wysyłał ponaglenia o zapłatę raty. Ponadto, sam Bank poinformował, że w przypadku gdy mimo wysłania pisma informującego o zmianie rachunku służąc ego do spłat rat kredytu Klient nadal dokonywał spłat na rachun ek wskazany w umowie kredytowej i wystąpiło przeterminowanie w rozliczeniu pomiędzy Klientem a RBI Oddział w Polsce podejmowane były następujące czynności: - pracownicy Banku przekazywali informacje o nowym rachunku służącym do spłat rat kredytu, - wysyła ne były pisma wyjaśniające do klientów, - w przypadku zgłoszenia takiej woli przez klienta przygotowywane były aneksy dotyczące zmiany rachunków do spłaty, - umowy kredytowe nie były wypowiadane w przypadku toczącego się procesu reklamacyjnego, po jego za kończeniu działania windykacyjne były kontynuowane, - proces windykacyjny przebiegał zgodnie ze standardami / procedurami obowiązującymi w Banku, - raportowanie przeterminowań do BIK od dnia podziału – 31 października 2018 r. do dnia 7 grudnia 2018 r. zos tało wstrzymane w celu uniknięcia zaraportowania przeterminowania powstałego w wyniku technicznych problemów ze spłatą związanyc h m. in. ze zmianą rachunku. Z powyższego wynika zatem, że w ocenie Banku wprowadzona zmiana była wiążąca i skoro poinformowa li konsumenta, choćby w formie jednostronnego oświadczenia woli, o zmianie numeru rachunku do spłaty to konsument powinien wpłacać należności z tytułu spłaty kredytu na to zmienione konto. Ponadto, w przypadku, w którym konsument nie dostosował się do zmia n prowadzone było postępowanie windykacyjne wobec niego , a po 7 grudnia 2018 r. wznawiane był o także raportowanie przeterminowanych płatności konsumenta do BIK. Należy przy tym zauważyć, iż również Spółka – zarówno w toku postępowania administracyjnego , jak i w pismach informacyjnych kierowanych do klientów, a także odpowiedziach na reklamacje składane przez konsumentów – nie przedstawiła żadnych 36 podstaw prawnych, które umożliwiałyby jej dokonanie wskazanej zmiany wykonywanych umów. RBI tłumaczy jedynie, iż tego rodzaju działanie było związane określonymi okolicznościami faktycznymi, t j. z przyjętym Planem Podziału Raiffeisen Bank Polska S.A. i rozdzieleniem następstwa prawnego w zakresie umów rachunku bankowego (które przeszły do BNP Paribas) oraz umów o kredyt hipoteczny (pozostały w RBI). W ocenie Prezesa UOKiK, tego typu okoliczności były zależne od RBI (jako następcy prawnego Raiffeisen Bank Polska S.A.) i odpowiednie gwarancje dla słabszej strony umów o kredyt hipoteczny w tym zakresie powinny zostać zapewnione w przygotowywanym Planie Podziału. Tym bardziej, iż w Komunikacie KNF dotycząc ym przekształceń Raiffeisen Bank Polska S.A. wskazała bezpośrednio ( w pkt 2.2) , iż „ Raiffeisen Bank International AG przy prowadzeniu działalności na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej poprzez oddział uwzględni specyficzną sytuację klientów i zapewni, że postanowienia umowne, warunki dla klientów czy stosowane obecnie przez Raiffeisen B ank Polska SA rozwiązania (…) nie ulegną pogorszeniu po wydzieleniu portfela kredytowego do oddziału Raiffeisen Bank International AG i będą zgodne z dobrymi praktykami rynkowymi stosowanymi przez inne banki w Polsce , obowiązującymi przepisami i decyzjami władz regulacyjnych w Polsce (m.in. Komisji Nadzoru Finansowego, Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz Rzecznika Finansowego). Mając powyższe na uwadze, w związku z dokonywanymi przekształceniami w Banku na RBI ciążył szczególny obowiązek zapewnie nia konsumentom przynajmniej taki ch zasad wykonywanej umowy , jakie były świadczone do tej pory . A jeśli, jak twierdzi Bank nie miał on wpływu na dokonywane zmiany (co należy uznać za okoliczność nieud owod nioną) , to należało zapewnić należytą ochronę konsum entów w zakresie sposobu przeprowadzania tych zmian wobec nich , zgodnie z postanowieniami łączącymi go z konsumentami umowami . Należy uznać, iż Bank był do tego zobowiązany, albowiem, z prawnego punktu widzenia nie posiadał innej możliwości niż zaproponowa nie konsumentom innej formy zmiany numeru rachunku do spłat kredytu, gdyż dotychczas obowiązujące obie strony regulacje nie przewidywały innej możliwości. A więc ryzyko ewentualnych problemów wynikających np. z niepodpisania przez wszystkich konsumentów ta kich aneksów lub wydłużenia się tej procedury w czasie Bank powinien rozważyć już wcześniej i na nie przygotować się . W związku zaś z sukcesją uniwersalną Bank ponosi odpowiedzialność za skutki tych niedopatrzeń spowodowane zaniechaniami swojego poprzednik a prawnego. Xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx 37 xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx. Xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx. W ocenie Prezesa UOKiK, z aniecha nia w tym zakresie nie mogą skutkować naruszeniem zawartych z konsumentami umów poprzez dokonywanie jednostronnych zmian warunków umownych przez silniejszą jej stronę wbrew jednoznacznym zapisom samych umów o kredyt hipoteczny. Przygotowując Plan Podziału Bank (w tym także jego zagraniczny właściciel) powinien uwzględnić konieczność wykonywania umów według dotychczasowej jej treści i umożliwić klientom spłatę kredytów na dotychczasowe numery rachunków bankowych lub też przedstawić im propozycje stosownych a neksów. Znamienne jest przy tym również to, iż w różnego rodzaju Pełnomocnictwach, w których wskazany był numer rachunku bankowego do obsługi kredytu hipotecznego Spółka zastrzegała, że nie wygasają one z chwilą śmierci kredytobiorcy oraz, że zrzeka się on prawa do wypowiedzenia tak zawartego pełnomocnictwa. Tymczasem, RBI zdecydował się jednostronnie poinformować swoich klientów o zmianach w ich treści, bez żadnych podstaw prawnych do takiej zmiany, a nawet – co i tak nie zmieniłoby charakteru samej pra ktyki – bez prawa do wypowiedzenia samego pełnomocnictwa. Mając na względzie powyższe ustalenia, należy uznać, iż treść informacji przesyłanych przez Spółkę w zakresie zmiany numerów kont bankowych w trakcie trwania umowy o kredyt hipoteczny podważają zas adę obowiązku dotrzymania zawartych z konsumentami umów zgodnie z ich treścią i niedokonywania ich arbitralnej zmiany . Zmiany, które Bank de facto narzucił konsumentom w ramach wykonywanych umów, nie były dozwolone w świetle samej treści tychże umów, gdyż nie przewidywały one takiego uprawnienia Spółki. Tym samym, należy uznać, iż Spółka wprowadza ła konsumentów w błąd w zakresie dopuszczalności takiej zmiany kontraktu w związku z przesyłaniem im informacji, których skutkiem miało być dokonanie jednostronne j zmiany umów kredytowych, w sytuacji gdy zmiana taka w trakcie ich wykonywania (tj. przez okres na jaki zostały zawarte) - w świetle treści tych umów - nie była możliwa . 38 Należy zauważyć, że taka praktyka stanowi naruszenie jednej z podstawowych zasad pra wa cywilnego, według której umów należy dotrzymywać ( pacta sunt servanda ), a także ogólnej reguły prawa zobowiązań współdziałania wierzyciela i dłużnika przy wykonywaniu zobowiązania, zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający zasadom współżycia społe cznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje – także w sposób odpowiadający tym zwyczajom (art. 354 k.c.). Przeciętny konsument ma prawo oczekiwać, że Bank dotrzyma postanowień zawartej z nim umowy i – zgodnie z dobrymi obyczajami kupieckimi – nie będzie podejmował działań zmierzających do arbitralnej zmiany jej warunków w sytuacji, gdy nie jest do tego uprawniony. Jak słusznie zauważył Sąd Najwyższy, definiując dobre obyczaje: „ w płaszczyźnie stosunków kontraktowych zasady te wyrażają się ist nieniem powszechnie akceptowanych reguł przyzwoitego zachowania się wobec kontrahenta. Szczególne znaczenie mają reguły uczciwości i rzetelności tzw. „kupieckiej”, których należy wymagać od przedsiębiorcy – profesjonalisty na rynku, a mianowicie przestrzeg ania dobrych obyczajów, zasad uczciwego obrotu, rzetelnego postępowania czy lojalności i zaufania” 23 . Zniekształcenie zachowania rynkowego przeciętnego konsumenta w związku z możliwościami podejmowania decyzji dotyczącej umowy W ocenie Prezesa UOKiK, działanie polegające na informowaniu konsumentów o zmianie numeru kont w ramach wykonywanych umów o kredyt hipoteczny wbrew treści tychże umów może prowadzić do zaburzenia zachowań rynkowych przeciętnego konsumenta. Konsekwencje te go zjawiska mogą przybrać różną formę, w zależności od okoliczności faktycznych , w jakich znalazł się konsument. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że może to implikować w jego świadomości błędne przekonanie o zgodnym z prawem działaniu Banku i dopuszczalności dokonania takiej zmiany umowy zawartej pomiędzy nim a Bankiem, co może wpływać na sposób postrzegania przez niego rzeczywistej treści umowy łączącej go ze Spółką, a w konsekwencji może mieć wpływ na sposób dalszego wykonania przez niego umo wy kredytowej, w tym konieczności regulowania rat na nowe rachunki bankowe. W takiej sytuacji konsumenci będą musieli zmieniać np. dane dotyczące stałych przelewów w rachunku, z którego spłacają kredyt lub zamieszczać nowe numery rachunków w innych miejsc ach przy pomocy których spłacają kredyt (np. stronach oferujących wysłanie przelewów w walucie obcej, w tym CHF). Może to wiązać się dla nich również z dodatkowymi kosztami (np. koszty przelewu) lub innymi niedogodnościami (np. brak automatycznej spłaty w walucie obcej). Klienci, którzy nie mają świadomości, iż dokonywanie takiej jednostronnej zmiany przez Bank jest bezprawne, mogą czuć się zobowiązani do regulowania należności na dwa numery rachunku. Jeden służyć miałby wyłącznie do spłat rat kredytu w wal ucie kredytu, tj. frankach szwajcarskich, a drugi – prowadzony w polskich złotych - do opłacania składek ubezpieczeniowych oraz innych opłat związanych z prowadzeniem kredytu. Powoduje to dodatkowe komplikacje dla klienta, co może rodzić błędy i nieporozum ienia, których nie 23 Wyrok SN z dnia 22 czerwca 2010 r., sygn. IV CSK 555/09. 39 by ł o by gdyby Bank postępował zgodnie z warunkami umowy i nie podejmował arbitralnej i jednostronnej decyzji o poinformowaniu konsumenta o zmianie numerów rachunków. Należy również zauważyć, iż dotychczas (tj. przed fuzją) rachunek do s płaty rat kredytu i innych należności z niego wynikających znajdował się w tym samym Banku, w którym konsumenci posiadali zazwyczaj konto osobiste (co wynika po części ze sposobu oferowania kredytów hipotecznych konsumentom – tj. łączenia przyznania kredy tu hipotecznego wraz z otwarciem konta bankowego). Było to znaczące ułatwienie dla dużej grupy klientów, gdyż mogli oni bezpośrednio w ramach jednego podmiotu dokonywać przelewów wewnętrznych i spłacać ratę w tej samej chwili. Dotyczy to również sytuacji, w której klient posiadał rachunek walutowy i z niego spłacał raty kredytu w walucie, w jakiej był wyrażony (czyli z rachunku osobistego prowadzonego w CHF spłacane były raty bezpośrednio w CHF). Skracało to czas dojścia przelewu do adresata i nie obciążał o to dodatkowo finansów jego nadawcy (brak dodatkowych opłat czy też dodatkowego spreadu narzuconego przed podmioty trzecie, które - w innych warunkach zlecania przelewu walutowego - uczestniczą w transakcji). Aktualnie, po podziale, rachunki osobiste, któ re były w RBI przeszły do BNP Paribas, co może z czasem powodować dodatkowe opłaty dla klientów, którzy chcieliby z niego spłacać kredytu w ramach nowego rachunku technicznego do spłat rat kredytu hipotecznego, który prowadzi RBI po fuzji (nie ma bowiem gw arancji, że w przyszłości nie zostaną wprowadzone z tego tytułu opłaty). W załączonej tabeli do pisma z dnia 8 lutego 2019 r. Bank poinformował, że korzystanie z nowych rachunków do spłat kredytu lub opłat związanych z kredytem nie wiąże się z koniecznoś cią ponoszenia przez kredytobiorców opłat lub prowizji. (vide: k. 1191 akt adm i n.). Dodatkowo, czas wykonania tych operacji trwa zdecydowanie dłużej niż wcześniej, gdyż uczestniczą w niej dwa podmioty, a nie odbywa się to w ramach jednego banku. W wyniku f uzji, klienci stracili również możliwość dokonywania automatycznych spłat kredytu w ramach przelewów w walucie obcej, w której wyrażony jest kredyt hipoteczny, tj. we franku szwajcarskim . Skutkuje to koniecznością samodzielnego dokonywania przez nich prze liczeń i ustalania wysokości wymaganych rat. Bank nie podjął żadnych działań, np. porozumienia się z BNP Paribas, celem stworzenia systemu, który umożliwiałyby klientom (posiadaczom rachunków osobistych w walucie kredytu w RBI przed podziałem i jednocześni e kredytów hipotecznych w tym Banku) zachowanie funkcjonalności, która była przed podziałem. Warto zwrócić przy tym uwagę, że klienci skarżyli się również, iż bezprawnej zmianie warunków umownych przez Bank towarzyszył „ bałagan informacyjny ” związany z br akiem doręczania konsumentom informacji o nowych numerach kont bankowych. Wielu klientów RBI nie otrzymało korespondencj i od Banku . W skargach wskazywali, iż listy były doręczane zwykłą przesyłką, a nie ewidencjonowaną. Duża część klientów mogła nie odebra ć korespondencji (z różnych względów – osobistych, jak i natury organizacyjnej np. z winy dostawcy listów). Bank wysła ł również parti ę korespondencji (z dnia 24 grudnia 2018 r.), która była pusta, tzn. pomimo że treść listu wskazywała na zmianę numerów rachunków to nie zostały podane nowe numery tychże rachunków. Spółka tłumaczyła to błędem podmiotu, który odpowiadał za przygotowanie kor espondencji, a przesyłka została powtórzona. W tych okolicznościach niektórzy klienci RBI dokonywali spłat rat kredytów na dotychczasowy – prawidłowy w ocenie Prezesa UOKiK – numer rachunku bankowego, ale Bank tych wpłat nie przyjmował, gdyż dysponentem do tychczasowego rachunku do spłaty raty został BNP 40 Paribas, a RBI nie zapewniło sobie do niego dostępu (pełnomocnictw) w ramach Planu Podziału, ani nie zostały zawarte z BNP Paribas żadne porozumienia, które nakazywałyby BNP Paribas automatyczne przesyłanie tych środków na inne konto bankowe ustalone przez RBI. Jak wskazała Spółka „ (…) Bank oraz BGŻ BNP Paribas S.A. nie posiadają procedury postępowania w przypadku dokonania przez klientów spłaty raty na dotychczasowy, nieaktualny numer rachunku bankowego. ( …) W przypadku przypuszczenia, iż dany Klient przelał środki na dotychczasowy rachunek bankowy, kierowany jest on do Banku BGŻ BNP Paribas S.A. w celu sprawdzenia czy środki omyłkowo skierowane zostały na rachunek do Banku BGŻ BNP Paribas S.A. i jeśli tak, w celu złożenia dyspozycji przelewu na rachunek Banku ” (vide pismo RBI z dnia 22 lutego 2019 r .). Oznacza to, że Bank, nie dość, że w sposób jednostronny i arbitralny (tj. bez podstawy prawnej i wbrew treści umów kredytowych) zmienił klientom numer rachun ków bankowych przeznaczone do spłat rat kredytu (i innych należności wynikających z tego kredytu) to dodatkowo „zos tawił ich samych”, w sytuacji, w której to klienci dokonywali spłaty na dotychczasowy rachunek . Konsumenci niezadowoleni z tej sytuacji mogli składać reklamacje, i to zarówno do RBI, jak i do BNP Paribas , jednak były one rozpatrywane negatywnie , z uwagi na okoliczności wskazane powyżej. Dodatkowo – jak wskazują klienci w skargach – frust racja kredytobiorców narastała w związku z nieprawidłowośc iami w wyświetlaniu salda kredytu w bankowości elektronicznej RBI po fuzji, jak i trudnościami w działaniu infolinii Banku (zarówno w zakresie możliwości dodzwonienia się, jak i obsługi klienta). O skali „ zamieszania ” może świadczyć fakt, iż liczba konsum entów z zaległościami wynoszącymi co najmniej jednej dzień w spłacie raty grudniowej (w 2018 r.) oraz styczniowej (w styczniu 2019 r.) wyniosła odpowiednio xxxxx i xxxxxx kredytobiorców. Z tej grupy kredytobiorców w miesiącu poprzedzającym podział (tj. w p aździerniku) zadłużenie miało odpowiednio xxxxxx oraz xxxxx kredytobiorców (vide: k. 1281 akt admin.) . Oznacza to, że aż xxx % osób, które miały zaległości po podziale RBI mogły je mieć tylko z tego powodu, że Bank bezprawnie zmienił im rachunek do spłaty r at kredytu hipotecznego. Analizowana grupa klientów mogła z różnych powodów nie regulować ww. rat, np. w wyniku niewiedzy, że Bank nie ewidencjonuje już wpłat za kredyt hipoteczny na dotychczasowy numer rachunku, wyłączenia automatycznej spłaty kredytu po zmianie rachunku, czy też celowo regulowali należności na dotychczasowy numer rachunku z uwagi na przekonanie o niesłuszności działania RBI. To właśnie ta ostatnia grupa klientów w największym stopniu mogła być dotknięta działaniami Banku opisanymi w sent encji niniejszego postanowienia. Wskazani kredytobiorcy po otrzymaniu od RBI informacji o planowanej zmianie numeru rachunku do spłaty należności wynikającej z umowy kredytu mogli – po zapoznaniu się z treścią przedmiotowej umowy – dojść do wniosku, że dzi ałanie Banku nie ma umocowania prawnego i są oni w dalszym ciągu zobligowani do spłaty kredytu hipotecznego na dotychczasowy numer rachunku bankowego (który po fuzji należał już do BNP Paribas, a RBI nie zapewnił sobie do niego dostępu), zgodnie z postanow ieniami umowy. Jednocześnie konsumenci ci narażeni zostali na problemy związane ze spłatą rat kredytu, gdyż RBI nie akceptował przelewów należności na wskazane w umowach o kredyt hipoteczny numery rachunków bankowych. Ponadto, klienci 4 1 musi eli samodzielnie składać reklamację (które nie były uznawane) i wyjaśniać sprawę, która była spowodowana jednostronną i arbitralną informacją o zmianie numerów kont bankowych. Mając na względzie powyższe rozważania należy stwierdzić, iż Spółka, informując konsumentów o jednostronnej zmianie zmianach numerów rachunków bankowych do spłat rat kredytu i innych należności wynikających z umów o kredyt hipoteczny indeksowany lub denominowany do waluty obcej, wprowadza ła konsumentów w błąd w zakresie dopuszczalności takiej inger encji w aktualnie wykonywane kontrakty, gdyż do tego typu działania Bank nie był uprawniony mając na względzie treść umów kredytów i pożyczek zabezpieczonych hipotecznie indeksowanych lub denominowanych do franka szwajcarskiego (CHF), co w konsekwencji sta nowi nieuczciwą praktykę rynkową określoną w art. 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 upnpr. Mając powyższe na uwadze, postanawia się jak w sentencji. Zaniechanie praktyki Zgodnie z art. 27 ust. 1 i ust. 2 u okik, w przypadku zaniechania stosowania przez przedsiębio rcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, jednocześnie stwierdzając zaniechanie jej stosowania. Prezes UOKiK stwierdził zaniechanie stosowania pra ktyki opisanej w pkt I rozstrzygnięcia niniejszej decyzji z dniem 27 października 2018 r. Z uwagi bowiem na to, że charakter zarzutu wskazuje na „rozpowszechnianie informacji” o określonej treści , poprzez przesłanie do konsumentów informacji o zamiarze jednostronn ej zmian y numerów rachunków bankowych do obsługi kredytów i pożyczek hipotecznych, a czynności te dokonywane były we wrześniu i październiku 201 8 r., z czego ostatnie z pism wysyłane były , wg informacji pochodzących od RBI dnia 26 października 2 018 r., to Prezes UOKiK jako datę zaniechania wskazanej praktyki przyjął dzień następny po dniu wykonywania tej czynności , a więc 27 października 2018 r. Należy przy tym wskazać, iż zaniechanie stosowania praktyki jest czymś innym, niż skutek jej oddziaływ ania na wszystkich kredytobiorców, którzy są lub byli powiązani ze Spółką umową kredytową. Skutki stosowania praktyki były bowiem widoczne jeszcze po jej zaniechaniu, gdyż konsumenci wpłacający raty kredytu na dotychczasowy numer rachunku jeszcze kilka miesięcy po zaniechaniu praktyki mogli odczuwać jej skutki, np. wszczęcie procedury windykacyjnej w przypadku braku wpłaty raty na wskazany pr zez Bank nowy numer rachunku. C. N a ruszenie zbiorow ych interes ów konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów formułuje definicję negatywną pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzając w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidual nych interesów konsumentów. W świetle art. 1 ust. 1 wyżej przywołanej ustawy należy przyjąć, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy są powszechne i mogą dotknąć każdego potencjalnego konsumenta 42 będąc ego kontrahentem przedsiębiorcy. Przedmiotem ochrony nie są zatem interesy indywidualnego konsumenta lub grupy indywidualnych konsumentów, ale wszystkich – aktualnych lub potencjalnych klientów – traktowanych jako grupa uczestników rynku zasługująca na szc zególną ochronę 24 . Stanowisko to potwierdzone zostało w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu jednego z wyroków stwierdził, iż: „nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wted y, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczone j liczby potencjalnych konsumentów” 25 . W ocenie Prezesa UOKiK, zakwestionowane w przedmiotowej decyzji zachowani e Spółki godziło w zbiorowe interesy konsumentów. Stroną umowy zawieranej przez Bank jest określony krąg podmiotów, wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium, jakim jest zawarta umowa o kredyt hipoteczny . Jednocześnie podkreślić należy, że w tym kręgu mógł być każdy konsument, który zdecydowałby się zawrzeć umowę z przedsiębiorcą. Nie ulega wątpliwości, że działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Natomiast przez interes zbiorowy należy rozumieć interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Dla stwierdzenia godzenia w zbiorowe interesy konsumentów istotne jest ustalenie, że konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Jak podnosi się w doktrynie, w pojęci u praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów mieści się także działanie przedsiębiorcy skierowane wprawdzie do oznaczonych (zindywidualizowanych) konsumentów, o ile przy tym konsumentów tych łączy jakaś wspólna cecha rodzajowa. Wówczas bowiem posz kodowana zostaje pewna grupa konsumentów, nie będąca jedynie – z punktu widzenia przedsiębiorcy stosującego daną praktykę – zbiorowością przypadkowych jednostek, lecz stanowiąca określoną i odrębną kategorię konsumentów, reprezentującą w znacznym stopniu w spólne interesy. Należy zatem przyjąć, że zbiorowy interes konsumentów nie musi odnosić się do nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować, gdyż brak indywidualizacji nie sprzeciwia się możliwości wyodrębnienia kategorii bądź z bioru konsumentów o pewnych cechach. Oznacza to, że nie liczba faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości pr zesądza o naruszeniu zbiorowego interesu. Jak słusznie uznał Sąd Najwyższy w swoim rozstrzygnięciu „ przedmiotem ochrony nie jest indywidualny interes konsumenta, ani suma interesów indywidualnych konsumentów, lecz interes zbiorowy. Zbiorowy to «odnoszący s ię do pewnej grupy osób lub zbioru rzeczy, właściwy 24 Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt VI ACa 306/08, a także T. Skoczny, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów Komentarz , Warszawa 2009, s. 962. 25 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2003 r., sygn. akt I CKN 504/01. 43 jakiemuś zbiorowi, złożony z wielu jednostek, składający się na jakiś zbiór; gromadny, kolektywny, wspólny». Gramatyczna wykładnia pojęcia praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów prowadzi do wn iosku, że chodzi o zachowanie przedsiębiorcy, które godzi w interesy grupy osób stanowiących określony zbiór 26 ”. Ponadto Sąd ten wskazał, że „ praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy ”. Stanowisko to jest szeroko popierane w najnowszym orzecznictwie 27 . W niniejszej sprawie Prezes UOKiK przyjął, że doszło do naruszenia praw licznej zbiorowości konsumentów. Organ ochrony konsumentów, podejmując rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, nie opierał się zatem na indywidualnych przypadkach przedstawianych przez konsumentów, a wziął pod uwagę działania Spółki odnoszące się do naruszenia zbiorowych intere sów konsumentów będących str o nami umowy kredytu z Bankiem . Na praktykę Spółki mógł być narażony każdy konsument, będący sygnatariuszem umowy. Bezprawne działanie przedsiębiorcy nie dotyczyło bowiem interesów poszczególnych osób, lecz szerokiego kręgu usług obiorców, których sytuacja była identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy kredytobiorców RBI . Wobec tego zachowanie Spółki mogło wywołać, czy wywoływało niekorzystne następstwa w odniesieniu do każdego z tych konsumentów, a nie jedynie wobec określoneg o konsumenta i zagrażało interesom członków zbiorowości konsumentów 28 . Mając powyższe na względzie należy uznać, że również przesłanka dotycząca godzenia w zbiorowe interesy konsumentów została udowodniona w zakresie zarzut u z pkt I sentencji niniejszej decyzji. Odniesienie się Prezesa UOKiK do stanowiska Banku przedstawionego po wszczęciu niniejszego postępowania Spółka w piśmie z dnia 10 lipca 2020 r. ustosunkowała się do zarzutów wskazując, że w jego ocenie stawiane zarzuty są ni ezasadne i nie znajdują potwierdzenia w stanie faktycznym sprawy , a tym samy m nie naruszają zbiorowych interesów konsumentów. Zdaniem Banku postawione zarzuty w istocie sprowadzają się do zarzutu dotyczącego samej treści transakcji podziału Raiffeisen Bank Polska S.A. w trybie art. 529 par.1 kodeksu spółek handlowych i rozdzielenia rachunków płatniczych i umów kredytu posiadanych jednocześnie przez tych samych klientów i sposobu ich dalszej obsługi. Bank wskazał także, że umowa rachunku bankowego stanowiła i stanowi osobną pod względem prawnym i kompleksową umowę. Rachunki oszczędno ściowo - rozliczeniowe służyły części klientów innych transakcji, 26 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2008 r., sygn. akt III SK 27/07. 27 Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2013 r., sygn. akt VI ACa 67/13. 28 Wyrok SOKiK z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt XVII Ama 51/12. 44 a części służyło wyłącznie do spłaty rat a podstawowy rachunek płatniczy posiadali w innym banku. Nie można zgodzić się z takimi twierdzeniami. Prezes UOKiK nie kwestionuje bowiem samej trans akcji podziału Raiffeisen Bank Polska S. A . , a jedynie formę powiadomienia konsumentów o zamiarze jednostronnych zmianach, jakie nastąpią w wyniku tego podziału . W ocenie Prezesa UOKiK, zmiany, jakie wyniknęły dla konsumentów z tej transakcji podziału, a więc zmiany sposobu spłaty kredytu hipotecznego, zgodnie z umowami o kredyt hipoteczny zawartymi z tymi konsumentami, wymagały formy pisemnej pod rygorem nieważności. Niedopuszczalna zatem była formuła przyjęta przez Bank jednostronnej zmiany , poprzez poin formowanie konsumentów o zmianie numeru rachunku do spłaty i obsługi kredytu wysyłana listem poleconym lub zwykłym. W ocenie Prezesa UOKiK, zmiana rachunku bankowego do spłaty i obsługi kredytu hipotecznego wymagała zmiany umowy również w formie dwustronne j, np. poprzez zaproponowanie konsumentom podpisania aneksu. W tym miejscu, przywołać także należy treść Komunikatu KNF z dnia 14 września 2018 r., z którego wynikało , iż KNF wskazała następujące warunki prowadzenia przez Raiffeisen Bank International AG działalności na terytorium RP poprzez oddział wyraźn i e wskazując Bank owi , by Bank uwzględnił specyficzną sytuację klientów i zapewnił, że stosowane przez RBI rozwiązania będą zgodne z obowiązującymi przepisami i decyzjami władz regulacyjnych w Polsce, jak np. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (vide: k. 1389 akt). W przełożeniu na zaistniałą sytuację, w ocenie Prezesa UOKiK generalna zgoda KNF na przekształcenia podmiotowe w Banku zawierała także warunek przeprowadzenia wszystkich procedur zgodnie z ob owiązującymi standardami prawnymi, w tym dokonania zmian w umowach w formie do tego wymaganej. Tutaj już obowiązek realizacji tego warunku ciążył bezpośrednio na Banku. Odnosząc się natomiast do wysyłania korespondencji o zmianach listem poleconym czy też zwykłym, wskazać należy, iż kwestia ta stanowi jedynie wątek poboczny. W tym zakresie Prezes UOKiK wskazywał jedynie na konsekwencje i na kolejne zagrożenia płynące z takiego sposobu komunikacji . Niektórzy konsumenci bowiem sygnalizowali, iż nie otrzymali żadnej korespondencji z Banku w tej sprawie wyrażając zaskoczenie , problem ami ze spłat ą kredytu na poprzedni rachunek bankowy, należący de facto po przekształceniach podmiotowych Banku do innego przedsiębiorcy. Na takie sytuacje wskazywali konsumenci w skargach, które zostały załączone do akt niniejszej sprawy. Nadal jednakże istotą sprawy jest kwestia samego działania Banku związanego z jednostronnym poinformowaniem konsumentów o istotnych dla nich zmianach umo wy, nawet jeśli częściowo dokonane one były listem poleconym, czy te ż - jak wskazywał Bank w piśmie z dnia 10 lipca 2020 r. - również poprzez inne kanały jak: e - maile, smsy, publikowanie informacji na stronie internetowej Banku itp .(vide: k. 16 akt adminis tracyjnych ). Bank podniósł także, że „ jak wielokrotnie wskazywał Prezes UOKiK, zmuszanie klientów będących kredytobiorcami hipotecznymi do utrzymywania rachunku w Banku będącym kredytodawcą jest niedopuszczalne.” Bank powołuje się przy tym na art. 385 3 pk t 7 k . c., zgodnie z którym za niedozwolone uważa się postanowienia umowne, które uzależniają zawarcie, treść lub wykonanie umowy od zawarcia innej, niemającej 45 bezpośredniego związku z umową zawierającą oceniane postanowienie oraz na raport z kontroli wzo rców umownych kredytów hipotecznych z 2008 roku, z którego to raportu wynikało, że Prezes UOKiK wzywał banki , aby raty kredytu mogły być wpłacane na specjalny bezpłatny rachunek techniczny służący tylko i wyłącznie obsłudze kredytu. Tym samym zarzuty wskaz ane w Postanowieniu stoją – w ocenie RBI - w sprzeczności z dotychczasowym stanowiskiem Urzędu i Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz prowadził y by do utrzymywania postanowień, których uprzednio stwierdzono bezskuteczność. W ocenie Prezesa UOKiK , argumentacja powyższa jest nietrafiona i zmierza do odwrócenia uwagi od istoty problemu. Po pierwsze, uzależnianie zawarcia, treści lub wykonania umowy od zawarcia innej umowy, jak opisywana przez Bank powyżej (np. uzależnianie zawarcia umowy kredytu od z awarcia dodatkowej umowy np. rachunku bankowego) , nadal w ocenie Prezesa UOKiK uznawane jest za niedozwolone postanowienie w określonych warunkach. Czym innym od powyżej opisywanej sytuacji, jest natomiast rozdzielenie (zmiana) rachunku do spłaty kredytu o d samej zawartej i wykonywanej umowy kredytu w trakcie jej trwania (poprzez np. przekształcenia podmiotowe Banków). Prezes UOKiK zakłada, że Bankowi chodzi tutaj o sytuację gdy podpisanie umowy o kredyt hipoteczny uzależnia się od zawarcia dodatkowej umow y prowadzenia rachunku bankowego. W ocenie Prezesa UOKiK, w toku przedmiotowego postępowania nie było przedmiotem analizy, w jaki sposób Bank zawierał z konsumentami umowę rachunku bankowego, czy konsument zawierał j ą dobrowolnie , czy rachunek był niejako produktem powiązanym. Natomiast zwrócić należy uwagę na to, że przeprowadzona przez Bank jednostronna zmiana umowy w zakresie zmiany rachunku bankowego do spłaty kredytu i obsługi kredytu zas kutk owała dla konsumentów zmianą rachunku bankowego, na który mie li spłacać kredyt i była to zmiana dokonana w trakcie trwania stosunku kredytowego przeprowadzona w sposób jednostronny przez Bank bez zgody konsumentów (vide: pismo RBI k.1337 v.). Ponadto, Raiffeisen podniósł, że konsekwencją poglądu przyjętego przez Pre zesa UOKiK, mógłby być brak możliwości żądania przez wierzyciela zwrotu udzielonego kredytu na wskazany przez wierzyciela rachunek lub brak możliwości zmiany siedziby np. wierzyciela, gdyż jest ona również wskazana umową kredytu. Odnosząc się do drugiego przykładu , podkreślić należy, iż dane stron, w tym m. in. siedziba znajdują się w części komparycji umowy, a więc przy opisie stron , a w konsekwencji nie wchodzą w zakres treści umowy, na którą składają się wzajemne ustalenia stron – ich oświadczenia woli. Zmiana nazwy przedsiębiorcy czy siedziby nie stanowi zatem zmiany treści umowy, a więc zarzut Strony należy uznać za bezzasadny. Natomiast w kwestii zmiany numeru rachunku wierzyciela, na który dłużnik ma wpłacać wierzytelność, należy wskazać, iż wskazani e konkretnego numeru rachunku bankowego do wpłaty należności w treści zawartej pomiędzy stronami umowy ma te konsekwencje, iż numer ten jest wiążący dla obu stron i świadczenie spełnione na ten rachunek przez dłużnika jest spełnione prawidłowo. Jeśli natom iast zajdzie konieczność zmiany tego rachunku ze strony wierzyciela, aby zmiana była wiążąca, będzie musiała się odbyć zgodnie z postanowieniami tej umowy (np. w formie aneksu lub innej ustalonej) lub w braku takich ustaleń umownych, zgodnie z przepisami m ającymi do tej umowy zastosowanie. J eśli strony w umowie zastrzegły klauzulę, że wszelkie zmiany wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności , brak spełnienia 46 właściwej formy będzie pociągał za sobą konsekwencje nieważności takiej zmiany, a więc wpłata dokonana przez dłużnika na pierwotnie w umowie wskazany numer rachunku bankowego będzie dokonana właściwie a zobowiązanie powinno zostać uznane za spełnione. Nie można zatem zgodzić się z twierdzeniami Banku, że w przypadku gdy odpadnie możliwość spłaty na dany rachunek lub z przyczyn czysto technicznych i organizacyjnych numer rachunku ulegnie zmianie, wierzyciel może zostać pozbawiony możliwości spłaty kredyt u. W ocenie Prezesa UOKiK, istnieją prawne możliwości rozwiązywania takich sytuacji, jak np. możliwość podpisania aneksu do umowy w zakresie zmiany rachunku . Reasumując, Prezes UOKiK nie kwestionuje w ogóle możliwości jakichkolwiek zmian w umowach o kredyt hipoteczny. Jednakże zmiany takie powinny być przeprowadzane w sposób zgodny z wymogami prawnymi oraz przy zachowani u prawidłowej formy wprowadzania tych zmi an, by dokonywane one były z poszanowaniem praw obu stron i w sposób przewidziany w umowie, by można było im nadać wiążący charakter , a także zabezpieczenia praw konsumentów (klientów umów bankowych) wynikających z dokonywanych przez przedsiębiorców fuzji. Odnosząc się natomiast do zarzutu Banku, iż okoliczności faktyczne i prawne w niniejszej sprawie nie pozwalają na skuteczne uznanie praktyki Banku za rażąco naruszając ą interesy konsumentów , zauważyć należy, iż w przypadku praktyki wprowadzającej konsumen tów w błąd, analiza zachowania przedsiębiorcy dokonywana jest przez pryzmat przesłanki wprowadzenia konsumentów w błąd oraz przesłanki zniekształceni a zachowania rynkowego przeciętnego konsumenta w związku z możliwościami podejmowania decyzji dotyczącej um owy , które zostały wyczerpując o omówione w niniejszej decyzji. Nie dokonuje się analizy w zakresie rażącego interesu konsumentów. Przesłanka ta jest badana w przypadku stosowania przez przedsiębiorcę postanowień niedozwolonych we wzorcu umowy. Ponadto, pod kreślenia wymaga, że w niniejszej sprawie działanie Banku rażąco naruszało interesy konsumentów. Dokonana przez Bank zmiana wprowadzona została bez poszanowania dla ustaleń umownych z konsumentami a także spowodowała wśród konsumentów dezorientację co do w arunków dalszego wykonywania umów . W ocenie Prezesa UOKiK, nie może dochodzić do sytuacji jednostronnego narzucania warunków umów konsumentom jako stronie słabszej bez uprzedniej akceptacji tych warunków. Konsumenci zostali w zasadzie zaskoczeni jednostron ną zmianą umowy w zakresie numeru rachunku do spłaty rat kredytu i aby nie po nosić w przyszłości negatywnych konsekwencji finansowych (naliczenie odsetek przez bank) lub też w obawie o wypowiedzeni e umowy przez Bank w przypadku braku spłat - musieli domyślnie niejako zaakceptować tę zmianę wykonując dalej umowę z Bankiem tak , jakby ta modyfikacja była prawnie skuteczna. Całkowicie nieuzasadniony jest także zarzut, iż działania Banku nie mogą być uznane za godzące w zbiorowe interesy konsumentów. Prez es UOKiK prawidłowo ustalił, że zachowania przedsiębiorcy były skierowane do potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów . 47 Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie oraz doktrynie poglądem, który podziela również Prezes UOKiK, interes konsumentów może podle gać kwalifikacji jako zbiorowy również w przypadkach, w których doszło do naruszenia praw jednego lub kilku odbiorców, a także w ramach praktyki wymierzonej w interesy tylko pewnej, określonej grupy konsumentów, dających się wyróżnić z powodu wspólnej cech y 29 . Należy zgodzić się z poglądem S ądu N ajwyższego wyrażonym w wyroku z dnia 12 września 2003 r., sygn. akt I CKN 504/01, iż „ nie ma żadnych powodów by uznać, że (…) postępowanie wszczynać można w wypadku zagrożenia interesów wielu odbiorców (pomijając już trudności z rozgraniczeniem progu ilościowego), a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Orzeczenie wydane w tego rodzaju sprawie ma wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie tak że nieograniczonej liczby kolejnych potencjalnych konsumentów .” Jak widać z analizy uprzednich spraw prowadzonych wobec Spółki, jednostronna zmiana umowy była już przedmiotem oceny Prezesa UOKiK we wcześniejszych postępowaniach więc posiada ona wiedz ę, że takie zachowanie może zostać zakwalifikowane jako praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów . II. Usuni ęcie trwających skutków praktyki Obowiązek wysłania oświadczenia do konsumentów oraz publikacji oświadczenia na stronie internetowej Banku Zgodnie z art. 26 ust. 2 uokik w zw. z art. 27 ust. 4 uokik , w decyzji stwierdzającej stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, Prezes Urzędu może określić środki usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumen tów w celu zapewnienia wykonania nakazu, w szczególności zobowiązać przedsiębiorcę do złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia o treści i w formie określonej w decyzji. W myśl art. 26 ust. 4 uokik środki, o których mowa w ust. 2, powinny być p roporcjonalne do wagi i rodzaju naruszenia oraz konieczne do usunięcia jego skutków. Katalog środków usunięcia trwających skutków naruszenia jest przykładowy. W związku z tym przepis dopuszcza możliwość nałożenia przez Prezesa UOKiK na przedsiębiorcę takż e innego, niż wymienione w ustawie, środka usunięcia trwających skutków naruszenia, który jest adekwatny do rodzaju stwierdzonego naruszenia oraz skutków, które naruszenie wywołało. Ocena adekwatności działań zmierzających do usunięcia skutków niedozwolone go zachowania musi być dokonana z uwzględnieniem możliwie najszerszego kontekstu negatywnych następstw działania przedsiębiorcy, któremu zarzucana jest praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów. W ocenie Prezesa UOKiK, nałożone na Spółkę środki w opisanym w sentencji kształcie, w postaci opublikowania oświadczenia na stronie internetowej Banku, jak i konieczność wysłania oświadczeń listownie do klientów Spółki, którzy dotknięci byli praktyką, pozostaje w korelacji z przypisanym RBI naruszeniem i zmierza do usunięcia trwających skutków 29 Por. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, Komentarz, pod redakcją A. Stawicki, E. Stawicki, Warszawa 2016, str. 644. 48 naruszenia. W przypadku obu tych środków termin 2 miesięcy jest terminem wystarczającym. Jedną z intencji określenia takich informacyjnych środków usunięcia trwających skutków naruszenia jest zwiększenie skuteczności administracyjnoprawnego trybu stwierdzania naruszeń w zakresie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Z przykładów wymienionych w art. 26 ust. 2 uokik wynika, że konsumenci mają prawo dowiedzieć się o stwierdzeniu prz ez Prezesa UOKiK takich naruszeń. W ramach usunięcia trwających skutków naruszenia organ ochrony konsumentów może zobowiązać przedsiębiorcę w sposób określony w decyzji do poinformowania o naruszeniu konsumentów dotkniętych kwestionowaną praktyką. Prezes U OKiK decyduje więc o sposobie poinformowania konsumentów. Może być to np. droga listowna, za potwierdzeniem odbioru bądź nie. Z punktu widzenia interesu publicznego – istotne jest to, aby był to skuteczny sposób dotarcia do adresatów. Warto w tym miejscu p odkreślić, iż Prezes UOKiK nałożył na Bank obowiązek informacyjny w zakresie przesłania do wszystkich konsumentów, do których była kierowana korespondencja, o której mowa w pkt I sentencji decyzji, informacji o wydaniu przedmiotowego rozstrzygnięcia wraz z informacją, ż e prawomocne decyzje Prezesa UOKiK mają charakter prejudykatu w postępowaniu sądowym. Podobne oświadczenie powinno znaleźć się na stronie internetowej Spółki. Wskazać w tym miejscu należy, iż zgodnie z poglądem występującym w orzecznictwie prawomocna decyzja Prezesa UOKiK ma charakter prejudykatu przeciwko przedsiębiorcy, któremu zarzucany był czyn z zakresu praktyk ograniczających konkurencję (i odpowiednio praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, w tym m. in. stwierdzającej sto sowanie nieuczciwej praktyki rynkowej) i może znacząco ułatwić dochodzenie roszczeń przez podmiot poszkodowany przed sądem cywilnym. 30 Jak zauważa się w doktrynie, „na zasadzie analogii do rozstrzygnięć dotyczących decyzji stwierdzających praktyki ogranicza jące konkurencję 31 , ostateczna decyzja uznająca praktykę za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów powinna być postrzegana jako rozstrzygnięcie wiążące sądy cywilne w ewentualnych postępowaniach cywilnych wytoczonych przez indywidualnych konsumentów, w c elu uzyskania odszkodowania za szkody, poniesione przez nich wskutek stosowania przez danego przedsiębiorcę praktyki zakazanej przez art. 24 OchrKonkurU 32 ”. Pogląd wyrażony przez A. Jurkowską - Gomułkę potwierdzony został w postanowieniu Sądu Najwyższego 33 W u zasadnieniu do tego postanowienia, w kontekście nałożenia na przedsiębiorcę obowiązku publikacyjnego (przez co do konsumentów dociera informacja o dopuszczeniu się przez przedsiębiorcę nieuczciwej praktyki rynkowej), SN przywołał tezę z uchwały z 23.7.2008 r. wskazującą, że „ostateczna decyzja organu ochrony konsumentów stwierdzająca naruszenie OchrKonkurU jest dla sądu 30 V ide: wyrok SN z 4 marca 2008 r., IV CSK 441/07; uchwała SN z 23 lipca 2008 r. III CZP 52/08; postanowienie SN z dnia 23 kwietnia 2015 r., sygn. III SK 61/14) , ) . 31 Zob. uchw. SN z 23 lipca 2008 r., III CZP 52/08, Legalis. 32 A . Jurkowska - Gomułka , w: T . Skoczny (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2014, s. 789, 795. 33 III SK 61/14, Legalis. 49 powszechnego wiążąca”. W doktrynie podkreśla się, że „SN uznał prejudycjalny charakter decyzji Prezesa UOKiK wydanej w sprawie praktyk naru szających zbiorowy interes konsumentów” 34 . Jednocześnie Prezes UOKiK ma na względzie, że nie wszyscy konsumenci, którzy dotknięci zostali kwestionowaną praktyką będą w dniu wymagalności wykonania obowiązku informacyjnego przez Bank, stroną umowy kre dyt u hi poteczn ego indeksowanego lub denominowan ego do waluty obcej. W takiej sytuacji Spółka powinna wysłać oświadczenie do byłego klienta na ostatni znany jej adres korespondencyjny (wynikający z zakończonej już umowy). Należy mieć jednak na względzie, że nie ws zyscy konsumenci mogą otrzymać oświadczenie listowne wysłane przez Bank, np. z uwagi na nieaktualny adres (vide: sytuacja, w której są oni byłymi klientami Spółki i zmienili miejsce zamieszkania) czy też zaginięcie listu podczas próby doręczenia. W ocenie Prezesa UOKiK, powyższe okoliczności uzasadniają zastosowanie środka usunięcia trwających skutków naruszenia w postaci wysyłki także w bankowości elektronicznej (jeżeli konsument taki dostęp posiada) a także wiadomości mailowej (jeżeli Spółka posiada adres email konsumenta), a ponadto publikacji oświadczenia na stronie internetowej przedsiębiorcy . O niedozwolonej praktyce Raiffeisen Banku powinni dowiedzieć się również inni uczestnicy rynku, w tym wszyscy konsumenci, jak również konkurenci, a także sędziowi e sądów powszechnych rozpoznający sprawy tzw. „ frankowiczów ” z udziałem Spółki , w szczególności w sytuacji, gdy np. przyczyną wypowiedzenia umowy o kredyt hipoteczny był brak środków na zmienionym jednostronnie rachunku bankowy m . Niewątpliwie opublikowanie takiego oświadczenia na stronie internetowej Banku spełni funkcję edukacyjną. Powyższy środek może mieć również znaczenie prewencyjne, zniechęcając Bank oraz innych przedsiębiorców do podobnego rodzaju praktyk. Oświadczenie zam ieszczone na stronie internetowej Banku ma za zadanie poinformowanie konsumentów o fakcie wydania decyzji, jej oznaczeniu i dacie wydania (w celu jej późniejszej identyfikacji lub ułatwianiu dotarcia do jej treści) oraz w przystępnej formie wskazanie, jaki e działania Spółki zostały uznane za naruszające zbiorowe interesy konsumentów. Określenie parametrów technicznych oświadczenia jest zaś niezbędne i ma za zadanie zapewnić jego widoczność i czytelność na stronie internetowej Przedsiębiorcy. W ocenie Prezes a UOKiK, strona internetowa to medium o licznym gronie odbiorców, które poprzez swoją powszechność i możliwość zapoznania się z prezentowanymi tam treściami w dowolnym czasie stosownym dla każdego odbiorcy najskuteczniej jest w stanie dot rzeć do świadomośc i odbiorców. 34 Przywołane za A. Szafran, J. Ulański, Prejudycjalny charakter decyzji Prezesa UOKiK w indywidualnym sporze konsumenta z przedsiębiorcą , Warszawa 2017 , s. 166 - 167 . 50 III. Kara pieniężna Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% obrotu osiągniętego w roku obro towym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie, dopuścił się naruszenia zakazu określonego w art. 24 ustawy. Kara pieniężna za naruszenie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o któr ym mowa w art. 24 ustawy, ma charakter fakultatywny. O tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do wskazanego przedsiębiorcy zasadne jest nałożenie kary pieniężnej decyduje, w ramach uznania administracyjnego, Prezes UOKiK. Biorąc pod uwagę okolicznośc i sprawy, przede wszystkim charakter zarzuconej praktyki naruszającej zbiorowy interes konsumentów oraz skalę naruszeń, Prezes UOKiK uznał, że uzasadnione jest nałożenie na RBI kary pieniężnej za jej stosowanie. Zdaniem Prezesa Urzędu, okoliczności niniej szej sprawy , w szczególności charakter produktów , których dotyczą zakwestionowane postanowienia umowne (tj. umowy kredytu hipotecznego indeksowanego lub denominowanego do walut obcych, głównie CHF) , a także negatywne skutki stosowania praktyki (tj. część klientów płaciła raty w terminie a miała de facto opóźnienia , gdyż w ocenie Banku płaciła na niewłaściwe konto bankowe) - wskazują na celowość zastosowania tego środka represji. Prezes Urzędu, uznając za zasadne nałożenie kary na Bank, kierował się założeniem, że sankcja ta musi spełniać zarówno funkcję represyjną, jak i prewencyjną. Nałożenie kary pieniężnej służyć będzie jako środek odstraszający Spółkę od stosowania tego rodzaju praktyk w przyszłości (prewencja indywidualna). Ponadto r ozstrzygnięc ie o karze ma być sygnałem dla innych profesjonalnych uczestników rynku usług finansowych, że tego typu zachowanie związane z jednostronn ą prób ą zmiany warunków umowy o kredyt hipoteczny – a więc zmian związanych z umowami zawartymi na czas oznaczony, nie mogą być stosowane - pod rygorem sankcji finansowej (prewencja ogólna). Kara pieniężna spełni również funkcję represyjną - stanowić będzie dolegliwość dla Strony niniejszego postępowania uzasadnioną stwierdzeniem naruszenia zbiorowych interesów konsumentów . Należy zwrócić uwagę, że przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają przesłanek, od których uzależnione byłoby podjęcie decyzji o nałożeniu kary. Ustawodawca wskazał jedynie w art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów t e okoliczności, które Prezes Urzędu ma obowiązek uwzględnić decydując o wymiarze kary pieniężnej , s ą to w szczególności: okoliczności naruszenia przepisów ustawy, uprzednie naruszenie przepisów ustawy, a także: okres, stopień oraz skutki rynkowe naruszenia przepisów ustawy, przy czym stopień naruszenia Prezes UOKiK ocenia biorąc pod uwagę okoliczności dotyczące natury naruszenia, działalności przedsiębiorcy, która stanowiła przedmiot naruszenia (art. 111 ust. 1 pkt 1 uokik). 51 Stosownie do art. 111 ust. 2 uok ik, ustalając wysokość kar pieniężnych, Prezes UOKiK bierze również pod uwagę okoliczności łagodzące lub obciążające, które wystąpiły w sprawie. Okolicznościami łagodzącymi, wskazanymi w art. 111 ust. 3 pkt 2 uokik są w szczególności: dobrowolne usunięcie skutków naruszenia, zaniechanie stosowania zakazanej praktyki przed wszczęciem postępowania lub niezwłocznie po jego wszczęciu, podjęcie z własnej inicjatywy działań w celu zaprzestania naruszenia lub usunięcia jego skutków oraz współpraca z Prezesem Urzę du w toku postępowania, w szczególności przyczynienie się do szybkiego i sprawnego przeprowadzenia postępowania . Wśród zamkniętego katalogu okoliczności obciążających art. 111 ust. 4 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wymienia: znaczny zasi ęg terytorialny naruszenia lub jego skutków, znaczne korzyści uzyskane przez przedsiębiorcę w związku z dokonanym naruszeniem, dokonanie uprzednio podobnego narusze nia oraz umyślność naruszenia. Umyślność Zgodnie z art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kara pieniężna może być nałożona, gdy do naruszenia przepisów tej ustawy doszło choćby nieumyślnie. W świetle obowiązujących przepisów prawa, stwierdzenie nawet nieumyślnego naruszenia u stawy o ochronie konkurencji i konsumentów daje zatem podstawę do nałożenia kary pieniężnej. Ocena zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na umyślne naruszenie przez Bank zakazu określonego w art. 24 ust. 2 pkt 3 uokik. U myślność naruszenia zachodzi w sytuacji, gdy przedsiębiorca miał zamiar naruszenia zbiorowych interesów konsumentów (zamiar bezpośredni), bądź w przypadku, gdy przewidywał skutki naruszeń i na to się godził (zamiar ewentualny) 35 . W doktrynie i orzecznictwie przyjmu je się, że umyślność naruszenia zachodzi w sytuacji, gdy sprawca działa ze świadomością ograniczeń, jakie nakłada na niego ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów oraz świadomością antykonkurencyjnych skutków swojego zachowania. 36 Za umyślne działanie p rzedsiębiorcy należy uznać zatem świadome zachowanie przedsiębiorcy, którego skutki był y mu znane – przewidywał je lub powinien był przewidzieć . By zatem zarzucić przedsiębiorcy umyślność działania w zakresie stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, musi on mieć świadomość, iż dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów lub godzić się z tym, że wywoła ona niekorzystne dla kons umentów skutki. P rzedsiębiorca dopuszcza się umyślnie deliktu administracyjnego , gdy co najmniej godzi się , że swoim działaniem wywoła lub może wywołać określone skutki w sferze praw i obowiązków konsumentów . 35 Mamczarek, Komentarz do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Legalis 2019, 36 J. Kruger [w:] Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, A. Stawicki, E. Stawicki (red.), Warszawa 2011, s. 1274; 52 W niniejszej sprawie należało uznać działanie Banku za świadome, gdyż same postanowienia zawartych z konsumentami umów o kredyt hipoteczny nie pozwalały jej stronom, w tym silniejszej stronie umowy, na jednostronną skuteczną zmianę tej umowy. W tym przypadku należy domniemywać, że Spółka posiadała wiedzę na temat tego, że praktyka polegająca na jednostronnej zmianie umów jest zakazana lub też takiej wiedzy można było od tego przedsiębiorcy wymagać z uwagi np. na jego duże doświadczenie w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej. Taką wiedzę mo że on zaś czerpać z dostępnego orzecznictwa zarówno Prezesa UOKiK, jak i orzecznictwa sądowego. Znajomości tego orzecznictwa można zaś wymagać od przedsiębiorców z wieloletnim doświadczeniem na rynku . Ponadto zaznaczyć należy, iż Prezes UOKiK wielokrotnie przedstawiał swoje stanowisko w sprawie jednostronnej zmiany w wydawanych decyzjach administracyjnych (w tym m. in. w decyzjach wydanych również przeciwko RBI, jak np. decyzja RBG - 8/2020 z 6 sierpnia 2020 r.), jak i publikowanych komunikatach prasowych pop rzez Komunikaty prasowe. Przykładowo, w decyzji Prezesa UOKiK kończącej ww. postępowanie w sprawie Credit Agricole Bank Polska S.A. ( RBG - 2/2017 z dnia 10 maja 2017 r.) Prezes UOKiK również dał wyraz swoim poglądom w kwestii braku akceptacji dla jednostronne j zmiany warunków umowy z konsumentami. W uzasadnieniu tej decyzji wyjaśniono, iż „m ożliwość dokonania zmiany warunków umowy w trakcie trwania stosunku obligacyjnego dozwolona jest w sytuacji istnienia umownej materialnoprawnej podstawy prawnej dopuszczają cej taką czynność, a sam charakter umowy nie sprzeciwia się dokonywaniu jednostronnych zmian ich warunków. Sytuacja taka jest możliwa po spełnieniu łącznie dwóch przesłanek: a) powszechnie obowiązujące przepisy prawa nie uniemożliwiają dokonania zmiany okr eślonych postanowień umownych; b) istnieje precyzyjna, jednoznaczna i zrozumiała klauzula modyfikacyjna, która nie ma charakteru abuzywnego i wystąpią wskazane w tejże klauzuli okoliczności faktyczne warunkujące możliwość dokonania tej zmiany, a charakter umowy umożliwia dokonywanie jednostronnej modyfikacji jej warunków w trakcie trwania kontraktu. ” 37 - „ Należy zauważyć, że taka praktyka może stanowić naruszenie jednej z podstawowych zasad prawa cywilnego, według której umów należy dotrzymywać ( pacta sunt servanda ), a także ogólnej reguły prawa zobowiązań współdziałania wierzyciela i dłużnika przy wykonywaniu zobowiązania, zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje – tak że w sposób odpowiadający tym zwyczajom (art. 354 k.c.). Przeciętny konsument ma prawo oczekiwać, że Bank dotrzyma postanowień zawartej z nim umowy i – zgodnie z dobrymi obyczajami kupieckimi – nie zmieni w sposób arbitralnych warunków w trakcie jej wykony wania. Jeżeli jednak Spółka chciałaby dokonać zmiany treści postanowień zawartych umowie w sposób, który nie byłby dozwolony w ramach obowiązującej klauzuli modyfikacyjnej, przepisów prawa lub też zmiana miałaby w celu wyeliminowania postanowień niedozwolo nych, to 37 Decyzja Prezesa UOKiK nr RBG - 2/ 2017 z dnia 10 maja 2017 r. (prawomocna) – str. 55, źródło: https://decyzje.uokik.gov.pl/bp/dec_prez.nsf/1/5E553A1CF0EEE21AC1258162003D 61D4?editDocument&act=De cyzja 53 powinno się to odbyć w formie złożenia zgodnych i dobrowolnych oświadczeń woli przez obie strony kontraktu i zawarcia aneksu do umowy. ” 38 Powyższe przykłady, w ocenie Pozwanego, jednoznacznie wskazują, że organ wielokrotnie sprzeciwiał się takiej f ormie jednostronnej zmiany warunków umowy w relacjach z konsumentami. RBI prowadząc działalność gospodarczą z dołożeniem należytej staranności powinien mieć świadomość, iż taka praktyka jest przez Prezesa UOKiK uznawana za naruszającą zbiorowe interesy kon sumentów. Podkreślić w tym miejscu należy, iż Bank znał treść umowy, którą sam tworzył i zawierał – w trybie adhezji – z konsumentami. Miał świadomość znajdującego się postanowienia umownego dotyczącego wyłącznego wprowadzania zmian w umowie w formie pise mnej. Powinien liczyć się zatem także z konsekwencjami niezastosowania się do tego postanowienia, mając na uwagę powszechnie dostępną informację o uznawaniu przez Prezesa UOKiK za niedozwoloną praktykę jednostronnej zmiany umowy przez przedsiębiorców wzglę dem konsumentów. W ocenie Prezesa Urzędu, przedsiębiorca co najmniej godził się na naruszenie postanowienia umownego, które sam wprowadził do umowy kredytu hipotecznego. Umowy o kredyt hipoteczny były bowiem zawierane w oparciu o wzorzec przedstawiany konsumentom do podpis u. Mając na uwadze wskazane powyżej okoliczności, Prezes Urzędu uznał, że naruszenie dokonane przez Bank, określone w pkt I sentencji niniejszej decyzji, było umyślne . Zasady kalkulacji kary Stosownie do art. 106 ust. 3 pkt 1 uokik obrót, o którym mowa w art. 106 ust. 1 uokik, oblicza się jako sumę przychodów wykazanych w rachunku zysków i strat - w przypadku przedsiębiorcy sporządzającego taki rachunek na podstawie przepisów o rachunkowości. Zaznaczyć należy, iż w niniejszej sprawie Prezes UOKiK do kalk ulacji kary pieniężnej zastosował obrót Spółki osiągnięty w 2021 r. W piśmie z 9 stycznia 2023 r. RBI wskazał, że w chwili obecnej nie dysponuje zaudytowanymi danymi finansowymi za rok 2022, pozwalającymi na ustalenie obrotu za rok 2022. Bank będzie miał m ożliwość przedłożenia informacji o wysokości obrotu osiągniętego w 2022 roku wraz z zatwierdzonymi dokumentami potwierdzającymi jego wysokość w lipcu 2023 r. W związku z powyższym, stosownie do art. 106 ust. 7 pkt 1 uokik w przypadku gdy przedsiębiorca ni e dysponuje przed wydaniem decyzji danymi finansowymi niezbędnymi do ustalenia obrotu za rok obrotowy poprzedzający rok nałożenia kary, Prezes Urzędu, nakładając karę pieniężną na podstawie ust. 1, uwzględnia obrót osiągnięty przez przedsiębiorcę w roku ob rotowym poprzedzającym ten rok . 38 Ibidem, s. 62; 54 A zatem w niniejszej sprawie do obliczenia kary pieniężnej Prezes UOKiK zastosował obrót Spółki osiągnięty przez nią w 2021 roku. Podstawą obliczenia wysokości kary w niniejszym postępowaniu stanowił przychód z tytułu odse tek, pozostałe przychody odsetkowe, przychody z tytułu prowizji i opłat oraz wynik na instrumentach finansowych oraz pozostałe przychody operacyjne potwierdz ony Sprawozdaniem z całkowitych dochodów Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce , co złożyło się na obrót osiągnięty w 202 1 r. , w wysokości xxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxx xxxxxxxxx. Ustalenie wysokości kary pieniężnej ma charakter wieloetapowy. Ustalając wysokość nakładanej kary pieniężnej, należy uwzględnić w szczególności okoliczności naruszenia przepisów ustawy, uprzednie naruszenie przepisów ustawy, a także okres , stopień oraz skutki rynkowe naruszenia. Na tej podstawie ustalona zostaje kwota bazowa. W dalszej kolejności należy rozważyć, czy w sprawie występują okoliczności obciążające i łagodzące oraz jaki powinny mieć wpływ na wysokość kary. Okoliczności narusz enia przepisów ustawy Okoliczności naruszenia zostały już szczegółowo opisane w poprzedniej części niniejszej decyzji. Zakwestionowane przez Prezesa Urzędu działanie Banku polegało na wprowadzeniu konsumentów w błąd w zakresie możliwości dokonania jednostr onnej zmiany warunków umów o kredyt hipoteczny indeksowany lub denominowany do waluty obcej dotyczącej zmiany rachunków do spłaty rat kredytu i innych opłat, podczas gdy Bank nie był uprawniony do dokonywania takich zmian jednostronnie. Spowodowało to lub mogło spowodować utrudnienia dla konsumentów w zakresie właściwej spłaty rat kredytu. Uprzednie naruszenie Należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 111 ust. 1 uokik , Prezes Urzędu, ustalając wysokość nakładanej kary pieniężnej, uwzględnia m.in. uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Dotychczas Prezes Urzędu wydał następujące decyzje w sprawie stosowania przez Bank (w tym jego poprzedniku prawnym) praktyk naruszających zbio rowe interesy konsumentów: tj. Decyzja nr RBG - 8/2020 z dnia 6 sierpnia 2 020 r. (prawomocna w zakresie stwierdzonej praktyki) Prezes Urzędu uznał za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów działania Banku polegające na wprowadzeniu konsumentów w błąd, w związku z rozpowszechnianiem nieprawdziwych informacji co do zmi any postanowień umów pożyczek hipotecznych i umów o kredyt hipoteczny indeksowanych lub denominowanych do waluty obcej poprzez przesłanie w czerwcu 2016 r. do konsumentów informacji o jednostronnych zmianach: 55  Regulaminu Kredytu Mieszkaniowego dla klientów bankowości prywatnej Friedrich Wilhelm Raiffeisen w Raiffeisen Bank Polska Spółka Akcyjna;  Regulaminu Pożyczki Osobistej dla klientów bankowości prywatnej Friedrich Wilhelm Raiffeisen w Raiffeisen Bank Polska Spółka Akcyjna;  Regulaminu Kredytu Mieszkaniowe go w Raiffeisen Bank Polska Spółka Akcyjna;  Regulaminu Pożyczki Hipotecznej w Raiffeisen Bank Polska Spółka Akcyjna;  Regulaminu kredytu hipotecznego udzielanego przez Polbank EFG;  Umów o kredyt hipoteczny z sygnaturą HL oraz MG, w związku z zamiarem wprowa dzenia do ww. dokumentów postanowień umownych odnoszących się do sposobu ustalania kursów kupna i sprzedaży walut publikowanych w Tabeli Kursów, w sytuacji gdy Raiffeisen Bank International AG z siedzibą w Wiedniu wykonujący w Polsce działalność gospodarczą w ramach oddziału Raiffeisen Bank International AG (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce nie jest uprawniony do dokonywania takiej jednostronnej zmiany postanowień umów pożyczek hipotecznych i umów o kredyt hipoteczny indeksowanych lub denominowanych do waluty obcej, co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową w rozumieniu art. 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 roku o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. z 2017r. poz. 2070) i narusza zbiorowe interesy ko nsumentów i w konsekwencji narusza art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stwierdził zaniechanie jej stosowania z dniem 23 czerwca 2016 r. Decyzja nr RBG - 5/2019 z dnia 15 marca 2019 r. (prawomocn a) Prezes Urzędu uznał za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów działania Banku polegające na : 1) informowaniu konsumentów, którzy są stroną umowy o usługę płatniczą, mają dostęp do usług bankowości elektronicznej R - Online oraz wyrazili zgodę na dostarczanie informacji o zmianie warunków umowy o usługę płatniczą wyłącznie za pomocą bankowości elektronicznej, o proponowanych zmianach warunków umowy w trakcie jej trwania wyłącznie za pomocą wiadomości elektronicznych przesyłanych w ramach konta zał ożonego w bankowości elektronicznej R - Online, które nie stanowią trwałego nośnika informacji w rozumieniu art. 2 pkt 30 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych, co stanowi naruszenie obowiązku o którym mowa art. 29 ust. 1 i 3 w zw. z art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych i w konsekwencji narusza art. 24 ust. 1 i 2 u.o.k.i.k. oraz stwierdził zaniechanie jej stosowania z dniem 31 grudnia 2016 r.; 2) niezamieszczaniu - w wiadomościach przesyłanych do konsumentów związanych z jednostronną zmianą warunków umowy dokonywaną w trakcie jej trwania, której załącznikiem jest Tabela oprocentowania, opłat, prowizji i limitów transakcyjnych w Raiffeisen Bank Polska Spółka Akcyjna dla: Konta Osobistego, Konta Lokacyjnego oraz Limitu zadłużenia w Koncie Osobistym - istotnych informacji umożliwiających ustalenie przez konsumentów dopuszczalności wprowadzenia proponowanych zmian, tj. niewskazanie podstawy prawnej umożliwiającej dokonanie tych zmian oraz czynników 56 (okoliczności fa ktycznych), które spowodowały tę zmianę i wynikają z wyżej wskazanej podstawy prawnej, a przez to uniemożliwienie zweryfikowania przez konsumentów dopuszczalności zmiany warunków umowy przez Raiffeisen Bank Polska Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie w tr akcie trwania stosunku obligacyjnego, co wyczerpuje znamiona nieuczciwej praktyki rynkowej zdefiniowanej w art. 4 ust. 1 upnpr i stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 u.o.k.i.k. oraz stwierdził zaniechanie jej stosowania z dniem 31 października 2018 r. Decyzja nr DDK - 24/2016 z dnia 30 grudnia 2016 r. (prawomocna ) Prezes Urzędu uznał za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów działania Banku polegające na : 1) wywodzeniu skutków prawnych dla konsumentów z faktu przesłania do nich pism z info rmacją, że dokonana została jednostronna zmiana umów o kredyt hipoteczny lub pożyczkę wyrażonych / denominowanych / indeksowanych we frankach szwajcarskich w zakresie zasad obliczania wysokości oprocentowania, polegająca na wprowadzeniu do regulaminów kred ytu hipotecznego lub regulaminów pożyczki postanowienia zgodnie z którym wartość stawki bazowej nie może być mniejsza niż 0%, w sytuacji gdy dokonanie takiej zmiany nie było możliwe ze względu na fakt, iż jest to istotny element umowy, co narusza art. 4 us t. 1 upnpr oraz godzi w zbiorowy interes konsumentów i stwierdził zaniechanie jej stosowania z dniem 21 stycznia 2015 r 2) sprzecznym z umowami o kredyt hipoteczny lub pożyczkę wyrażonych / denominowanych / indeksowanych we frankach szwajcarskich zawartymi z konsumentami nieuwzględnianiu przy obliczaniu wysokości oprocentowania tych kredytów lub pożyczek ujemnej stawki bazowej LIBOR, w sytuacji, gdy wartość bezwzględna tej stawki jest większa niż wysokość zastrzeżonej w ww. umowach marży kredytu lub pożyczki, mimo że suma odsetek należnych dotychczas oraz w bieżącym okresie rozliczeniowym wynikającym z umów przekracza 1 grosz, co narusza art. 4 ust. 1 upnpr oraz godzi w zbiorowe interesy konsumentów i nakazał zaniechanie jej stosowania. Decyzja nr DDK - 2/2014 z dnia 16 października 2015 r. (prawomocna) Prezes Urzędu uznał za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów działania Banku polegające na : 1) naruszeniu wymogów określonych w ustawie z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny w związku z telefonicznym zawieraniem z konsumentami umów dotyczących przystąpi enia do umowy grupowego ubezpieczenia na życie i dożycie o nazwie „Program Pomnażania Oszczędności Kumulatus” poprzez: a) nieprzekazywanie im przed zawarciem umowy na piśmie lub za pomocą innego statycznego nośnika informacji dostępnego dla konsumenta – z godnie z art. 16b ust. 3 w zw. z art. 16b ust. 1 pkt. 4, 5, 9 i 12 tej ustawy – informacji o istotnych 57 właściwościach świadczenia, cenie lub wynagrodzeniu (obejmujących wszystkie ich składniki, w tym opłaty i podatki), prawie oraz sposobie odstąpienia od u mowy (albo wskazania, że prawo takie nie przysługuje) i o minimalnym okresie, na jaki ma być zawarta umowa o świadczenia ciągłe lub okresowe; b) nieuznawanie prawa konsumenta do odstąpienia w terminie 30 dni od umowy dotyczącej ubezpieczenia zawartej na o dległość na zasadach określonych w art. 16c ust. 2 w związku z art. 16c ust. 1 tejże ustawy, co – godząc w zbiorowe interesy konsumentów – stanowi praktykę określoną odpowiednio w art. 24 ust. 2 pkt. 2 i art. 24 ust. 2, w związku z art. 24 ust. 1 u.o.k.i. k.; 2) zatajaniu przed konsumentami przy prezentowaniu im oferty informacji, że: a) Program Pomnażania Oszczędności „Kumulatus” jest w istocie ubezpieczeniem na życie, b) przed upływem określonego czasu nie można zrezygnować z ubezpieczenia bez utraty całośc i lub części wpłaconych środków, w wyniku czego mogli zawrzeć umowy, których inaczej by nie zawarli, co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową polegającą na zaniechaniu wprowadzającym w błąd w rozumieniu art. 6 ust. 3 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 4 ust. 1 i 2 upnpr . i – godząc w zbiorowe interesy konsumentów – praktykę określoną w art. 24 ust. 2 pkt. 3 w zw. z art. 24 ust. 1 u.o.k.i.k. i stwierdził zaniechanie ich stosowania z dniem 3 lipca 2012 r Decyzja nr DDK - 3/2013 z dnia 19 listopada 2013 r. (pra womocna) Prezes Urzędu uznał za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów działania Banku polegające na niepodawaniu w reklamie kredytu o nazwie „Kredyt bezpieczny” zamieszczonej na stronie internetowej http://www.polbank.pl/kredyt - gotowkowy/kredy t - bezpieczny/index.html informacji o: 1. stopie oprocentowania Kredytu wraz z wyodrębnieniem opłat uwzględnianych w całkowitym koszcie Kredytu; 2. całkowitej kwocie Kredytu; 3. rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania Kredytu; 4. czasie obowiązywania umowy Kredytu; 5. całkowitej kwocie do zapłaty oraz wysokości rat, jakie ponieść ma konsument z tytułu zawarcia umowy Kredytu, w oparciu o reprezentatywny przykład, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim , pomimo przedstawienia w niniejszej reklamie wybranych kosztów Kredytu, tj. wysokości miesięcznych opłat, co stanowi naruszenie art. 7 ust. 1 oraz 58 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim oraz godzi w zbiorowe interesy konsum entów i stwierdził zaniechanie jej stosowania z dniem 27 listopada 2012 r. Powyższe decyzje dostępne są na stronie internetowej UOKiK pod adresem: www.uokik.gov.pl . W związku z powyższym, okoliczność uprzedniego naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez Raiffeisen należy wziąć pod uwagę przy ustalaniu kwoty bazowej kary. Okres stosowania Okres stosowania praktyki związany jest ze sposobem skonstruowania zarzutu, który opiera swój cię żar na warstwie informacyjnej – czyli rozpowszechniani u informacji wprowadzających w błąd. W tym zakresie zasadniczo była to praktyka krótkotrwała , w e wrześniu i październiku 201 8 r., niemniej jednak jej skutki są rozciągnięte w czasie i daleko idące, gdyż mogą wpływać na dalszy sposób wykonywania umów zawieranych na 20 - 30 lat i sposób dochodzenia roszczeń przez konsumentów. W tych okolicznościach, okres stosowania kwestionowanej praktyki należy uznać za krótkotrwały. Jednakże uznać należy, iż praktyka, wpr awdzie o krótkotrwałym charakterze, realizowała swój cel informacyjny w zakresie jednostronnej zmiany umowy z konsumentami. Pisma skierowano do wszystkich klientów , a więc wszystkich wprowadzono w błąd. Brak było potrzeby powtarzania praktyki skoro i tak jej cel został zrealizowany . Stopień i skutki naruszenia (z uwzględnieniem okoliczności dotyczących natury naruszenia oraz działalności przedsiębiorcy, która stanow iła przedmiot naruszenia) Skutki , jakie ponieśli konsumenci w związku z tą praktyką to w pierwszej kolejności dezinformacja, jaka nastąpiła w związku z zastosowaniem przez Bank jednostronnej zmiany wbrew postanowieniu umownemu dotyczącemu przeprowadzania z mian w formie pisemnej pod rygorem nieważności. W przypadku konsumentów, którzy nie uznali jednostronnej zmiany umowy za skuteczną i wpłacali środki z tytułu spłaty kredytu nadal na poprzednie konto, Bank uznawał, iż pozostają w opóźnieniu. W konsekwencji jako skutki praktyki należy potraktować działania windykacyjne Banku i raportowanie przeterminowań do BIK po dniu 7 grudnia 2018 r. prowadzone wobec konsumentów, którzy nie spłacali kredytu na nowe konto bankowe a także naliczanie odsetek za przeterminowan e płatności. Po tej dacie bowiem, Bank, w przypadku gdy Kredytobiorca nie dokonał spłaty na zmieniony rachunek, uznawał taką płatność za przeterminowana. Pociągało to za sobą finansowe konsekwencje dla konsumentów, gdyż RBI naliczał maksymalne odsetki za o późnienie, kierował do konsumentów monity, za które również pobierał dodatkowe opłaty, a także stosował procedurę windykacyjną, która mogła dla konsumentów zakończyć się, i w kilku takich przypadkach zakończyła się, wypowiedzeniem umowy konsumentowi, kieru jąc również zawiadomienie do BIK. To na konsumentów zatem został przerzucony cały ciężar poniesienia konsekwencji finansowych i niefinansowych jednostronnej zmiany umowy przez Bank, która konsume ntom została narzucona z góry. 59 W ocenie Prezesa Urzędu, stopień naruszenia przez Bank przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów należy uznać za średni , gdyż związany jest z utrudnieniami w zakresie newralgiczn ej społecznie kwesti i odnosząc ej się do różnych nieprawidłowości w umowach o kredyt hipoteczny w walutach obcych, przede wszystkim indeksowanych lub denominowanych do CHF. Z tego też względu informowanie tych klientów przez Spółkę o jednostronnej zmianie rachunków do spłaty kredytu, mogą spowodować niedogodności w spłaci e rat kredytu, co może w dalszej kolejności wpłynąć na ich sytuacj ę procesową przed sądem lub też może mieć wpływ na ich decyzje związane z dalszym wykonywaniem umowy (w tym ze sposobem postrzega nia jej zapisów), czy jej kwestionowaniem (lu b sposobem jej k westionowania). Wyliczenie kwoty bazowej kary Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności, Prezes Urzędu ustalił kwotę bazową kary na xx % obrotu osiągniętego przez Bank w 20 21 r., co stanowi kwotę kary w wysokości xxxxxxxxxxxxxxxxx . Okoliczności łagodzące i obciążające Zgodnie z art. 111 ust. 3 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, okolicznościami łagodzącymi są w szczególności: dobrowolne usunięcie skutków naruszenia, zaniechanie stosowania zakazanej praktyki przed wszcz ęciem postępowania lub niezwłocznie po jego wszczęciu, podjęcie z własnej inicjatywy działań w celu zaprzestania naruszenia lub usunięcia jego skutków oraz współpraca z Prezesem Urzędu w toku postępowania, w szczególności przyczynienie się do szybkiego i s prawnego przeprowadzenia postępowania. Wśród zamkniętego katalogu okoliczności obciążających art. 111 ust. 4 pkt 2 ustawy wymienia: znaczny zasięg terytorialny naruszenia lub jego skutków, znaczne korzyści uzyskane przez przedsiębiorcę w związku z dokonany m naruszeniem, dokonanie uprzednio podobnego naruszenia oraz umyślność naruszenia . W niniejszej sprawie Prezes Urzędu nie zide ntyfikował żadnych okoliczności łagodzących . Jednocześnie należy wskazać, iż w niniejszej sprawie Prezes UOKiK nie potraktował jako okoliczności łagodząc ej zaniechani a stosowania praktyki przez Bank , gdyż nie wynikało to z woli Banku, a z natury samej praktyki, która polegała na wysyłaniu informacji o treści mogącej wprowadzać klie ntów w błąd. Przy czym zaprzestanie wysyłania tej informacji było wcześniej ustalone przez Spółkę, a korespondencja została wysłana już przez RBI do w szystkich docelowych odbiorców. Natomiast w kwestii okoliczności obciążających , Prezes UOKiK uznał, iż nar uszenie miało charakter umyślny. W związku z tym Prezes UOKiK dokonał podwyższenia kary pieniężnej o xxx % . Prezes UOKiK uznał także, iż w niniejszej sprawie mamy do czynienia z okolicznością obciążającą w postaci dokonania przez Bank uprzedniego podobnego naruszenia . 60 Zaznaczyć należy, iż zgodnie ze stanowiskiem doktryny, uprzednie naruszenie przepisów ustawy może być jednocześnie okolicznością obciążającą oraz odrębną podstawą do ustalenia wysokości kary ujętą w art. 111 ust. 1 uokik 39 . Okoliczność taka za chodzi w zakresie dokonania przez Raiffeisen uprzedniego podobnego naruszenia stwierdzonego prawomocnymi decyzj ami Prezes UOKiK nr RBG - 8/2020 oraz decyzją DDK - 24/2016 w zakresie przeprowadzenia przez Bank wobec konsumentów jednostron n ej zmiany warunków umo wy. Ustawa nie definiuje pojęcia „ podobnego naruszenia ” ani nie wymienia kryteriów, jakie winny być spełnione przez naruszenia, aby mogły być uznane za podobne. Zdaniem autorów komentarza do art. 111 ( Skoczny , OKiKU. Komentarz, 2014), nie są podobnymi nar uszenia formalnoprawne i naruszenia materialnoprawne, jak również naruszenia niedotyczące tych samych kategorii naruszenia prawa materialnego w zakresie: praktyk ograniczających konkurencję, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, stosowania n iedozwolonych postanowień wzorców umów lub niezgłoszenia zamiaru koncentracji. 40 Analogicznie zatem, w przypadku gdy porównywane naruszenia mają charakter jednorodzajowy, a więc można je zakwalifikować do tej samej grupy naruszeń związanych praktykami narus zającymi zbiorowe interesy konsumentów, należy uznać je za naruszenia podobne. Tym bardziej, jeśli porównywane praktyki są takie same, a więc jak w niniejszym przypadku, dotyczą praktyki stosowanej przez Bank związanej z jednostronną zmianą um ów zawartych z konsument ami . W orzecznictwie podkreśla się, że wpływ na wysokość kary ma jedynie „analogiczne uchybienie przepisom ustawy”, które narusza „to samo dobro chronione prawem . 41 ” Uprzednie naruszenie przepisów ustawy powinno być stwierdzone w prawomocnej de cyzji Prezesa UOKiK. Niedopuszczalne jest zatem zwiększanie wymiaru kary w sytuacji, gdy toczy się jeszcze postępowanie przez sądem powszechnym z odwołania przedsiębiorcy w innej sprawie, w której uznano naruszenie „tego samego dobra chronionego prawem” 42 . Obie decyzje RBG - 8/2020 oraz DDK - 24/2016, na podstawie których stwierdzono uprzednie podobne naruszenie są prawomocne a zatem nie ma przeszkód prawnych, by stwierdzić występowanie ww. okoliczności obciążającej. Mając powyższe na uwadze, na ruszenie rozstrzygane w niniejszej decyzji należy zakwalifikować jako dokonanie uprzednie go podobnego naruszeni a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów i w związku z tym Prezes UOKiK dokonał podwyższenia kary pieniężnej z tego tytułu o xxx %. 39 M. Mamczarek, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz., Legalis 2019 r., 40 M. Namysłowska, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , Legalis 2016 r., 41 Vide: wyr ok SOKiK z 15.4.2010 r., XVII AmA 46/09, niepubl ., 42 M. Mamczarek, Ustawa (…), op. cit., 61 Łącznie zatem ustaloną karę pieniężną należy podwyższyć o xxx % , a więc o xxxxxxxxxxxx . Kwota kary po u względnieniu obu okoliczności obciążających wyniosła zatem 3 . 144 . 864 ,00 zł. Obliczenie kary W związku z tym, nałożona na Bank kara (po zaokrągleniu do pełnego złotego) wynosi 3 . 144 . 864 ,00 zł (słownie: trzy miliony sto czterdzieści cztery tysiące osiemset sześćdziesiąt cztery złote), co stanowi xxx % obrotu osiągniętego przez Bank w 20 21 r. i xxx % maksymalnej kary, która mogłaby zostać nałożona na Spółkę na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 i ust. 7 u okik . Podsumowanie Nakładając niniejszą decyzją karę pieniężną za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu kierował się przesłankami wskazanymi w art. 106 oraz art. 111 u okik . Kara w powyższej wysokości jest w ocenie Pr ezesa Urzędu adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu wziął pod uwagę, że kara ta spełni funkcję prewencyjną (zarówno w ujęciu ogólnym, jak i indywidualnym) oraz funkcję represyjną. Zgodnie z art. 112 ust. 2 i ust. 3 u okik , karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na rzecz Funduszu Edukacji Finansowej na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Wobec powyższego, Prezes UOKiK orzekł jak w pkt III roz strzygnięcia niniejszej decyzji IV. Koszty postępowania Stosownie do art. 77 ust. 1 uokik , jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ww. ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Zgodnie z art. 80 uokik Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w d ecyzji kończącej postępowanie. Należy zauważyć, że ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera wyczerpujących regulacji dotyczących rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Art. 83 tej ustawy sta nowi jednak, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania przed Prezesem Urzędu stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 – dalej: „ k.p.a. ” ). Stosownie do art. 264 § 1 k.p.a., jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz 62 termin i sposób ich uiszczenia. Z kolei zgodnie z art . 263 § 1 k.p.a., d o kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56 , koszty spowodowane oględzinami na miejscu, koszty doręczenia stronom pism urzędowych, a także koszty mediacji. W punkcie I sentencji niniejszej decyzji organ ochrony konkurencji i konsumentów w wyniku przeprowadzonego postępowania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów stwierdził naruszenie przez RBI przepisów ustawy (art. 24 uokik ). Spełniona została zatem przesłanka wynikająca z art. 77 ust. 1 uokik pozwalająca na obciążenie tego przedsiębiorcy kosztami przeprowadzonego postępowania, któr e stanowią wydatki związane z korespondencją prowadzoną w toku niniejszego postępowania ( 14 pism – list ów polecon ych ZPO ) w wysokości 123,90 zł (słownie: sto dwadzie ścia trzy złot e i 90 /100) . W związku z tym, Strona została obciążona kosztami doręczenia korespondencji urzędowej skierowanej do niej w toku postępowania. Koszty niniejszego postępowania określone w pkt IV rozstrzygnięcia niniejszej decyzji Spółka obowiązana jest wpłacić w terminie 14 dni od uprawomocnienia się niniejszej decyzji, na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów NBP o/o Warszawa nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w pkt IV sentencji. Stosownie do art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz na podstawie art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1971 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1805 ze zm . ) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy (85 - 033 Bydgoszcz, Pl. Kościeleckich 3). W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie I V niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 32 § 1 i 2 k odeks u postępowania cywilnego i na podstawie art. 264 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, można wnieść zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośred nictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy (85 - 033 Bydgoszcz, Pl. Kościeleckich 3) w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 9 w z wiązku z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1125), odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów podlega opłacie stałej w kwocie 1000 zł. Z kolei, zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 9 w związku z art. 32 ust. 2 tej ustawy zażalenie na 63 postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów podlega opłacie stałej w kwocie 500 zł. Zgodnie z art. 103 ust. 1 i 2 ww. ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych sąd może przyznać zwolnienie od kosztów sądowych osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej niebędącej osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, jeżeli wykazała, że nie ma dostatecznych środków na ich uiszczenie. Spółka handlowa powinna wykaz ać także, że jej wspólnicy albo akcjonariusze nie mają dostatecznych środków na zwiększenie majątku spółki lub udzielenie spółce pożyczki. Zgodnie z art. 105 ust. 1 tej ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, wniosek o przyznanie zwolnienia od kos ztów sądowych należy zgłosić na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Stosownie do treści art. 117 § 1, § 3 i § 4 zd. 1 k odeks u postępowania cywilnego strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub części, może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna, której ustawa przyznaje zdolność sądową, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub ra dcy prawnego , jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego. Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego strona zgłasza wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych lub osobno, n a piśmie lub ustnie do protokołu, w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy . Mając powyższe na uwadze, postanawia się jak w sentencji. Z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Piotr Adamczewski