RBG-38/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. Długa 47,85-034 Bydgoszcz Tel. 52 345-56-44, Fax 52 345-56-17, E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 31 grudnia 2012 r. Znak sprawy: RBG-61-27/12/JM DECYZJA nr RBG- 38/2012 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 i art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Remedium – Doradcy Finansowi sp. z o.o. z siedzibą w Olsztynie – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – uznaje się za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów działania Remedium – Doradcy Finansowi sp. z o.o. z siedzibą w Olsztynie polegające na: 1. nieprzekazaniu w sposób jasny, jednoznaczny i we właściwym czasie istotnych informacji dotyczących usługi finansowej Wysokooprocentowana umowa firmowa , w tym nazwy umowy, charakteru, w jakim występują jej strony i związanego z nią ryzyka, w szczególności, że jest w istocie umową pożyczki udzielanej przez konsumenta przedsiębiorcy, co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 6 ust. 1 i ust. 3 pkt 1 w związku z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 roku o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206), w związku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów; 2. rozpowszechnianiu nieprawdziwej informacji o treści: „ REMEDIUM GWARANTUJE WYSOKOŚĆ OPROCENTOWANIA” odnośnie oferowanej usługi finansowej Wysokooprocentowana umowa firmowa , podczas gdy przedsiębiorca nie przewiduje żadnej gwarancji wypłaty zysku, co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 w związku z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 roku o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz.1206) w związku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów; 2/40 3. naruszeniu obowiązku informacyjnego poprzez: a) zaniechanie wskazania najpóźniej w chwili złożenia konsumentowi propozycji zawarcia umowy o usługę finansową Wysokooprocentowana umowa firmowa informacji o: istotnych właściwościach świadczenia i jego przedmiotu, ryzyku związanym z usługą finansową, prawie oraz sposobie odstąpienia bez podania przyczyny od umowy o usługę finansową zawartą na odległość albo wskazaniu, że prawo takie nie przysługuje, oraz wysokości ceny, którą w okolicznościach określonych w ustawie konsument jest obowiązany zapłacić, o miejscu i sposobie składania reklamacji, b) niepotwierdzanie konsumentowi informacji, o których mowa powyżej w lit. a na piśmie lub za pomocą innego statycznego nośnika informacji przed zawarciem umowy o usługę finansową Wysokooprocentowana umowa firmowa , co stanowi naruszenie art. 16b ust. 1 pkt 4, 6, 9, 13 i ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271, z późn. zm.) w zw. z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechania stosowania praktyk opisanych w pkt 1 i 3 oraz stwierdza się zaniechanie stosowania praktyki określonej w pkt 2 z dniem 4 października 2012 r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, w związku ze stwierdzeniem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, określonych w pkt I niniejszej decyzji – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – nakłada się na Remedium – Doradcy Finansowi sp. z o.o. z siedzibą w Olsztynie , kary pieniężne w wysokości: 1. 85 145 zł (słownie: osiemdziesiąt pięć tysięcy sto czterdzieści pięć złotych) z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w punkcie I. 1. sentencji decyzji; 2. 35 060 zł (słownie: trzydzieści pięć tysięcy sześćdziesiąt złotych) z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w punkcie I. 2. sentencji decyzji; 3. 60 102 zł (słownie: sześćdziesiąt tysięcy sto dwa złote) z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w punkcie I. 3. sentencji decyzji płatne do budżetu państwa. 3/40 III. Na podstawie art. 103 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności decyzji w pkt I. 1 i pkt I. 3. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes UOKiK lub organ ochrony konkurencji i konsumentów), na skutek powzięcia informacji o opublikowaniu przez Komisję Nadzoru Finansowego ostrzeżenia publicznego dotyczącego Remedium- Doradcy Finansowi sp. z o.o. z siedzibą w Olsztynie, przeprowadził postępowanie wyjaśniające o sygn. akt RBG-405-39/12/JM, mające na celu wstępne ustalenie, czy Remedium – Doradcy Finansowi sp. z o.o. z siedzibą w Olsztynie, w zakresie świadczenia usług finansowych, w tym przyjmowania wkładów pieniężnych i udzielania kredytu konsumenckiego, naruszyła przepisy ww. ustawy uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz czy stosowane przez nią wzorce umów zawierają niedozwolone postanowienia umowne, a co za tym idzie, czy miało miejsce naruszenie chronionych prawem interesów konsumentów uzasadniające podjęcie działań określonych w odrębnych ustawach, tj. art. 479 38 §1 i art. 479 39 k.p.c. w związku z art. 385 1 -385 3 k.c. Zebrany w ww. postępowaniu wyjaśniającym materiał dowodowy pozwolił uprawdopodobnić fakt naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W związku z powyższym Prezes UOKiK wszczął postanowieniem Nr RBG-252/2012 z dnia 16 listopada 2012 r. niniejsze postępowanie w sprawie stosowania przez Remedium – Doradcy Finansowi sp. z o.o. z siedzibą w Olsztynie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na: 1. nieprzekazaniu w sposób jasny, jednoznaczny i we właściwym czasie istotnych informacji dotyczących usługi finansowej Wysokooprocentowana umowa firmowa , w tym nazwy umowy, charakteru, w jakim występują jej strony i związanego z nią ryzyka, w szczególności, że jest w istocie umową pożyczki udzielanej przez konsumenta przedsiębiorcy, co może stanowić nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 6 ust. 1 i ust. 3 pkt 1 w związku z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 roku o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz.1206), w związku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów; 2. rozpowszechnianiu nieprawdziwej informacji o treści: „ REMEDIUM GWARANTUJE WYSOKOŚĆ OPROCENTOWANIA” odnośnie oferowanej usługi finansowej Wysokooprocentowana umowa firmowa , podczas gdy przedsiębiorca nie przewiduje żadnej gwarancji wypłaty zysku, co może stanowić nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 5 ust. 1 i 2. pkt 1 w związku z art. 4 ust.1 i 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 roku o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz.1206) w związku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów; 4/40 3. naruszeniu obowiązku informacyjnego poprzez: a) zaniechanie wskazania najpóźniej w chwili złożenia konsumentowi propozycji zawarcia umowy o usługę finansową Wysokooprocentowana umowa firmowa informacji o: istotnych właściwościach świadczenia i jego przedmiotu, ryzyku związanym z usługą finansową, prawie oraz sposobie odstąpienia bez podania przyczyny od umowy o usługę finansową zawartą na odległość albo wskazaniu, że prawo takie nie przysługuje, oraz wysokości ceny, którą w okolicznościach określonych w ustawie konsument jest obowiązany zapłacić, o miejscu i sposobie składania reklamacji, b) niepotwierdzanie konsumentowi informacji, o których mowa powyżej w lit. a na piśmie lub za pomocą innego statycznego nośnika informacji przed zawarciem umowy o usługę finansową Wysokooprocentowana umowa firmową co może stanowić naruszenie art. 16b ust. 1 pkt 4, 6, 9, 13 i ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271, z późn. zm.) w zw. z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Tym samym postanowieniem (Nr RBG-252/2012) Prezes UOKiK zaliczył w poczet materiału dowodowego dokumenty zgromadzone w postępowaniu wyjaśniającym. Prezes UOKiK pismem z dnia 16 listopada 2012 r. wezwał Stronę do ustosunkowania się do przedstawionych w postanowieniu Nr RBG-252/2012 zarzutów i przedłożenia informacji o wysokości osiągniętego w 2011 r. przychodu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Pismem z dnia 27 listopada 2012 r. (data wpływu: 3 grudnia 2012 r.) Strona ustosunkowała się do doręczonego postanowienia Nr RBG-252/2012. Remedium wraz z powyższym pismem przedłożyło odpis deklaracji CIT-8 Spółki za rok 2011 r. Odnośnie zarzutu pierwszego, Spółka oświadczyła, że nie wprowadzała konsumentów w błąd odnośnie Wysokooprocentowanej umowy firmowej , gdyż zarówno informacje na stronie internetowej, jak i zawarte we wzorcu umowy są prawdziwe, podane rzetelnie, w sposób jednoznaczny i we właściwym czasie. Odnosi się to w szczególności do § 4 wzorca, gdzie podana jest informacja o ryzyku, nazwa umowy i brak uczestnictwa w Bankowym Funduszu Gwarancyjnym. Strona wskazała, że opis Wysokooprocentowanej umowy firmowej znajdował się w dziale „Lokaty i umowy ze stałym oprocentowaniem”, natomiast fakt oznaczenia odnośnika/przycisku na stronie po prostu mianem „Lokaty” wynika z zasad tworzenia stron internetowych, z przyczyn „czysto technicznych, gdyż cały tytuł nie zmieściłby się w przeznaczonym do tego polu” . Spółka wskazała również na wieloznaczność takich pojęć jak lokata , konto , umowa oszczędnościowa , które nie muszą odnosić się do usług bankowych. Strona stwierdziła nadto, że za przeciętnego konsumenta w niniejszej sprawie należy uznać inwestora dysponującego wysokimi dochodami lub odpowiednim majątkiem, osobę 5/40 inteligentną, która zapoznaje się dokładnie ze wszystkimi informacjami podawanymi przez Spółkę, osobę negocjującą warunki swojej umowy, niezależnie czy działa jako przedsiębiorca czy przedsiębiorcza osoba prywatna, szukająca zysku alternatywnego niż oferowany przez sektor bankowy, a więc osoba mająca pewne rozeznanie, umiejąca porównywać usługi i świadomie dokonująca wyborów. Spółka stwierdziła, iż traktuje drugą stronę umowy jako równorzędnego partnera we wspólnej transakcji biznesowej. Zdaniem Strony jej kontrahentami nie są osoby przypadkowe, gdyż nie reklamuje ona swoich usług w telewizji ani w prasie. Wbrew wcześniejszym twierdzeniom, Spółka oświadczyła, że wzorzec umowy ( Wysokooprocentowanej umowy firmowej ) stanowi jedynie punkt wyjścia do dalszych negocjacji stron. Odnośnie drugiego z zarzutów, Strona zaprzeczyła, jakoby ww. wzorzec umowy zawierał postanowienie o treści: „REMEDIUM GWARANTUJE WYSOKOŚĆ OPROCENTOWANIA” . Spółka podała natomiast, że w § 4 znajduje się zapis: „REMEDIUM ZAPEWNIA NIEZMIENNOŚĆ WYSOKOŚCI OPROCENTOWANIA”. Strona wyjaśniła, że zarówno jedno, jak i drugi oświadczenie jej zdaniem „wskazuje na gwarancję wysokości oprocentowania, a nie gwarancję wypłaty zysku.” Odnosząc się do trzeciego z zarzutów, Strona podniosła, że Wysokooprocentowana umowa firmowa nie jest usługą finansową w rozumieniu ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów (…), a zatem przepisy tej ustawy nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Prezes UOKiK zawiadomił Stronę o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz o możliwości zapoznania się z aktami sprawy (pismo z dnia 7 grudnia 2012 r.). Z powyższego uprawnienia Strona skorzystała dnia 18 grudnia 2012 r. Prezes UOKiK ustalił następujący stan faktyczny: Na podstawie zebranego materiału dowodowego Prezes UOKiK ustalił, iż Remedium – Doradcy Finansowi sp. z o.o. z siedzibą w Olsztynie (dalej również: Remedium, Strona, Spółka, przedsiębiorca) jest przedsiębiorcą wpisanym od dnia 11 maja 2007 r. do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 000280476, prowadzonego przez Sąd Rejonowy w Olsztynie VIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego. (dowód: Informacja odpowiadająca odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców KRS, k.5) Przedmiot działalności przedsiębiorcy stanowią zwłaszcza usługi doradztwa i pośrednictwa finansowego. Przedsiębiorca, zgodnie z informacjami zawartymi na jego stronie internetowej, potwierdzonymi w przedłożonych Prezesowi UOKiK pismach, oferuje: - pośrednictwo w udzielaniu kredytów hipotecznych, - pośrednictwo w udzielaniu kredytów samochodowych, - pośrednictwo w udzielaniu kredytów gotówkowych, - pośrednictwo w udzielaniu kredytów inwestycyjnych, - pośrednictwo w zakresie leasingu, - pośrednictwo w zakresie zakładania kont, - pośrednictwo w zakresie kredytów refinansowanych, - pośrednictwo w zakresie sprzedaży produktów inwestycyjnych. 6/40 Remedium wynajmuje również sale szkoleniowe, świadczy usługi szkoleniowe i doradztwo w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej. (dowód: pismo Remedium z dnia 5.11.2012 r., k. 84). Jak ustalił Prezes UOKiK, poza powyższymi usługami przedsiębiorca świadczy również – od początku działalności, tj. od maja 2007 r. - we własnym imieniu i na własny rachunek usługi finansowe w zakresie wysokooprocentowanej umowy dla osób prywatnych i firm (zwanej również umową firmową ze stałym oprocentowaniem od 8,10% do 9,45% lub wysokooprocentowaną umową firmową ). (dowód: pismo Remedium z dnia 15.10.2012 r., k. 56) Strona nie udziela w swoim imieniu i na swój rachunek kredytów konsumenckich. (dowód: pismo Remedium z dnia 8.10.2012 r., k. 32-33) Przedsiębiorca promuje swoją działalność na prowadzonej stronie internetowej www.remedium.com.pl (dalej również: strona internetowa). (dowód: pismo Remedium z dnia 15.10.2012 r., k. 56, wydruki ze strony internetowej: k. 8-10 i k.12-19, pismo Remedium z dnia 27.11.2012 r., k. 69-75) Na stronie internetowej zamieszczono formularze wniosków o: kredyt hipoteczny, kredyt samochodowy, kredyt gotówkowy, leasing, lokatę i lokatę online . Podstrona, do której prowadzi odnośnik „Lokata online” jest zatytułowana „Wniosek o wysokooprocentowaną umowę dla osób prywatnych i firm (52 edycja) ”. O ile w przypadku pozostałych usług wniosek jest jedynie niewiążącym zapytaniem o usługę finansową o wskazanych przez klienta kryteriach (klient nie zwiera umowy), to złożenie wniosku o lokatę online ( Wysokooprocentowaną umowę firmową ) prowadzi do zawarcia takiej umowy. Konsument po wejściu pod wskazany odnośnik i zaznaczeniu odpowiedniego pola akceptuje warunki umowy dostępne na stronie. (dowód: pismo Remedium z dnia 15.10.2012 r., k. 56-57, wydruki ze strony internetowej: k. 8-10 i k.12-19) Ze strony z wnioskiem przejść można do strony z wzorcem umowy ( Wysokooprocentowana umowa dla osób prywatnych i firm ). We wzorcu przedsiębiorca informuje m.in. że oferowana usługa objęta jest wysokim ryzykiem, a Remedium nie jest bankiem, nie podlega też nadzorowi Komisji Nadzoru Finansowego, ani nie należy do Bankowego Funduszu Gwarancyjnego. Jednocześnie we wzorcu uwypuklono (pogrubione, wielkie litery) hasło: „ REMEDIUM GWARANTUJE WYSOKOŚĆ OPROCENTOWANIA” . (dowód: wydruki ze strony internetowej: k.12-19) Informacja ta została zmieniona dnia 4 października 2012 r. na: „REMEDIUM ZAPEWNIA NIEZMIENNOŚĆ WYSOKOŚCI OPROCENTOWANIA”. (dowód: pismo Remedium z dnia 5.11.2012 r., k.83, wzorzec umowy, k. 88) 7/40 Pod odnośnikiem „Zasady działania umowy” można się dowiedzieć o wybranych cechach zawieranej umowy: „Jest to umowa na czas określony ze stałym (niezmiennym w czasie trwania) oprocentowaniem zawierana z firmą Remedium nie z bankiem. Jest to umowa czysto oszczędnościowa (taka umowa do leżenia pieniędzy): - nie ma bankomatów – nie ma przelewów – to nie jest ROR (…)” . (dowód: wydruk ze strony internetowej, k. 19) Wysokooprocentowana umowa dla osób prywatnych i firm zawierana jest w formie pisemnej według wzoru zamieszczonego na stronie internetowej lub, jak wskazano wyżej, na odległość za pośrednictwem strony internetowej www.remedium.com.pl . Zgodnie z oświadczeniem Remedium, umowa na odległość zawierana jest, po zapoznaniu się z treścią wzorca umowy, poprzez wypełnienie formularza (wzorzec i formularz dostępne są na stronie internetowej) i wysłanie go za pomocą strony internetowej. Konsument otrzymuje listownie potwierdzenie zawarcia umowy, które zawiera: imię, nazwisko i adres konsumenta, nazwę przedsiębiorcy, datę zawarcia umowy, wpłaconą kwotę pieniędzy, roczne oprocentowanie i czas trwania umowy. (dowód: pismo Remedium z dnia 15.10.2012 r., k. 56) Zgodnie z wyjaśnieniami Strony, Wysokooprocentowana umowa dla osób prywatnych i firm jest cywilnoprawną umową pożyczki, na podstawie której to przedsiębiorca otrzymuje od konsumenta (bądź innego przedsiębiorcy) środki pieniężne, które następnie przeznaczane są na dowolny cel, związany z bieżącą działalnością spółki i jej rozwojem, w zamian za co pożyczkodawca (konsument) po ustalonym okresie umowy otrzymuje zwrot pożyczonej kwoty wraz z ustalonymi odsetkami. Pożyczonych środków pieniężnych nie obejmuje Bankowy Fundusz Gwarancyjny, ani jakikolwiek inny rodzaj zabezpieczenia, poręczenia czy gwarancji. Zyskiem dla pożyczkodawcy są umówione odsetki – zgodnie z informacjami na stronie internetowej – od 8,10 do 9,45% w zależności od wpłaconej kwoty i czasu trwania umowy. (dowód: pismo Remedium z dnia 15.10.2012 r., k. 57, wydruki ze strony internetowej, k. 8-9, k. 12-13) Remedium na prowadzonej stronie internetowej (www.remedium.com.pl ) podaje, iż jest laureatem licznych konkursów i posiadaczem certyfikatów (na stronie dostępne są kopie certyfikatów, dyplomów i listów gratulacyjnych.). Są to: - Złoty Certyfikat Rzetelności 2012 (Krajowego Rejestru Długów BIG S.A.) – za szerzenie etycznych zasad w prowadzeniu działalności gospodarczej oraz zdobycie niepodważalnej oceny wiarygodności w 2012 r., - Certyfikat Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce (2012 r.) - członek KPF w pełni akceptujący zobowiązania, wynikające z przyjętych ZASAD DOBRYCH PRAKTYK, - Certyfikat „Przedsiębiorstwo Fair Play” 2011 (Krajowa Izba Gospodarcza), - Certyfikat „Solidna Firma 2011” za terminowe regulowanie wszelkich zobowiązań oraz poszanowanie ekologii i praw konsumenta, - wyróżnienie godłem „Polish Produkt – Firma Roku 2011” (Gazeta Finansowa), - tytuł Lider Rynku Lokalnego 2012 (Krajowa Izba Gospodarcza oraz Grupa Olsztyńska Szkoła Biznesu) – za innowacyjne prowadzenie działalności gospodarczej, znakomicie odpowiadającej potrzebom rynku. 8/40 (dowód: wydruki ze strony internetowej: k. 8-10 i k.12-14, kopie certyfikatów i dyplomów przesłane przez Remedium, k.38-46) Prezes UOKiK ustalił ponadto, na podstawie informacji dostępnych w internecie oraz na stronie internetowej Remedium, że Strona prowadzi również działalność w zakresie inwestycji w elektrownie wiatrowe. (dowód: wydruki ze strony internetowej, k. 9, k.12, wydruki - załączniki do notatki z dnia 4.10.2012 r.: artykuł pt. „Firmy z Olsztyna i Szczytna na czele. Lider Rynku Lokalnego 2012” z dnia 20.07.2012 r. pobrany ze strony http://finanse.wm.pl/115195,Firmy-z-Olsztyna-i-Szczytna-na-czele-Lider-Rynku-Lokalnego- 2012.html#axzz2CrU7LHOI dnia 4.10.2012 r., oraz wywiad z Sylwestrem Salachem prezesem Remedium pt. „Wiatraki emerytalne – zyski z zielonej energii w kieszeni Kowalskiego” pobrany dnia 4.10.2012 r. ze strony http://monitor- inwestycji.pl/wydarzenia/wiatraki-emerytalne-zyski-z-%E2%80%9Ezielonej-energii-w- kieszeni-przecietnego-kowalskiego/ , k. 23-27 ). Przedsiębiorca osiągnął w 2011 r. 4 173 759,03 zł przychodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. (dowód: CIT-8 Zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu za rok 2011 r., k. 76-77) Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes UOKiK zważył, co następuje: Interes publiczny Przepis art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ogranicza zastosowanie jej przepisów wyłącznie do podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Warunkiem koniecznym do uruchomienia instrumentów określonych w tej ustawie jest zatem zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców naruszają jej przepisy i jednocześnie stanowią zagrożenie dla interesu publicznego, bądź też naruszają ten interes. Niniejsze postępowanie dotyczy stosowania przez Remedium nieuczciwych praktyk rynkowych wprowadzających konsumentów w błąd oraz naruszania przez przedsiębiorcę obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. Praktyki te dotyczyły wszystkich użytkowników Internetu , którzy skorzystali lub mogli skorzystać z oferty skarżonego przedsiębiorcy, o której mowa w niniejszej decyzji. Działania Strony mogły negatywnie oddziaływać również na interesy tych konsumentów, którzy zawarli Wysokooprocentowaną umowę dla osób prywatnych i firm ( dalej: Wysokooprocentowana umowa firmowa lub „odwrotna pożyczka” ) w formie pisemnej. Uznać wobec tego należy, iż niniejsze postępowanie prowadzone było w interesie publicznym . Ad I Przesłanki stwierdzenia praktyki z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Punktem wyjścia do rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy działania Remedium noszą znamiona praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Przepis art. 24 ust. 1 uokik stanowi, iż zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Natomiast art. 24 ust. 2 pkt 2 i 3 uokik określa, 9/40 iż przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji oraz nieuczciwe praktyki rynkowe. Oceny, czy w danym przypadku mamy do czynienia z praktyką określoną w wyżej przywołanych przepisach, możemy dokonać na podstawie ustalenia łącznego spełnienia trzech przesłanek, którymi są: - działania przedsiębiorcy, - bezprawność tych działań, - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów. Działania przedsiębiorcy Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekroć w ustawie tej jest mowa o przedsiębiorcy, pojmuje się przez to między innymi przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity: Dz.U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447, z późn. zm.). Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, handlową, budowlaną, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 tej ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Mając powyższe na uwadze, uznać należy, iż Remedium, jako spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, prowadząca działalność gospodarczą (działalność usługowa prowadzona we własnym imieniu, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły o charakterze zarobkowym), jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 uokik i było nim w czasie dokonywania naruszeń. Tym samym działania Remedium mogą podlegać ocenie w aspekcie naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Przesłanka bezprawności Pojęcie bezprawności nie jest pojęciem prawnie zdefiniowanym. Należy zatem przyjąć, zgodnie z jego literalnym brzmieniem, że „działanie bezprawne” to zachowanie sprzeczne z nakazem lub zakazem zawartym w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umową międzynarodową mającą bezpośrednie zastosowanie w stosunkach wewnętrznych oraz z zasadami współżycia społecznego. Bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tj. niezależnym od wystąpienia szkody, czy też zamiaru po stronie przedsiębiorcy dopuszczającego się działań bezprawnych. Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa 1 . Praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów może przybierać różne formy. Mianowicie, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące 1 Por. J.Szwaja (red.), Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz , Warszawa 2000, s. 117-118. 10/40 w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji (art. 24 ust. 2 pkt 2 uokik) oraz nieuczciwe praktyki rynkowe (art. 24 ust. 2 pkt 3 in principio uokik). Zachowanie takie godzi zatem w prawo konsumenta do informacji, które stanowi podstawę umożliwiającą konsumentowi właściwą ocenę przez niego sytuacji, a także jest warunkiem swobodnego podjęcia decyzji. 2 Podstawowym instrumentem służącym realizacji tego zadania jest zapewnienie konsumentom odpowiedniego poziomu wiedzy poprzez nałożenie na przedsiębiorców szeregu obowiązków informacyjnych, które mają swoje źródło w art. 76 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej . Stanowisko to potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 kwietnia 2004 r. (sygn. akt: K 33/03) wskazując, iż to władze publiczne chronią konsumentów przed działaniami zagrażającymi ich zdrowiu, prywatności i bezpieczeństwu oraz przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi. Z przepisu tego wynika także uprawnienie władz publicznych do ingerencji w stosunki cywilnoprawne i w prawo własności (por. wyrok TK z 10 października 2000 r., sygn.: P 8/99). W gospodarce rynkowej konsument ma prawo do kompletnej i jednoznacznej informacji w sprawach mających istotne znaczenie dla zabezpieczenia jego interesu prawnego w warunkach globalizacji (masowości) obrotu prawnego i wielości ofert na rynku, które nie zawsze posługują się prawdziwymi i pełnymi informacjami, a niekiedy wprowadzają w błąd lub w sposób ukryty godzą w indywidualny i zbiorowy interes konsumentów ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2006r., sygn. akt: III SK 7/2006). Podobne stanowisko zajął również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 lipca 2002 r. stwierdzając, że zasób zrozumiałej, jasnej i dostępnej informacji dla konsumenta spełnia niezbędne wymagania warunkujące możliwość dokonywania przez niego niezakłóconego i racjonalnego wyboru (sygn. akt: I CKN 1319/00). Ad. pkt I. 1. i I. 2. Nieuczciwe praktyki rynkowe Praktyka rynkowa, zgodnie z art. 4 ust.1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (dalej: upnpr) , stosowana przez przedsiębiorców wobec konsumentów jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Ustalenie zatem nieuczciwości praktyki rynkowej stosowanej przez przedsiębiorcę odbywa się przez dokonanie jej oceny pod kątem sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz istotnego zniekształcenia zachowania gospodarczego konsumentów. 3 Definiując pojęcie dobrego obyczaju należy posłużyć się orzeczeniem Sądu Okręgowego w Warszawie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 lutego 2006 r., który stwierdził, iż istotą pojęcia dobrego obyczaju jest szeroko pojęty szacunek dla drugiego człowieka. W stosunkach z konsumentami powinien on wyrażać się właściwym informowaniem o przysługujących uprawnieniach, niewykorzystywaniu uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty i rzetelnym traktowaniu partnerów umów. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można uznać działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołaniu błędnego przekonania u konsumenta, a także wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności (sygn. akt: XVII Ama 118/04). Dobre obyczaje same w sobie stanowią klauzulę generalną, która podlega konkretyzacji na okoliczność danego stanu faktycznego. Zgodnie z poglądem doktryny, sprzeczne z dobrymi obyczajami są działania, które zmierzają do niedoinformowania, 2 Por. Decyzja Prezesa UOKiK nr RLU-9/2008. 3 Sieradzka M., Komentarz do ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, Oficyna 2008, Lex Online. 11/40 dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u klienta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności (…), czyli takie działanie, które potocznie określone jest jako nieuczciwe nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania. 4 Precyzując natomiast istotność zniekształcenia lub możliwości zniekształcenia przez praktykę rynkową zachowania rynkowego przeciętnego konsumenta należy wskazać, iż jest to zdolność do wpływania na zachowanie rynkowe konsumenta. 5 Zgodnie z przepisem art. 4 ust. 2 upnpr za nieuczciwą praktykę rynkową uznaje się m.in. praktykę rynkową wprowadzającą w błąd, przy czym może ona polegać na działaniu (art. 5 upnpr) lub zaniechaniu (art. 6 upnpr). Przepis art. 5 ust. 1 upnpr stanowi, że praktykę rynkową uznaje się za działanie wprowadzające w błąd, jeżeli działanie to w jakikolwiek sposób powoduje lub może powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Wprowadzającym w błąd działaniem może być w szczególności rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji (art. 5 ust. 2 pkt 1 uokik). Art. 6 ust. 1 upnpr wskazuje natomiast, iż praktykę rynkową uznaje się za zaniechanie wprowadzające w błąd, jeżeli pomija istotne informacje potrzebne przeciętnemu konsumentowi do podjęcia decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Wprowadzającym w błąd zaniechaniem może być w szczególności zatajenie lub nieprzekazanie w sposób jasny, jednoznaczny lub we właściwym czasie istotnych informacji dotyczących produktu (art. 6 ust. 3 pkt 1 upnpr). Konstrukcja zatem praktyki rynkowej wprowadzającej w błąd oparta została na podstawowych przesłankach, których wystąpienie pozwala na uznanie takiej praktyki za praktykę rynkową wprowadzającą w błąd, a są nimi: – spowodowanie (lub tylko potencjalna możliwość) podjęcia przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy (niezależnie od sposobu dokonania praktyki), – wprowadzenie w błąd 6 . Dokonując wykładni pierwszej z przesłanek należy wskazać, że stosowanie nieuczciwej praktyki rynkowej wprowadzającej w błąd musi w konsekwencji doprowadzić do podjęcia przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy. 7 Osiągnięcie takiego skutku, tj. podjęcia przez konsumenta decyzji dotyczącej zawarcia umowy jest związane z posiadaniem przez tę praktykę istotnej siły (która spowodowała powyższy skutek). Prawne znaczenie z punktu widzenia kwalifikacji praktyki rynkowej jako nieuczciwej ma zatem spowodowanie lub sama tylko potencjalna możliwość podjęcia decyzji gospodarczej, której inaczej konsument by nie podjął. Praktyką wprowadzającą w błąd jest zatem każda praktyka, która w jakikolwiek sposób, w tym również przez swoją formę, wywołuje skutek w postaci co najmniej możliwości wprowadzenia w błąd przeciętnego konsumenta, do którego jest skierowana lub dociera, i która ze względu na swoją zwodniczą naturę może zniekształcić jego zachowanie rynkowe. 8 4 K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2002 r., s. 804. 5 Ibidem. 6 Sieradzka M., Komentarz do ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym (…), op.cit.. 7 Ibidem. 8 Cyt. za M. Sieradzką, Komentarz do ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym (…), op.cit. 12/40 Przed dokonaniem szczegółowego uzasadnienia w zakresie nieuczciwych praktyk stosowanych przez Remedium, o których mowa w pkt I. 1. i I. 2. sentencji niniejszej decyzji, wyjaśnienia wymagają dwie kwestie, a mianowicie: czy oferowana przez tego przedsiębiorcę Wysokooprocentowana umowa firmowa jest produktem w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym oraz jaki model przeciętnego konsumenta przyjęto przy ocenie praktyk Remedium wprowadzających w błąd. Produkt Poprzez pojęcie praktyki rynkowej należy rozumieć każde działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, sposób postępowania, oświadczenie lub informację handlową, w szczególności reklamę i marketing, bezpośrednio związane z promocją lub nabyciem produktu przez konsumenta (vide art. 2 pkt 4 upnpr). Niemniej produkt w rozumieniu powyższej definicji należy rozumieć szeroko, jako każdy towar lub usługę , w tym nieruchomości, prawa i obowiązki wynikające ze stosunków cywilnoprawnych (vide art. 2 pkt 3 upnpr). W doktrynie słusznie się podkreśla, iż jest to jakiekolwiek dobro materialne i niematerialne oferowane konsumentowi. 9 Pojęcie to podlega wykładni dynamicznej, a więc nadążającej za zmianami technologicznymi i zagrożeniami interesu konsumentów z nimi związanymi. 10 Pojęcie usług jest (…) bardzo pojemne i obejmuje wykonywanie czynności dla innej osoby (innych osób). Świadczeniem usług może być zarówno wykonywanie czynności faktycznych, jak i prawnych. 11 Zgodnie z zebranym materiałem dowodowym, Remedium promowało Wysokooprocentowaną umowę firmową jako usługę, o czym świadczy prezentowanie jej łącznie z innymi „standardowymi” produktami finansowymi oraz stosowanie tabeli oprocentowania, wzoru umowy, a w informacjach jej dotyczących – słownictwa zwykle używanego do opisu usług finansowych (np. „konto” , „umowa oszczędnościowa” , „lokata” itp.). Chociaż w pismach kierowanych do Prezesa UOKiK przedsiębiorca konsekwentnie twierdzi, że umowa ta nie dotyczy usługi ani innego produktu, to przemawia za tym charakterystyka przedmiotowego stosunku prawnego, w którym de facto konsument wpłaca przedsiębiorcy pieniądze, a ten zwraca mu je z zyskiem. Remedium nie informuje klientów, w jaki sposób będzie dysponowało przekazanymi środkami – również w toku postępowania wyjaśniającego spółka dwukrotnie uchyliła się od odpowiedzi na to pytanie zadane przez Prezesa UOKiK, podając jedynie ogólnie, że: „ W związku z faktem, iż jest to cywilnoprawna umowa pożyczki, Pożyczkobiorca nie ma prawnego obowiązku informowania Pożyczkodawcy na co konkretnie przeznaczane są pożyczone środki pieniężne, a Pożyczkodawca nie posiada możliwości wyboru w co konkretnie będą inwestowane pożyczone środki pieniężne.(…)” Zdaniem Strony jest to zatem umowa pożyczki, gdzie przedsiębiorca jest pożyczkobiorcą , a w związku z tym nie traktuje się jej jako usługi. De iure umowa, o której mowa jest umową pożyczki, jednakże w opinii Prezesa UOKiK, to jedynie sposób na obejście przepisów Prawa bankowego 12 , które nie zezwalają na przyjmowanie środków pieniężnych i obciążanie ich ryzykiem bez stosownego zezwolenia. Charakterystyczne jest, że Remedium prezentując Wysokooprocentowaną umowę firmową jako usługę finansową, stara się ukryć przed konsumentami nazwę tego stosunku 9 A. Michalak, Przeciwdziałanie nieuczciwym praktykom rynkowym , Warszawa 2008, s. 37 10 R. Stefanicki, Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym , Warszawa 2009, s. 111. 11 K. Kopaczyńska-Pieczniak, Komentarz do art. 750 Kodeksu cywilnego [w:] A. Kidyba (red.) Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania-część szczególna., LEX 2010 12 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665; dalej: Prawo bankowe ). 13/40 prawnego. Odwrotnie postępuje dopiero w kontakcie z Prezesem UOKiK – pomija Wysokooprocentowaną umowę firmową , kiedy wskazuje na zakres świadczonych usług, natomiast jednoznacznie określa ją jako umowę pożyczki nie stanowiącą usługi. Tego typu zachowanie, nierzetelne zarówno względem słabszych i gorzej poinformowanych uczestników rynku, jak również względem organu administracji publicznej, nie może skutkować przyznaniem Remedium przywilejów – a taki efekt miałoby przyjęcie, że Wysokooprocentowana umowa firmowa nie jest usługą. Konsekwencją bowiem powyższego byłoby wyłączenie działań Remedium spod rygorów ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, co z kolei pozbawiłoby ochrony konsumentów. Warto podkreślić, że sama Spółka ma problem z jednoznacznym określeniem, czym właściwie jest Wysokooprocentowana umowa firmowa . W piśmie z dnia 27 listopada 2012 r. Remedium podaje bowiem odnośnie modelu przeciętnego konsumenta „odwróconej pożyczki” m.in. „spółka nie reklamuje swoich usług w telewizji czy prasie powszechnej, a więc odbiorcami usług świadczonych przez spółkę są osoby, które szukają różnorodnego lokowania swojego kapitału (…)” , natomiast w następnym akapicie: „Spółka nie zataja żadnych informacji potrzebnych do prawidłowego podjęcia decyzji przez drugą stronę umowy i przekazuje w sposób jasny, jednoznaczny i we właściwym czasie informacje, dotyczące swoich usług .” Zdaniem Prezesa UOKiK fakt uczynienia z „zaciągania pożyczek” ważnej części działalności Remedium, intensywnie promowanej na stronie internetowej, świadczy - w powiązaniu z przytoczonymi argumentami i w świetle wykładni dynamicznej definicji produktu - o tym, że Wysokooprocentowana umowa firmowa jest usługą świadczoną konsumentom (produktem), a zatem ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym znajdzie zastosowanie w niniejszym przypadku. Przeciętny konsument W tym miejscu zważyć należy, iż ocenę nieuczciwości praktyki rynkowej przeprowadza się, badając, czy zniekształca ona lub może zniekształcać zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta . Zgodnie z art. 2 pkt 8 upnpr przez przeciętnego konsumenta rozumie się konsumenta, który jest dostatecznie dobrze poinformowany, uważny i ostrożny. Oceny tej powinno dokonać się z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych, językowych i przynależności danego konsumenta do szczególnej grupy konsumentów, przez którą rozumie się dającą się jednoznacznie zidentyfikować grupę konsumentów, szczególnie podatną na oddziaływanie praktyki rynkowej lub na produkt, którego praktyka rynkowa dotyczy, ze względu na szczególne cechy, takie jak m. in. wiek, wykształcenie, sprawność fizyczna czy umysłowa. Wzorzec przeciętnego konsumenta nie jest stały, zmienia się bowiem w zależności od okoliczności konkretnego przypadku. W niniejszej sprawie konstrukcję modelu przeciętnego konsumenta należy zatem stworzyć w oparciu o ogół konsumentów, ze szczególnym uwzględnieniem osób zawierających przedmiotową umowę na odległość – za pośrednictwem strony internetowej www.remedium.com.pl , jako gorzej poinformowanych i polegających wyłącznie na informacjach zawartych na tejże stronie. Przeciętnym konsumentem będzie zatem osoba poszukująca względnie zyskownej i bezpiecznej jednocześnie formy ulokowania pieniędzy. Taki model odpowiada nie tylko okolicznościom faktycznym niniejszej sprawy, ale również wynikom badania opinii 14/40 społecznej przeprowadzonego przez TNS Polska na zlecenie Prezesa UOKiK ( Konsument na rynku usług finansowych , sierpień 2012 r.). Na pytanie: Co jest najważniejsze dla Pana(i), gdy inwestuje Pan(i) swoje środki finansowe” 35% ankietowanych odpowiedziało, że zysk oraz zabezpieczenia na wypadek bankructwa, zaś 31% - bezpieczeństwo inwestycji, np. zabezpieczenia na wypadek bankructwa. Trzeba zwrócić szczególną uwagę na zaufanie, jakim taki klient darzy Remedium – spółkę zajmującą się, z założenia bezstronnym, doradztwem finansowym, a do tego uhonorowaną licznymi nagrodami i gratulacjami od organizacji branżowych i przedstawicieli władz. W ocenie Prezesa UOKiK, konsument nie musi znać wszystkich dostępnych sposobów lokowania i inwestowania pieniędzy – i związanego z nimi ryzyka. Przeciwne twierdzenie przeczyłoby racji bytu pośredników i doradców finansowych, takich jak Remedium, których zadaniem jest dobór usługi odpowiedniej dla danego klienta i dostarczenie mu niezbędnych informacji o niej. Oznacza to, że przeciętny konsument w tej sprawie jest podatny na manipulację ze strony „doradcy”, który oprócz przedstawiania usług innych podmiotów (banków i pozostałych instytucji finansowych) zachęca do skorzystania z dodatkowej usługi finansowej o nieokreślonym stopniu ryzyka. O tym, że Remedium aktywnie zachęca konsumentów do skorzystania z usługi Wysokooprocentowanej umowy firmowej świadczy chociażby fakt, że jest to jedyna umowa, którą można zawrzeć przez Internet, a dodatkowo prowadzą do formularza wniosku liczne, wyróżnione na stronie internetowej odnośniki. Nie można zaakceptować twierdzeń Strony odnośnie przeciętnego konsumenta w niniejszej sprawie, którym miałyby być „świadomy inwestor”, równorzędny partner Spółki w transakcji biznesowej. Zdaniem Prezesa UOKiK, wśród kontrahentów Remedium mogą zdarzać się takie osoby, jednakże faktycznie praktyki rynkowe tego przedsiębiorcy nie są kierowane wyłącznie do takiej grupy. Nie wskazuje na to treść strony internetowej ani reklam. Promocja usługi „odwrotnej pożyczki” w Internecie, za pomocą strony internetowej i proponowany sposób zawarcia umowy (formularz online) w ocenie Prezesa UOKiK świadczą o nastawieniu na masowość zawieranych usług, nie zaś na elitarność kręgu adresatów. Zautomatyzowana forma zawierania umowy, bez jednoczesnej obecności stron i bez nawet pośredniego kontaktu (jak np. przy umowach zawieranych przez telefon) skutkuje przypadkowością doboru kontrahentów. Nie można więc uznać argumentu Strony, że krąg konsumentów usługi jest dobrany według szczególnych cech (np. dobra znajomość usług finansowych, doświadczenie w inwestycjach). Zdaniem Prezesa UOKiK, niewiarygodnie brzmią również wyjaśnienia Remedium, jakoby nie promowało swoich usług. Z zebranego materiału dowodowego, jeżeli dać wiarę m.in. licznym wyróżnieniom, wynika, że Remedium jest dość popularną firmą doradczą. Nawet jeżeli usługi jej nie są reklamowane w telewizji i prasie, to wystarczająca jest reklama w Internecie oraz za pomocą ulotek. Prezes UOKiK postrzega zatem przeciętnego konsumenta w niniejszej sprawie całkowicie odmiennie od Strony, a to głównie ze względu na fakt, że prowadzi usługi doradcze, a zatem jej oferta zasadniczo kierowana jest do osób, które same nie są w stanie sobie poradzić na rynku usług finansowych. Są one zatem głównymi adresatami praktyk Remedium – a z pewnością, jeśli chodzi o wiedzę, doświadczenie i pozycję rynkową, nie stanowią równorzędnego partnera transakcji. Za tym ostatnim twierdzeniem przemawia zwłaszcza, jak wskazano zautomatyzowany charakter zawierania umów online, gdzie nie ma miejsca na negocjacje, a jedynie na akceptację wzorca umowy i zaproponowanych przez Remedium warunków. Potwierdza to stanowisko Strony, wyrażone w piśmie z dnia 15.11.2012 r. dotyczące trybu zawierania Wysokooprocentowanej umowy firmowej : „Umowa pożyczki zawierana jest w formie pisemnej wg wzoru załączonego na stronie internetowej spółki (…) lub po zapoznaniu się z treścią wzoru umowy pożyczki, umieszczonym 15/40 pod w/w linkiem, przez wypełnienie formularza , znajdującego się na stronie internetowej spółki (…), po którego wypełnieniu Pożyczkodawca otrzymuje od Pożyczkobiorcy droga listowną pisemne potwierdzenie zawarcia przedmiotowej umowy(…). Wszystkie informacje przedstawiane Pożyczkodawcom, w związku z zawieraniem przedmiotowej umowy, umieszczone są na stronie internetowej spółki.” Wyniki powołanego wyżej badania TNS Polska Konsument na rynku usług finansowych wskazują dodatkowo, że aż 54 % ankietowanych nie wiedziało, co to jest parabank (a działalność Remedium w zakresie Wysokooprocentowanej umowy firmowej można zakwalifikować jako parabankową), a jednocześnie 50 % nie potrafiło odpowiedzieć, co dzieje się z oszczędnościami powierzonymi parabankowi w przypadku jego bankructwa. Świadczy to o braku wiedzy konsumentów na temat różnic między bankami a parabankami, czyli innymi instytucjami finansowymi, nieobjętymi żadnym nadzorem, a co za tym idzie o różnicach w poziomie bezpieczeństwa świadczonych usług. 13 Podsumowując, przeciętnym konsumentem jest w niniejszej sprawie każda osoba chcąca zainwestować pieniądze w sposób bezpieczny, a zarazem względnie zyskowny. Zasięg praktyki nie ogranicza się do miasta Olsztyn z uwagi na możliwość zawarcia umowy przez Internet. Ze względu na przedmiot umowy – usługa finansowa – należy uznać, że konsument jest co najwyżej ogólnie poinformowany o dostępnych na rynku produktach i związanym z nimi ryzyku. Przejawem zachowania dostatecznej ostrożności i uwagi po stronie konsumenta jest natomiast korzystanie z usług doradcy finansowego w sprawach na których się nie zna w sposób wystarczający. W niniejszej sprawie jednak „doradca” działa w sytuacji konfliktu interesów – konkuruje z bankami i innymi instytucjami finansowymi swoją, nierzetelnie zaprezentowaną usługą („odwrotną pożyczką”). Nie może to wszakże prowadzić do konstatacji, że konsument wybierający Wysokooprocentowaną umowę firmową nie wykazuje się należytą rozwagą w wyborze produktu finansowego, gdyż w tej mierze polega na pomocy – jak by się mogło wydawać – godnego zaufania doradcy finansowego. Ad I. 1. Nieprzekazanie w sposób jasny, jednoznaczny i we właściwym czasie istotnych informacji dotyczących usługi finansowej Wysokooprocentowana umowa firmowa Odnośnie przesłanki wprowadzenia w błąd, w ocenie Prezesa UOKiK, w niniejszej sprawie Remedium dopuściło się stosowania praktyki, o której mowa w art. 6 ust. 1 i ust. 3 pkt 1 upnpr polegającej na nieprzekazywaniu w sposób jasny, jednoznaczny i we właściwym czasie istotnych informacji dotyczących usługi finansowej Wysokooprocentowana umowa firmowa . Do najistotniejszych informacji zaliczyć należy w tym przypadku: nazwę umowy, charakter, w jakim występują strony oraz związane z umową ryzyko finansowe po stronie konsumenta. Na stronie internetowej www.remedium.com.pl przedsiębiorca zamieścił szereg informacji na temat ww. usługi m.in.: tekst Zasady działania umowy , wniosek o zawarcie umowy z danymi o aktualnym oprocentowaniu i wzór umowy. Do wniosku o zawarcie 13 Podając za publikacją UOKiK z 2012 r. pt. Przewodnik po usługach finansowych , s.27: „Nie istnieje prawna definicja pojęcia ‘parabank’ . Potocznie takim mianem określa się instytucje, które w ramach działalności gospodarczej świadczą usługi podobne do usług świadczonych przez banki. (…) Oprócz parabanków udzielających pożyczek istnieją również parabanki, które oferują konsumentom produkty podobne do lokat oszczędnościowych.(…)” . 16/40 Wysokooprocentowanej umowy firmowej prowadzą też liczne odnośniki na stronie internetowej. Na uwagę zasługują zwłaszcza następujące elementy strony internetowej www.remedium.com.pl i zamieszczone tam informacje: - na stronie internetowej w wielu miejscach znajduje się informacja o stałym oprocentowaniu Wysokooprocentowanej umowy firmowej w wysokości od 8,10 % do 9,45 % w skali roku, - na podstronach zatytułowanych „Inwestycje” (www.remedium.com.pl/2,Inwestycje-Lokaty ) oraz „Lokaty” (www.remedium.com.pl/2-6,Lokaty ) pod ogólnymi opisami innych usług, w których Remedium pośredniczy znajduje się informacja, a jednocześnie jedyny odnośnik (link) o treści: „Najpopularniejsze są wśród naszych klientów: umowy firmowe ze stałym oprocentowaniem od 8,10% do 9,45% <--kliknij tutaj” – stwarza to sytuację, w której konsument po lekturze ogólnych opisów lokat i inwestycji jest zachęcany do zawarcia Wysokooprocentowanej umowy firmowej , który to produkt nie jest oferowany w ramach pośrednictwa i doradztwa, a sprawia wrażenie podobnego chociażby do lokat, - odnośnik do wniosku o zawarcie Wysokooprocentowanej umowy firmowej znajduje się w dziale Lokaty , co budzi jednoznaczne skojarzenia z umową rachunku lokaty, - w dziale Wnioski odnośnik do przedmiotowej usługi zatytułowany jest Lokata online . Jest to jedyna umowa, którą można zawrzeć za pomocą strony internetowej, pozostałe wnioski stanowią jedynie niewiążące zapytania, co wskazuje na wolę wypromowania zwłaszcza Wysokooprocentowanej umowy firmowej (łatwo dostępna przez Internet, „bez wychodzenia z domu”), - informacja pod tabelą oprocentowania stanowi: „dla tych umów możliwa jest wypłata odsetek w cyklu miesięcznym (umowy typu rentierskiego) , co może sprawiać iż umowa wydaje się być tzw. lokatą rentierską, - w Zasadach działania umowy znajdują się informacje: „Jest to umowa czysto oszczędnościowa (taka umowa do leżenia pieniędzy): - nie ma bankomatów – nie ma przelewów – to nie jest ROR. Dzięki temu mamy: 0 zł założenie konta, 0 zł prowadzenie konta” - pojawia się tu nazwa „ konto” i określenie usługi jako „ umowy oszczędnościowej ” co wprowadza w błąd odnośnie rodzaju usługi, - w treści wzorca umowy znajduje się natomiast informacja: „REMEDIUM informuje, iż sfinansowała swój rozwój poprzez cywilnoprawne umowy pożyczki o oprocentowaniu konkurencyjnym wobec finansowania bankowego dostępnego dla przedsiębiorstw, niższym aniżeli koszty rynkowe emisji obligacji korporacyjnych. Jednakże, osobom nie posiadającym wiedzy z zakresu finansów i ekonomii, umowy mogą sugerować podobieństwo dla depozytów bankowych. W związku z powyższym, oznacza to że umowa pożyczki zawarta z REMEDIUM Doradcy Finansowi posiada inny, wyższy poziom ryzyka aniżeli depozyt bankowy, a pozyskiwane w ten sposób środki na działalność firmy Remedium, nie znajdują się pod nadzorem Komisji Nadzory Finansowego. REMEDIUM Doradcy Finansowi Sp. z o.o. nie prowadzi, nie prowadziła i nie zamierza prowadzić działalności bankowej pod żadną postacią. REMEDIUM nie jest bankiem, nie świadczy usług bankowych wg prawa bankowego, ani usług zarządzania kapitałem na zlecenie. Środków nie obejmuje Bankowy Fundusz Gwarancyjny. Środki są przekazywane REMEDIUM na potrzeby własne firmy REMEDIUM.” Przechodząc do analizy cytowanych treści, należy zauważyć, że mają one zachęcić konsumenta do podjęcia decyzji o zawarciu Wysokooprocentowanej umowy firmowej , a jednocześnie, zdaniem Prezesa UOKiK, wprowadzić go w błąd odnośnie jej charakteru prawnego i warunków umowy. Zgodnie bowiem z oświadczeniem Spółki uzyskanym w toku 17/40 postępowania wyjaśniającego zawierana umowa jest w istocie, na co wskazano już wcześniej, umową pożyczki udzielaną przez konsumenta przedsiębiorcy, który to deklaruje zwrot kwoty pożyczki powiększonej o odsetki umowne. Pieniądze przekazane Remedium są przeznaczane na potrzeby przedsiębiorcy, który nie udziela konsumentowi informacji, w jaki sposób je inwestuje lub nimi obraca. Według oceny Prezesa UOKiK, konsument jest celowo wprowadzany w błąd przez przedsiębiorcę. Przedmiotowy produkt („odwrotna pożyczka”) ma stwarzać wrażenie bezpiecznego – umowy lokaty bądź innej podobnej usługi ( „lokata online”, „o charakterze czysto oszczędnościowym”, „konto” ). Spółka, korzystając z zaufania, jakim klienci obdarzają ją ze względu na świadczone bezpłatnie usługi doradztwa i pośrednictwa finansowego, oferuje konsumentom również swoją, dużo mniej bezpieczną usługę. Na stronie internetowej prezentowana jest ona wraz z innymi produktami uregulowanymi prawnie, świadczonymi przez banki (lokaty, kredyty), co nie pozostaje bez wpływu na ocenę Wysokooprocentowanej umowy firmowej przez przeciętnego konsumenta. O braku lojalności wobec słabszych uczestników rynku świadczy konsekwentne posługiwanie się enigmatyczną nazwą Wysokooprocentowanej umowy firmowej i podobnymi oraz bezpośrednie i pośrednie odwołania do umowy lokaty (zwłaszcza poprzez odnośnik na stronie internetowej zatytułowany Lokata online ), podczas gdy w kontakcie z Prezesem UOKiK Remedium bez problemu zdefiniowało ww. stosunek prawny jako umowę pożyczki uregulowaną w kodeksie cywilnym, a zatem umowę nazwaną. Strona w pismach kierowanych do Prezesa UOKiK stara się wytłumaczyć konstrukcję prawną Wysokooprocentowanej umowy firmowej i jej przedmiot, wskazując m.in., że jest to „lokowanie swoich pieniędzy w umowie pożyczki (jakkolwiek jej tytuł marketingowy miałby brzmieć) (…)” . W ocenie Prezesa UOKiK, wyjaśnienia te odnoszą się do sedna problemu, tj. nadawania „tytułu marketingowego” umowie pożyczki i przedstawianie takiego produktu jako lokatę, co może wprowadzać konsumentów w błąd. Należy przypuszczać, że rzetelne oznaczenie przedmiotowego stosunku prawnego jako pożyczkę na rzecz przedsiębiorcy lub „lokowanie swoich pieniędzy w umowie pożyczki” , o nieokreślonym stopniu ryzyka, zniechęcałoby potencjalnych klientów. A contrario , prezentacja usługi własnej – „odwrotnej pożyczki” zwanej Wysokooprocentowaną umową firmową - łącznie z innymi produktami oferowanymi w ramach pośrednictwa i doradztwa finansowego m.in. przez banki (np. lokaty, kredyty, leasing), jak również nawiązywanie do słownictwa używanego przy opisywaniu takich standardowych, prawnie uregulowanych usług finansowych, mogą, zdaniem Prezesa UOKiK, powodować u przeciętnego konsumenta podjęcie decyzji o zawarciu umowy z Remedium o „odwrotną pożyczkę”. Zdaniem Prezesa UOKiK, Remedium, korzystając z doświadczenia w doradztwie w zakresie usług finansowych, tak ukształtowało przedmiotowy stosunek prawny i całokształt informacji dotyczących Wysokooprocentowanej umowy firmowej , aby zachęcić konsumentów do wpłacania pieniędzy na „konto” z wysokim oprocentowaniem poprzez stworzenie wrażenia podobieństwa do lokaty bankowej. Jak wskazano, służyły temu głównie dwa zabiegi: zatajenie prawdziwej nazwy umowy (pożyczka) i tworzenie bezpośrednich i pośrednich skojarzeń z lokatą. Należy wskazać, że we wzorcu umowy Spółka deklaruje, iż zawierana umowa jest obarczona ryzykiem, sam przedsiębiorca nie jest bankiem, ani nie podlega nadzorowi Komisji Nadzoru Finansowego, a wpłacanych środków nie obejmuje Bankowy Fundusz Gwarancyjny. Pojawiają się również wzmianki dotyczące umowy pożyczki. Wbrew twierdzeniom przedsiębiorcy, informacja ta jest jednak sformułowana w sposób niezrozumiały 18/40 i niejednoznaczny – stwarza wrażenie ogólnego komunikatu dotyczącego działalności Remedium, nie zaś konkretnie Wysokooprocentowanej umowy firmowej . Nie jest też z pewnością podana w odpowiednim czasie: przed lekturą wzorca umowy konsument zdąży wyrobić sobie błędny pogląd o istotnych cechach przedmiotowej umowy. Wynika to ze struktury strony internetowej i czynności, które konsument musi wykonać, zanim dotrze do opisywanego w niniejszym akapicie komunikatu, zacytowanego w części ustalającej uzasadnienia. Internauta najpierw zapoznaje się z ogólnymi opisami inwestycji i lokat w dziale „Inwestycje/Lokaty”, pod którymi znajduje się zachęta (jednocześnie odnośnik- hiperłącze) napisana czerwoną czcionką: „Najpopularniejsze są wśród naszych klientów: umowy firmowe ze stałym oprocentowaniem od 8,10% do 9,45% <- kliknij tutaj” . Jest to jedyny odnośnik w dziale „Inwestycje/Lokaty” i prowadzi on do formularza zatytułowanego „Wniosek o wysokooprocentowaną umowę dla osób prywatnych i firm (52 edycja)”. Do tego samego formularza konsument może wejść również przez dział „Wnioski” przez odnośnik „Lokata online” oraz przez odnośnik z działu „Lokaty” (pojawia się również tytuł „Lokaty i umowy ze stałym oprocentowaniem”). Na stronie formularza znajdują się m.in.: odnośnik do podstrony „Zasady działania umowy”, tabele oprocentowania oraz odnośnik do wzorca Wysokooprocentowanej umowy firmowej. We wspomnianych „Zasadach działania umowy” pojawiają się sformułowania takie jak: „Jest to umowa czysto oszczędnościowa (taka do leżenia pieniędzy) (…)” i „0 zł założenie konta, 0 zł prowadzenie konta” . Pod tabelami oprocentowania pojawiają się sformułowania: „ umowy typu rentierskiego”, „konto bez przelewów i bankomatów > prowadzenie 0 zł” . Odnośnik do wzorca znajduje się dopiero na dole strony w formie oświadczenia: „Akceptuję zawarcie umowy drogą eletroniczną zapoznałem się z treścią umowy oraz aktualną tabelą oprocentowania ” (pisownia i podkreślenia oryginalne). Można zatem przyjąć, że osoba zainteresowana najpierw zapozna się z informacjami zamieszczonymi na wcześniejszych stronach i wyżej na stronie formularza, a następnie – dopiero na końcu – ze wzorcem umowy, w którym zamieszczono komentowane postanowienie. Wrażenia konsumenta, iż decyduje się na lokatę (lub inną podobną usługę) nie zmieni z pewnością wskazana wyżej niejasna deklaracja Spółki zawarta we wzorcu umowy, gdyż cała cytowana informacja z § 4 wzorca umowy stwarza wrażenie komunikatu nie dotyczącego ściśle umowy, a jedynie ogólnie działalności Remedium. Sama informacja o wysokim ryzyku transakcji nie jest wystarczająca, gdyż przedsiębiorca powinien wskazać na poszczególne czynniki ryzyka. 14 Dodatkowo, do dnia 3 października 2012 r. ww. komunikat połączony był z oświadczeniem o gwarantowanym oprocentowaniu, co tworzy przekaz sprzeczny z deklaracją przedsiębiorcy o wysokim ryzyku (o czym szerzej w pkt I. 2.poniżej). Jeżeli natomiast chodzi o informację o nieobjęciu wpłacanych Remedium środków Bankowym Funduszem Gwarancyjnym, to nie musi to oznaczać dla przeciętnego konsumenta (zgodnego z modelem wskazanym wyżej, w którym 50% osób nie wie, co się dzieje z ich pieniędzmi w przypadku bankructwa parabanku), że przedsiębiorca nie zabezpiecza się w jakikolwiek sposób. Prezes UOKiK stoi na stanowisku, że przedsiębiorca, chcąc działać w zgodzie z dobrymi obyczajami kupieckimi, które zakładają m.in. lojalność wobec konsumenta i informowanie go o istotnych okolicznościach związanych z umową, powinien podać mu 14 Por. Uchwała Nr 157/07 Komisji Nadzoru Finansowego ws. wsparcia inicjatywy przyjęcia Kanonu Dobrych Praktyk Rynku Finansowego; por. Kanon Dobrych Praktyk Rynku Finansowego – oba dokumenty dostępne na stronie internetowej KNF http://www.knf.gov.pl/dla_rynku/kanon_praktyk/index.html (stan na dzień: 5.12.2012 r.) 19/40 w sposób jednoznaczny: nazwę umowy (pożyczka), informację, iż to konsument pożycza pieniądze przedsiębiorcy, który spożytkuje je na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej oraz, że zwrot pieniędzy i wypłacenie zysku nie są zabezpieczone w żaden sposób. Oczywiście, Remedium unika takiego formułowania informacji, gdyż żaden konsument nie zdecydowałby się na taką transakcję. Jednoznaczność i jasność przekazu wymagałaby oddzielenia na stronie internetowej (ale również w ewentualnym przekazie bezpośrednim) informacji o Wysokooprocentowanej umowie firmowej od pozostałych produktów oferowanych w ramach pośrednictwa. Informacje powinny też być przekazane w odpowiednim czasie, to jest najlepiej na początku procesu decyzyjnego konsumenta. W praktyce oznacza to, że wszystkie odnośniki do dalszych danych o umowie „odwrotnej pożyczki” i dokumentów z nią związanych (w tym Zasad działania umowy , tabeli oprocentowania oraz wzorca umowy) powinny być należycie opisane i umieszczone w odpowiednich działach (nie jak obecnie - w dziale/zakładce „Lokaty” i „Inwestycje/Lokaty” ), tak aby konsument już od początku wiedział, że prezentowana usługa jest pożyczką na rzecz Remedium. Odwołując się bezpośrednio do stanowiska Strony, przedstawionego w odpowiedzi na postanowienie nr 252/2012, należy w tym miejscu szerzej wyjaśnić istotę naruszenia. Strona w swoim piśmie kwestionuje, że zastosowanie słów typu lokata, konto, umowa czysto oszczędnościowa i in. odnośnie umowy „odwrotnej pożyczki” może sugerować, że jest to usługa bankowa, np. umowa lokaty terminowej. W swoim stanowisku Spółka wskazuje na wieloznaczność zastosowanych sformułowań (np. lokata w nieruchomości, konto z danymi osobowymi klienta etc.). W ocenie Prezesa UOKiK, nawet jeżeli cytowane pojęcia są wieloznaczne, to zastosowane łącznie do opisu „odwrotnej pożyczki”, w kontekście innych „standardowych” usług finansowych (kredyty, lokaty itd.) kojarzyć się będą przeciętnemu konsumentowi z tymi właśnie produktami. Należy zatem podkreślić, że istotą zarzucanej praktyki jest nie tyle podawanie wprost nieprawdziwych informacji odnośnie „odwrotnej pożyczki” nazwanej Wysokooprocentowaną umową firmową (byłby to bowiem zarzut oparty na art. 5 upnpr), ale zaniechanie wprowadzające w błąd , polegające na nieprzekazaniu w sposób jasny, jednoznaczny lub we właściwym czasie istotnych informacji dotyczących produktu. Nieuczciwość praktyki rynkowej objawia się zatem tym, że Remedium, mimo iż mogłoby, a jako doradca finansowy nawet powinno, podać wszystkie potrzebne konsumentowi informacje – nie robi tego albo robi w sposób nierzetelny. Dalsze rozważania Prezesa UOKiK odnośnie możliwego rozumienia poszczególnych sformułowań użytych na stronie internetowej ( lokata, konto etc.) są jedynie odzwierciedleniem toku myślowego przeciętnego konsumenta (według modelu opisanego powyżej). Konsument ten zachęcony atrakcyjnością oferty (która kojarzy mu się z lokatą), a jednocześnie zaufaniem do przedsiębiorcy (utytułowany doradca finansowy), przyjmuje, że druga strona, mimo że nie podaje wszystkich informacji o usłudze, działa w dobrej wierze i z poszanowaniem jego praw i interesów. W rzeczywistości, deficyt informacji, wykreowany w ocenie Prezesa UOKiK nieprzypadkowo, ma zamaskować słabe strony „odwrotnej pożyczki”, chociażby kontrowersje odnośnie jej charakteru prawnego i dopuszczalności w świetle art. 5 ust. 4. w zw. z ust.1. pkt 1. i 2. Prawa bankowego 15 15 Zgodnie z art. 5 ust. 4 Prawa Bankowego: „ Działalność gospodarcza, której przedmiotem są czynności o których mowa w ust. 1, może być wykonywana wyłącznie przez banki, z zastrzeżeniem ust. 5.” Do takich czynności zgodnie z art. 5 ust. 1 ww. ustawy należą m.in.: „pr zyjmowanie wkładów pieniężnych płatnych na żądanie lub z nadejściem oznaczonego terminu oraz prowadzenie rachunków tych wkładów” (pkt 1) i „ prowadzenie innych rachunków bankowych” (pkt 2). Jeśli chodzi natomiast o rachunki bankowe, to zgodnie 20/40 oraz brak informacji na temat sposobu lokowania powierzonych przedsiębiorcy środków i poszczególnych czynników ryzyka. Nie można również przyjąć wyjaśnień Spółki odnośnie zastosowania nazwy lokata do określenia „odwrotnej pożyczki” (nazwy działów/zakładek oraz nazwa odnośnika Lokata online ). Strona usprawiedliwia się ograniczeniami technicznymi strony internetowej i zasadami tworzenia witryn. Zgodnie z art. 6 ust. 6 upnpr, w przypadku gdy ze specyfiki środka komunikowania się z konsumentami stosowanego dla danej praktyki rynkowej wynikają ograniczenia przestrzenne lub czasowe, ograniczenia te i wszystkie środki podjęte przez przedsiębiorcę w celu udostępnienia informacji konsumentom w inny sposób uwzględnia się przy ocenie, czy doszło do pominięcia informacji. W przekonaniu Prezesa UOKiK Remedium dysponuje funkcjonalną stroną internetową, o której treści i formie samo decyduje. Przepis powyższy odnosi się zwłaszcza do reklam radiowych i telewizyjnych, w których nie sposób podać wszelkich informacji, stosuje się go również do SMS-ów. Jednakże informacje i zachęty prezentowane na własnej stronie internetowej powinny być kompletne. To właśnie prowadzona przez przedsiębiorcę witryna jest najbardziej dogodnym „miejscem” do prezentacji wszelkich informacji dotyczących produktu, a jakiekolwiek funkcje techniczne powinny zostać dostosowane do jej treści. Powyżej przedstawione argumenty prowadzą do wniosku, że opisana praktyka rynkowa Remedium jest nieuczciwa jako niezgodna z dobrymi obyczajami i w sposób istotny zniekształcająca lub mogąca zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta dotyczące umowy (zwłaszcza przed jej zawarciem i w trakcie jej zawierania). Tego typu nieuczciwa praktyka rynkowa, t.j. wprowadzającą w błąd poprzez nieprzekazanie w sposób jasny, jednoznaczny i we właściwym czasie istotnych informacji dotyczących usługi finansowej Wysokooprocentowana umowa firmowa , jest bezprawna w świetle art. 6 ust. 1 i ust. 3 pkt 1 w zw. z art. 4 ust. 1 i ust. 2 upnpr oraz art. 3 upnpr. Ad I. 2. Rozpowszechnianie nieprawdziwej informacji odnośnie gwarancji zysku. Powyżej opisaną praktykę do dnia 3 października 2012 r. wzmacniała deklaracja przedsiębiorcy zawarta w § 4 wzorca umowy Wysokooprocentowana umowa firmowa , dotycząca gwarancji wysokości oprocentowania, o treści: „REMEDIUM GWARANTUJE WYSOKOŚĆ OPROCENTOWANIA” ( vide: załączniki do notatki służbowej z dnia 3 października 2012 r.). Tego typu oświadczenie jest równoznaczne z gwarancją zysku, jako że zyskiem konsumenta są właśnie odsetki wypłacane przez przedsiębiorcę wraz z zakończeniem umowy, co wynika chociażby ze stanowiska Remedium przedstawionego w piśmie z dnia 15 października 2012 r. ( „Zyskiem dla Pożyczkodawcy zaś są umówione odsetki, których wysokość została wskazana jako stała” ). Remedium jednakże nie jest objęte Bankowym Funduszem Gwarancyjnym, a zatem zapewnienie powyższej treści może być złożone jedynie, jeżeli przedsiębiorca zabezpiecza pobierane środki w inny sposób, np. w drodze ubezpieczenia. Na zapytanie Prezesa UOKiK o gwarancję oprocentowania (zysku), Spółka udzieliła poniższej odpowiedzi ( vide : pismo Remedium z dnia 15.10.2012 r.): z art. 49 ust. 1 ww. ustawy, banki mogą prowadzić m.in. rachunki lokat terminowych (pkt 2) i rachunki oszczędnościowe, rachunki oszczędnościowo-rozliczeniowe oraz rachunki terminowych lokat oszczędnościowych (pkt 3) . 21/40 „Umowa pożyczki wskazuje konkretne umówione przez strony umowy odsetki, zgodnie z kodeksem cywilnym. Pożyczkobiorca jako strona umowy cywilnoprawnej zobowiązuje się do wykonania postanowień umowy, aczkolwiek nigdy nie może zagwarantować, iż nie wydarzy się sytuacja niezależna od woli stron umowy, która uniemożliwi całkowicie lub częściowo wywiązanie się z umowy, w konsekwencji czego Pożyczkodawca ma prawo dochodzić swoich roszczeń na mocy zawartej umowy na drodze postępowania sądowego i egzekucyjnego. W przedmiotowej umowie pożyczki wyraźnie wskazane jest, iż pożyczonych środków pieniężnych nie obejmuje Bankowy Fundusz Gwarancyjny, ani jakikolwiek inny rodzaj zabezpieczenia, poręczenia czy gwarancji. Zyskiem dla Pożyczkodawcy zaś są umówione odsetki, których wysokość została wskazana jako stała.” Cytowane oświadczenie pozwala przyjąć, że Spółka, wbrew zapewnieniu złożonemu we wzorcu umowy dostępnym na stronie internetowej www.remedium.com.pl , nie gwarantuje w żaden sposób wypłaty oprocentowania (zysku), ani nie zabezpiecza się na okoliczność utraty pieniędzy konsumentów, którymi obraca. Należy również zwrócić uwagę, że powyżej cytowane Strony jest częściowo nieprawdziwe, gdyż ani we wzorcu umowy ani też w żadnym miejscu na stronie internetowej nie ma wzmianki o tym, że „środków pieniężnych nie obejmuje (…) jakikolwiek inny rodzaj zabezpieczenia, poręczenia czy gwarancji . ” , a mowa jest jedynie o nieobjęciu wpłacanych środków przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny. Ta ostatnia informacja, jak wskazano wcześniej, nie musi dla przeciętnego konsumenta oznaczać jednoznacznie, że jego pieniądze nie są w żaden sposób zabezpieczone. Można natomiast uznać, podążając za stanowiskiem Strony, że uznaje ona konieczność zamieszczenia we wzorcu pełnej informacji o tym, że wpłacane środki nie są zabezpieczone w żaden sposób. Takiej informacji jednak konsument od Remedium nie otrzymuje. Zdaniem Prezesa UOKiK, przedsiębiorca poprzez podawanie, iż „ gwarantuje wysokość oprocentowania” dopuszcza się nieuczciwej praktyki rynkowej polegającej na rozpowszechnianiu nieprawdziwej informacji dotyczącej usługi Wysokooprocentowana umowa firmowa (art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 upnpr). Informacja ta może zwiększać zaufanie konsumenta do oferowanej usługi i powodować podjęcie decyzji o zawarciu umowy, której nie zawarłby, gdyby wiedział o rzeczywistym ryzyku związanym z umową. Jak wskazano w uzasadnieniu do pkt I. 1 sentencji, przedsiębiorca podaje wprawdzie informacje o ryzyku oraz braku uczestnictwa w Bankowym Funduszem Gwarancyjnym, jednakże deklaracje te są na tyle niejednoznaczne, że przeciętny konsument, zdaniem Prezesa UOKiK, nie jest w stanie rozeznać, że wpłacone przez niego pieniądze oraz zapewniony zysk de facto nie podlegają żadnej ochronie ani zabezpieczeniu. Wynika to przede wszystkim z cytowanego hasła „REMEDIUM GWARANTUJE WYSOKOŚĆ OPROCENTOWANIA” . Jednakże w § 1 wzorca Wysokooprocentowanej umowy firmowej obowiązującego do dnia 3 października 2012 r. znajdowała się poza powyższym hasłem również rubryka: „ GWARANTOWANE STAŁE OPROCENTOWANIE (w skali roku):…..” . W ocenie Prezesa UOKiK – w braku adekwatnej i jednoznacznej informacji na wcześniejszych etapach kontraktowania (ogólne, zdawkowe informacje i zachęty na stronie internetowej, w tym w Zasadach działania umowy ) – wzorzec umowy zamieszczony na stronie internetowej www.remedium.com.pl jest dla przeciętnego konsumenta istotnym źródłem informacji o usłudze. Jednakże, jeżeli podane w nim informacje były nieprawdziwe (jak powyższa o gwarantowanym oprocentowaniu/zysku) 22/40 to w sposób istotny zniekształcały zachowanie przeciętnego konsumenta dotyczące umowy. Prawdopodobnie bowiem, gdyby konsument nie został wprowadzony w błąd odnośnie gwarancji zysku, Wysokooprocentowanej umowy firmowej by nie zawarł. W tym miejscu należy odnieść się do stanowiska Strony przedstawionego w piśmie z dnia 27 listopada 2012 r. odnośnie ww. zarzutu. Spółka wskazuje, że postanowienie o treści: „REMEDIUM GWARANTUJE WYSOKOŚĆ OPROCENTOWANIA” nie znajduje się w stosowanym przez nią wzorcu umowy „odwróconej pożyczki”, natomiast postanowienie to brzmi następująco: „REMEDIUM ZAPEWNIA NIEZMIENNOŚĆ WYSOKOŚCI OPROCENTOWANIA” . Prezes UOKiK swoją ocenę oparł na wzorcu umowy Wysokooprocentowana umowa firmowa , który znajdował się na stronie internetowej www.remedium.com.pl w dniu 3 października 2012 r., tj. w toku postępowania wyjaśniającego ( vide: wydruk załączony do notatki służbowej z dnia 3 października 2012 r.). We wzorcu tym znajdowało się zarówno zakwestionowane postanowienie, jak i wyrażenie: „GWARANTOWANE STAŁE OPROCENTOWANIE (w skali roku): ….” . Po sprawdzeniu strony internetowej przedsiębiorcy w dniu 3 grudnia 2012 r., Prezes UOKiK stwierdził, że treść wzorca została zmodyfikowana. Spółka dokonała zmian ww. dokumentu i przyjęła linię obrony, zgodnie z którą twierdzi, że zakwestionowana klauzula jest „stworzona przez Urząd” , przez co należy rozumieć, że nigdy postanowienie to nie znajdowało się we wzorcu umowy Wysokooprocentowanej umowy firmowej . Jedynym skutkiem opisanego zachowania – poza ewentualnymi konsekwencjami związanymi z wprowadzeniem Prezesa UOKiK w błąd – może być w tym zakresie wydanie decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającej zaniechanie jej stosowania (art. 27 ust. 1 uokik ). Pozostaje to jednak bez wpływu na ocenę praktyki w świetle art. 24 ust. 2 pkt 3 uokik. W kontekście stanowiska przedsiębiorcy z dnia 27 listopada 2012 r. Prezes UOKiK pragnie wskazać zwłaszcza na dwie kwestie. Po pierwsze, Remedium traktuje deklarowaną w zakwestionowanej klauzuli gwarancję jako gwarancję wysokości oprocentowania, a nie gwarancję wypłaty zysku. Takie rozumienie postanowienia „REMEDIUM GWARANTUJE WYSOKOŚĆ OPROCENTOWANIA” nie może być jednak zaakceptowane, gdyż prowadziłoby to do wniosku, że przedsiębiorca może obiecać (zagwarantować) określoną wysokość odsetek (zysku), jednocześnie nie zapewniając, że konsumentowi zysk ten zostanie wypłacony. To oznaczałoby z kolei, że konsument faktycznie nie uzyskałby żadnej korzyści z dokonanej transakcji. Spółka w swoim stanowisku nie przyznaje, że stosowała ww. postanowienie. Jednakże – zapewne z ostrożności procesowej - wyjaśnia, że w cytowanym powyżej zapewnieniu chodzi jedynie o zagwarantowanie, iż wysokość odsetek nie zmieni się w trakcie trwania umowy. Takie znaczenie można by przypisać nowemu postanowieniu wprowadzonemu przez Spółkę ( „REMEDIUM ZAPEWNIA NIEZMIENNOŚĆ WYSOKOŚCI OPROCENTOWANIA” ), jednakże, zdaniem Prezesa UOKiK, nie temu ocenianemu w niniejszym postępowaniu. Już sam fakt dokonania zmiany postanowienia w tym zakresie pozwala na przyjęcie domniemania faktycznego, że Strona spodziewała się zarzutu dotyczącego ww. klauzuli, a zatem miała świadomość, że może ono wprowadzać w błąd. W przeciwnym wypadku, nie zmieniłaby tego postanowienia. Powyższe twierdzenie umacnia jeszcze fakt, że przedsiębiorca zmienił również drugie z postanowień, zawarte w § 1 umowy ( „GWARANTOWANE STAŁE OPROCENTOWANIE (w skali roku)…” ) na „STAŁE OPROCENTOWANIE (w skali roku)” . Obie modyfikacje nastąpiły przed przedstawieniem Remedium zarzutów w postanowieniu Nr RBG-252/2012 z dnia 16 23/40 listopada 2012 r. Poza wydrukami z dnia 3 grudnia 2012 r. (załączniki do notatki służbowej z dnia 4 grudnia 2012 r.) świadczy o tym przesłany przez przedsiębiorcę wydruk wzorca, załączony do pisma z dnia 5 listopada 2012 r. Wprowadzone zmiany doskonale obrazują, na czym polega naruszenie: nowe wersje informują jedynie, o tym że oprocentowanie jest na stałym poziomie przez czas trwania umowy, natomiast wcześniejsze mówią o gwarancji, a zatem jakimś dodatkowym zabezpieczeniu oprocentowania (zysku). Takiego zabezpieczenia przedsiębiorca jednak nie udziela, a zatem informacja ta była nie tylko zbędna, ale wręcz wprowadzająca w błąd. Spółka w wyjaśnieniach odnośnie analizowanego postanowienia jest niekonsekwentna, co ułatwia dokonanie oceny jej praktyki. Z jednej strony podnosi, że nie gwarantuje wypłaty zysku , z drugiej zaś (dwa zdania wcześniej) pisze, iż: „Klauzula rzeczywiście zawarta w treści wzoru umowy oznacza dla przeciętnego odbiorcy nic innego jak zobowiązanie spółki do wypłacenia odsetek od pożyczki w wysokości określonej w umowie (…)”. Sama Strona zatem przyznaje – i to w odniesieniu do zmienionego postanowienia, które nie mówi o gwarancji – że przeciętny konsument oczekuje „wypłacenia odsetek” , czyli wypłaty zysku. Dla poparcia powyższej interpretacji treści umowy warto przytoczyć orzeczenie Sądu Okręgowego – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie (SOKiK). W wyroku z dnia 25 września 2012 r. (sygn. akt XVII AmA 46/11) wskazał, iż „prawidłowa, pełna i wszechstronna wykładnia umowy nie może zupełnie pomijać treści zwerbalizowanej na piśmie, bowiem napisane sformułowania i pojęcia, a także semantyka i struktura aktu umowy, są jednym z istotnych wykładników woli stron, pozwalają ją poznać i ocenić. Wykładnia umowy nie może zatem prowadzić do stwierdzeń w sposób oczywisty sprzecznych z zapisaną jej treścią.” Skoro zatem Spółka informowała o gwarantowanej wysokości oprocentowania, to nie może zwalniać się od swojego zobowiązania do szczególnego zabezpieczenia otrzymanych środków poprzez własną, niezgodną z treścią umowy wykładnię zakwestionowanego postanowienia. Konsumenci bowiem mogli odbierać powyższą deklarację – zgodnie z jej dosłownym znaczeniem – jako szczególną formę zabezpieczenia wypłaty należnego mu zysku. Drugą kwestią jest stanowisko Spółki, w którym przekonuje ona, że wystarczającą „gwarancją” czy „zabezpieczeniem” jest sposób prowadzenia działalności przez Remedium. Strona deklaruje, iż prowadzi działalność „racjonalnie z ukierunkowaniem na zysk, zgodnie z zasadami prawidłowej gospodarki, co skutkuje jej rozwojem. Spółka właściwie dla racjonalnego przedsiębiorcy stosuje różnorodne zabezpieczenia i przedsięwzięcia gospodarcze oraz inwestycyjne zgodne z biznes-planem, mające na celu zapewnienie płynności finansowej, rozwoju i zysku (m.in. można wskazać jako zabezpieczenia dla prowadzenia działalności spółki – dochody z bieżącej działalności, linie kredytowe, lokaty bankowe, papiery wartościowe i inne oszczędności oraz inwestycje, wartości materialne i niematerialne, które posiada spółka, składające się na majątek spółki w takim zakresie, iż w normalnym funkcjonowaniu, zapewniają realną możliwość wywiązywania się spółki ze swoich zobowiązań (…).” Prezes UOKiK nie może zgodzić się z przedstawionym poglądem Strony – nie mogą stanowić zabezpieczenia wpłacanych środków wartości i działania, które po prostu warunkują działalność Spółki. Remedium, jak każdy przedsiębiorca ponosi ryzyko działalności gospodarczej, może zatem w każdym momencie stracić pozyskane od konsumentów pieniądze. Uwagę Prezesa UOKiK zwracają w powyższym kontekście dwie okoliczności. Pierwszą z nich jest niski kapitał zakładowy Spółki (50 tys. zł), który z pewnością nie gwarantuje spłaty ewentualnych zobowiązań – zgodnie z tabelą oprocentowania bowiem 24/40 najniższa kwota przyjmowana w ramach „odwróconej pożyczki” ( Wysokooprocentowanej umowy firmowej” ) wynosi od 5 tys. do 49 tys. zł. Drugą okolicznością jest strata jaką przyniosła Spółka w 2011 r. Zgodnie z przedłożoną przez Remedium Prezesowi UOKiK deklaracją podatkową CIT-8, przedsiębiorca w 2011 r. poniósł stratę w wysokości 1 138 628,82 zł, co w ocenie Prezesa UOKiK zaprzecza wszelkim powyższym twierdzeniom Strony w zakresie zyskowności prowadzonej działalności. Podsumowując powyższe rozważania, w ocenie Prezesa UOKiK, przedsiębiorca w niniejszym przypadku w sposób oczywisty postępował niezgodnie z dobrymi obyczajami. Mając na względzie art. 5 ust. 4 upnpr, który każe uwzględniać okoliczności wprowadzenia produktu na rynek, w tym sposób jego prezentacji, należy stwierdzić, że Strona mogła bez żadnych przeszkód podać na stronie internetowej prawdziwą informację, bądź po prostu wcale nie deklarować, że oprocentowanie jest gwarantowane. Powyższa argumentacja dowodzi, zdaniem Prezesa UOKiK, iż przedsiębiorca dopuścił się stosowania nieuczciwej praktyki rynkowej, o której mowa w art. 5 ust. 1 i ust. 1 pkt .1 w zw. z art. 4 ust. 1 i ust. 2 upnpr, co oznacza, że jego działanie jest bezprawne (niezgodne z art. 3 upnpr). Strona jednakże zaprzestała stosowania praktyki z dniem 4 października 2012 r., co uzasadnia wydanie decyzji na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 uokik. Ad. pkt I. 3. Naruszenie obowiązków informacyjnych Poza opisanymi wyżej nieuczciwymi praktykami rynkowymi, przedsiębiorca nie dopełnił obowiązków informacyjnych wynikających z ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów (dalej również: uonpk) 16 . W świetle art. 24 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest w szczególności naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. Przepis ten nie nakłada samodzielnie na przedsiębiorców obowiązków informacyjnych, a jedynie wskazuje, że naruszenie takich obowiązków przewidzianych w innych ustawach może stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Dopuszczenia się opisanej w przepisie, o którym mowa, praktyki wymaga zatem stwierdzenia naruszenia obowiązków informacyjnych ustanowionych w przepisach szczególnych. 17 Takie obowiązki nakłada na przedsiębiorcę oferującego usługi finansowe ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów w zakresie umów zawieranych na odległość (rozdział 2a. Szczególne przepisy o umowach zawieranych na odległość dotyczących usług finansowych). Art. 16b ust. 1 uonpk stanowi, iż konsument powinien być poinformowany, przy użyciu środka porozumiewania na odległość, najpóźniej w chwili złożenia mu propozycji zawarcia umowy o szeregu okoliczności wskazanych w pkt 1-20 tego przepisu. W toku postępowania wyjaśniającego Prezes UOKiK stwierdził, że Remedium świadczy usługę o nazwie Wysokooprocentowana umowa firmowa . W tym miejscu należy przeprowadzić bardziej dogłębną analizę tejże umowy, która zdaniem Prezesa UOKiK dotyczy usługi finansowej, a zatem – biorąc pod uwagę, że jest zawierana na odległość - podlega rygorom ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. Jednakże, jak już wskazano wyżej, Remedium twierdzi, że Wysokooprocentowana umowa firmowa nie jest 16 Ustawa z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271, z późn. zm.). 17 Dawid Miąsik [w:] Tadeusz Skoczny (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , Warszawa, 2009, s. 970 25/40 usługą ani produktem, a jedynie „odwrotną” umową pożyczki (tj. pożyczką udzielaną przez konsumenta przedsiębiorcy). Argument ten został przez Prezesa UOKiK odrzucony, co uzasadniono już w pkt I odnośnie nieuczciwych praktyk rynkowych. Wyjaśnienia wymaga jedynie kwestia, czy Wysokooprocentowana umowa firmowa jest usługą finansową , bo tylko tych dotyczy regulacja ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów zawarta w jej rozdziale 2a. Strona zaprzecza, jakoby „odwrotna pożyczka” była usługą finansową w rozumieniu ww. ustawy. Prezes UOKiK natomiast przyjął, iż przedmiotowa usługa podlega cytowanej ustawie, a zatem Remedium ma obowiązek podawania i potwierdzania konsumentowi informacji, o których mowa w art. 16b ust. 1 tejże ustawy. W swojej interpretacji Prezes UOKiK, wobec braku definicji legalnej i jedynie przykładowego katalogu usług finansowych zawartych w ww. ustawie, zastosował wykładnię prounijną, mając na względzie brzmienie stosownych dyrektyw Unii Europejskiej (wcześniej Wspólnot Europejskich). Ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów jest implementacją dyrektyw Wspólnot Europejskich, w tym między innymi dyrektywy 97/7/WE z dnia 20 maja 1997 r. w sprawie ochrony konsumentów w przypadku umów zawieranych na odległość (Dz. Urz. WE L 144 z 04.06.1997), która została zmieniona przez dyrektywę 2002/65/WE z dnia 23 września 2002 r. dotyczącą sprzedaży konsumentom usług finansowych na odległość (…). Ta ostatnia wskazuje w art. 2 lit. b., iż „usługa finansowa oznacza wszelkie usługi o charakterze bankowym, kredytowym, ubezpieczeniowym, emerytalnym, inwestycyjnym lub płatniczym ”. Zwrócić należy uwagę, że w systemie prawa Unii Europejskiej pojęcie bankowego charakteru sektora usług finansowych jest oderwane od kryterium podmiotowego, a elementem kwalifikującym daną usługę jako bankową jest kryterium przedmiotowe , tj. rodzaj danej aktywności, posiadające cechy właściwe dla usług bankowych. 18 Podobnie rzecz się ma z usługami inwestycyjnymi – o tym, czy dana usługa jest usługą finansową i w związku z tym podlega przepisom ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów świadczy charakter danej usługi. 19 Mając na względzie powyższe, szerokie rozumienie pojęcia usługi finansowej, Prezes UOKiK zakwalifikował jako taką Wysokooprocentowaną umowę firmową , ze względu na faktyczne podobieństwo do umowy rachunku lokaty zawieranej z bankiem i usług inwestycyjnych. Na podstawie zebranego materiału dowodowego można bowiem domniemywać – wobec unikania wyjaśnień w tym zakresie przez Remedium – że Strona inwestuje otrzymane od konsumentów pieniądze. Jedną z potencjalnych sfer inwestycji mogą być elektrownie wiatrowe, których budowa jest promowana na stronie www.remedium.com.pl . Zgodnie z wiedzą Prezesa UOKiK prezes zarządu Remedium, Sylwester Salach, jak i prawdopodobnie sama spółka (wynika to m.in. z wywiadu z Sylwestrem Salachem na temat elektrowni wiatrowych, gdzie jest podpisany jako prezes Remedium – vide: załączniki do notatki z dnia 4 października 2012 r.) prowadzą inwestycje w zakresie budowy elektrowni wiatrowych. Podsumowując, ze względu na szeroko pojmowane znaczenie „usług finansowych” w prawie unijnym, którego implementacją jest zastosowana ustawa, jak również na podobieństwo bądź to do czynności bankowych (rachunku lokaty) bądź usług inwestycyjnych, zdaniem Prezesa UOKiK konsumentowi należy się ochrona przewidziana w ww. akcie prawnym. Przeciwne twierdzenie, premiowałoby nieuczciwe zachowanie 18 M. Olczyk, Komentarz do zmiany art. 16(a) ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny wprowadzonej Dz.U. z 2004 r. Nr 116 poz. 1204 . LEX/el. 2004, pkt 3. 19 Por. Ibidem. 26/40 przedsiębiorcy, który dąży do obejścia przepisów prawa regulujących m.in. wykonywanie czynności bankowych i ochronę konsumenta związaną z usługami finansowymi. Mając zatem na względzie art. 16b ust. 1 uonpk, Prezes UOKiK stwierdził, iż Remedium nie informuje konsumentów, przy użyciu środka porozumiewania się na odległość, najpóźniej w chwili złożenia mu propozycji zawarcia umowy, o: - istotnych właściwościach świadczenia i jego przedmiotu (art. 16b ust. 1 pkt 4 uonpk), - ryzyku związanym z usługą finansową, jeżeli wynika ono z jej szczególnych cech lub charakteru czynności, które mają być wykonane (art. 16b ust. 1 pkt 6 uonpk), - prawie oraz sposobie odstąpienia od umowy, o którym mowa w art. 16c ust. 1 i ust. 2 uonpk, albo wskazaniu, ze prawo takie nie przysługuje, oraz wartości ceny, którą konsument jest obowiązany zapłacić w przypadku, o którym mowa w art. 16c ust.5 uonpk (art. 16b ust. 1 pkt 9 uonpk), - miejscu i sposobie składania reklamacji (art. 16b ust. 1 pkt 13 uonpk). Ze względu na sposób zawierania umowy pn. Wysokooprocentowana umowa firmowa za pomocą formularza umieszczonego na stronie internetowej, zdaniem Prezesa UOKiK, „chwila złożenia konsumentowi propozycji zawarcia umowy” przypada najdalej w chwili zatwierdzenia (przesłania) przez konsumenta wypełnionego formularza i potwierdzenia przez niego zapoznania się z treścią umowy (wzorca umowy), gdyż pewne dane dotyczące umowy zawarte są dopiero we wzorcu. Zgodnie ze zgromadzonym materiałem dowodowym, powyżej wskazane informacje (o których mowa w art. 16b ust.1 pkt 4, pkt, 6, pkt 9 i pkt 13 uonpk) nie są przekazywane konsumentowi przed momentem przesłania umowy (czyli jej zawarciem). Jest zatem jednoznaczne, że konsument nie otrzymuje tych informacji w ogóle, co oznacza, że przedsiębiorca narusza wskazane przepisy. Drugim elementem obowiązku informacyjnego określonego w art. 16b uonpk jest niezwłoczne potwierdzenie konsumentowi na piśmie lub za pomocą innego statycznego nośnika informacji dostępnego dla konsumenta, w szczególności dyskietki, CD-Rom-u, DVD, informacji o których mowa w art. 16b ust. 1 upnpr (art. 16 b ust. 3 upnpr). W toku postępowania wyjaśniającego, w odpowiedzi na wezwanie Prezesa UOKiK, Remedium przedłożyło „potwierdzenie otwarcia” Wysokooprocentowanej umowy firmowej ( vide: pisma Remedium z dnia 15 października 2012 r.) . Dokument nie spełnia jednak wymogów potwierdzenia, o którym mowa w art. 16b ust. 3 uonpk, gdyż nie zawiera części informacji określonych w ust. 1 tego przepisu, m.in. o istotnych właściwościach świadczenia i jego przedmiotu, ryzyku związanym z usługą, prawie oraz sposobie odstąpienia od umowy, miejscu i sposobie składania reklamacji. W kontekście naruszenia obowiązku informacyjnego należy wskazać, że jest on jednym z filarów ochronnego reżimu umowy zawieranej na odległość. 20 Mając na uwadze natomiast brzmienie art. 24 ust. 2 pkt 2 uokik, należy zauważyć, że informacja przekazywana przez przedsiębiorców konsumentowi musi spełniać łącznie trzy warunki wymienione w tym przepisie (rzetelność, prawdziwość, pełność), co wynika z użycia spójnika „i”. 21 Zdaniem Prezesa UOKiK, Remedium nie dopełniło powyższego obowiązku, zwłaszcza poprzez podanie niepełnej informacji, czego przejawem jest przekazanie konsumentowi tylko części wymaganych prawem danych. 22 Informacje udzielane przez Stronę mogą być również 20 Ewa Łętowska, Ochrona niektórych praw konsumentów. Komentarz. Warszawa 2001, s.57. 21 D. Miąsik, [w:] T. Skoczny (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , Warszawa 2009, s. 972. 22 Por. Ibidem , s.973 oraz wyrok SOKiK XVII Ama 121/05. 27/40 traktowane jako nierzetelne ze względu na zatajanie zasadniczych informacji o usłudze, w tym o istotnych właściwościach świadczenia i jego przedmiotu, a także uprawnieniach przysługujących konsumentowi po zawarciu umowy (zwłaszcza odstąpienie od umowy, o którym mowa w art. 16c uonpk; reklamacje). Odnośnie informacji o prawie do odstąpienia – może ona polegać również na wskazaniu, że w danym przypadku ono konsumentowi nie przysługuje. W niniejszej sprawie jednak, Remedium w ogóle nie informuje swoich kontrahentów w tym zakresie, co stwarza stan niepewności – czy i na jakiej podstawie prawo do odstąpienia od umowy przysługuje. Spółka w stanowisku z dnia 27 listopada 2012 r. nietrafnie podnosi, że wystarczająca jest ochrona przewidziana w art. 16d uonpk, polegająca na prawie odstąpienia konsumenta od umowy w każdym czasie bez ponoszenia kosztów umowy, w przypadku niespełnienia przez przedsiębiorcę obowiązków wynikających z art. 16b ust. 1-3 uonpk. Nie można zgodzić się ze stwierdzeniem, że przedsiębiorcy wolno naruszać prawa konsumentów wtedy, kiedy przysługują im środki indywidualnej ochrony prawnej przed takimi naruszeniami. Przedsiębiorca mógłby w takim wypadku godzić w interesy konsumentów (np. prawo do informacji), licząc, że ci nie skorzystają ze swoich uprawnień. To właśnie Prezes UOKiK, jako centralny organ administracji rządowej właściwy w sprawach ochrony konkurencji i konsumentów, jest upoważniony do działań mających na celu ochronę zbiorowego interesu konsumentów. Działania Prezesa UOKiK podejmowane są w interesie publicznym, niezależnie od indywidualnych kroków prawnych przedsiębranych przez poszczególnych konsumentów, których prawa zostały naruszone lub zagrożone. Mając na uwadze powyżej przedstawione argumenty, w niniejszym przypadku Prezes UOKiK uznał przesłankę bezprawności za spełnioną. Przesłanka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Bezprawne praktyki muszą być ponadto wymierzone w zbiorowe interesy konsumentów, czyli odnosić się do obecnych, przyszłych lub potencjalnych konsumentów, a więc naruszać prawa nieograniczonej bliżej nieokreślonej liczby konsumentów. Interes, który jest chroniony owym przepisem, to interes prawny rozumiany jako określone potrzeby konsumenta, które zostały uznane przez ustawodawcę za godne ochrony (tak Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 13 lipca 2006r III SZP 3/06, OSNP 2007, nr 1-2, poz.35). Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów sformułowała definicję negatywną pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzając w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W świetle art. 1 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy należy przyjąć, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy są powszechne i mogą dotknąć każdego potencjalnego konsumenta będącego kontrahentem przedsiębiorcy. Przedmiotem ochrony nie są zatem interesy indywidualnego konsumenta lub grupy indywidualnych konsumentów, ale wszystkich – aktualnych lub potencjalnych klientów – traktowanych jako grupa uczestników rynku zasługująca na szczególną ochronę (por. wyrok SA w Warszawie z dnia 10 lipca 2008r., sygn. VI ACa 306/08) 23 . Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 września 2003 r. (sygn. akt: I CKN 504/01) stwierdził, 23 D. Miąsik, [w:] T. Skoczny (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , Warszawa 2009, s. 962. 28/40 iż: „nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów” . W ocenie Prezesa UOKiK, zakwestionowane w przedmiotowej decyzji praktyki Remedium, polegające, po pierwsze, na stosowaniu nieuczciwych praktyk rynkowych, po drugie, na naruszaniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, godzą w zbiorowe interesy konsumentów. Wprawdzie przedsiębiorca ma siedzibę w Olsztynie i tam koncentruje swoją działalność, jednakże stroną Wysokooprocentowanej umowy firmowej zawieranej również przez Internet (prawdopodobnie w dużej mierze, o czym świadczy fakt, że to jedyna umowa w ofercie Remedium zawierana na odległość, intensywnie promowana na stronie internetowej) mogą być potencjalnie wszyscy użytkownicy sieci Internet zamierzający zainwestować pieniądze w sposób bezpieczny, a jednocześnie przynoszący zysk. Nie da się zatem z góry określić kręgu adresatów praktyk rynkowych Strony, co przemawia za przyjęciem, iż w niniejszej sprawie dochodzi do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Na poparcie powyższego można przytoczyć pogląd, jaki zaprezentował Sąd Okręgowy w Warszawie Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z 13 stycznia 2009r., zgodnie z którym „ jeżeli potencjalną daną praktyką przedsiębiorcy może być dotknięty każdy konsument w analogicznych okolicznościach, to ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów” (sygn. akt: XVII Ama 26/08). W świetle powyższego, należy stwierdzić, iż w rozpatrywanym stanie faktycznym, praktyki Remedium nie dotyczą interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz wpływają niekorzystnie na interesy potencjalnie nieokreślonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej grupy ewentualnych kontrahentów przedsiębiorcy. Jak wyżej wykazano, Prezes UOKiK, mający na celu ochronę zbiorowego interesu konsumentów, jest zobligowany do podjęcia stosownych działań w przypadku choćby potencjalnego zagrożenia interesu nieograniczonego kręgu osób, który ma miejsce w niniejszej sprawie. Wobec powyższego należy stwierdzić, że wszystkie przesłanki z art. 24 ust 1 i 2 uokik zostały spełnione, co oznacza, iż Remedium dopuściło się stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie I sentencji decyzji. Ad II. Kary Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes UOKiK ma kompetencje do ukarania przedsiębiorcy poprzez nałożenie na niego kary pieniężnej w wysokości do 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeśli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. 29/40 Nakładanie kar pieniężnych w świetle wyżej przywołanego przepisu odbywa się co prawda na zasadzie fakultatywności, niemniej jednak – jak określa się w doktrynie – stosowanie kar pieniężnych powinno mieć miejsce w przypadkach dostatecznie wykształconych w praktyce reguł stosowania przepisów dotyczących naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. 24 Zgodnie z poglądem SOKiK wyrażonym w wyroku z dnia 13 września 2011 r. w sprawie o sygn. akt XVII AmA 43/10: „ Waga naruszonego dobra i interes publiczny uzasadniają nałożenie na przedsiębiorcę kary pieniężnej.” Wskazane powyżej akty prawne dotyczące nieuczciwych praktyk rynkowych oraz regulujące obrót konsumencki realizowany bez jednoczesnej obecności obu stron przy użyciu środków porozumiewania się na odległość obowiązują już kilka lat. Prowadzenie zatem działalności gospodarczej w takiej formie nie może odbywać się z pominięciem tych przepisów, zwłaszcza, że konsekwencje ich naruszenia są znane dzięki orzecznictwu Prezesa UOKiK dostępnemu na stronie internetowej http://uokik.gov.pl/decyzje_prezesa_uokik3.php i upowszechnianemu przez środki masowego przekazu. Jeżeli zatem przedsiębiorca nie realizuje obowiązków wynikających z przywołanych w sentencji decyzji aktów prawnych, jego działanie uznać należy za zawinione. Stosowanie nieuczciwych praktyk rynkowych oraz nienależyte wykonanie obowiązków informacyjnych, z którą to okolicznością mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie, uzasadnia zatem uczynienie kontrahentowi konsumenta zarzutu niezachowania należytej staranności. Na decyzję Prezesa UOKiK o nałożeniu kary na przedsiębiorcę wpływ miał nadto przedmiot jego działalności, a mianowicie oferowanie usługi finansowej, która zgodnie z dokonaną wyżej charakterystyką ( de facto jest to przyjmowanie wkładów pieniężnych w celu obciążania ich ryzykiem) może być traktowana jako czynność bankowa, jednakże nie podlega nadzorowi finansowemu. Waga naruszenia jest znaczna, gdyż przedsiębiorca bezpośrednio narusza lub może naruszać interesy ekonomiczne konsumentów oraz ich prawo do informacji o nabywanym produkcie. Wobec powyższego, Prezes UOKiK jest nie tylko upoważniony do kontrolowania działalności parabankowej , wykonywanej bez zezwolenia, ale również wykorzystania posiadanych instrumentów, w tym możliwości nakładania kar pieniężnych, do zniechęcenia Strony niniejszego postępowania (prewencja szczególna), jak i innych przedsiębiorców (prewencja ogólna) do dalszych naruszeń tego rodzaju. Jako dodatkową okoliczność należy wskazać fakt zawierania umów na odległość . Z jednej strony taka forma prowadzenia działalności jest pożądana i często dogodna dla konsumentów, z drugiej jednak - stwarza wiele możliwości nadużyć po stronie przedsiębiorcy, zwłaszcza w zakresie prawa do informacji o produkcie, przedsiębiorcy i uprawnieniach związanych z zawarciem umowy na odległość. W ocenie Prezesa UOKiK, wsparciem dla rozwoju usług elektronicznych jest nie odstępowanie od nakładania kar, lecz przeciwnie – szczególna piecza nad rynkiem usług internetowych i piętnowanie zachowań niepożądanych (wprowadzanie w błąd, dezinformacja), co sprzyja wzrostowi zaufania po stronie konsumentów do tego segmentu rynku. Takie stanowisko jest zgodne między innymi z celami jakie zakłada cytowana już dyrektywa 2002/65/WE z dnia 23 września 2002 r. dotycząca sprzedaży konsumentom usług finansowych na odległość (…), która wskazuje na potrzebę ustanowienia wysokiego poziomu ochrony konsumentów tych usług. Jak wskazano w pkt 5 preambuły: „Z uwagi na niematerialny charakter usługi finansowe szczególnie nadają się do sprzedaży na odległość i ustanowienie ram prawnych regulujących sprzedaż usług finansowych na odległość powinno zwiększyć zaufanie 24 M. Król - Bogomilska [w:] T. Skoczny (red.), Ustawa o … op. cit., str. 1614. 30/40 konsumentów do wykorzystywania nowych technik sprzedaży na odległość usług finansowych, takich jak handel elektroniczny”. Orzecznictwo sądowe wskazuje, że w przypadku kar przesłankami, które należy brać pod uwagę, są m.in.: potencjał ekonomiczny przedsiębiorcy, dopuszczalny poziom kary wynikający z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osiągnąć (por.: wyrok Sądu Najwyższego z 27.06.2000 r., sygn. akt I CKN 793/98). Wszystkie te elementy uwzględnione zostały zgodnie przy wymiarze kar za poszczególne praktyki. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzależniona jest wysokość kar nakładanych na przedsiębiorców. W art. 111 uokik wskazano jedynie przykładowo, iż organ ochrony konkurencji i konsumentów winien wziąć pod uwagę okres, stopień i okoliczności naruszenia przepisów ustawy oraz uprzednie naruszenia przepisów ustawy. Odnośnie okresu naruszenia, Prezes UOKiK ustalił, iż wynosi on 5,5 roku, tj. od początku działania Spółki w maju 2007 r. do dnia wydania niniejszej decyzji (grudzień 2012 r.), a w przypadku praktyki z pkt I. 2 – do dnia 3 października 2012 r. Okresy te ustalono na podstawie wyjaśnień Spółki zawartych w pismach z dnia 15 października 2012 r. (karta 57) i 5 listopada 2012 r. (karta 83 – odnośnie zmiany wzorca dnia 4.10.2012 r.). Praktyki były zatem długotrwałe. Remedium nie naruszyło dotychczas przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jeśli chodzi natomiast o stopień i okoliczności naruszenia ustawy to zostały one opisane powyżej (okoliczności, m.in.: wykonywanie czynności bankowych, negatywna ocena Komisji Nadzoru Finansowego, umowy zawierane na odległość przy deficycie informacji, wprowadzanie w błąd; stopień naruszenia: zasadniczo wysoki ze względu na negatywne oddziaływanie na interesy ekonomiczne konsumentów), wzięto je również pod uwagę przy ocenie każdego naruszenia z osobna. Podkreślić nadto należy, iż nakładana przez Prezesa UOKiK kara finansowa pełni trojaką funkcję: represyjną, prewencyjną i edukacyjną. Ustalając wymiar kary należy wziąć przede wszystkim pod uwagę funkcję prewencyjną kar, w tym, jak wskazano wcześniej - prewencję ogólną. Kara bowiem winna być ustalona tak, aby powstrzymywać przedsiębiorcę stosującego praktykę oraz innych przedsiębiorców przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Zważyć także należy na dużą skalę naruszeń zbiorowych interesów konsumentów przez przedsiębiorców prowadzących działalność finansową. W ocenie Prezesa UOKiK, w zakresie nabywania produktów finansowych konsumenci wymagają szczególnej ochrony, ze względu na brak wiedzy (pogłębionej albo w ogóle) o mechanizmach decydujących o ich zysku lub stracie, o faktycznym bezpieczeństwie powierzanych przedsiębiorcy środków, o wszystkich konsekwencjach związanych z umową i ze względu na brak zrozumienia przepisów regulujących tego typu świadczenia. Dodatkowym utrudnieniem w zapoznaniu się z całokształtem okoliczności związanych z umową jest fakt zawierania jej na odległość, bez jednoczesnej obecności jej stron, co ma miejsce w przedmiotowym przypadku. Zachodzi zatem konieczność wymierzenia kary w takiej wysokości, która zniechęci przedsiębiorców do stosowania wyżej opisanych praktyk, czy to w postaci zaniechania obowiązków informacyjnych, czy też praktyk wprowadzających konsumentów w błąd. W ocenie Prezesa UOKiK, praktyki opisane w pkt I. 1 i 2 (nieuczciwe praktyki rynkowe – wprowadzanie w błąd) sentencji miały miejsce przed zawarciem umowy . Objawia się to zwłaszcza w zachęcaniu konsumenta, poprzez eksponowane na stronie internetowej 31/40 odnośników do Wysokooprocentowanej umowy firmowej , do jej zawarcia, co można uznać za formę promocji produktu. Również stwarzanie wrażenia szczególnego zabezpieczenia środków (gwarancja oprocentowania) i podobieństwa do lokaty następowało na etapie przedkontraktowym. Należy przyjąć, że gdyby nie wprowadzenie w błąd co do charakteru umowy, jej nazwy i ryzyka z nią związanego, konsument nie przeszedłby do kolejnego etapu, a mianowicie zawarcia umowy. Jednakże ze względu na nieostry podział dwóch powyższych etapów w opisywanym przypadku, a to ze względu na fakt, że część informacji potrzebnych do zawarcia umowy konsument otrzymuje w zamieszczonym na stronie internetowej wzorcu umowy, w toku jej zawierania (wypełniania formularza), należy uznać, że praktyka oddziałuje również na etap zawierania kontraktu. Jak wskazano wcześniej w uzasadnieniu, w błąd wprowadzały również informacje i oświadczenia zawarte w samym wzorcu umowy (np. odnośnie gwarantowanego zysku, niejasne określenie charakteru umowy, brak nazwy). Zdaniem Prezesa UOKiK praktyki opisane w pkt I. 1 i 2 sentencji trwały zatem również na etapie zawierania kontraktu . Natomiast praktyka opisana w pkt I. 3 sentencji decyzji (naruszenie obowiązków informacyjnych) objawiła się na etapie zawierania umowy . Wynika to z faktu, że obowiązek informacyjny określony w art. 16b ust. 1 uonpk powinien zostać spełniony najpóźniej w chwili złożenia konsumentowi propozycji zawarcia umowy, natomiast obowiązek potwierdzenia informacji, o którym mowa w art. 16 ust. 3 uonpk jest jego kontynuacją (jest ściśle związany z zawieraniem umowy). Należy jednak uwzględnić fakt, że pominięcie informacji o prawie oraz sposobie odstąpienia od umowy (art. 16c uonpk) oraz miejscu i sposobie składania reklamacji powoduje również skutki na etapie wykonywania kontraktu . Konsument bowiem, już po zawarciu umowy, nie jest poinformowany o swoich uprawnieniach – może to sprawić, że albo z nich nie skorzysta albo natrafi na znaczne utrudnienia (np. brak wiedzy o tym, w jakich przypadkach może odstąpić od umowy, w jakim terminie, gdzie i jak złożyć oświadczenie o odstąpieniu lub reklamację). Remedium w roku poprzedzającym wydanie niniejszej decyzji, tj. 2011, osiągnęło przychód w wysokości 4 173 759,03 zł co oznacza, że maksymalna kara za każdą z praktyk wynosi 417 375, 90 zł co stanowi 10% przychodu. Ad II. 1. Kara za naruszenie opisane w pkt I. 1. (stosowanie nieuczciwych praktyk rynkowych – nieprzekazanie w sposób jasny, jednoznaczny i we właściwym czasie istotnych informacji dotyczących produktu). Pierwsza z kar określonych w sentencji niniejszej decyzji wymierzona została za wprowadzanie konsumentów w błąd odnośnie nazwy umowy, charakteru, w jakim występują jej strony i związanego z nią ryzyka (pkt I. 1) tj. za naruszenie, które występuje na dwóch etapach kontraktowania: przed zawarciem umowy i w trakcie jej zawierania. Istotą naruszenia jest najpierw zachęcenie konsumenta do zawarcia umowy quasi -lokaty poprzez wstępne (mylące i niepełne) informacje zawarte na stronie internetowej, a następnie dalsza dezinformacja w toku czynności, które zmierzają do zawarcia umowy (wypełnianie formularza, lektura i akceptacja warunków Wysokooprocentowanej umowy firmowej przedstawionych we wzorcu umowy na stronie internetowej). Działania przedsiębiorcy na ww. dwóch etapach, naruszające dobre obyczaje, stanowią wyraz jednego zamiaru i łącznie odnoszą skutek w postaci zniekształcenia decyzji konsumenta odnośnie umowy, utwierdzając konsumentów w mylnym przekonaniu, że produkt finansowy, z którym mają do czynienia jest lokatą, bądź inną bezpieczną pod względem finansowym usługą. 32/40 Przy ustalaniu niniejszej kary należy rozważyć stopień i okoliczności naruszenia, które powinny być ustalane przez pryzmat ich szkodliwości. Praktyka, o której mowa, jest negatywnie oceniana przez Prezesa UOKiK, jako że przedsiębiorca ma na celu dezinformację konsumenta odnośnie najistotniejszych cech świadczenia. Nadużywa przy tym zaufania, jakim mogą darzyć go klienci ze względu na dwie okoliczności: po pierwsze, prowadzenie działalności doradczej (o czym świadczy choćby sama nazwa przedsiębiorcy: „Remedium- Doradcy Finansowi” ), która powinna cechować się szczególną rzetelnością, bezstronnością i dbałością o interes konsumenta, po drugie zaś - fakt uhonorowania licznymi nagrodami i wyróżnieniami, w tym za wysoki poziom obsługi klienta. Należy podkreślić, że tego typu wyróżnienia nie mogą skłonić Prezesa UOKiK do niepodejmowania badania praktyk rynkowych nagrodzonego podmiotu i nienakładania kar, gdyż konkursy mogą dotyczyć jedynie wycinka działalności przedsiębiorcy (np. tylko doradztwa, a nie świadczenia usług w swoim imieniu), a ich wyniki opierać się wyłącznie na danych dostarczonych przez zainteresowanego. Liczne nagrody i tytuły, prezentowane na stronie internetowej www.remedium.com.pl , w tym wypadku stanowią, zdaniem Prezesa UOKiK, okoliczność skłaniającą do nałożenia kary finansowej ze względu na rozdźwięk pomiędzy oczekiwaną przez konsumenta kompleksową informacją i pomocą w wyborze najlepszej usługi a nieuczciwymi praktykami Remedium wprowadzającymi w błąd, o których mowa w sentencji decyzji. Istotną okolicznością, skłaniającą do nałożenia kary jest słabsza pozycja konsumenta w przypadku umów zawieranych na odległość. Dodatkowo, o stopniu naruszenia świadczą również zabiegi przedsiębiorcy, aby konsument korzystający ze strony internetowej wybrał Wysokooprocentowaną umowę firmową (liczne odnośniki, określanie usługi jako najpopularniejszej wśród klientów Remedium i in.) oraz aby komunikaty zamieszczone na stronie internetowej i we wzorcu umowy były niejednoznaczne. Należy wskazać na takie, w ocenie Prezesa UOKiK celowe, działania jak m.in.: zatajenie nazwy umowy (pożyczka), wyeksponowanie powiązań Wysokooprocentowanej umowy firmowej ze „standardowymi” produktami, w tym zwłaszcza z lokatami, stosowanie słownictwa służącego do opisywania innych, prawem uregulowanych usług ( „konto” , „umowa czysto oszczędnościowa” , „Lokata online” i in.). Zdaniem Prezesa UOKiK zatem, stopień naruszenia w ww. okolicznościach jest znaczny, dotyka on bowiem interesów ekonomicznych konsumentów podatnych na praktyki ww. przedsiębiorcy ze względu na zaufanie wynikające z charakteru działalności oraz konieczność polegania na (wprowadzających w błąd) informacjach ze względu na nieobecność stron w momencie zawarcia umowy. Mając na uwadze powyższe, w tym zwłaszcza okres stosowania praktyki, w oparciu o wartość przychodu skarżonego przedsiębiorcy, ustalono kwotę bazową pierwszej kary w wysokości 16 695,04 zł, co stanowi 0,4 % przychodu . Po ustaleniu kwoty bazowej należy rozważyć wystąpienie okoliczności łagodzących i obciążających, które mają wpływ na wysokość kar. W niniejszej sprawie Prezes UOKiK nie stwierdził wystąpienia okoliczności łagodzących w przypadku praktyki określonej w pkt I. 1 sentencji. Jednocześnie ustalono okoliczności obciążające związane z praktyką, jakimi są: ogólnopolski zasięg oddziaływania oraz umyślność naruszenia. Pierwsza okoliczność wiąże się z faktem oferowania Wysokooprocentowanej umowy firmowej za pomocą strony internetowej, co oznacza, ze kontrahentem przedsiębiorcy mógł być każdy konsument 33/40 w Rzeczypospolitej Polskiej korzystający z Internetu. Okoliczność ta powoduje podwyższenie kwoty bazowej kary o 20%. Odnośnie drugiej okoliczności obciążającej należy stwierdzić, że stosowane w niniejszym postępowaniu pojęcie umyślności bazuje na aparacie pojęciowym kodeksu karnego, który mówi, że: „czyn zabroniony popełniony jest umyślnie, jeśli sprawca ma zamiar jego popełnienia, to jest chce go popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi.” Mając na względzie cytowaną definicję, Prezes UOKiK uznał, iż opisane działania Remedium musiały zostać podjęte umyślnie, gdyż na to wskazuje ich charakter i cel, któremu miały służyć. Nie sposób przyjąć, że doradcy finansowi prowadzący ww. działalność gospodarczą, nie byli świadomi skutków swoich działań, a mianowicie, że zatajając nazwę „pożyczka” i fakt, że to konsument jest pożyczkodawcą, a eksponując podobieństwa do lokaty, zachęcą klientów do zawierania rzekomo bezpiecznej umowy zapewniającej wypłatę stałego, wysokiego oprocentowania. Powyższa okoliczność – umyślność - powoduje podwyższenie kwoty bazowej kary o 50%. Po uwzględnieniu wyżej wymienionych okoliczności obciążających kwotę bazową pierwszej kary podwyższono o 70%, co oznaczałoby nałożenie kary w wysokości 28 381,56 zł i stanowi 0,68% przychodu przedsiębiorcy za rok 2011 r.. Jednakże, w ocenie Prezesa UOKiK, kara w powyższej wysokości nie spełniłaby swojej funkcji, zwłaszcza w zakresie prewencji ogólnej. Powyżej obszernie opisano charakter stosowanej praktyki. Przedsiębiorca zajmujący się doradztwem finansowym, a zatem udzielaniem bezstronnych porad odnośnie produktów finansowych i polecaniem tych obiektywnie najlepszych dla danego klienta, wykorzystując zaufanie konsumentów, oferuje im swoją usługę podobną do lokaty, jednakże dużo bardziej ryzykowną. Przeciętny konsument, czyli osoba niezorientowana w pełni w rodzajach produktów tego typu (polegająca na wiedzy doradcy), nie jest w stanie ocenić niebezpieczeństwa związanego z ofertą, gdyż przedsiębiorca nie wskazuje na konkretne czynniki ryzyka, a do tego nierzetelnie informuje o nazwie umowy (pożyczka) i charakterze, w jakim występują jej strony (konsument jest pożyczkodawcą). W rzeczywistości Remedium zbiera środki finansowe i przeznacza na funkcjonowanie swojego przedsiębiorstwa (Remedium nie podaje – nawet Prezesowi UOKiK - na co dokładnie przeznacza otrzymane środki). Prezes UOKiK ocenia ww. praktykę jako szczególnie szkodliwą dla interesów konsumentów, którzy pozbawieni są podstawowych informacji o wpłaconych środkach i istotnych cechach usługi, a co za tym idzie narażeni na duże ryzyko finansowe, podczas gdy mogli spodziewać się po doradcy finansowym obiektywnie najlepszej oferty (zysk i bezpieczeństwo). W ocenie organu ochrony konkurencji i konsumentów należy podwyższyć w powyższy sposób obliczoną karę (28 381,56 zł) o 200 % . Na nadzwyczajne podwyższenie kary wpływ mają w niniejszej sprawie czynniki podmiotowe (konsumenci nie zorientowani w rynku finansowym) i przedmiotowe – szczególna szkodliwość praktyki stosowanej przez Remedium (brak istotnych informacji o produkcie, sugerowanie podobieństw do lokaty, mimo znacznego ryzyka inwestycji). Istotne znaczenie ma również branża, w której funkcjonuje przedsiębiorca (usługi finansowe), charakteryzująca się dużą liczbą naruszeń praw konsumentów. Wysoka kara powinna odstraszać tego i innych przedsiębiorców od czerpania zysków z nieuczciwych praktyk na rynku produktów finansowych. 34/40 W związku z powyższym, organ ochrony konkurencji i konsumentów postanowił nałożyć na Remedium-Doradcy Finansowi sp. z o.o. z siedzibą w Olsztynie za naruszenie określone w pkt I. 1 sentencji decyzji karę w wysokości 85 145 zł (słownie: osiemdziesiąt pięć tysięcy sto czterdzieści pięć złotych), co stanowi 2,04 % przychodu przedsiębiorcy za rok 2011 r., a jednocześnie 20,4 % kary maksymalnej. Kara w takim wymiarze jest stosowna do opisanych okoliczności, stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i adekwatna do możliwości finansowych przedsiębiorcy. Ad II. 2. Kara za naruszenie opisane w pkt I. 2. (stosowanie nieuczciwych praktyk rynkowych – rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji). Druga z kar nałożona została za wprowadzanie w błąd odnośnie gwarancji wypłaty zysku (pkt I. 2.), tj. za naruszenie, które objawia na dwóch etapach kontraktowania: przed zawarciem umowy i w trakcie jej zawierania. Jak wskazano już wcześniej wzorzec umowy ( Wysokooprocentowanej umowy firmowej ) pełni w przedstawionym stanie faktycznym podwójną rolę – jest źródłem informacji dla osoby rozważającej skorzystanie z oferty Remedium, a jednocześnie konstytuuje treść umowy. Oświadczenie o treści: REMEDIUM GWARANTUJE WYSOKOŚĆ OPROCENTOWANIA zawarte w ww. wzorcu umowy oddziałuje zatem na konsumenta na dwóch etapach kontraktowania (przed zawarciem umowy i w trakcie jej zawierania). Istotą naruszenia jest zachęcenie konsumenta do zawarcia umowy quasi -lokaty – w przypadku niniejszej praktyki, która wzmacnia tę określoną w pkt I. 1 sentencji – poprzez podanie nieprawdziwej informacji o gwarancji zysku, co utwierdza konsumenta, że ma do czynienia z produktem bezpiecznym, podobnym do lokaty. Przy ustalaniu niniejszej kary należy rozważyć stopień i okoliczności naruszenia, które powinny być ustalane przez pryzmat jego szkodliwości. Praktyka, o której mowa, jest negatywnie oceniana przez Prezesa UOKiK, jako że przedsiębiorca podaje nieprawdziwe informacje o istotnej cesze produktu (bezpieczeństwie produktu), co może mieć decydujące znaczenie dla przeciętnego konsumenta. Remedium nadużywa przy tym zaufania, jakim mogą darzyć go klienci ze względu na dwie okoliczności: po pierwsze, prowadzenie działalności doradczej (o czym świadczy choćby sama nazwa przedsiębiorcy: „Remedium-Doradcy Finansowi” ), która powinna cechować się szczególną rzetelnością, bezstronnością i dbałością o interes konsumenta, po drugie zaś - fakt uhonorowania licznymi nagrodami i wyróżnieniami, w tym za wysoki poziom obsługi klienta. Jak już wskazano w uzasadnieniu do pkt II. 1., tego typu wyróżnienia nie mogą skłonić Prezesa UOKiK do niepodejmowania badania praktyk rynkowych nagrodzonego podmiotu i nienakładania kar, gdyż konkursy mogą dotyczyć jedynie wycinka działalności przedsiębiorcy (np. tylko doradztwa, a nie świadczenia usług w swoim imieniu), a ich wyniki opierać się wyłącznie na danych dostarczonych przez zainteresowanego. To właśnie dysonans między oczekiwaniami konsumentów odnośnie utytułowanego doradcy finansowego a opisaną nieuczciwą praktyką rynkową skłania do nałożenia kary pieniężnej. Istotną okolicznością przemawiającą za karą pieniężną jest również słabsza pozycja konsumenta w przypadku umów zawieranych na odległość. Dodatkowo, o stopniu naruszenia świadczy wyróżnienie informacji o gwarancji oprocentowania, w taki sposób, że rzuca się ona w oczy na tle reszty postanowień wzorca (pogrubienie, wielkie litery) i tym bardziej sprawia wrażenie istotnej deklaracji, podczas gdy jest w rzeczywistości nic nie znaczącym i fałszywym komunikatem (Remedium nie gwarantuje w żaden sposób oprocentowania/zysku). Należy również zważyć, 35/40 że nieprawdziwa informacja dotyczy cechy produktu finansowego (bezpieczeństwa), na którą według badań przedstawionych powyżej (TNS Polska na zlecenie Prezesa UOKiK - Konsument na rynku usług finansowych , sierpień 2012 r.) łącznie 66 % ankietowanych wskazało jako na najważniejszą przy podejmowaniu decyzji odnośnie inwestycji. 25 Zdaniem Prezesa UOKiK zatem, stopień naruszenia w ww. okolicznościach jest znaczny, dotyka on bowiem interesów ekonomicznych konsumentów podatnych na praktyki ww. przedsiębiorcy ze względu na zaufanie wynikające z charakteru działalności oraz konieczność polegania na (wprowadzających w błąd) informacjach ze względu na nieobecność stron w momencie zawarcia umowy. Mając na uwadze powyższe, w tym zwłaszcza okres stosowania praktyki, w oparciu o wartość przychodu skarżonego przedsiębiorcy, ustalono kwotę bazową drugiej kary w wysokości 8 347,52 zł, co stanowi 0,2 % przychodu. Po ustaleniu kwoty bazowej należy rozważyć wystąpienie okoliczności łagodzących i obciążających, które mają wpływ na wysokość kary. W niniejszej sprawie Prezes UOKiK za przesłankę złagodzenia kary za naruszenie z pkt I. 2 sentencji przyjął dobrowolne zaniechanie praktyki. Oznacza to obniżenie kwoty bazowej drugiej z kar o 30 %. Jednocześnie ustalono okoliczności obciążające jakimi są: ogólnopolski zasięg oddziaływania oraz umyślność naruszenia. Pierwsza okoliczność wiąże się z faktem oferowania Wysokooprocentowanej umowy firmowej za pomocą strony internetowej, co oznacza, że kontrahentem przedsiębiorcy mógł być każdy konsument w Rzeczypospolitej Polskiej korzystający z Internetu. Okoliczność ta powoduje podwyższenie kwoty bazowej kary o 20%. Odnośnie drugiej okoliczności obciążającej należy stwierdzić, że stosowane w niniejszym postępowaniu pojęcie umyślności bazuje na aparacie pojęciowym kodeksu karnego, który mówi, że: „czyn zabroniony popełniony jest umyślnie, jeśli sprawca ma zamiar jego popełnienia, to jest chce go popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi.” Mając na względzie cytowaną definicję, Prezes UOKiK uznał, iż opisane działanie Remedium musiało zostać popełnione umyślnie, gdyż na to wskazuje jego charakter i cel, któremu miały służyć. Nie sposób przyjąć, że doradcy finansowi prowadzący ww. działalność gospodarczą, nie byli świadomi skutków swoich działań, a mianowicie, że informując o gwarantowanym oprocentowaniu, zachęcą klientów do zawierania rzekomo bezpiecznej umowy zapewniającej wypłatę stałego, wysokiego oprocentowania. Dodatkowo, za przyjęciem takiej oceny przemawia fakt, iż Remedium zmieniło cytowane postanowienie na: REMEDIUM ZAPEWNIA NIEZMIENNOŚĆ WYSOKOŚCI OPROCENTOWANIA , zanim jeszcze Prezes UOKiK zakwestionował wcześniej wskazane postanowienie. W ocenie Prezesa UOKiK dowodzi to faktu, że przedsiębiorca był świadomy, iż klauzula ta może wprowadzać konsumentów w błąd, co oznacza umyślność po jego stronie. Powyższa okoliczność – umyślność - powoduje podwyższenie kwoty bazowej drugiej z kar o 50%. 25 35% - zysk oraz zabezpieczenia na wypadek bankructwa, zaś 31% - bezpieczeństwo inwestycji, np. zabezpieczenia na wypadek bankructwa. 36/40 Kwotę bazową drugiej z kar, po uwzględnieniu powyższych okoliczności zarówno łagodzącej, jak i obciążających, podwyższono zatem o 40 %. Oznaczałoby to nałożenie kary w wysokości 11 686,53 zł, co stanowi 0,28 % przychodu przedsiębiorcy za rok 2011 r. Jednakże, w ocenie Prezesa UOKiK, kara w powyższej wysokości nie spełniłaby swojej funkcji, zwłaszcza w zakresie prewencji ogólnej. Powyżej obszernie opisano charakter stosowanej praktyki. Przedsiębiorca zajmujący się doradztwem finansowym, a zatem udzielaniem bezstronnych porad odnośnie produktów finansowych i polecaniem tych obiektywnie najlepszych dla danego klienta, wykorzystując zaufanie konsumentów, oferuje im swoją usługę podobną do lokaty, jednakże dużo bardziej ryzykowną. Przeciętny konsument, czyli osoba niezorientowana w pełni w rodzajach produktów tego typu (polegająca na wiedzy doradcy), nie jest w stanie ocenić niebezpieczeństwa związanego z ofertą, zwłaszcza, że przedsiębiorca podaje nieprawdziwe informacje odnośnie gwarancji oprocentowania. W rzeczywistości Remedium zbiera środki finansowe i przeznacza na funkcjonowanie swojego przedsiębiorstwa (Remedium nie podaje – nawet Prezesowi UOKiK - na co dokładnie przeznacza otrzymane środki), nie zapewniając żadnej gwarancji uzyskania i wypłaty oprocentowania w zadeklarowanej wysokości. Prezes UOKiK ocenia ww. praktykę jako szczególnie szkodliwą dla interesów konsumentów, którzy są wprowadzani w błąd odnośnie jednej z podstawowych informacji o usłudze finansowej (bezpieczeństwo - sposób zabezpieczenia), a przez to narażeni na duże ryzyko finansowe, podczas gdy mogli spodziewać się dokonania przez doradcę doboru obiektywnie najlepszej dla niech oferty (zysk i bezpieczeństwo). W ocenie organu ochrony konkurencji i konsumentów należy podwyższyć w powyższy sposób obliczoną karę (11 686,53 zł) o 200 % . Na nadzwyczajne podwyższenie kary wpływ mają w niniejszej sprawie czynniki podmiotowe (konsumenci nie zorientowani w rynku finansowym) i przedmiotowe – szczególna szkodliwość praktyki stosowanej przez Remedium (podawanie fałszywych informacji o istotnej cesze produktu). Istotne znaczenie ma również branża, w której funkcjonuje przedsiębiorca (usługi finansowe), charakteryzująca się dużą liczbą naruszeń praw konsumentów. Wysoka kara powinna odstraszać tego i innych przedsiębiorców od czerpania zysków z nieuczciwych praktyk na rynku produktów finansowych. W związku z powyższym, organ ochrony konkurencji i konsumentów postanowił nałożyć na Remedium-Doradcy Finansowi sp. z o.o. z siedzibą w Olsztynie za naruszenie określone w pkt I. 1 sentencji decyzji karę w wysokości 35 060 zł (słownie: trzydzieści pięć tysięcy sześćdziesiąt złotych), co stanowi 0,84 % przychodu przedsiębiorcy za rok 2011 r., a jednocześnie 8,4 % kary maksymalnej. Kara w takim wymiarze jest stosowna do opisanych okoliczności, stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i adekwatna do możliwości finansowych przedsiębiorcy. Ad. II. 3. Kara za naruszenie opisane w pkt I. 2 sentencji (naruszenie obowiązków informacyjnych). Trzecia z kar (ad II. 3.) określonych w niniejszej decyzji wymierzona została w związku z naruszeniem obowiązków informacyjnych spoczywających na przedsiębiorcach zawierających z konsumentami na odległość umowy dotyczące usług finansowych, określonych w art. 16b ust. 1 pkt 4,6,9,13 oraz ust. 3 uonpk, które opisano powyżej (pkt I. 1.). Naruszenie to może zniekształcać zachowania rynkowe konsumentów na etapie zawierania 37/40 umowy i mieć wpływ na jej wykonywanie, a zatem oddziaływać na kontrahenta przedsiębiorcy na dwóch etapach kontraktowania. Przedsiębiorca nie informuje o istotnych właściwościach świadczenia i jego przedmiotu (art. 16b ust. 1 pkt 4 uonpk) oraz o ryzyku związanym z usługą finansową, wynikającym z jej szczególnych cech (art. 16b ust. 1 pkt 6 uonpk). Zdaniem Prezesa UOKiK, dane te mają zasadnicze znaczenie dla kontrahenta przedsiębiorcy podejmującego decyzję o zawarciu umowy – zwłaszcza, że jej przedmiotem jest „niestandardowa” usługa finansowa. Stopień naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest w tym przypadku znaczny. Jak wskazano, zachętą dla konsumenta jest renoma Remedium, znanego z działalności w zakresie doradztwa finansowego, dlatego skłonny jest zawrzeć umowę odnośnie nieznanej usługi. Remedium wykorzystuje zaufanie konsumenta, nie podając mu niezbędnych informacji, wymaganych prawem, a pozwalających ostatecznie ocenić produkt, jeszcze na etapie kontraktowania. Podobnie rzecz się ma z informacjami dotyczącymi prawa do odstąpienia od umowy (art. 16b ust. 1 pkt 9 uonpk) oraz wskazówkami dotyczącymi miejsca i sposobu składania reklamacji (art. 16b ust. 1 pkt 13 uonpk). Kontrahenci Remedium nie są poinformowani o przysługujących im po zawarciu umowy uprawnieniach i mogą przypuszczać, że żadnych możliwości uwolnienia się od zawartej umowy bądź zgłaszania nieprawidłowości po prostu nie ma. Brak potwierdzenia ww. informacji, o którym mowa w art. 16b ust. 3 uonpk jedynie utwierdza w przekonaniu, że opisana praktyka ma wpływ również na wykonywanie kontraktu. Potwierdzenie następuje bowiem już po zawarciu umowy bez jednoczesnej obecności stron i może skłonić - na podstawie zawartych w potwierdzeniu pełnych i rzetelnych danych o produkcie - do podjęcia decyzji albo o kontynuowaniu umowy albo o odstąpieniu od niej. Wskazane wyżej praktyki Remedium pozostają w skrajnej sprzeczności z założeniami ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów (…) i dyrektywy 2002/65/WE, których celem jest zagwarantowanie „wysokiego poziomu ochrony konsumentów w celu wzmocnienia zaufania konsumenta do sprzedaży na odległość” . 26 Działania takie są szkodliwe dla konsumentów jako zbiorowości: nie tylko godzą w interesy (ekonomiczne, prawo do informacji) poszczególnych klientów, ale również negatywnie wpływają na postrzeganie umów zawieranych na odległość w zakresie usług finansowych, zmniejszając zaufanie konsumentów do tego sposobu kontraktowania. Mając na uwadze powyższe, w tym zwłaszcza okres stosowania praktyki, w oparciu o wartość przychodu skarżonego przedsiębiorcy, ustalono kwotę bazową kary dla powyższych naruszeń w wysokości 16 695,04 zł, co stanowi 0,4 % przychodu. Po ustaleniu kwoty bazowej należy rozważyć wystąpienie okoliczności łagodzących i obciążających, które mają wpływ na wysokość kary. W niniejszej sprawie Prezes UOKiK nie stwierdził wystąpienia okoliczności łagodzących Jednocześnie ustalono okoliczność obciążającą, jaką jest ogólnopolski zasięg (sprzedaż przez Internet) oddziaływania kwestionowanej praktyki, co powoduje podwyższenie kary o 20% kwoty bazowej. Oznaczałoby to nałożenie kary w wysokości 20 034, 05 zł , co odpowiada 0,48 % przychodu przedsiębiorcy osiągniętego w 2011 r. 26 Pkt 3 preambuły Dyrektywy 2002/65/WE z dnia 23 września 2002 r. dotyczącej sprzedaży konsumentom usług finansowych na odległość (…). 38/40 Jednakże, w ocenie Prezesa UOKiK, kara w powyższej wysokości nie spełniłaby swojej funkcji, zwłaszcza w zakresie prewencji ogólnej. Powyżej obszernie opisano charakter stosowanej praktyki. Przedsiębiorca zajmujący się doradztwem finansowym, a zatem udzielaniem bezstronnych porad odnośnie produktów finansowych i polecaniem tych obiektywnie najlepszych dla danego klienta, wykorzystując zaufanie konsumentów, oferuje im swoją usługę podobną do lokaty, jednakże dużo bardziej ryzykowną. Konsument polegający na wiedzy doradcy nie jest w stanie ocenić niebezpieczeństwa związanego z ofertą, gdyż przedsiębiorca nie wskazuje na konkretne czynniki ryzyka, a do tego nierzetelnie informuje o nazwie umowy (pożyczka) i charakterze, w jakim występują jej strony (konsument jest pożyczkodawcą). W rzeczywistości Remedium zbiera środki finansowe i przeznacza na funkcjonowanie swojego przedsiębiorstwa (Remedium nie podaje – nawet Prezesowi UOKiK - na co dokładnie przeznacza otrzymane środki). Gdyby przedsiębiorca wypełniał rzetelnie swoje obowiązki związane z zawieraniem umów na odległość, najbardziej narażeni - ze względu na brak obecności stron umowy przy jej zawieraniu - na naruszenia konsumenci byliby poinformowani o wszystkich okolicznościach wskazanych w ustawie o ochronie niektórych praw konsumentów (…). Są to najbardziej istotne informacje dotyczące przedsiębiorcy, produktu i uprawnień konsumenckich, a zatem taki zasób wiedzy mógłby uchronić konsumentów przed niekorzystnymi decyzjami. Prezes UOKiK ocenia ww. praktykę jako szczególnie szkodliwą dla interesów konsumentów, którzy pozbawieni są podstawowych informacji o wpłaconych środkach, istotnych cechach usługi i swoich uprawnieniach, a przez to narażeni na duże ryzyko finansowe, podczas gdy mogli spodziewać się zaproponowania przez doradcę obiektywnie najlepszej oferty (zysk i bezpieczeństwo). W ocenie organu ochrony konkurencji i konsumentów należy podwyższyć w powyższy sposób obliczoną karę (20 034, 05 zł) o 200 % . Na nadzwyczajne podwyższenie kary wpływ mają w niniejszej sprawie czynniki podmiotowe (konsumenci nie zorientowani w rynku finansowym) i przedmiotowe – szczególna szkodliwość praktyki stosowanej przez Remedium (brak istotnych informacji o produkcie, sugerowanie podobieństw do lokaty, mimo znacznego ryzyka inwestycji). Istotne znaczenie ma również branża, w której funkcjonuje przedsiębiorca (usługi finansowe), charakteryzująca się dużą liczbą naruszeń praw konsumentów, jak również fakt zawierania umów na odległość. Praktyka stosowana przez Remedium stoi w skrajnej sprzeczności z cytowanymi powyżej założeniami dyrektywy 2002/65/WE z dnia 23 września 2002 r. dotyczącej sprzedaży konsumentom usług finansowych na odległość (…), która za ważny cel stawia budowę zaufania konsumentów do usług finansowych świadczonych drogą elektroniczną. W ocenie Prezesa UOKiK nie dopełnianie obowiązków informacyjnych określonych w polskiej implementacji ww. dyrektywy, niweczy ochronę przewidzianą w tych regulacjach i uderza w segment usług finansowych świadczonych online. Wysoka kara powinna zatem mobilizować tego i innych przedsiębiorców do podawania konsumentom wszelkich wymaganych prawem informacji, zwłaszcza, kiedy ich brak może prowadzić do zaburzenia procesu decyzyjnego konsumenta i powstania mylnego wyobrażenia o produkcie. W związku z powyższym, organ ochrony konkurencji i konsumentów postanowił nałożyć na Remedium-Doradcy Finansowi sp. z o.o. z siedzibą w Olsztynie za naruszenie określone w pkt I. 3 sentencji decyzji karę w wysokości 60 102 zł (słownie: sześćdziesiąt tysięcy sto dwa złote), co stanowi 1,44 % przychodu przedsiębiorcy za rok 2011 r., a jednocześnie 14,4 % kary maksymalnej. 39/40 Kara w takim wymiarze jest stosowna do opisanych okoliczności, stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i adekwatna do możliwości finansowych przedsiębiorcy. Prezes UOKiK uznał, że orzeczone kary prawidłowo spełnią zarówno funkcję represyjną, jak i swoje zadania w zakresie prewencji generalnej i indywidualnej, zapobiegając stosowaniu podobnych naruszeń w przyszłości, zarówno przez Remedium, jak i przez innych przedsiębiorców świadczących usługi drogą elektroniczną. Jeśli chodzi o prewencję ogólną i cel wychowawczy decyzji, to zdaniem Prezesa UOKiK, orzeczone kary, będą odstraszać przedsiębiorców przed sprzedażą konsumentom usług finansowych na odległość w sposób nierzetelny lub nieuczciwy. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie II sentencji decyzji. Ad III. Rygor natychmiastowej wykonalności. Zgodnie z art. 103 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes UOKiK może nadać decyzji w całości lub w części rygor natychmiastowej wykonalności, jeżeli wymaga tego ważny interes konsumentów. O zastosowaniu ww. przepisu w niniejszej sprawie przesądza, zdaniem Prezesa UOKiK, konieczność zabezpieczenia interesów majątkowych konsumentów. Stosowane w chwili wydania decyzji praktyki, opisane w pkt I. 1 (nieuczciwa praktyka rynkowa wprowadzająca w błąd) i pkt I. 3 (naruszenie obowiązków informacyjnych), godzą nie tylko w prawo konsumentów do informacji, ale mogą prowadzić także do podjęcia przez konsumentów konkretnych decyzji finansowych. Mylne wyobrażenie konsumentów o charakterze prawnym usług Remedium może przesądzić więc o zaangażowaniu znacznych środków pieniężnych w oferowany przez Spółkę produkt („odwróconą pożyczkę” – Wysokooprocentowaną umowę firmową ). W opinii Prezesa UOKiK, okoliczność ta uzasadnia niezwłoczne wykonanie przez Spółkę nakazu zaniechania przypisanych jej praktyk tak, aby ograniczyć możliwość wystąpienia jej faktycznych skutków. Uwzględniając powyższe, Prezes UOKiK orzekł jak w pkt III sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na rachunek bankowy Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP o/o Warszawa na nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 . Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 §2 Kodeksu postępowania cywilnego od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie, które wnosi się za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia. Z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Dorota Karczewska 40/40 Otrzymują: 1. Dominika Wójcik Kancelaria Radcy Prawnego Ul. Starowiejska 41-43 81-363 Gdynia reprezentująca przedsiębiorcę: Remedium-Doradcy Finansowi sp. z o.o. Ul. Kajki 10/12 10-547 Olsztyn 2. a/a.