RBG-21/2013

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. Długa 47,85-034 Bydgoszcz Tel. 52 345-56-44, Fax 52 345-56-17 E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 28 sierpnia 2013 r. Znak: RBG-61-26/12/KL DECYZJA NR RBG - 21/2013 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wszczętego z urzędu przeciwko Effit Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – uznaje się za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów działania Effit Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie polegające na: 1. wprowadzeniu konsumentów w błąd w informacjach zawartych na stronie internetowej www.effit.pl, poprzez wskazywanie, iż gwarancja bezpieczeństwa inwestycji zapewniona jest w wyniku wpłacania środków pieniężnych na rachunek bankowy, z którego mogą być one użyte wyłącznie na zakup nieruchomości, co wyczerpuje znamiona nieuczciwej praktyki rynkowej zdefiniowanej w art. 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206) w związku z art. 4 ust. 1 tejże ustawy; 2. wprowadzeniu konsumentów w błąd w informacjach zawartych na stronie internetowej www.effit.pl poprzez wskazanie, iż przedsiębiorca posiada wieloletnie doświadczenie w inwestowaniu w nieruchomości, gdy w rzeczywistości Effit Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie rozpoczęła działalność w sierpniu 2012 r., co wyczerpuje znamiona nieuczciwej praktyki rynkowej zdefiniowanej w art. 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206) w związku art. 4 ust. 1 tejże ustawy, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r . o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) i stwierdził zaniechanie ich stosowania z dniem 25 lipca 2013 r. 2 II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) w zw. z jej art. 106 ust. 4 oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy po przeprowadzeniu postępowania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – nakłada się na Effit Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie karę pieniężną w wysokości 11.424 zł (słownie: jedenaście tysięcy czterysta dwadzieścia cztery złote), płatną do budżetu państwa z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes UOKiK lub organ ochrony konsumentów ) przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu wstępne ustalenie, czy wzorce umowne stosowane przez Effit Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (dalej: przedsiębiorca , Spółka lub Effit ) zawierają niedozwolone postanowienia umowne, a co za tym idzie, czy miało miejsce naruszenie chronionych prawem interesów konsumentów uzasadniające podjęcie działań określonych w odrębnych ustawach, tj. art. 479 38 §1 i art. 479 39 k.p.c. w związku z art. 385 1 -385 3 k.c. oraz mające na celu wstępne ustalenie, czy nastąpiło naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w szczególności w związku z naruszeniem przepisów ustawy o kredycie konsumenckim oraz innych ustaw. W toku tego postępowania Prezes UOKiK przeprowadził analizę informacji zawartych na stronie internetowej Spółki – www.effit.pl. W wyniku przedmiotowej analizy zaszło podejrzenie stosowania przez Effit praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów opisanych w sentencji niniejszego postanowienia. W związku z powyższym – postanowieniem nr RBG-246/2012 z dnia 14 listopada 2012 r. – Prezes UOKiK wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania praktyk opisanych w sentencji niniejszej decyzji. W toku niniejszego postępowania organ ochrony konsumentów pismem z dnia 27 listopada 2012 r. wezwał przedsiębiorcę do ustosunkowania się do przedstawionych zarzutów. Pismo zostało przesłane na adres wskazany w Krajowym Rejestrze Sądowym. Spółka nie odebrała przedmiotowej korespondencji (informacja na kopercie: „Nie podjęto w terminie”). W ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego, Prezes UOKiK ustalił adres zamieszkania Prezesa Zarządu Effit Sp. z o.o. Pana Krzysztofa Figury. W związku z tym w dniu 11 grudnia 2012 r. postanowienie o wszczęciu postępowania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów zostało również wysłane na adres zamieszkania Prezesa Zarządu. Przesyłka została odebrana przez niego osobiście w dniu 14 grudnia 2013 r. Niemniej jednak do dnia dzisiejszego przedsiębiorca nie ustosunkował się do przedstawionych zarzutów, nie przedstawił również informacji o wysokości przychodu osiągniętego w roku 2012 r. Co istotne, przedsiębiorca nie złożył również zeznania z wysokości osiągniętego przychodu (CIT-8) do właściwego Urzędu Skarbowego. 3 Prezes UOKiK zawiadomił Spółkę o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz o możliwości zapoznania się z aktami sprawy (pismo z dnia 25 czerwca 2013 r.). Przedsiębiorca nie skorzystał z powyższych uprawnień. Prezes UOKiK ustalił następujący stan faktyczny: Na podstawie zebranych w toku postępowania dokumentów, organ ochrony konsumentów ustalił, iż Effit Sp. z o.o. jest wpisany do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000429570, prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla Miasta Stołecznego Warszawy w Warszawie, Wydział XII Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego. Przedmiotami działalności Spółki są m.in. pozostałe formy udzielania kredytów (64.92.Z), pozostała finansowa działalność usługowa, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszy emerytalnych (64.99.Z), działalność związana z zarządzaniem funduszami (66.22.Z). Zgodnie z informacją zamieszczoną w KRS, Spółka rozpoczęła swoją działalność w dniu 14 sierpnia 2012 roku. W związku z prowadzoną działalnością, Spółka na swojej stronie internetowej www.effit.pl oferuje następujące lokaty: - Kontrakt na Ziemię Rolną na okres 12 miesięcy z oprocentowaniem stałym 11% w skali roku; - Kontrakt na Działki Budowlane na okres 6 miesięcy z oprocentowaniem stałym 9% w skali roku; - Kontrakt na Nieruchomości na okres 3 miesięcy z oprocentowaniem stałym 3% w skali roku. Według informacji zawartych na tejże stronie, ww. kontrakty miały przynosić zysk w oparciu o potencjał ukryty w obrocie gruntem i nieruchomościami. Zgodnie z treścią oferty, uruchamiający wybraną inwestycję konsument stawał się właścicielem Kontraktu Ziemskiego i co miesiąc miał otrzymywać wynagrodzenie ustalone procentowo od zysku rocznego podzielonego przez liczbę miesięcy, na jakie opiewał kontrakt. Innym rozwiązaniem był jednorazowo przelew odsetek wraz z kapitałem po zakończeniu kontraktu. Bez względu na wybór opcji, konsument po zakończeniu inwestycji miał otrzymać cały wpłacony wcześniej kapitał. W sprawie praktyki wskazanej w punkcie 1 sentencji decyzji oceniono informację znajdującą się na stronie internetowej przedsiębiorcy w dziale FAQ o treści: „ Bezpieczeństwo kapitału naszych Klientów jest najważniejszym elementem naszego modelu inwestycyjnego. Środki finansowe wpłacane są zawsze na rachunek bankowy, z którego mogą być one użyte wyłącznie na zakup nieruchomości – nie ma możliwości wypłaty środków w kasie lub wykorzystania ich na spłatę kosztów działalności firmy. Dajemy również naszym Klientom możliwość dodatkowego zabezpieczenia się wpisem hipotecznym na jednej z naszych nieruchomości, niezależnie od inwestowanej kwoty .” W sprawie praktyki wskazanej w punkcie 2. sentencji decyzji oceniono informację znajdującą się na stronie internetowej przedsiębiorcy w dziale FAQ o treści: 4 „Nasz zespół to specjaliści posiadający wieloletnie doświadczenie w pozyskiwaniu nieruchomości dla największych uczestników rynku: deweloperów, sieci handlowych i inwestorów instytucjonalnych. Już od dziesięciu lat z sukcesami wdrażamy i udoskonalamy procesy przekształcania, a następnie dystrybucji nieruchomości gruntowych. Zatrudniamy fachowców z branży finansowej – dlatego nasze inwestycje charakteryzuje stabilność, zyskowność i bezpieczeństwo, a dzięki ekspertom prawa każdy projekt inwestycyjny jest szybko i skutecznie realizowany. Zawsze towarzyszy nam grupa inwestorów, którzy mają tylko jeden cel: ponadprzeciętne korzyści.” Ponadto w dziale „O Effit” znajduje się następujący zapis: „Od wielu lat zajmujemy się inwestowaniem w nieruchomości oraz przekształcaniem nieruchomości gruntowych wraz z ich dalszą odsprzedażą. Pracowaliśmy często m.in. nad zabezpieczeniem gruntów pod wielkie sieci handlowe. Praktykę i wiedzę płynącą z tamtych działań przekładamy dziś na kolejne inwestycje, na czym korzystają wszyscy nasi klienci i parterzy.” Jak ustalił organ ochrony konsumentów w ramach prowadzonego postępowania, nie są znane żadne osoby, które skorzystały z oferty Spółki, ani które w wyniku jej działań wpłaciły pieniądze w ramach dostępnych kontraktów. W dniu 25 lipca 2013 r. w związku z podjęciem czynności sprawdzających przez Prezesa UOKiK strony internetowej effit.pl, organ ochrony konsumentów stwierdził, iż ww. strona nie otwiera się i nie pokazuje treści, o których mowa powyżej i to ten dzień należy uznać, za termin w którym Spółka zaniechała stosowania kwestionowanych praktyk. Przedsiębiorca na żadnym etapie postępowania nie poinformował o zamknięciu strony. Prezes UOKiK ustalił nadto, na podstawie informacji uzyskanych od Pierwszego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście, iż Spółka nie złożyła zeznania CIT-8 za rok 2012. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes UOKiK zważył, co następuje: Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy u.o.k.i.k jest uprzednie zbadanie przez organ ochrony konsumentów, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło, pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Zdaniem organu ochrony konsumentów, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami skarżonego przedsiębiorcy. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa UOKiK działań przewidzianych w u.o.k.i.k. Przepis art. 24 ust. 1 tejże ustawy stanowi, iż „Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. ”, natomiast art. 24 ust. 2 określa, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego; 5 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji”. Oceny, czy w danym przypadku mamy do czynienia z praktyką określoną w wyżej wymienionym przepisie, należy dokonać na podstawie ustalenia łącznego spełnienia trzech przesłanek, którymi są: - działania przedsiębiorcy, - bezprawność tych działań, - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów. Działania przedsiębiorcy Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekroć w ustawie tej jest mowa o przedsiębiorcy, pojmuje się przez to w pierwszej kolejności przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity: Dz. U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447, z zm.). Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 tej ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Mając powyższe na uwadze uznać należy, iż Spółka - prowadząc jako osoba prawna działalność gospodarczą - jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 u.o.k.i.k. Tym samym, jego działania mogą podlegać ocenie w aspekcie naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Bezprawność działań i naruszenie zbiorowych interesów konsumentów W świetle przepisu art. 24 ust. 2 pkt 3 u.o.k.i.k przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności stosowanie nieuczciwych praktyk rynkowych lub czynów nieuczciwej konkurencji. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206) – dalej: u.p.n.p.r. - stosowana przez przedsiębiorcę względem konsumentów praktyka rynkowa jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Przepis art. 5 ust. 1 u.p.n.p.r. stanowi, że praktykę rynkową uznaje się za działanie wprowadzające w błąd, jeżeli działanie to w jakikolwiek sposób powoduje lub może powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Interpretując zatem pojęcie praktyki wprowadzającej w błąd należy stwierdzić, że jest to każda praktyka, która w jakikolwiek sposób, w tym również przez swoją formę, wywołuje skutek w postaci co najmniej możliwości wprowadzenia w błąd przeciętnego 6 konsumenta, do którego jest skierowana i która ze względu na swoją zwodniczą naturę, może zniekształcić jego zachowanie rynkowe 1 . Wprowadzające w błąd działanie może polegać na rozpowszechnianiu nieprawdziwych informacji (art. 5 ust. 2 pkt 1 u.p.n.p.r.). Stosownie do brzmienia art. 5 ust. 4 u.p.n.p.r . przy ocenie, czy praktyka rynkowa wprowadza w błąd przez działanie, należy uwzględnić wszystkie jej elementy oraz okoliczności wprowadzenia produktu na rynek, w tym sposób jego prezentacji. Wskazać należy, iż potencjalna zdolność wprowadzenia w błąd, ma miejsce szczególnie wtedy, gdy przedsiębiorca ukrywa istotne dla podjęcia przez konsumenta racjonalnej decyzji rynkowej informacje lub przedstawia je w niejasny, niezrozumiały lub dwuznaczny sposób. W wyniku powyższych praktyk przeciętny konsument może wyrobić sobie mylne wyobrażenie o korzyściach wynikających ze złożonej propozycji, które nie znajdują odzwierciedlenia w rzeczywistym stanie rzeczy. Wprowadzenie w błąd polega, przede wszystkim, na pewnym zniekształceniu procesu decyzyjnego konsumenta poprzez wytworzenie w jego umyśle mylnego przekonania co do transakcji, w którą chce się zaangażować. W rezultacie wytworzenia się tego mylnego przekonania, konsument podejmuje decyzję o zaangażowaniu lub wycofaniu się z danej decyzji, przy czym istotne jest to, że takiej decyzji by nie podjął, gdyby nie nieuczciwe działania przedsiębiorcy. Owo zniekształcenie procesu decyzyjnego konsumenta, w przypadku praktyk wprowadzających w błąd przez działanie, polega głównie na podawaniu fałszywych lub mylących informacji dotyczących produktu lub sposobu jego prezentacji albo wprowadzenia na rynek 2 . Dla prawidłowego zinterpretowania celu tej ustawy należy wskazać, iż przedsiębiorca nie tyle musi faktycznie spowodować, iż przeciętny konsument podejmie decyzję, której przy braku wprowadzenia w błąd by nie podjął , co wystarczy już samo wystąpienie takiej możliwości wprowadzenia w błąd. W niniejszym postępowaniu koniecznym stało się również rozważenie przez Prezesa UOKiK, czy działania przedsiębiorcy w zakresie stosowania nieuczciwych praktyk rynkowych mogły wprowadzać przeciętnego konsumenta w błąd i tym samym mogły powodować podjęcie przez niego decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym posługuje się pojęciem przeciętnego konsumenta. To w odniesieniu do przeciętnego konsumenta powinna być dokonywana ocena każdej praktyki rynkowej, w tym praktyki polegającej na działaniu wprowadzającym w błąd. Będące przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia zachowanie Spółki w zakresie nieuczciwych praktyk rynkowych wymienionych w sentencji niniejszej decyzji powinno być zatem oceniane z perspektywy przeciętnego konsumenta. Zgodnie z art. 2 pkt 8 u.p.n.p.r ., przez przeciętnego konsumenta rozumie się konsumenta, który jest dostatecznie dobrze poinformowany, uważny i ostrożny. Oceny tej powinno dokonać się z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych, językowych i przynależności danego konsumenta do szczególnej grupy konsumentów, przez którą rozumie się dającą się jednoznacznie zidentyfikować grupę konsumentów, szczególnie podatną na oddziaływanie praktyki rynkowej lub na produkt, którego praktyka rynkowa dotyczy ze względu na szczególne cechy, takie jak m. in. wiek, wykształcenie, sprawność fizyczna czy 1 Z uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 14.09.2005 r., sygn. akt: I ACa 149/05. 2 R. Stefanicki, Interpretacja dyrektywy dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych wobec konsumentów na rynku wewnętrznym , Glosa 1/2000, str. 88. 7 umysłowa. Wzorzec przeciętnego konsumenta nie jest stały, zmienia się bowiem w zależności od okoliczności konkretnego przypadku. Definicja przeciętnego konsumenta zamieszczona w u.p.n.p.r . jest wynikiem dorobku orzeczniczego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE, dawniej: Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości). Stopniowy rozwój orzecznictwa TSUE doprowadził do utrwalenia modelu konsumenta jako konsumenta rozważnego, przeciętnie zorientowanego, mającego prawo do rzetelnej informacji niewprowadzającej w błąd, zawierającej wszelkie niezbędne dane wynikające z funkcji i przeznaczenia danego towaru. W świetle orzecznictwa TSUE, poziom percepcji i uwagi konsumenta różni się w zależności od tego, jakiego produktu dotyczy praktyka rynkowa oraz w jakich okolicznościach produkt ten jest nabywany 3 . W przedmiotowej sprawie, oferta przedsiębiorcy dotycząca ulokowania kapitału w określone inwestycje nie była skierowana do szczególnej grupy konsumentów. Z tego typu ofert korzystają różne osoby, w różnym wieku, o zróżnicowanym wykształceniu i dochodach oraz świadomości otaczającej rzeczywistości. Na potrzeby niniejszej sprawy konstrukcję modelu przeciętnego konsumenta należy stworzyć bez odwoływania się do przynależności do szczególnej grupy konsumentów. Tak zdefiniowany konsument ma prawo odebrać kierowany do niego przekaz w sposób dosłowny zakładając, że przedsiębiorca wysyłający takie komunikaty - jako profesjonalista - jest podmiotem wiarygodnym i przekazu je informacje w sposób jasny, jednoznaczny i niewprowadzający w błąd. W celu wykazania, że wskazane w sentencji niniejszej decyzji działania Effit stanowią nieuczciwą praktykę rynkową, konieczne jest ponadto wykazanie, że niniejsza praktyka rynkowa sprzeczna jest z dobrymi obyczajami (art. 4 u.p.n.p.r.). Pojęcie dobrych obyczajów nie jest w prawie zdefiniowane, ale podobnie jak zasady współżycia społecznego, jest przedmiotem wielu orzeczeń sądowych oraz opracowań doktryny. Wskazuje się w nich, że dobre obyczaje to uczciwe zasady postępowania i ustalone zwyczaje w ujęciu etyczno-moralnym, a na ich treść składają się elementy etyczne i socjologiczne kształtowane przez oceny moralne i społeczne, stanowiące uzupełnienie porządku prawnego. Dobre obyczaje pozostają klauzulą generalną, która podlega konkretyzacji na okoliczność danego stanu faktycznego. Zgodnie z poglądem doktryny, sprzeczne z dobrymi obyczajami są działania, które zmierzają do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u klienta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności, czyli takie działania, które potocznie określone są jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania 4 . W relacjach przedsiębiorców z konsumentami, istota zachowań zgodnych z dobrymi obyczajami została przedstawiona i wielokrotnie interpretowana w judykaturze. Zgodnie z wypracowanym w orzecznictwie stanowiskiem stwierdzić należy, iż „ istotą pojęcia dobrego obyczaju jest szeroko rozumiany szacunek dla człowieka. W stosunkach z konsumentami powinien on wyrażać się we właściwym informowaniem o przysługujących uprawnieniach, niewykorzystywaniem uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty i rzetelnym traktowaniem partnerów umów. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami 3 por. C-342/97 Lloyd Schuhfabrik Meyer Rec. 1999, s. I-3819, pkt 26; C-299/99 Philips Rec. 2002, s. I-5475, pkt 63, a także wyroki z 2007 r. w sprawach C-353/03 Nestle przeciwko Mars, pkt 25; T-241/05 Procter & Gamble, pkt 43; T-33/04 House of Donut Int, pkt 50-51. 4 K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz , Warszawa 2002 r., str. 804. 8 można uznać działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, także wykorzystania jego niewiedzy i naiwności” 5 . 1. W ocenie Prezesa UOKiK przedsiębiorca na swojej stronie internetowej www.effit.pl wprowadza konsumentów w błąd poprzez wskazywanie, iż gwarancja bezpieczeństwa inwestycji zapewniona jest w wyniku wpłacania środków pieniężnych na rachunek bankowy, z którego mogą być one użyte wyłącznie na zakup nieruchomości. Spółka w informacjach zawartych w Najczęściej Zadawanych Pytaniach ( FAQ – Frequently Asked Questions ) wyjaśnia, iż bezpieczeństwo wpłaconego kapitału jest najważniejszym elementem modelu inwestycyjnego przedsiębiorcy. Ponadto wskazuje, iż środki finansowe wpłacane są zawsze na rachunek bankowy, z którego mogą być one użyte wyłącznie na zakup nieruchomości. Zdaniem Spółki nie ma możliwości wypłaty środków w kasie lub wykorzystania ich na spłatę kosztów działalności przedsiębiorstwa. W ocenie Prezesa UOKiK taki sposób ulokowania pieniędzy wpłacanych przez konsumentów nie stanowi żadnej gwarancji dla słabszej strony stosunku obligacyjnego, w szczególności w sytuacji, w której to jedynym dysponentem środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku jest Spółka, które może w dowolnym momencie wskazane środki wypłacić i przeznaczyć na bliżej nieokreślony cel . Wskazać również należy, iż działania Spółki oraz pieniądze ulokowane przez konsumentów nie są nadzorowane przez żaden niezależny podmiot (państwowy, czy też prywatny), którego celem byłoby monitorowanie zgodności z prawem rozdysponowywania środków pieniężnych wpłacanych przez konsumentów. Istnieje ryzyko, że wpłacone środki zostaną przeznaczone na potrzeby bieżące Spółki, w tym do spłaty już zaciągniętych zobowiązań finansowych, gdyż to Effit jest jedynym uprawnionym podmiotem do rozporządzania pieniędzmi zgromadzonymi na rachunku bankowym. W tym miejscu wskazać należy, iż działalność Spółki nie jest objęta gwarancjami wystawionymi przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny, tak więc w przypadku kłopotów z płynnością finansową czy też wypłatą miesięcznych odsetek, konsumentom nie będzie przysługiwał zwrot wpłaconych pieniędzy z gwarancji zgromadzonych przez ww. Fundusz do wartości wskazanej w ustawie z dnia 14 grudnia 1994 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym (Dz. U. 2009 r. Nr 84 poz. 711 ze zm.). Reasumując, przedsiębiorca w materiałach informacyjnych zamieszczonych na swojej stronie internetowej wprowadza konsumentów w błąd w zakresie bezpieczeństwa ulokowanych środków pieniężnych. Spółka wskazując, iż wpłaca pieniądze na rachunek bankowy, z którego może wypłacić środki jedynie na kolejne inwestycje, daje konsumentom niesłuszne podstawy do przyjęcia, iż tak gromadzone środki zapewniają stabilność, przewidywalność i pełne bezpieczeństwo. Oferta taka, nawet dla ostrożnego, rozważanego konsumenta mogła więc wydać się atrakcyjna właśnie ze względu na zapewnienia dotyczące bezpieczeństwa powierzonego kapitału. Konsumenci mogliby więc podjąć decyzję o skorzystaniu z oferty przedsiębiorcy, poprzez wpłacenie mu określonego kapitału własnego, sugerując się przy tym informacjami zamieszczonymi na stronie internetowej. Jednakże, gdyby zostali w sposób należyty poinformowani, iż gromadzone przez Spółkę środki nie są w żaden pewny oraz 5 Wyrok SOKiK z dnia 23 lutego 2006 r., sygn. akt XVII Ama 118/04. 9 rzetelny sposób zabezpieczane, mogliby nie podjąć decyzji o skorzystaniu z oferty Effit. Przedmiotowe działanie w ocenie Prezesa UOKiK spełnia przesłanki nieuczciwej praktyki rynkowej, o której mowa w art. 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.p.n.p.r. 2. W ocenie Prezesa UOKiK przedsiębiorca na swojej stronie internetowej www.effit.pl wprowadza konsumentów w błąd poprzez wskazanie, iż Spółka posiada wieloletnie doświadczenie w inwestowaniu w nieruchomości. Przedsiębiorca w kilku miejscach na stronie internetowej wskazuje na swoje długie oraz bogate doświadczenie związane z zakresem prowadzonej działalności. Znajdują się tam m.in. takie sformułowania: „Nasz zespół to specjaliści posiadający wieloletnie doświadczenie w pozyskiwaniu nieruchomości dla największych uczestników rynku: deweloperów, sieci handlowych i inwestorów instytucjonalnych. Już od dziesięciu lat z sukcesami wdrażamy i udoskonalamy procesy przekształcania, a następnie dystrybucji nieruchomości gruntowych. Zatrudniamy fachowców z branży finansowej – dlatego nasze inwestycje charakteryzuje stabilność, zyskowność i bezpieczeństwo, a dzięki ekspertom prawa każdy projekt inwestycyjny jest szybko i skutecznie realizowany. Zawsze towarzyszy nam grupa inwestorów, którzy mają tylko jeden cel: ponadprzeciętne korzyści.” „Od wielu lat zajmujemy się inwestowaniem w nieruchomości oraz przekształcaniem nieruchomości gruntowych wraz z ich dalszą odsprzedażą. Pracowaliśmy często m.in. nad zabezpieczeniem gruntów pod wielkie sieci handlowe. Praktykę i wiedzę płynącą z tamtych działań przekładamy dziś na kolejne inwestycje, na czym korzystają wszyscy nasi klienci i parterzy.” Z drugiej jednak strony w Krajowym Rejestrze Sądowym o numerze 0000429570 widnieje data rejestracji Spółki - 14 sierpnia 2012 r., a wpis został dokonany 3 września 2012 r. Tak więc Effit oświadcza, iż zajmuje się inwestowaniem w nieruchomości od 10 lat, podczas gdy zgodnie z informacją zamieszczoną w KRS prowadzi swoją działalność dopiero od sierpnia 2012 r. Jak więc wynika z powyższego przedsiębiorca w sposób nierzetelny podaje informację dotyczącą okresu swojej działalności. Przedmiotowe działanie może w ocenie organu ochrony konsumentów wprowadzić konsumentów w błąd w zakresie posiadanej przez Spółkę wiedzy oraz doświadczenia dotyczącego rynku obrotu nieruchomościami. Powyższe działanie może wpłynąć na odbiór przez przeciętnego konsumenta innych informacji zawartych na stronie internetowej, w tym zapewnień o gwarancji osiągnięcia ponadprzeciętnych zysków, gwarancji wypłaty zysku oraz bezpieczeństwa kapitału. Jest bowiem oczywiste, iż konsument przy wyborze oferty może kierować się doświadczeniem i renomą przedsiębiorcy na rynku w szczególności, jeśli zamierza zainwestować większą ilość pieniędzy (10 tys. zł i więcej). Wydłużenie okresu, w jakim działa Spółka na danym rynku może sprawić, iż konsumenci będą ją postrzegać jako prawdziwego oraz rzetelnego partnera do przyszłych inwestycji. Zdaniem Prezesa UOKiK, gdyby konsumenci nie zostali wprowadzeni w błąd i w sposób rzetelny poinformowani o rzeczywistym okresie działania Effit na rynku inwestycyjnym, mogliby nie podjąć decyzji o skorzystaniu z ich oferty. Przedmiotowe 10 działanie - w ocenie Prezesa UOKiK- spełnia przesłanki nieuczciwej praktyki rynkowej, o której mowa w art. 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.p.n.p.r. Zgodnie z dyspozycją art. 27 ust. 1 u.o.k.i.k. nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał zabronionych działań, o których mowa w art. 24 ww. ustawy. W związku zamknięciem strony internetowej effit.pl, a przez to zaniechaniem stosowania praktyka określonych w pkt I sentencji niniejszej decyzji, Prezes UOKiK wydał decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdził zaniechanie jej stosowania z dniem 25 lipca 2013 r. Przesłanka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów formułuje definicję negatywną pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzając w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W świetle art. 1 ust. 1 wyżej przywołanej ustawy, należy przyjąć, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy są powszechne i mogą dotknąć każdego potencjalnego konsumenta będącego kontrahentem przedsiębiorcy. Przedmiotem ochrony nie są zatem interesy indywidualnego konsumenta lub grupy indywidualnych konsumentów, ale wszystkich – aktualnych lub potencjalnych klientów – traktowanych jako grupa uczestników rynku zasługująca na szczególną ochronę 6 . Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu jednego z wyroków stwierdził, iż: „nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów” 7 . W ocenie Prezesa UOKiK zakwestionowane w przedmiotowej decyzji zachowanie Effit godzi w zbiorowe interesy konsumentów. Stroną umowy zawieranej przez ww. przedsiębiorcę są zarówno wszyscy aktualni, jak i wszyscy potencjalni klienci zamierzający ulokować kapitał w Kontraktach oferowanych przez Spółkę na ich stronie internetowej. Zatem krąg adresatów takiego wzorca nie jest z góry określony. Na poparcie powyższego, należy zatem przytoczyć stanowisko Sądu Okręgowego Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie, który w jednym z wyroków wskazał, iż „ jeżeli potencjalną daną praktyką przedsiębiorcy może być dotknięty każdy konsument w analogicznych okolicznościach, to ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów” 8 . Tak więc, w rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie przedsiębiorcy nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz wpływa niekorzystnie na interesy potencjalnie nieokreślonego 6 Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt VI ACa 306/08, a także T. Skoczny, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów Komentarz , Warszawa 2009, s. 962. 7 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2003 r., sygn. akt: I CKN 504/01. 8 Wyrok SOKiK z dnia 13 stycznia 2009 r., sygn. akt XVII Amc 26/08. 11 kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy obecnych i przyszłych kontrahentów przedsiębiorcy. Mając powyższe na względzie, należy wskazać, iż przesłanka godzenia w zbiorowe interesy konsumentów nastąpiła w przypadku praktyk opisanych w sentencji niniejszej decyzji. Wobec tego orzeczono jak w punkcie I sentencji decyzji. II. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 u.o.k.i.k. Prezes UOKiK ma kompetencje do ukarania przedsiębiorcy poprzez nałożenie na niego kary pieniężnej w wysokości do 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeśli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie, dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Mając na względzie stan faktyczny oraz prawny niniejszej sprawy, organ ochrony konsumentów postanowił skorzystać z uprawnienia do nałożenia kary pieniężnej z tytułu naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Organ ochrony konsumentów, podejmując decyzję o nałożeniu sankcji finansowej na Spółkę miał na względzie, iż nie występują szczególne okoliczności uzasadniające odstąpienie od wymierzenia kary. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzależniona jest wysokość kar nakładanych na przedsiębiorców. W art. 111 w sposób nieenumeratywny wskazano, iż Prezes UOKiK winien wziąć pod uwagę okres, stopień, okoliczności naruszenia przepisów ustawy oraz uprzednie naruszenia przepisów ustawy. Ponadto orzecznictwo wskazuje, że w przypadku kar przesłankami, które należy brać pod uwagę, są m.in.: potencjał ekonomiczny przedsiębiorcy, dopuszczalny poziom kary wynikający z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osiągnąć 9 . Podkreślić nadto należy, iż nakładana przez organ ochrony konsumentów kara finansowa pełni trojaką funkcję: represyjną, prewencyjną i edukacyjną. Ustalając wymiar kary należy wziąć przede wszystkim pod uwagę funkcję prewencyjną kar, w tym prewencję ogólną. Kara bowiem winna być ustalona tak, aby powstrzymywać Spółkę stosującego zakazaną praktykę oraz innych przedsiębiorców przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Zachodzi zatem konieczność wymierzenia kar o takiej wysokości, która zniechęci innych przedsiębiorców uzyskujących od konsumentów kapitał na inwestycje do stosowania nieuczciwych praktyk rynkowych. Nakładając karę pieniężną, Prezes UOKiK wziął również pod uwagę konieczność ustalenia, czy określone w tym przepisie naruszenie dokonane było nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę tej przesłanki w przypadku stosowania kar pieniężnych wynika bezpośrednio z art. 106 ust. 1 u.o.k.i.k.. Z tego względu, nakładając karę pieniężną, Prezes UOKiK uwzględnił całokształt okoliczności sprawy, które wskazywać mogą na nieumyślny charakter naruszenia przez Spółkę zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W zgromadzonym materiale dowodowym nie ma jednoznacznych dowodów 9 Wyrok Sądu Najwyższego z 27 czerwca 2000 r., sygn. akt I CKN 793/98. 12 wyraźnej intencji Spółki do naruszenia tych interesów. Zebrane w trakcie niniejszego postępowania wyjaśnienia i informacje wskazują na wspomniane wyżej nieumyślne działanie. Pomimo tego – jak już wcześniej wskazano – samo stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki daje podstawę do nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 u.o.k.i.k. Ustalając wymiar kary, Prezes UOKiK musi wziąć pod uwagę – zgodnie z art. 106 ust. 1 u.o.k.i.k. – „przychód osiągnięty w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary pieniężnej”. Zgodnie z materiałami zebranymi w toku postępowania, Prezes UOKiK ustalił, iż Spółka nie złożyła do właściwego Urzędu Skarbowego zeznania podatkowego. W związku z tym, że przedsiębiorca nie osiągnął przychodu w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, Prezes Urzędu może ustalić karę pieniężną w wysokości do dwustukrotności przeciętnego wynagrodzenia (art. 106 ust. 4 u.o.k.i.k.). Zgodnie z art. 4 pkt 16 u.o.k.i.k. przez pojęcie przeciętnego wynagrodzenia należy rozumieć przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw za ostatni miesiąc kwartału poprzedzającego dzień wydania decyzji Prezesa UOKiK, ogłaszane przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. Mając na względzie, iż przeciętne wynagrodzenie w miesiącu czerwcu 2013 r. wyniosło 3.808,08 zł 10 , to maksymalny wymiar kary, jaki można nałożyć na przedsiębiorcę z tytułu naruszenia zbiorowych interesów konsumentów wynosi 761.616 zł – tj. dwustukrotność przeciętnego wynagrodzenia. W przedmiotowej decyzji stwierdzono stosowanie przez Spółkę nieuczciwych praktyk rynkowych, które mogą mieć istotny wpływ na świadome podjęcie przez konsumentów decyzji dotyczących umowy. Na podstawie przekazanych przez przedsiębiorcę informacji, konsumenci mogli powierzyć środki z przeświadczeniem, iż są inwestowane przez podmiot posiadający w tym zakresie duże doświadczenie, a także z przekonaniem, że kapitał ulokowany na jego rachunku jest bezpieczny. Nie bez znaczenia jest również fakt, iż w przypadku działalności polegającej na inwestycjach w nieruchomości, konsumenci zazwyczaj muszą zainwestować kapitał o znacznej wartości. W związku z powyższym, ewentualne ryzyko związane z inwestycją przez podmiot nieposiadający odpowiedniego doświadczenia, ani niegwarantujący odpowiedniego bezpieczeństwa – jest tym większe, im wyższy jest wkład wpłacany przez konsumentów. Należy więc uznać, iż przedsiębiorca mógł osiągnąć znaczne korzyści w związku z błędnym przedstawieniem oferty, których by nie osiągnął, gdyby w sposób prawidłowy przedstawił wszystkie informacje o sobie oraz oferowanym produkcie. Ustalając wymiar kary za naruszenia opisane powyżej, Prezes UOKiK dokonał również oceny wagi stwierdzonych praktyk z uwzględnieniem krótkotrwałego okresu stosowania opisanej praktyki (tj. od sierpnia 2012 r.). Przy określaniu ostatecznego wymiaru kary Prezes UOKiK miał na względzie okoliczność mającą wpływ na obniżenie wymiaru kary w związku z zaniechaniem stosowania określonej w niniejszym zarzucie praktyki. W związku z powyższym organ ochrony konsumentów uznał, iż natura naruszeń polegających na stosowaniu praktyk określonych w pkt I sentencji niniejszej decyzji uzasadnia ustalenie wymiaru kary pieniężnej na 10 Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 16 lipca 2013 r. w sprawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w czerwcu 2013 r. (Dz. U. GUS 2012 r., poz. 28). 13 poziomie 3-krotności przeciętnego wynagrodzenia, co jest równe po zaokrągleniu kwocie 11.424 zł. W świetle powyższych okoliczności, w opinii Prezesa UOKiK, uznać należy, że kary pieniężne nałożone na przedsiębiorcę są adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zdaniem organu ochrony konsumentów, tak określone kary spełnią zarówno rolę represyjną jako sankcja i dolegliwość za naruszenie przepisów u.o.k.i.k., jak i prewencyjną, zapobiegając ponownemu ich naruszeniu. Nie bez znaczenia jest również walor wychowawczy, w tym wymiar ogólny, odstraszający dla innych przedsiębiorców działających w branży przed podobnym naruszeniem słusznych interesów konsumentów. Przyjmując, że kara winna być orzekana na poziomie wystarczającym do osiągnięcia zamierzonego celu i powinna być odczuwalna dla przedsiębiorcy, organ ochrony konsumentów postanowił nałożyć kary w wysokościach określonych w punkcie II sentencji decyzji. Wobec tego orzeczono jak w pkt II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 u.o.k.i.k., karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na rachunek bankowy Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP o/o Warszawa na nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 . Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 kodeksu postępowania cywilnego od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie, które wnosi się za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia. Z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Dorota Karczewska