RBG-25/2013

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. Długa 47,85-034 Bydgoszcz Tel. 52 345-56-44, Fax 52 345-56-17 E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 9 września 2013 r. Znak: RBG-61-06/13/KL DECYZJA NR RBG - 25 /2013 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wszczętego z urzędu przeciwko My – Invest sp. z o. o. sp. k. z siedzibą w Bydgoszczy - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów działania My – Invest sp. z o. o. sp. k. z siedzibą w Bydgoszczy polegające na: A. zamieszczeniu we wzorcu umowy OGÓLNE WARUNKI UMOWY POŻYCZKI postanowień, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.), których treść jest następująca: 1. Do czynności prewencyjnych należą: a) dojazd upoważnionej osoby do miejsca zameldowania lub zamieszkania Pożyczkobiorcy wskazanego w umowie 6 razy w miesiącu, koszt każdego dojazdu wynosi 35 zł, b) I monit wysyłany 3 dni po upływu terminu płatności, koszt monitu wynosi 15 zł, c) II monit wysłany 7 dni po upływie terminu płatności, koszt monitu wynosi 20 zł (...) (Rozdział VII § 4 OGÓLNYCH WARUNKÓW UMOWY POŻYCZKI ); 2. Do czynności windykacyjnych należą: a) I wezwanie do zapłaty wysłane 15 dni po upływie terminu płatności, koszt wezwania 15 zł; 2 b) II wezwanie do zapłaty wysłane 20 dni po upływie terminu płatności, koszt wezwania 30 zł, c) III wezwanie do zapłaty wysłane 25 dni po upływie terminu płatności, koszt wezwania 55 zł (…) i) wezwanie do wydania przedmiotu przywłaszczenia wysłane 35 dni po upływie terminu płatności, koszt wezwania 100 zł, (Rozdział VII §6 OGÓLNYCH WARUNKÓW UMOWY POŻYCZKI ); 3. W przypadku nie wywiązania się przez Pożyczkodawcę z obowiązku wynikającego z pkt 2 c powyżej korespondencja kierowana na adres wskazany w Umowie Pożyczki będzie uznana za skutecznie doręczoną. (Rozdział IV pkt 3 OGÓLNYCH WARUNKÓW UMOWY POŻYCZKI ), co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r . o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) i stwierdza się zaniechanie stosowania praktyki określonej w punkcie I.A.1-I.A.2. z dniem 7 czerwca 2013 r., a praktyki określonej w punkcie I.A.3. z dniem 15 kwietnia 2013 r. B . naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej oraz pełnej informacji poprzez: 1. niezamieszczenie w sposób jednoznaczny w umowie o kredyt konsumencki „Umowa pożyczki (Chwilówka ) ” pełnej informacji o wysokości rocznej stopy oprocentowania przeterminowanego oraz warunkach jej zmiany, wbrew dyspozycji art. 30 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 126 poz.715 ze zm.); 2. niezamieszczenie w umowie o kredyt konsumencki „Umowa pożyczki (Chwilówka ) ” informacji o wysokości opłat z tytułu zaległości w spłacie kredytu, wbrew dyspozycji art. 30 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 126 poz.715 ze zm.); 3. niezamieszczanie w umowie o kredyt konsumencki „ Umowa pożyczki (Chwilówka )” informacji o terminie, sposobie i skutku odstąpienia konsumenta od umowy, obowiązku zwrotu przez konsumenta udostępnionego przez kredytodawcę kredytu oraz odsetek zgodnie z rozdziałem 5 ustawy o kredycie konsumenckim, a także kwoty odsetek należnych w stosunku dziennym, wbrew dyspozycji art. 30 ust. 1 pkt 15 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 126 poz. 715 ze zm.); 4. niezamieszczanie w umowach „ Umowa pożyczki (Chwilówka )” informacji o organie nadzoru właściwym w sprawach ochrony konsumentów, wbrew dyspozycji art. 30 ust. 1 pkt 21 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 126 poz. 715 ze zm.), co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 15 kwietnia 2013 r. 3 C. bezprawnym działaniu poprzez: 1. żądanie zabezpieczenia wierzytelności wynikającej z „ Umowa pożyczki (Chwilówka )” zawartej z konsumentem w postaci weksla in blanco bez formuły „nie na zlecenie” lub innej równoznacznej wbrew dyspozycji przepisu art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 126 poz.715 ze zm.); 2. stosowanie we wzorcu OGÓLNE WARUNKI UMOWY POŻYCZKI postanowienia umownego o treści: „ Oświadczenie staje się skuteczne, jeżeli wraz z jego złożeniem Pożyczkobiorca zwróci Pożyczkodawcy kwotę Pożyczki” (Rozdział IX pkt 4 OGÓLNYCH WARUNKÓW UMOWY POŻYCZKI ) wbrew dyspozycji art. 54 ust. 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 126 poz. 715 ze zm.), co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 15 kwietnia 2013 r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy po przeprowadzeniu postępowania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – nakłada się na My – Invest sp. z o. o. sp. k. z siedzibą w Bydgoszczy karę pieniężną w wysokości: 1. 250 zł (słownie: dwieście pięćdziesiąt złotych) płatną do budżetu państwa z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.), w zakresie opisanym w punkcie I.A sentencji niniejszej decyzji. 2. 1.845 zł (słownie: jeden tysiąc osiemset czterdzieści pięć złotych), płatną do budżetu państwa z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.), w zakresie opisanym w punkcie I.B. sentencji niniejszej decyzji. 3. 1.564 zł (słownie: jeden tysiąc pięćset sześćdziesiąt cztery złote),, płatną do budżetu państwa z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.), w zakresie opisanym w punkcie I.C. sentencji niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 77 us tawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) w związku z art. 80 tej ustawy oraz stosowanie do art. 33 ust. 6 ww. ustawy, a także na podstawie art. 263 § 1 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 4 2013 r. poz. 267 ze zm.) w związku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – obciąża się My – Invest sp. z o. o. sp. k. z siedzibą w Bydgoszczy kosztami opisanego w punkcie I sentencji decyzji, postępowania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w kwocie 28,50 zł (słownie: dwadzieścia osiem złotych 50/100) i zobowiązuje się My – Invest sp. z o. o. sp. k. z siedzibą w Bydgoszczy do ich zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes UOKiK lub organ ochrony konsumentów ) przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu wstępne ustalenie, czy wzorce umowne stosowane przez My – Invest Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy zawierają niedozwolone postanowienia umowne, a co za tym idzie, czy miało miejsce naruszenie chronionych prawem interesów konsumentów, uzasadniające podjęcie działań określonych w odrębnych ustawach, tj. art. 479 38 §1 i art. 479 39 k.p.c. w związku z art. 385 1 -385 3 k.c. oraz mające na celu wstępne ustalenie, czy nastąpiło naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w szczególności w związku z naruszeniem przepisów ustawy o kredycie konsumenckim oraz innych ustaw. Z ustaleń poczynionych w trakcie postępowania wyjaśniającego wynika, iż pożyczek udziela My – Invest Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w Bydgoszczy (dalej: przedsiębiorca , Pożyczkodawca lub Spółka ), a My – Invest Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy jest jedynie jej komplementariuszem. Mając na względzie powyższe, dalsze czynności podejmowane były w stosunku do właściwego podmiotu udzielającego kredytów konsumenckich. W związku z wezwaniem Prezesa UOKiK, Pożyczkodawca przedłożył wzorce umowne stosowane w obrocie konsumenckim w związku z zawieraniem umów o kredyt konsumencki, w tym m.in. Umowa pożyczki (Chwilówka) (dalej: Umowa ), a także w Ogólnych Warunkach Umowy Pożyczki (dalej: OWUP), które następnie były poddane analizie pod kątem możliwości naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Mając powyższe na uwadze – postanowieniem Nr RBG-56/2013 z dnia 26 marca 2013 r. – Prezes UOKiK wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Spółkę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów opisanych w sentencji niniejszej decyzji. W odpowiedzi na przedstawione zarzuty, przedsiębiorca przedstawił nowy wzorzec uwzględniający uwagi wskazane w postanowieniu wszczynającym postępowanie. Klauzule zawarte w punkcie I.A.1-I.A.2. sentencji niniejszej decyzji uległy zmianie i zostały przeniesione bezpośrednio do Umowy (I.B.2.). Wykreśleniu uległ zapis ustanawiający na rzecz przedsiębiorcy tzw. fikcję doręczenia (I.A.3.), a w Umowie pojawiła się informacja o aktualnej wysokości stopy oprocentowania przeterminowanego oraz warunkach jej zmiany (I.B.1.). Spółka wprowadziła również do Umowy informację o niepobieraniu przez Pożyczkodawcę odsetek za okres dysponowania środkami pieniężnymi w przypadku skorzystania z prawa do 5 odstąpienia od umowy pożyczki w terminie 14 dni od zawarcia umowy (I.B.3.). Przedsiębiorca dookreślił również, iż organem właściwym w sprawach ochrony konsumentów jest Prezes UOKiK (I.B.4.), a do weksla in blanco podpisywanego przez konsumenta jako zabezpieczenie zwrotu pożyczki, dodana została klauzula „nie na zlecenie” (I.C.1.). Odpowiednio zmieniono w tym zakresie również deklarację wekslową. Pożyczkodawca wskazał ponadto, iż wykreślono z OWUP zapis wskazujący na konieczność zwrotu kwoty pożyczki w momencie składania przez konsumenta oświadczenia o odstąpieniu od umowy w ustawowo dozwolonym terminie (I.C.2.). Wzorce umowne stosowane przez przedsiębiorcę zostały zmienione w powyższym zakresie i weszły do obrotu konsumenckiego od 15 kwietnia 2013 r. W dalszym etapie postępowania Prezes UOKiK zgłosił przedsiębiorcy zastrzeżenia związane z treścią nowych postanowień umownych wprowadzających odpłatność postępowania windykacyjnego, informując jednocześnie, iż Spółka nie wyeliminowała tożsamości wskazanej przez organ ochrony konsumentów. Pożyczkodawca doprecyzowała nowe brzmienie postanowień i wdrożyła je do wzorców umownych od 7 czerwca 2013 r. Przedsiębiorca w dniu 3 lipca 2013 r. zapoznał się z materiałem dowodowym zebranym w toku postępowania. Prezes UOKiK zawiadomił Pożyczkodawcę o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i zajęcia ostatecznego stanowiska (pismo z dnia 26 sierpnia 2013 r.) Prezes UOKiK ustalił następujący stan faktyczny: Na podstawie zebranych w toku postępowania dokumentów organ ochrony konsumentów ustalił, iż My – Invest sp. z o. o. sp. k. z siedzibą w Bydgoszczy jest wpisany do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000430198, prowadzonego przez Sąd Rejonowy w Bydgoszczy, Wydział XIII Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego. Przedmiotami działalności Spółki są m.in. pozostałe formy udzielania kredytu (64.92.Z), pozostałe pośrednictwo pieniężne (64.19.Z). W związku z prowadzoną działalnością, Pożyczkodawca zawiera z konsumentami umowy pożyczki tzw. „chwilówki” na podstawie wzorca „Umowa pożyczki (Chwilówka )” na kwoty 500 zł oraz 1000 zł. Ponadto załącznikiem do powyższej Umowy jest wzorzec Ogólne Warunki Umowy Pożyczki. Przedmiotowe wzorce stosowane były od końca sierpnia 2012 r., od kiedy to Spółka faktycznie zaczęła działalność gospodarczą. W sprawie praktyki wskazanej w punkcie I.A. sentencji decyzji ocenie poddano klauzule umowne o treści: 1. Do czynności prewencyjnych należą: a) dojazd upoważnionej osoby do miejsca zameldowania lub zamieszkania Pożyczkobiorcy wskazanego w umowie 6 razy w miesiącu, koszt każdego dojazdu wynosi 35 zł, b) I monit wysyłany 3 dni po upływu terminu płatności, koszt monitu wynosi 15 zł, c) II monit wysłany 7 dni po upływie terminu płatności, koszt monitu wynosi 20 zł (...) (Rozdział VII § 4 OGÓLNYCH WARUNKÓW UMOWY POŻYCZKI ); 6 2. Do czynności windykacyjnych należą: a) I wezwanie do zapłaty wysłane 15 dni po upływie terminu płatności, koszt wezwania 15 zł; b) II wezwanie do zapłaty wysłane 20 dni po upływie terminu płatności, koszt wezwania 30 zł, c) III wezwanie do zapłaty wysłane 25 dni po upływie terminu płatności, koszt wezwania 55 zł (…) i) wezwanie do wydania przedmiotu przywłaszczenia wysłane 35 dni po upływie terminu płatności, koszt wezwania 100 zł, (Rozdział VII §6 OGÓLNYCH WARUNKÓW UMOWY POŻYCZKI ); 3. W przypadku nie wywiązania się przez Pożyczkodawcę z obowiązku wynikającego z pkt 2 c powyżej korespondencja kierowana na adres wskazany w Umowie Pożyczki będzie uznana za skutecznie doręczoną. (Rozdział IV pkt 3 OGÓLNYCH WARUNKÓW UMOWY POŻYCZKI W sprawie praktyki wskazanej w punkcie I.B.1. sentencji decyzji wykazano, iż w Umowie brak jest informacji o wysokości rocznej stopy oprocentowania przeterminowanego oraz warunkach jej zmiany. Poprzestano jedynie na zapisie, który określał prawo do pobierania odsetek w maksymalnej ustawowej wysokości. W sprawie praktyki wskazanej w punkcie I.B.2. Prezes UOKiK ustalił, iż brak jest w Umowie informacji o opłatach z tytułu zaległości w spłacie kredytu, a są one w rzeczywistości pobierane, na co wskazują postanowienia umowne zawarte w OWUP. Podobnie wygląda sytuacja w przypadku informacji, o których mowa w punkcie I.B.3. Część z nich, jak termin, sposób oraz skutek odstąpienia od umowy zostały zamieszczone w OWUP. Natomiast pozostałe informacje wymagane prawem, jak informacja obowiązku zwrotu odsetek od pożyczonego kapitału czy też dziennej wysokości odsetek, zostały zupełnie pominięta. W Umowie brak było również informacji, o których mowa w punkcie I.B.4, to znaczy nie wskazano organu nadzoru właściwego w sprawach ochrony konsumentów. W sprawie praktyki wskazanej w punkcie I.C. sentencji decyzji ustalono, iż na wekslu in blanco brak jest klauzuli „nie na zlecenie”, a w OWUP znajduje się postanowienie o treści: „Oświadczenie staje się skuteczne jeżeli wraz z jego złożeniem Pożyczkobiorca zwróci Pożyczkodawcy kwotę Pożyczki” (Rozdział IX pkt 4 OGÓLNYCH WARUNKÓW UMOWY POŻYCZKI ) Na podstawie oświadczenia przedsiębiorcy, jak również po zweryfikowaniu przez Prezesa UOKiK treści nowych wzorców umownych przedstawionych przez Pożyczkodawcę należy stwierdzić zaniechanie stosowania praktyk określonych w postanowieniu Prezesa UOKiK nr RBG-56/2013 z dniem 15 kwietnia 2013 r., z wyjątkiem postanowień zawartych w punkcie I.A.1.-I.A.2., których zaniechanie nastąpiło w dniu 7 czerwca 2013 r. (daty wprowadzenia do obrotu wzorców umownych po wyeliminowaniu praktyk określonych w niniejszej decyzji). Na podstawie przedłożonych przez Spółkę dokumentów finansowych, Prezes UOKiK ustalił, że przedsiębiorca osiągnął w 2012 roku przychód w wysokości 44.680,00 zł. 7 Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes UOKiK zważył, co następuje: Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy u.o.k.i.k jest uprzednie zbadanie przez organ ochrony konsumentów, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło, pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Zdaniem organu ochrony konsumentów, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami skarżonego przedsiębiorcy. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa UOKiK działań przewidzianych w u.o.k.i.k. Przepis art. 24 ust. 1 tejże ustawy stanowi, iż „Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. ”, natomiast art. 24 ust. 2 określa, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego; 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji”. Oceny, czy w danym przypadku mamy do czynienia z praktyką określoną w wyżej wymienionym przepisie należy dokonać na podstawie ustalenia łącznego spełnienia trzech przesłanek, którymi są: - działania przedsiębiorcy, - bezprawność tych działań, - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów. Działanie przedsiębiorcy Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekroć w ustawie tej jest mowa o przedsiębiorcy, pojmuje się przez to w pierwszej kolejności przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity: Dz. U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447, z zm.). Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, handlową, budowlaną, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 tej ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Mając powyższe na uwadze uznać należy, iż Pożyczkodawca prowadząc jako osoba prawna działalność gospodarczą - jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 u.o.k.i.k. Tym samym jego działania mogą podlegać ocenie w aspekcie naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Bezprawność działań i naruszenie zbiorowych interesów konsumentów 8 Ad. I.A. W świetle przepisu art. 24 u.o.k.i.k. przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (art. 24 ust. 2 pkt 1 u.o.k.i.k.) – dalej: rejestr . Natomiast zgodnie z przepisem art. 479 43 k.p.c. Wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2. Należy w tym miejscu wskazać, iż wzorce umowy wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca (art. 479 36 – 479 45 k.p.c.) dokonuje się niezależnie od tego, czy wzorzec był, czy też nie był zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w przypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: SOKiK ) i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umowny za niedozwolone. Przepis art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia w rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(…) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (…) oraz, że „wpis postanowienia wzorca do rejestru skutkuje tym, że zakazane jest posługiwanie się wpisaną klauzulą we wszystkich wzorcach umów (…) w oderwaniu od rodzaju umowy lub gałęzi gospodarki, w której umowa została zawarta”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „ (…) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.i.k. obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a u.o.k.i.k. znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (…)”. 9 Nie jest zatem konieczna dokładna literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej, stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Mając powyższe rozważania na uwadze, Prezes UOKiK zakwestionował następujące postanowienia: 1. Do czynności prewencyjnych należą: a) dojazd upoważnionej osoby do miejsca zameldowania lub zamieszkania Pożyczkobiorcy wskazanego w umowie 6 razy w miesiącu, koszt każdego dojazdu wynosi 35 zł, b) I monit wysyłany 3 dni po upływu terminu płatności, koszt monitu wynosi 15 zł, c) II monit wysłany 7 dni po upływie terminu płatności, koszt monitu wynosi 20 zł (...) (Rozdział VII § 4 OGÓLNYCH WARUNKÓW UMOWY POŻYCZKI ); 2. Do czynności windykacyjnych należą: a) I wezwanie do zapłaty wysłane 15 dni po upływie terminu płatności, koszt wezwania 15 zł; b) II wezwanie do zapłaty wysłane 20 dni po upływie terminu płatności, koszt wezwania 30 zł, c) III wezwanie do zapłaty wysłane 25 dni po upływie terminu płatności, koszt wezwania 55 zł (…) i) wezwanie do wydania przedmiotu przywłaszczenia wysłane 35 dni po upływie terminu płatności, koszt wezwania 100 zł, (Rozdział VII §6 OGÓLNYCH WARUNKÓW UMOWY POŻYCZKI ); W ocenie Prezesa UOKiK kwestionowane zapisy mieszczą się w hipotezie klauzuli zamieszczonej pod poz. 829 rejestru o treści: „W przypadku zalegania z co najmniej dwoma ratami pożyczkodawca może również wystosować (nie częściej niż raz w tygodniu) upomnienie. Każdorazowe wystawienie upomnienia podlega opłacie w wysokości 50,00 zł” (wyrok SOKiK z dnia 27 kwietnia 2005 r., sygn. akt XVII Amc 103/04), pod poz. 3569 w brzmieniu: „ Za pisemne wezwanie pobiera się zryczałtowaną opłatę w kwocie 20 zł ” (wyrok SOKiK z dnia m27 kwietnia 2012 r., sygn. akt XVII Amc 5533/11), a także poz. 3853 : " Wysyłanie wezwań (monitów) do zapłaty oraz upomnień z tytułu niedopuszczalnego debetu w rachunku oszczędnościowo rozliczeniowym, po upływie terminu spłaty zadłużenia (za każdy wysłany monit) - 10 zł " (wyrok SOKiK z dnia 4 lipca 2012 r., sygn. akt XVII Amc 5206/11) oraz pod poz. 3850 „Sporządzenie i wysłanie wezwania do zapłaty /raty/ kredytu lub odsetek - 7,5 zł od każdego wysłanego wezwania" (wyrok SOKiK z dnia 19 lipca 2012 r., sygn. akt XVII Amc 5238/11), W powyższych wyrokach Sądy uznały, iż tego rodzaju zapisy kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy i stanowią niedozwolone postanowienie, o którym mowa w art. 385 1 § 1 k.c. 10 Wobec powyższego pobieranie każdorazowo przy okazji wysłania upomnienia/wezwania opłaty w wysokości 10 czy też nawet 20 zł jest kwotą, która nie wynika z żadnej kalkulacji poniesionych kosztów przez przedsiębiorcę i przewyższa znacznie koszt wysłania listu poleconego ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru (aktualnie koszt wysłania takiego listu wynosi 5,70 zł). W ostatnim z wyroków S ąd zauważył również, iż nie zostało w postanowieniu wskazane, jakim rodzajem przesyłki zostanie wysłane wezwanie do zapłaty, przez co ustalenie rzeczywistych kosztów takiej czynności windykacyjnej dla konsumenta może być niemożliwe lub wielce utrudnione. Mając na względzie powyższe SOKiK uznał, iż stanowi to nieuzasadnioną opłatę obciążającą konsumenta, a koszt prowadzenia postępowania windykacyjnego powinien być określony w sposób odpowiadający rzeczywiście poniesionym kosztom z tytułu dochodzenia należności . Ponadto jak słusznie wskazał Sąd w dwóch ostatnich postanowieniach z przywołanych wyżej wyroków, brak jest proporcjonalnego rozłożenia praw i obowiązków pomiędzy stronami umowy, gdyż konsument nie może domagać się od przedsiębiorcy podobnego świadczenia w sytuacji, gdy to on będzie kierował korespondencję dotyczącą wadliwego wykonania umowy przez przedsiębiorcę. W niniejszym postępowaniu Pożyczkodawca w przypadku wysłania pisemnego upomnienia wzywającego do zapłaty, obciąża konsumentów opłatą w wysokości od 15 do nawet 100 zł. Niniejsze kwoty są nieproporcjonalnie wyższe w porównaniu z realnymi kosztami przygotowania i nadania listu. Brak ponadto informacji, czy powyższe wezwania będą wysyłane listem zwykłym czy też poleconym wraz ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, trudno więc wyliczyć realne koszty prowadzonego postępowania windykacyjnego. Na marginesie wskazać należy, iż brak wysyłania upomnień lub wezwań przesyłkami ewidencjonowanym (czyli co najmniej listem poleconym) czyni trudnym do wykazania fakt nadania przedmiotowej korespondencji przez przedsiębiorcę. W związku z powyższym mogłoby to doprowadzić do sytuacji, w której konsument - mimo braku otrzymania wezwania do zapłaty - zostałby obciążony kosztami windykacyjnymi tylko na podstawie woli przedsiębiorcy, mimo iż w rzeczywistości Pożyczkodawca mógłby nie ponieść żadnych kosztów. W analizowanej umowie brak jest również uregulowania sytuacji, w której to konsument może domagać się od przedsiębiorcy określonych opłat przy kierowaniu korespondencji do tegoż przedsiębiorcy w związku z nienależytym wywiązaniem się z umowy. Przedsiębiorca przyznaje sobie prawo do prowadzenia korespondencji i podejmowania innych czynności na koszt drugiej strony umowy, nie przyznając tożsamego uprawnienia konsumentowi. Takie działanie należy ocenić jako przejaw nadużywania przez przedsiębiorcę uprzywilejowanej pozycji w stosunku do konsumentów. W związku z powyższym klauzule wpisane do rejestru, jak i kwestionowane zapisy są tożsame, albowiem zmierzają do obciążenia konsumenta nieuzasadnionymi kosztami, co godzi w jego interesy ekonomiczne. 3. W przypadku nie wywiązania się przez Pożyczkodawcę z obowiązku wynikającego z pkt 2 c powyżej korespondencja kierowana na adres wskazany w Umowie Pożyczki będzie uznana za skutecznie doręczoną. (§ 3 OGÓLNYCH WARUNKÓW UMOWY POŻYCZKI ) 11 W ocenie Prezesa UOKiK kwestionowany zapis mieści się w hipotezie klauzuli zamieszczonej pod poz. 2208 rejestru o treści: „Wszelka korespondencja wysyłana jest przez Bank na wskazany przez posiadacza rachunku adres do korespondencji i uważa się ją za doręczoną po upływie 14 dni od daty jej wysłania przez Bank” (wyrok SOKiK z dnia 1 grudnia 2010 r., sygn. akt XVII Amc 1789/09) oraz pod poz. 2311 „[…] Jeżeli Ubezpieczający, Uposażony, lub inny adresat korespondencji zmienił adres korespondencyjny i nie powiadomił o tym Ubezpieczyciela w formie wskazanej w ust. 1, to przyjmuje się, że Ubezpieczyciel przekazał korespondencję i wywiera ona skutki prawne po upływie 30 dni od dnia jej wysłania na ostatni podany adres” (wyrok SOKiK z dnia 24 stycznia 2011 r., sygn. akt XVII Amc 1874/09), a także pod poz. 1681 w brzmieniu: „ Wszelka korespondencja wysłana przez Bank do Kredytobiorcy pocztą lub kurierem na ostatni podany przez niego adres do korespondencji (adres zameldowania, w przypadku, gdy Kredytobiorca nie podał adresu do korespondencji), będzie uważana za doręczoną” (wyrok SOKiK z dnia 30 czerwca 2009 r., sygn. akt XVII Amc 513/09). Sądy uznały, iż tego rodzaju zapisy stanowią naruszenie przepisu art. 385 1 § 1 k.c. kształtując przy tym prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interes, bowiem niekorzystny sposób określa sytuację konsumenta w momencie składania oświadczeń woli przez przedsiębiorcę. Jak słusznie uznał SOKiK w uzasadnieniu pierwszego z przywołanych wyroków, mając na względzie art. 61 § 1. k.c. w brzmieniu „ oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią ” należy stwierdzić, iż w sprawie składania oświadczenia woli ustawodawca przyjął teorię doręczenia. Ze względu na interes i bezpieczeństwo obrotu oraz ułatwienia dowodowe domniemywa się, że adresat zapoznał się z treścią oświadczenia, gdy doszło do niego w taki sposób, iż powzięcie o nim wiadomości stało się możliwe. Z punktu widzenia skuteczności oświadczenia woli nieistotne jest zatem, czy i kiedy adresat zapoznał się z jego treścią. Wystarczające jest, że oświadczenie woli doszło do niego w sposób stwarzający mu realną możliwość zapoznania się z treścią oświadczenia 1 . Oświadczenie woli uznaje się za skutecznie złożone również wtedy, gdy adresat - mogąc zapoznać się z jego treścią - celowo tego nie uczynił 2 , odmówił zapoznania się z nim 3 lub z własnej woli nie podjął przesyłki pocztowej zawierającej to oświadczenie 4 . Innymi słowy, odmowa przyjęcia oświadczenia woli lub zaniechanie zapoznania się z nim nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Jednocześnie Sąd przypomniał, iż nie należy wprost przenosić reguł doręczeń procesowych na użytek skuteczności składania oświadczeń woli 5 . W odniesieniu do stosunków prawnych z udziałem konsumentów zastosowanie znajdują przede wszystkim przepisy prawa konsumenckiego, a więc przede wszystkim zasady przewidziane w art. 384 i następne k.c. 1 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 października 1976 r. sygn. akt I PR 125/76; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 1980 r. sygn. akt I PRN 109/80; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 1990 r. sygn. akt I CR 1410/89; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 października 1995 r. sygn. akt I CR 9/95; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 1996 r. sygn. akt I CKU 44/96; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., III ZP 31/98. 2 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 1995 r., I PRN 2/95. 3 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 1998 r., I PKN 501/97. 4 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 1996 r., I PKN 36/96. 5 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2002 r., III CKN 1316/00. 12 W dalszej części uzasadnienia SOKIK zaznaczył, iż istotne jest zapewnienie adresatowi przesyłki możliwości zapoznania się z treścią oświadczenia. Tymczasem zakwestionowana klauzula w niniejszym postępowaniu, jak i postanowienia niedozwolone wpisane do rejestru postanowień niedozwolonych mogą pozbawić konsumenta takiej możliwości. Skutek doręczenia w przedmiotowych zapisach umownych jest przewidziany w każdej sytuacji wysłania przesyłki, mimo że przepisy prawa przyjmują obowiązek jej faktycznego doręczenia w taki sposób, aby adresat miał możliwość zapoznania się z jego treścią. To na składającym oświadczenie woli spoczywa ciężar dowodu, że doszło ono do adresata w sposób umożliwiający mu – według zasad doświadczenia życiowego – zapoznanie się z jego treścią. Jeśli więc oświadczenie zostało wysłane adresatowi listem lub innym sposobem porozumiewania się na odległość, składający powinien wykazać np. za pomocą pocztowego dowodu nadania lub zwrotnego poświadczenia odbioru, że list (telegram) został adresatowi doręczony. Powstały dowód nadania listu poleconego nie jest wprawdzie dowodem doręczenia go adresatowi, lecz jest dowodem prima facie . Adresat oświadczenia może obalić to domniemanie wykazując, że nie miał możliwości zapoznania się z treścią oświadczenia 6 . Zgodnie bowiem z teorią doręczenia, ryzyko niedojścia oświadczenia woli do adresata spoczywa na składającym oświadczenie. Tymczasem sporne postanowienie takiego ryzyka dla przedsiębiorcy nie przewiduje, a wręcz przerzuca je na konsumenta . Nawet bowiem w sytuacji zaginięcia przesyłki, jej zagubienia przez operatora pocztowego, przedsiębiorca – w świetle tego zapisu – spełniłby swój obowiązek doręczenia korespondencji, co nie znajduje żadnego uzasadnienia w przepisach prawa. Taki zapis wzorca w sposób sprzeczny z przepisami i dobrymi obyczajami kształtuje prawa i obowiązki konsumentów, rażąco naruszając ich interesy, dodatkowo przerzucając na nich w każdej sytuacji obowiązek wykazania, że przesyłki nie otrzymali (a więc nakładając obowiązek przedstawienia tzw. dowodu negatywnego, czyli niezgodnie z treścią art. 6 k.c.). Ponadto należy nadmienić, że postanowienie nie precyzuje nawet okresu, w którym doręczenie miałoby być skuteczne. Tak więc w sytuacji, w której to konsument musiałby złożyć określone oświadczenie woli w ściśle wskazanym w piśmie przedsiębiorcy terminie, to nie sposób byłoby prawidłowo wykazać sposobu obliczania tego terminu. Trzeba również zwrócić uwagę, że kwestionowane postanowienie zastrzeżone zostało jedynie na rzecz przedsiębiorcy, z wykluczeniem jego klientów. Oznacza to, że Spółka może dowolnie zmienić adres, bez ryzyka, że korespondencja jego klientów wysłana na poprzedni adres będzie skutecznie doręczona, a więc została zakłócona zasada równouprawnienia stron umowy – na korzyść przedsiębiorcy. Na marginesie warto wskazać, iż obowiązkiem, z którego konsument musi się wywiązać na podstawie kwestionowanego postanowienia (tj. pkt V.2.c Ogólnych Warunków Umowy Pożyczki) jest „ zobowiązanie Pożyczkobiorcy do poniesienia kosztów związanych z zabezpieczeniem Pożyczki ”. Nie wiadomo jednak w jaki sposób zabezpieczenie pożyczki mogłoby mieć wpływ na uznanie doręczenia pism kierowanych przez przedsiębiorcę za skuteczne. W ocenie Prezes UOKiK we wzorcu nastąpił błąd i w postanowieniu Spółka miała zamiar zamieszczenia odesłania do pkt V.2.e, który wskazuje, że obowiązkiem konsumenta jest poinformowanie Spółki „ o zmianie imienia, nazwiska, nr dowodu osobistego, adresu zamieszkania, adresu zameldowania i adresu do korespondencji ”. Wskazać jednak należy, że niedokładne czy też błędne sformułowanie kwestionowanego w niniejszym postępowaniu 6 wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2004 r., II CK 358/02. 13 zapisu nie ma wpływu na jego abuzywny charakter, gdyż liczy się w tym względzie zamiar przedsiębiorcy do takiego ukształtowania sytuacji prawnej konsumenta, który będzie korzystniejszy dla silniejszej strony stosunku obligacyjnego. W związku z powyższym należy uznać, iż klauzule wpisane do rejestru jak i postanowienie stosowane przez Pożyczkodawcę w postępowaniu przed organem ochrony konsumentów są tożsame, albowiem pozwalają przedsiębiorcy jednostronnie decydować o skuteczności doręczeń, co stanowi zagrożenie dla interesów konsumentów. Nie budzi bowiem wątpliwości, że doręczenie, choć jest czynnością materialno – techniczną, może wywołać określone skutki w sferze praw i obowiązków konsumenta. Zgodnie z dyspozycją art. 27 ust. 1 i 2 u.o.k.i.k. nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał zabronionych działań, o których mowa w art. 24 ww. ustawy. W związku z wyeliminowaniem klauzul wskazanych w pkt I.A.1-I.A.2 sentencji niniejszej decyzji, Prezes UOKiK wydał decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdził zaniechanie jej stosowania z dniem 7 czerwca 2013 r. Natomiast w stosunku do zaniechania stosowania postanowień wskazanych w pkt I.A.3. sentencji decyzji, Prezes UOKiK wydał decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdził zaniechanie jej stosowania z dniem 15 kwietnia 2013 r. B. W świetle przepisu art. 24 ust.1 i ust. 2 pkt 2 u.o.k.i.k. przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy w szczególności poprzez naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. Zachowanie takie godzi zatem w prawo konsumenta do informacji, które stanowi podstawę umożliwiającą konsumentowi właściwą ocenę przez niego sytuacji, a także jest warunkiem swobodnego podjęcia decyzji. 1. W ocenie organu ochrony konsumentów, Pożyczkodawca nie udzielił w sposób jednoznaczny w Umowie pełnej informacji o wysokości rocznej stopy oprocentowania przeterminowanego oraz warunkach jej zmiany, wbrew dyspozycji art. 30 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 126 poz.715 ze zm.) – dalej : u.k.k. . Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 11 u.k.k umowa o kredyt konsumencki powinna określać roczną stopę oprocentowania zadłużenia przeterminowanego, warunki jej zmiany oraz ewentualne inne opłaty z tytułu zaległości w spłacie kredytu. Tak więc w umowie znajdować się powinno nie tylko określenie wysokości stopy odsetek, które są pobierane przez przedsiębiorcę w przypadku niespłacenia w terminie zobowiązania pieniężnego, ale również zamieszczone zostać muszą warunki zmiany tego oprocentowania. W analizowanej Umowie zamieszczony został jednie zapis, zgodnie z którym: „Strony zgodnie postanawiają, że w razie nie zwrócenia przez Pożyczkobiorcę kwoty pożyczki w terminie określonym w § 3 pkt 1, Pożyczkodawca ma prawo naliczać od niespłaconej kwoty pożyczki odsetki karne w wysokości maksymalnych odsetek ustawowych”. (§ 5 pkt 4 Umowy pożyczki (Chwilówki) 14 W pierwszej kolejności należy wskazać, iż przedsiębiorca w celu prawidłowego wypełnienia powyższego obowiązku powinien określić wysokość oprocentowania zadłużenia przeterminowanego na dzień zawarcia umowy. Przedmiotowa informacja musi zostać zamieszczona w takiej formie, aby konsument nie miał wątpliwości, ile wynosi tak ustanowione oprocentowanie. Bez wątpienia poprawną formą byłoby określenie stopy oprocentowania zadłużenia przeterminowanego w postaci procentowej. Należy przy tym wskazać, że maksymalne odsetki ustawowe – zgodnie z art. 359 § 2 1 k.c. – wynikające z czynności prawnej nie mogą w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego. Ich wysokość może się w sposób dynamiczny zmieniać w zależności od przyjętej formy rozwoju gospodarczego. Ponadto konsument powinien zostać poinformowany o możliwości zmiany oprocentowania zadłużenia przeterminowanego w trakcie trwania umowy. Pożyczkodawca winien w sposób jednoznaczny zakomunikować w Umowie, w jakiej formie będzie informował konsumenta o zmianie ww. oprocentowania lub tak ukształtować stosunek umowny, aby stopa oprocentowania zadłużenia przeterminowanego nie ulegała zmianie przez okres trwania umowy. Warto wskazać, iż w okresie od maja 2012 r. stopa lombardowa od której wyliczana jest wysokość maksymalnych odsetek ustawowych zmieniana była kilkakrotnie. Spółka w niniejszym postępowaniu zdecydowała się na wskazanie w Umowie jedynie, iż odsetki karne ustanowione są w wysokości maksymalnych odsetek ustawowych. Przy tak skonstruowanym postanowieniu, konsument nie posiada informacji, jaka jest wysokość ustawowych odsetek maksymalnych w dniu zawarcia umowy, a także czy ulegnie ona zmianie, jeśli w trakcie umowy zmniejszy się lub zwiększy dopuszczalny poziom wysokości odsetek. Konsument powinien o każdej takiej zmianie – jeśli wpływa na warunki umowy – zostać poinformowany, a nie być zobligowany do każdorazowego śledzenia zmian gospodarczych mogących mieć wpływ na obciążenie finansowe w stosunku do podmiotów prywatnych. Nie należy zapominać, iż to przedsiębiorca jest w stosunku obligacyjnym z konsumentem profesjonalistą i to na nim spoczywa obowiązek informacyjny w przypadku zmiany sytuacji prawnej wpływającej na interesy ekonomiczne konsumentów w związku z zawartą umową. 2. W ocenie Prezesa UOKiK Spółka nie zamieszcza w Umowie informacji o wysokości opłat z tytułu zaległości w spłacie kredytu, wbrew dyspozycji art. 30 ust. 1 pkt 11 u.k.k. zgodnie z którym umowa o kredyt konsumencki powinna zawierać ewentualne inne opłaty z tytułu zaległości w spłacie kredytu. Użycie przez ustawodawcę w powyższym przepisie sformułowania „ewentualne” oznacza, iż przedsiębiorca może w umowie zaniechać zamieszczania informacji o wysokości opłat z tytułu zaległości w spłacie kredytu tylko w sytuacji, w której nie są przez przedsiębiorcę takie opłaty pobierane. Przedsiębiorca zdecydował, iż powyższe informacje znajdą się nie w Umowie podpisanej przez obie strony, ale w innym wzorcu umowy, tj. Ogólnych Warunkach Umowy Pożyczki. Jest to wzorzec stanowiący (zgodnie z §6 pkt 1 Umowy) załącznik do właściwej umowy o kredyt konsumencki (w niniejszym postępowaniu pod postacią Umowy pożyczki (Chwilówka) ), w którym znajdują się szczegółowe informacje dotyczące postanowień umowy. W pkt 4 oraz 5 rozdziału VII OWUP, przedsiębiorca przewiduje szereg odpłatnych czynności 15 prewencyjnych (monity, dojazd osoby upoważnionej), jak i windykacyjnych (wezwania do zapłaty, dojazd osoby upoważnionej, ustalenie miejsca pobytu, miejsca zamieszkania, zatrudnienia, posiadanych pojazdów czy też nieruchomości). W ocenie Prezesa UOKiK przedstawienie informacji wymaganych w art. 30 ust. 1 u.k.k. w innym dokumencie aniżeli właściwa Umowa pożyczki - z którą konsument ma możliwość zapoznania się i jej podpisania - jest nieuprawnione i nie stanowi wypełnienia przez przedsiębiorcę w sposób właściwy obowiązków informacyjnych względem słabszej strony stosunku obligacyjnego. Ustawodawca w art. 30 ust. 1 u.k.k. (podobnie jak to uczynił w art. 4 ust. 2 ustawy o kredycie konsumenckim z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim) przewidział pewne minimum informacyjne, które konsument powinien otrzymać bez wgłębiania się w inne wzorce umowne czy ich załączniki. Za taką interpretacją pojęcia umowy przemawia co najmniej kilka niżej wymienionych przesłanek. Pierwszą z nich jest dorobek judykatury dotyczący omawianego zagadnienia na podstawie uprzednio obowiązującej ustawy o kredycie konsumenckim. Zgodnie ze stanowiskiem SOKiK „ umieszczenie całości lub części informacji, o których mowa w przytoczonym przepisie (art. 4 ust. 2 u.k.k. z 2001), w regulaminie lub ogólnych warunkach nie czyni zadość obowiązkowi ustawowemu” 7 . Ponadto jak słusznie zauważył Sąd Najwyższy, obligatoryjne postanowienia umowy (tj. zamieszczone w art. 4 ust. 2 u.k.k. z 2001 r.) powinny być zawarte w umowie, a nie odsyłać w tym zakresie do informacji zawartych we wzorcu umowy w postaci regulaminu czy inaczej nazwanych ogólnych warunków stosowanych przy zawieraniu umów z konsumentami. W ocenie tegoż Sądu „ wymusza on bezpośrednie uwzględnienie w umowie konsumenckiej wszystkich informacji ważnych z punktu widzenia ochrony konsumenta, kreując prawo kredytobiorcy do pełnej wiedzy o zakresie jego praw i obowiązków określonych w umowie, bez konieczności poszukiwania tych istotnych informacji w załącznikach do umowy lub wzorach umownych ” 8 . Podobne stanowisko przyjmowane jest również w doktrynie, zgodnie z którą „ zamieszczenie wszystkich wymienionych informacji (z art. 4 ust. 2 u.k.k. z 2001 – przyp.) w umowie nie tylko prowadzi do wyrównania deficytu informacyjnego po stronie konsumenta, ale przede wszystkim ma mu umożliwić podjęcie świadomej decyzji o nawiązaniu stosunku prawnego na określonych w tej umowie warunkach” 9 . Zgodzić się także należy ze poglądem, iż „ jeżeli przedsiębiorca podaje w umowie tylko pewne informacje, inne zaś zamieszcza w regulaminie, ma świadomość, jak małe jest prawdopodobieństwo, że konsument do nich dotrze. (…) W konsekwencji zamieszczenie stosowanych informacji w umowie powinno dać większy stopień gwarancji, że w rzeczywistości konsument uzyska pożądany stopień wiedzy ” 10 . Przy analizie aktualnego stanu prawnego trzeba mieć na względzie, iż przedsiębiorcy w umowach z konsumentami na rynku usług finansowych formułują wzorce umowne dołączane do umów w sposób znacząco utrudniający ich prawidłową percepcję 11 . Jednym 7 Wyrok SOKiK z dnia 7 marca 2005 r., sygn. akt XVII Ama 6/04. 8 Wyrok Sąd Najwyższy z dnia 20 czerwca 2006 r. ,sygn. akt III SK 7/06. 9 J. Pisuliński, Obowiązki informacyjne banku – dopuszczalność przekazywania informacji w ogólnych warunkach umów i regulaminach , Dodatek do MOP 23/2008, s. 8. 10 K. Włodarska-Dziurzyńska, Sankcje w prawie konsumenckim na przykładzie wybranych umów , Warszawa 2008, s. 78. 11 Jako przykład braku transparentności w budowie wzorca umowy przywołać można informację zawartą w raporcie Rzecznika Ubezpieczonych „Ubezpieczenia na Życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym” 16 z zarzutów jest ich zbyt rozbudowana treść skutkująca trudnością zapoznania konsumenta ze szczegółowymi warunkami umowy, zmniejszając tym samym ich transparentność. Dlatego też tak istotne jest, aby konsument miał zagwarantowane, że elementy umowy o kredyt konsumencki wskazane w art. 30 ust. 1 u.k.k. jako istotne z jego punktu widzenia, będą zamieszczone w „głównej umowie”, z którą w pierwszej kolejności będzie miał możliwość się zapoznać, a następnie ją podpisać. To właśnie przedmiotowa umowa powinna określać najważniejsze obowiązki i prawa jej stron. W obecnym stanie prawnym brak jest również podstaw, aby to przedsiębiorca decydował o tym, jakie informacje zawarte w art. 30 ust. 1 u.k.k. powinny znaleźć się bezpośrednio w Umowie łączącej strony, a jakie postanowienia umowne mogą zostać ukształtowanej we wzorcu dołączonym do tejże Umowy. Przy wykładni umożliwiającej przedsiębiorcy wybór tych elementów, mogłoby dojść do sytuacji, w której to w załączniku będą zamieszczane istotne informacje o kosztach udzielanej pożyczki, jak np. „ukryte” prowizje, opłaty czy też dodatkowe oprocentowania. W takiej sytuacji prawdopodobieństwo zapoznania się konsumenta z istotnymi informacjami byłoby o wiele mniejsze, a przez to charakter ochronny omawianego przepisu zostałby znacząco osłabiony. Dlatego – zdaniem organu ochrony konsumentów – należy dążyć do tego, aby wszystkie informacje uznane przez ustawodawcę za ważne z punktu widzenia ochrony interesów konsumentów, znalazły się w umowie o kredyt konsumencki, a nie w dołączonych do niego załącznikach. Do podobnych wniosków należy dojść przy zastosowaniu wykładni systemowej w zakresie analizy umów zawartych z konsumentami w innych gałęziach gospodarki. Obowiązek informacyjny przedsiębiorcy względem konsumenta na etapie zawarcia umowy wprowadzony został m.in. w art. 56 ust. 3 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. poz. 171 Nr 1800 ze zm.) w którym ustawodawca przewidział szereg obligatoryjnych elementów umowy o świadczenie usługi telekomunikacyjnej. Niemniej jednocześnie zezwolił, aby niektóre jej składniki mogły znaleźć się – na podstawie wyraźnego postanowienia umowy - w regulaminie świadczenia usług telekomunikacyjnych (por. 56 ust. 5 ww. ustawy). Tylko takie odesłanie gwarantuje konsumentowi możliwość szybkiego zlokalizowania najważniejszych informacji. Przy założeniu racjonalności ustawodawcy w tym zakresie, bez tożsamego „zezwolenia” znajdującego się w u.k.k. na przeniesienie niektórych informacji do innego wzorca umowy (np. w postaci Ogólnych Warunków Umowy) należy przyjąć, iż wszystkie elementy wskazane w art. 30 ust. 1 tejże ustawy powinny znaleźć się we właściwej umowie o kredyt konsumencki, tj. w tym wypadku Umowie pożyczki (Chwilówka). W ocenie Prezesa UOKiK rozdzielenie elementów, które ustawodawca uznał za istotne z punktu widzenia ochrony interesów konsumentów na dwa oddzielne dokumenty, w którym jeden jest tzw. umową właściwą [ Umowa pożyczki (Chwilówka )], a drugi dokument (OWUP) - zgodnie z narzuconym postanowieniem Umowy - jest jej załącznikiem, nie daje dostatecznej gwarancji, że końcowy odbiorca – czyli konsument - będzie miał realną możliwość się z nim zapoznać. Wskazać również należy, że we wzorcu OWUP nie ma wyszczególnionego miejsca na złożenie podpisu przez konsumenta, jak również żaden element Umowy nie wskazuje, iż odbiór z 7 grudnia 2012 r., zgodnie z którym wzorzec umowny wręczany konsumentowi zawierał 108 stron ( Ogólne Warunki Indywidualnego Ubezpieczenia na Życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym „Super Fundusz”, stosowane przez Compensa TU na Życie S.A. VIG ). Odszukanie w takim wzorcu informacji istotnych z punktu widzenia konsumenta jest bardzo utrudnione, jeśli wręcz nawet niemożliwe. 17 załączników w jakiejkolwiek formie potwierdzany jest przez końcowego odbiorcę. Powyższe rozważania mogą prowadzić do wniosku, iż niekoniecznie w każdym przypadku konsument otrzyma stosowny dokument, który w teorii jest integralną częścią umowy. W takim wypadku ciężar udowodnienia nieotrzymania powyższych informacji przerzucony będzie na konsumenta, który będzie musiał udowodnić, iż nie otrzymał obligatoryjnego załącznika do umowy. Zdaniem Prezesa UOKiK konsument ma prawo do kompletnej i jednoznacznej informacji w sprawach mających istotne znaczenie dla zabezpieczenia jego interesu prawnego w warunkach globalizacji (masowości) obrotu prawnego i wielości ofert na rynku, które nie zawsze posługują się prawdziwymi i pełnymi informacjami, a niekiedy wprowadzają w błąd lub w sposób ukryty godzą w indywidualny i zbiorowy interes konsumentów. Mając powyższe na względzie należy stwierdzić, iż przedsiębiorca, nie informując konsumentów o opłatach z tytułu zaległości w spłacie kredytu bezpośrednio w Umowie, a dopiero w dodatkowym wzorcu, nie wywiązał się z dyspozycji art. 30 ust. 1 pkt 11 u.k.k. Powyższa informacja jest szczególnie istotna dla słabszej strony stosunku obligacyjnego, gdyż pozwala na wyliczenie maksymalnej wysokości zadłużenia, mogącego powstać z podjętych czynności windykacyjnych. Konkludując należy wskazać, iż przedsiębiorca, mimo ustawowego obowiązku, nie zamieścił w Umowie pełnej i rzetelnej informacji o wysokości opłat powstałych w wyniku zaległości w spłacie kredytu, w związku z powyższym zachowanie przedsiębiorcy należy uznać za bezprawne. 3. W ocenie organu ochrony konsumentów, Pożyczkodawca nie udzielił w sposób jednoznaczny w Umowie informacji o terminie, sposobie i skutku odstąpienia konsumenta od umowy, obowiązku zwrotu przez konsumenta udostępnionego przez Pożyczkodawcę kredytu oraz odsetek zgodnie z rozdziałem 5 ustawy o kredycie konsumenckim, a także kwoty odsetek należnych w stosunku dziennym, wbrew dyspozycji art. 30 ust. 1 pkt 15 u.k.k. Ustawodawca zagwarantował konsumentom zawierającym umowę o kredyt konsumencki tzw. czas do namysłu ( coolinf-off period ). Jest to odstępstwo od reguły, zgodnie z którą należy wywiązywać się z zawartych umów ( pacta sunt servanda ), dzięki czemu konsument ma prawo z niej zrezygnować w ściśle określonym terminie, jeśli np. nie potrzebuje już kredytu lub nie odpowiadają mu warunki, na jakich został on udzielony. W takim wypadku zobowiązany jest do zwrotu otrzymanej kwoty kredytu oraz zapłacenia odsetek za faktyczny okres korzystania z udostępnionych środków. Przedsiębiorca ma natomiast obowiązek zwrotu wszelkich opłat związanych z udzielonym kredytem, w tym opłaty przygotowawczej, administracyjnej, czy też kaucji windykacyjnej. Uprawnienie do odstąpienia od umowy jest uprawnieniem kształtującym, tak więc nie jest wymagana zgoda przedsiębiorcy na skorzystanie z tego prawa. Aby powyższe uprawnienie mogło być w jak najszerszym zakresie stosowane, konsumenci muszą posiadać wiedzę o takim przywileju. Dlatego też ustawodawca wskazał, iż informacja o prawie konsumenta do odstąpienia od umowy stanowi istotny element umowy o kredyt konsumencki i nałożył na przedsiębiorcę obowiązek poinformowania o tymże uprawnieniu bezpośrednio w samej umowie. W niniejszym postępowaniu Spółka nie 18 wywiązała się z tego obowiązku, gdyż część informacji zamieściła jedynie w OWUP, stanowiącym załącznik do Umowy, a pozostałe zaś informacje zupełnie pominęła, nie przekazując ich konsumentowi w żadnym dokumencie. Aktualne pozostają poglądy przedstawione przez organ ochrony konsumentów w uzasadnieniu do pkt I.B.3. sentencji niniejszej decyzji, dotyczące konieczności zamieszczenia informacji wskazanych w art. 30 ust. 1 u.k.k. w umowie właściwej, która w niniejszym postępowaniu ma postać Umowy pożyczki (Chwilówki) , a nie w innych wzorcach, które powinny zostać doręczone konsumentom w momencie zawarcia umowy. W OWUP zostały zamieszczone takie informacje, jak termin na odstąpienie od umowy, sposób odstąpienia od umowy oraz skutek wynikający z podjęcia przez konsumenta takich czynności. W tym miejscu wskazać należy, iż nawet informacje zamieszczone w OWUP nie czynią zadość uregulowaniu zawartym w art. 30 ust. 1 pkt 15 u.k.k., gdyż brak jest we wzorcu informacji o obowiązku (lub też braku obowiązku) zapłaty odsetek za okres dysponowania pieniędzmi uzyskami od Spółki w wyniku zawartej umowy. W takim stanie faktycznym konsument nie ma pewności, jakie są rzeczywiście skutki odstąpienia od umowy oraz czy przedsiębiorca jest uprawniony do naliczania jakichkolwiek opłat. Konsument powinien uzyskać w sposób jednoznaczną informację, iż przedsiębiorca – w przypadku odstąpienia od umowy prze konsumenta zgodnie z art. 53 u.k.k. – pobiera odsetki od środków wypłaconych w ramach kredytu. W sytuacji, w której to Spółka zrezygnowałaby z takiego przywileju - również przedmiotowa informacja powinna znaleźć się w Umowie, aby nie wprowadzać stanu niepewności co do kształtu stosunku prawnego łączącego obie strony. Ponadto wskazać należy, że zarówno w Umowie, jak i w OWUP brak jest informacji o wysokości odsetek naliczanych w stosunku dziennym od kwoty, która zostanie udostępniona do dyspozycji konsumenta. Nie jest on więc w stanie zweryfikować, czy wysokość ewentualnych opłat za okres korzystania z otrzymanej pożyczki (jeśli w rzeczywistości byłyby pobierane) jest wyliczona właściwie, a przedsiębiorca nie dąży do uzyskania nieuprawnionych korzyści względem słabszej strony stosunku zobowiązaniowego. Reasumując wskazać należy, iż – zdaniem organu ochrony konsumentów – Pożyczkodawca nie wywiązał się z ustawowego obowiązku informacyjnego, a przez to doszło do naruszenia interesów konsumentów, w tym ich prawa do uzyskania rzetelnej i pełnej informacji. 4. W ocenie Prezesa UOKiK przedsiębiorca nie zamieścił w Umowie informacji o organie nadzoru właściwym w sprawach ochrony konsumentów, przez co naruszył art. 30 ust. 1 pkt 21 u.k.k., zgodnie z którym umowa o kredyt konsumencki powinna zawierać wskazanie organu nadzoru właściwego w sprawach ochrony konsumentów. Organem ustawowo powołanym do ochrony interesów konsumentów jest – zgodnie z art. 1 ust. 3 w związku z art. 29 ust. 1 u.o.k.i.k. – Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Wyposażony on został przez ustawodawcę przede wszystkim w instrumenty orzecznicze z zakresu ochrony konsumentów, które umożliwiają sprawowanie kontroli 19 przestrzegania przepisów ustaw chroniących interes konsumentów oraz przeciwdziałanie ich naruszeniom 12 . Wskazać w tym miejscu należy, iż świadomość konsumentów o przysługujących im uprawnieniach wciąż jest niewystarczająca, wobec czego należy dołożyć wszelkich starań, aby zwiększyć poziom tej wiedzy. Działania polegające na pominięciu takiej informacji - mimo obowiązku informacyjnego wynikającego z ustawy - są bezsprzecznie niekorzystne dla konsumenta i nieuczciwe ze strony Pożyczkodawcy, który uchyla się od spełnienia ustawowego obowiązku. Zgodnie z dyspozycją art. 27 ust.1 i 2 u.o.k.i.k. nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał zabronionych działań, o których mowa w art. 24 ww. ustawy. W związku z zaniechaniem stosowania praktyk wskazanych wskazanych w pkt I.B. sentencji decyzji, Prezes UOKiK wydał decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdził zaniechanie jej stosowania z dniem 15 kwietnia 2013 r. C. W świetle przepisu art. 24 u.o.k.i.k. przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Działania przedsiębiorcy mogą zostać uznane za bezprawne w razie ustalenia, że doszło do naruszenia przepisów innych ustaw, zasad współżycia społecznego oraz dobrych obyczajów. 1. W ocenie Prezesa UOKIK przedsiębiorca w sposób nieuprawniony zabezpiecza wierzytelności wynikające z Umowy poprzez przyjmowanie weksli in blanco bez klauzuli „nie na zlecenie” lub innej równoznacznej, co stanowi naruszenie art. 41 ust. 1 u.k.k. Weksel lub czek konsumenta wręczony Pożyczkodawcy w celu spełnienia lub zabezpieczenia świadczenia wynikającego z umowy o kredyt konsumencki powinien zawierać klauzulę "nie na zlecenie" lub inną równoznaczną. Powyższe uregulowanie ma na celu ochronę interesów konsumentów przed utratą przysługujących im uprawnień w razie zaciągnięcia zobowiązania wekslowego na rzecz Pożyczkodawca. Jako ratio legis przedmiotowego ograniczenia wskazuje się, iż pozbawienie konsumentów przywileju wynikającego z zakazu pobierania weksli innych niż nie na zlecenie oznaczałoby krok wstecz w zakresie ochrony konsumentów. Papiery wartościowe, takie jak weksel czy czek mogą być przyjmowane w celu spełnienia bądź zabezpieczenia świadczeń wynikających z umowy o kredyt konsumencki, obecnie ich główną rolą jest zabezpieczenie udzielonego kredytu. Przydatność papierów jako środka spełnienia zobowiązań czy mechanizmu zabezpieczenia wierzytelności wynika z surowej odpowiedzialności za zobowiązanie wekslowe czy czekowe, czego konsekwencją jest bezwarunkowy charakter odpowiedzialności dłużnika i uproszczony tryb dochodzenia zobowiązania. Ustawa wymaga, aby przedsiębiorca przyjmował wyłącznie weksle, których indosowanie wyłączono przez zamieszczenie odpowiedniej klauzuli. Możliwość swobodnego obrotu może potencjalnie narazić konsumenta na niespodziewane straty czy trudności, które wiążą się ze zmianą podmiotu uprawnionego do żądania zapłaty bez jego wiedzy czy zgody. Aby dodatkowo zabezpieczyć jego prawa, na Pożyczkodawcy spoczywa obowiązek 12 C. Banasiński, E. Pionka, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów Komentarz , Warszawa 2009, s. 32. 20 naprawienia szkody poniesionej przez konsumenta, wynikającej z przyjęcia weksla niezawierającego klauzuli „nie na zlecenie” 13 . W niniejszym postępowaniu przedsiębiorca w Umowie zamieszcza postanowienia o treści: „ Strony zgodnie postanawiają, że zabezpieczeniem spłaty udzielonej pożyczki wraz z wszelkimi kosztami będzie umowa przywłaszczenia oraz weksel in blanco wraz z informacją wekslową (…) ”. Brak jest jednak informacji, iż powyższy weksel opatrzony jest klauzulą „nie na zlecenie”. Próżno również szukać powyższej informacji na samym wekslu lub deklaracji wekslowej. Powyższy weksel – zgodnie z pouczeniem zawartym w deklaracji – może zostać opatrzony jedynie klauzulą „bez prostu”, brak jest jednak informacji, jakoby był on opatrzony sformułowaniem „nie na zlecenie” lub innym równoznacznym stwierdzeniem. W tym miejscu wskazać należy, iż klauzula „bez protestu” nie spełnia tożsamej roli jak formuła o treści „nie na zlecenie”. Niniejsza klauzula ułatwia dochodzenie wierzytelności wynikającej z weksla w momencie, kiedy dłużnik (w tym wypadku konsument) odmawia przyjęcia weksla bądź zapłaty zobowiązania wynikającego z weksla. Zgodnie z art. 44 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe (Dz. U. 1936 Nr 37, poz. 282 ze zm.) odmowa przyjęcia lub zapłaty powinna być stwierdzona aktem publicznym (protest spowodu nieprzyjęcia lub niezapłacenia) . Tak więc dopiero wniesienie protestu umożliwia żądania zapłaty od dłużnika wekslowego. Informacja „bez protestu” oznacza, iż zwalnia wierzyciela z konieczności wykonywania protestu z powodu niezapłacenia weksla w sytuacji, kiedy chciałby on dochodzić należności nie tylko od wystawcy weksla własnego, ale również od indosantów. Jednocześnie przedmiotowa klauzula nie zabezpiecza interesów konsumentów w taki sposób, iż uniemożliwia swobodny i pozbawiony ograniczeń obrót wekslami, co leżało u podstaw regulacji z art. 41 ust. 1 u.k.k. Zdaniem Prezesa UOKiK powyższe zachowanie przedsiębiorcy narusza dobre obyczaje konsumentów oraz w sposób negatywny wpływa na ochronę ich praw zagwarantowanych ustawą. 2. W ocenie organu ochrony konsumentów postanowienie stosowane w Umowie w brzmieniu: „ Oświadczenie staje się skuteczne jeżeli wraz z jego złożeniem Pożyczkobiorca zwróci Pożyczkodawcy kwotę Pożyczki ” jest niezgodne z art. 54 ust. 2 u.k.k., w myśl którego konsument zwraca niezwłocznie Pożyczkodawcy kwotę udostępnionego kredytu wraz z odsetkami nie później niż w terminie 30 dni od dnia złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Ustawodawca przewidział, iż w przypadku skorzystania z uprawnienia do odstąpienia od umowy, świadczenie spełnione przez przedsiębiorcę powinno być zwrócone niezwłocznie, jednak nie później niż w terminie 30 dni wraz z odsetkami za okres faktycznego wykorzystania kredytu. Powyższy termin zastrzeżony został na korzyść konsumenta, w związku z powyższym może on spełnić świadczenie przed jego upływem, a Pożyczkodawca ma obowiązek je przyjąć pod rygorem popadnięcia w zwłokę. Jednocześnie przedsiębiorca na podstawie zawartej Umowy nie może skrócić przedmiotowego terminu, a tym bardziej w ogóle go wyeliminować, jak to uczyniła Spółka w ramach analizowanego wzorca umowy. Biorąc zatem pod uwagę wyżej kwestionowany zapis stwierdzić należy, iż przedsiębiorca ogranicza prawa konsumentów poprzez narzucenie im obowiązku zwrotu wartości udzielonej pożyczki wraz z odstąpieniem od umowy w terminie w niej przewidzianym. 13 Uzasadnienie do projektu ustawy o kredycie konsumenckim z dnia 12 maja 2011 r. 21 Zgodnie z art. 47 u.k.k. postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać uprawnień konsumenta przewidzianych w ustawie. W takich przypadkach stosuje się przepisy tejże ustawy, które zastrzegają, iż termin na zwrot pożyczki wypłaconej przez przedsiębiorcę wynosi maksymalnie do 30 dni od momentu odstąpienia od umowy, niemniej konsument powinien uczynić to bez zbędnej zwłoki. Mając na względzie powyższe należy stwierdzić, iż kwestionowany zapis wzorca umowy nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa i poprzez jego narzucenie przedsiębiorca naruszył zasadę równowagi stron, dobre obyczaje konsumentów, a także w sposób rażący ich słuszne interesy. Zgodnie z dyspozycją art. 27 ust.1 i 2 u.o.k.i.k. nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał zabronionych działań, o których mowa w art. 24 w/w ustawy. W związku z zaniechaniem stosowania praktyk wskazanych w pkt I.C. sentencji decyzji, Prezes UOKiK wydał decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdził zaniechanie jej stosowania z dniem 15 kwietnia 2013 r. Przesłanka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów formułuje definicję negatywną pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzając w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W świetle art. 1 ust. 1 wyżej przywołanej ustawy należy przyjąć, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy są powszechne i mogą dotknąć każdego potencjalnego konsumenta będącego kontrahentem przedsiębiorcy. Przedmiotem ochrony nie są zatem interesy indywidualnego konsumenta lub grupy indywidualnych konsumentów, ale wszystkich – aktualnych lub potencjalnych klientów – traktowanych jako grupa uczestników rynku zasługująca na szczególną ochronę 14 . Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu jednego z wyroków stwierdził, iż: „nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów” 15 . W ocenie Prezesa UOKiK zakwestionowane w przedmiotowej decyzji zachowanie Pożyczkodawcy godzi w zbiorowe interesy konsumentów. Stroną umowy zawieranej przez ww. przedsiębiorcę są zarówno wszyscy aktualni, jak i wszyscy potencjalni klienci zamierzający skorzystać z kredytu konsumpcyjnego. Zatem krąg adresatów takiego wzorca nie jest z góry określony. 14 Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt VI ACa 306/08, a także T. Skoczny, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów Komentarz , Warszawa 2009, s. 962. 15 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2003 r., sygn. akt: I CKN 504/01. 22 Na poparcie powyższego należy zatem przytoczyć stanowisko SOKiK, który w jednym z wyroków wskazał, iż „ jeżeli potencjalną daną praktyką przedsiębiorcy może być dotknięty każdy konsument w analogicznych okolicznościach, to ma miejsce naruszenie zbiorowych interesó” 16 . Tak więc w rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie Spółki nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz wpływa niekorzystnie na interesy potencjalnie nieokreślonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy obecnych i przyszłych kontrahentów przedsiębiorcy. Mając powyższe na względzie należy wskazać, iż przesłanka wystąpienia zbiorowych interesów konsumentów nastąpiła w przypadku praktyki stwierdzonej zarówno w pkt I sentencji decyzji. Wobec tego orzeczono jak w pkt I sentencji decyzji. II. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 u.o.k.i.k. Prezes UOKiK ma kompetencje do ukarania przedsiębiorcy poprzez nałożenie na niego kary pieniężnej w wysokości do 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeśli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie, dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Mając na względzie powyższe oraz stan faktyczny oraz prawny niniejszej sprawy, organ ochrony konsumentów postanowił skorzystać z uprawnienia do nałożenia kary pieniężnej z tytułu naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Organ ochrony konsumentów podejmując decyzję o nałożeniu sankcji finansowej na Spółkę, miał na względzie, iż nie występują szczególne okoliczności uzasadniające odstąpienie od wymierzenia kary. W tym miejscu wskazać należy, iż zaniechanie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów – co wielokrotnie podkreślano w judykaturze - nie jest podstawą do odstąpienia od wymierzenia kary 17 . Żaden przepis u.o.k.i.k. nie wyłącza możliwości zastosowania sankcj i przewidzianej w art. 106 tejże ustawy w związku z naruszeniem art. 24 u.o.k.i.k. W takim wypadku Prezes UOKiK jest zobowiązany wydać decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania, co jednak nie uniemożliwia mu nałożenia na przedsiębiorcę sankcji finansowych. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzależniona jest wysokość kar nakładanych na przedsiębiorców. W art. 111 w sposób nieenumeratywny wskazano, iż Prezes UOKiK winien wziąć pod uwagę okres, stopień, okoliczności naruszenia przepisów ustawy oraz uprzednie naruszenia przepisów ustawy. Ponadto orzecznictwo wskazuje, że w przypadku kar przesłankami, które należy brać 16 Wyrok SOKiK z dnia 13 stycznia 2009 r.,sygn. akt XVII Amc 26/08. 17 Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt VI ACa 956/11; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt VI ACa 1320/11. 23 pod uwagę, są m.in.: potencjał ekonomiczny przedsiębiorcy, dopuszczalny poziom kary wynikający z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osiągnąć 18 . Podkreślić nadto należy, iż nakładana przez organ ochrony konsumentów kara finansowa pełni trojaką funkcję: represyjną, prewencyjną i edukacyjną. Ustalając wymiar kary należy wziąć przede wszystkim pod uwagę funkcję prewencyjną kar, w tym prewencję ogólną. Kara bowiem winna być ustalona tak, aby powstrzymywać przedsiębiorcę stosującego praktykę oraz innych przedsiębiorców przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Zachodzi zatem konieczność wymierzenia kar o takiej wysokości, która zniechęci innych przedsiębiorców udzielających pożyczek gotówkowych do stosowania niedozwolonych postanowień umownych, postanowień sprzecznych z powszechnie obowiązującym prawem czy też nieinformowania konsumentów o istotnych warunkach umowy. Nakładając karę pieniężną, Prezes UOKiK wziął również pod uwagę konieczność ustalenia, czy określone w tym przepisie naruszenie dokonane było nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę tej przesłanki w przypadku stosowania kar pieniężnych wynika bezpośrednio z art. 106 ust. 1 u.o.k.i.k.. Z tego względu nakładając karę pieniężną, Prezes UOKiK uwzględnił całokształt okoliczności sprawy, które wskazywać mogą na nieumyślny charakter naruszenia przez Pożyczkodawcę zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W zgromadzonym materiale dowodowym nie ma jednoznacznych dowodów wyraźnej intencji Spółki do naruszenia tych interesów. Zebrane w trakcie niniejszego postępowania wyjaśnienia i informacje wskazują na wspomniane wyżej nieumyślne działanie przedsiębiorcy. Pomimo tego – jak już wcześniej wskazano – samo stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki daje podstawę do nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 u.o.k.i.k. W roku 2012 roku Pożyczkodawca osiągnął przychód w wysokości 44.680,00 zł, który będzie podstawą do obliczenia każdorazowo wysokości kary. Maksymalny wymiar kary, jaki można nałożyć na przedsiębiorcę wynosi 4.468,00 zł – tj. 10% osiągniętego przychodu w roku 2012. 1. Kara pieniężna za stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów opisanej w punkcie I.A. W niniejszym zarzucie stwierdzono stosowanie niedozwolonych postanowień umownych tożsamych z już wpisanymi klauzulami do rejestru. Praktyka określona w pkt I.A.1.-I.A.3. jest tym bardziej rażąca, iż w sposób bezpośredni wpływała na sytuację ekonomiczną konsumentów poprzez możliwość obciążenia ich nadmiernymi opłatami. Mając na względzie sposób prowadzenia działalności przez Pożyczkodawcę i – co do zasady – trudną sytuację finansową osób korzystających z usług przedsiębiorstw pozabankowych, należy wskazać, iż ww. sytuacja mogła dotknąć dużej ilości osób. Podobnie należy ocenić klauzulę wprowadzającą tzw. fikcję doręczenia po stronie przedsiębiorcy, która pozwala uznać korespondencje przesłaną do konsumenta za skutecznie doręczoną. 18 Wyrok Sądu Najwyższego z 27 czerwca 2000 r., sygn. akt I CKN 793/98. 24 Ustalając wymiar kary za naruszenie opisane powyżej, Prezes UOKiK w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych ustaleń w zakresie wysokości kary. W związku z powyższym organ ochrony konsumentów - mając na uwadze również krótkotrwały okres stosowania opisanej niniejszą decyzją praktyki (wzorzec stosowany od sierpnia 2012 roku) - uznał, iż natura naruszeń polegających na stosowaniu niedozwolonych postanowień umownych uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu wymiaru kary pieniężnej na poziomie 0,08% przychodu uzyskanego przez przedsiębiorcę w 2012 r., co jest równe kwocie 35,75 zł. Jednocześnie Prezes UOKiK przy określaniu wymiaru kary stwierdził występowanie dodatkowych okoliczności łagodzących, leżących po stronie przedsiębiorcy poprzez zaniechanie stosowanie niedozwolonych postanowień umownych. W związku z powyższym organ ochrony konsumentów zdecydował się na obniżenie wymiaru kary o 30% . Jednakże, w ocenie organu ochrony konsumentów, kara w powyższej wysokości nie spełniłaby swojej funkcji, zwłaszcza w zakresie prewencji ogólnej. Należy zauważyć, iż sankcja finansowa w bardzo niskiej wysokości może wręcz być zachętą do dalszego naruszania interesów konsumentów. Przedsiębiorca zajmując się udzielaniem pożyczek gotówkowych, korzysta w dużej mierze z ciężkiego położenia finansowego konsumentów, którzy posiadają przejściowe lub stałe problemy związane z terminowym regulowaniem należności. Korzystanie w tym zakresie z ich trudnego położenia i nakładania na nich nowych opłat w wygórowanej wysokości z tytułu prowadzenia postępowania windykacyjnego jest niesprawiedliwe i rażąca narusza ich interesy. Podobnie przedstawia się sytuacja w zakresie narzucenia konsumentowi interpretacji, zgodnie z którą to przedsiębiorca jest uprawniony do decydowania, czy korespondencja została skutecznie doręczona. Powyższe uprawnienie może się przełożyć na zmianę przez przedsiębiorcę warunków umowy, z którymi konsument nie mógł się zapoznać nie ze swojej winy. Prezes UOKiK ocenia ww. praktyki jako szczególnie szkodliwe dla konsumentów, gdyż narzuca się im niekorzystne warunki umowne na które nie mają żadnego wpływu. Jednocześnie konsumentowi zależy na zawarciu umowy, gdyż potrzebuje środków finansowych, w związku z powyższym godzi się na zapisy, które naruszają jego interesy. W ocenie organu ochrony konsumentów należy tak obliczoną karę (25,02 zł) podwyższyć dziesięciokrotnie . Na nadzwyczajne podwyższenie kary wpływ mają w niniejszej sprawie czynniki podmiotowe (konsumenci nie zorientowani w rynku finansowym, w trudnej sytuacji finansowej) i przedmiotowe – szczególna szkodliwość praktyki stosowanej przez Spółkę (obciążanie konsumentów dodatkowymi opłatami w wygórowanej wysokości). Istotne znaczenie ma również branża, w której funkcjonuje przedsiębiorca (usługi finansowe), charakteryzująca się dużą liczbą naruszeń praw konsumentów, które mają przełożenie na ich sytuację ekonomiczną. Relatywnie wyższa kara – która musi być wprost powiązana przychodem osiągniętym przez Spółkę - powinna zatem mobilizować tego i innych przedsiębiorców do niestosowania niedozwolonych postanowień umownych. W związku z powyższym, organ ochrony konkurencji i konsumentów postanowił nałożyć na Pożyczkodawcę za naruszenie określone w pkt I.A sentencji decyzji karę w wysokości 250 zł (słownie: dwieście pięćdziesiąt złotych), co stanowi 0,6 % przychodu przedsiębiorcy za rok 2012 r. oraz 6 % maksymalnego wymiaru kary, jaką mógł nałożyć organ ochrony konsumentów na Spółkę w niniejszym postępowaniu za stosowaną przez niego praktykę. 25 2. Kara pieniężna za stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów opisanej w punkcie I.B. W niniejszym zarzucie stwierdzono praktykę polegającą na nieinformowaniu konsumentów w Umowie o istotnych warunkach umownych, takich jak wysokość RRSO, wysokość opłat z tytułu zaległości w spłacie kredytu, czy też o prawie do odstąpienia od umowy i innych warunkach z tym związanych, a także brak było również informacji o organie nadzoru właściwym w sprawach ochrony konsumentów. Zawierając umowę, konsument ma mieć możliwość prawidłowego zweryfikowania skutków jej zawarcia. Przedsiębiorca poprzez zaniechanie poinformowania ich o ww. istotnych warunkach udzielanej pożyczki w Umowie, pozbawił ich prawa do podjęcia świadomej decyzji w zakresie zawarcia umowy. Przedmiotowa praktyka zaistniała przede wszystkim na etapie zawierania kontraktu, niemniej jednak jej skutek jest widoczny na etapie wykonania umowy, gdyż konsument może nie wiedzieć o przysługujących uprawnieniach lub też nie będzie miał świadomości, iż przedsiębiorca w stosunku do niego pobiera zbyt wygórowane opłaty. Brak powyższych informacji w umowie ma również istotny wpływ na sytuację prawną konsumentów, gdyż w wyniku zaniechania przez przedsiębiorcę umieszczenia w Umowie informacji o których mowa w pkt I.B. sentencji decyzji, konsumenci mogą skorzystać z sankcji tzw. kredytu darmowego (art. 45 u.k.k.) lub też mają prawo do odstąpienia od umowy do czasu doręczenia im wszystkich informacji zawartych w art. 30 ust. 1 u.k.k. (por. art. 53 ust. 2 u.k.k.). Ustalając wymiar kary za naruszenie opisane powyżej, Prezes UOKiK w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych ustaleń w zakresie wysokości kary. W związku z powyższym organ ochrony konsumentów - mając na uwadze również krótkotrwały okres stosowania opisanej niniejszą decyzją praktyki (praktyka stosowana od września 2012 roku) - uznał, iż natura naruszeń polegających na stosowaniu nieuczciwej praktyki rynkowej uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu wymiaru kary pieniężnej na poziomie 0,59% przychodu uzyskanego przez przedsiębiorcę w 2012 r., co jest równe kwocie 263,61 zł. Jednocześnie Prezes UOKiK przy określaniu wymiaru kary stwierdził występowanie dodatkowych okoliczności łagodzących, leżących po stronie przedsiębiorcy poprzez zaniechanie stosowanie niedozwolonych postanowień umownych. W związku z powyższym organ ochrony konsumentów zdecydował się na obniżenie wymiaru kary o 30% . Jednakże, w ocenie organu ochrony konsumentów, kara w powyższej wysokości nie spełniłaby swojej funkcji, zwłaszcza w zakresie prewencji ogólnej. Należy zauważyć, iż sankcja finansowa w bardzo niskiej wysokości może wręcz być zachętą do dalszego naruszania interesów konsumentów. Praktyki, których stosowania dopuścił się przedsiębiorca w niniejszym zarzucie są wyjątkowo szkodliwe dla konsumentów, gdyż uniemożliwiają im świadome podjęcie decyzji, w oparciu o wszystkie istotne i wymagane prawem informacje. Nie bez znaczenia jest również fakt, iż pożyczki pozabankowe skierowane są przede wszystkim do osób, które są w trudnej sytuacji finansowej. Często są to osoby o niższej świadomości prawnej, w związku z powyższym tym bardziej powinna zostać przywiązana waga do przekazania prawidłowych i pełnych informacje, zgodnych z ustawą o kredycie konsumenckim. 26 Podobnie jak to miało miejsce w sytuacji określenia wymiaru kary za praktykę z pkt I.A. sentencji decyzji, Prezes UOKiK uznał, iż należy tak obliczoną karę (184,52 zł) podwyższyć dziesięciokrotnie. Na nadzwyczajne podwyższenie kary wpływ mają w niniejszej sprawie czynniki podmiotowe (konsumenci nie zorientowani na rynku finansowym, w trudnej sytuacji finansowej) i przedmiotowe – szczególna szkodliwość praktyki stosowanej przez Spółkę (znaczące obniżenie ochrony konsumenta wynikającej z ustawy). Relatywnie wyższa kara – która musi być wprost powiązana przychodem osiągniętym przez Spółkę - powinna zatem mobilizować tego i innych przedsiębiorców do niestosowania niedozwolonych postanowień umownych. W związku z powyższym, organ ochrony konkurencji i konsumentów postanowił nałożyć na Pożyczkodawcę za naruszenie określone w pkt I.B sentencji decyzji karę w wysokości 1.845 zł (słownie: jeden tysiąc osiemset czterdzieści pięć złotych), co stanowi 4,13 % przychodu przedsiębiorcy za rok 2012 r. oraz 41,3 % maksymalnego wymiaru kary, jaką mógł nałożyć organ ochrony konsumentów na Spółkę w niniejszym postępowaniu za stosowaną przez niego praktykę. 3. Kara pieniężna za stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów opisanej w punkcie I.C. W niniejszym zarzucie stwierdzono praktyki sprzeczne z powszechnie obowiązującym prawem, w tym braku zamieszczenia na wekslu klauzuli „nie na zlecenie” oraz uzależnianiu skuteczność odstąpienia od umowy od jednoczesnego zwrotu kwoty pożyczki. Przedmiotowa praktyka zaistniała na etapie zawierania kontraktu, niemniej jednak jej skutek jest widoczny na etapie wykonania umowy w momencie zamiaru odstąpienia od umowy, czy też obrotu wierzytelnościami wynikającymi z weksla. Ustalając wymiar kary za naruszenie opisane powyżej, Prezes UOKiK w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych ustaleń w zakresie wysokości kary. W związku z powyższym organ ochrony konsumentów - mając na uwadze również krótkotrwały okres stosowania opisanej niniejszą decyzją praktyki (praktyka stosowana od września 2012 roku) - uznał, iż natura naruszeń polegających na stosowaniu nieuczciwej praktyki rynkowej uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu wymiaru kary pieniężnej na poziomie 0,5% przychodu uzyskanego przez przedsiębiorcę w 2012 r., co jest równe kwocie 223,40 zł. Jednocześnie Prezes UOKiK przy określaniu wymiaru kary stwierdził występowanie dodatkowych okoliczności łagodzących, leżących po stronie przedsiębiorcy poprzez zaniechanie stosowanie niedozwolonych postanowień umownych. W związku z powyższym organ ochrony konsumentów zdecydował się na obniżenie wymiaru kary o 30% . Jednakże, w ocenie organu ochrony konsumentów, kara w powyższej wysokości nie spełniłaby swojej funkcji, zwłaszcza w zakresie prewencji ogólnej. Należy zauważyć, iż sankcja finansowa w bardzo niskiej wysokości może wręcz być zachętą do dalszego naruszania interesów konsumentów. Praktyki, których stosowania dopuścił się przedsiębiorca w niniejszym zarzucie są wyjątkowo szkodliwe dla konsumentów, gdyż w znaczący sposób obniżają poziom ochrony, który jest im przyznany w ustawie. Skutki takiego działania 27 przedsiębiorcy mogą być dla konsumenta szczególności w momencie zamiaru indosowanie weksla na inne podmioty. Z kolei druga z omawianych praktyk, czyni trudnym do wykonania prawo do odstąpienia od umowy, gdyż wymagany jest zwrot pożyczonego kapitału jednocześnie ze złożeniem oświadczenia o odstąpieniu od umowy. W takiej sytuacji, konsument zamiast móc zwrócić kapitał w terminie kolejnych 30 dni, jest zmuszony do zwrotu całej otrzymanej sumy już po 10 dniach. Mając na względzie to, że oferta kierowana jest często do osób w trudnej sytuacji finansowej, takie uregulowanie praw i obowiązków jest dla konsumentów skrajnie niekorzystne. Podobnie jak to miało miejsce w sytuacji określenia wymiaru kary przy wcześniejszych praktykach opisanych w niniejszej decyzji, Prezes UOKiK uznał, iż należy tak obliczoną karę (156,38 zł) podwyższyć dziesięciokrotnie. Na nadzwyczajne podwyższenie kary wpływ mają w niniejszej sprawie czynniki podmiotowe (konsumenci nie zorientowani na rynku finansowym, w trudnej sytuacji finansowej) i przedmiotowe – (szczególna szkodliwość praktyki stosowanej przez Spółkę objawiająca się informacji umożliwiających świadome podjęcie decyzji czy też skorzystanie z uprawnień przyznanych w ustawie). Relatywnie wyższa kara – która musi być wprost powiązana przychodem osiągniętym przez Spółkę - powinna zatem mobilizować tego i innych przedsiębiorców do niestosowania niedozwolonych postanowień umownych. W związku z powyższym, organ ochrony konkurencji i konsumentów postanowił nałożyć na Pożyczkodawcę za naruszenie określone w pkt I.C sentencji decyzji karę w wysokości 1.564 zł (słownie: jeden tysiąc pięćset sześćdziesiąt cztery złote), co stanowi 3,5 % przychodu przedsiębiorcy za rok 2012 r. oraz 35% maksymalnego wymiaru kary, jaką mógł nałożyć organ ochrony konsumentów na Spółkę w niniejszym postępowaniu za stosowaną przez niego praktykę. Zdaniem Prezesa UOKiK, tak określone kary spełnią zarówno rolę represyjną jako sankcja i dolegliwość za naruszenie przepisów u.o.k.i.k., jak i prewencyjną, zapobiegając ponownemu ich naruszeniu. Nie bez znaczenia jest również walor wychowawczy, w tym wymiar ogólny, odstraszający dla innych przedsiębiorców działających w branży przed podobnym naruszeniem słusznych interesów konsumentów. Przyjmując, że kara winna być orzekana na poziomie wystarczającym do osiągnięcia zamierzonego celu i powinna być odczuwalna dla przedsiębiorcy, organ ochrony konsumentów postanowił nałożyć karę w wysokości określonej w punkcie II.1-3 sentencji decyzji. Wobec tego orzeczono jak w pkt II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na rachunek bankowy Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP o/o Warszawa na nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 . III. Zgodnie z art. 80 u.o.k.i.k. Prezes UOKiK rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 ust. 1 u.o.k.i.k., jeżeli w wyniku postępowania organ ochrony konkurencji stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. W świetle natomiast art. 263 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, do kosztów postępowania zalicza się m.in. koszty doręczenia stronom pism urzędowych. Z kolei zgodnie z art. 264 § 1 ww. kodeksu, jednocześnie 28 z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustala w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. Postępowanie w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów zostało wszczęte z urzędu, a w jego wyniku organ ochrony konsumentów w punkcie I sentencji decyzji stwierdził naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa UOKiK ze stroną. W związku z powyższym postanowiono obciążyć ww. przedsiębiorcę kosztami postępowania w wysokości 28,50 zł (słownie: dwadzieścia osiem złotych 50/100). Z uwagi na powyższe orzeczono jak w pkt III sentencji. Koszty niniejszego postępowania przedsiębiorca obowiązany jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 w terminie 14 dni od uprawomocnienia się decyzji . Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 kodeksu postępowania cywilnego od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie, które wnosi się za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia. W przypadku kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie V niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z 479 32 § 1 i 2 kodeksu postępowania cywilnego oraz stosownie do art. 264 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stronie przysługuje zażalenie za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodniowym od dnia jej doręczenia. Z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Dorota Karczewska