RBG-39/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. Długa 47, 85-034 Bydgoszcz Tel. 52 345-56-44, Fax 52 345-56-17 E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 31 grudnia 2012r. Znak: RBG-61-19/12/MB-Sz DECYZJA RBG - 39/2012 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – uznaje się za naruszające zbiorowe interesy konsumentów praktyki , stosowane przez Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. z siedzibą w Brodnicy , polegające na: 1. naruszeniu art. 25a ustawy z dnia 30 sierpnia 1991r. o zakładach opieki zdrowotnej (tekst jednolity: Dz. U. z 2007r., Nr 14, poz. 89, z późn. zm.) oraz art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011r. o działalności leczniczej (Dz.U. 112, poz. 654, z późn. zm.) poprzez bezprawne pobieranie opłaty prosektoryjnej od osób odbierających ciało zmarłego (w przypadku, kiedy zgon nastąpił w szpitalu) ze szpitalnego prosektorium w Brodnicy, co stanowi naruszenie przepisu art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 2. pobieraniu opłaty za ułożenie zwłok od osób odbierających ciało zmarłego ze szpitalnego prosektorium w Brodnicy, co stanowi czyn nieuczciwej konkurencji, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jednolity: Dz. U. z 2003r., Nr 153, poz. 1503, z późn. zm.), co z kolei stanowi naruszenie przepisu art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, i stwierdza się zaniechanie ich stosowania z dniem 30 września 2011 r. 2 II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, w związku ze stwierdzeniem stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w pkt I niniejszej decyzji – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – nakłada się na Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. z siedzibą w Brodnicy, kary pieniężne w wysokości: 1. 5 367 zł (słownie: pięć tysięcy trzysta sześćdziesiąt siedem zł) z tytułu naruszenia z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w punkcie I. 1. sentencji decyzji; 2. 5 367 zł (słownie: pięć tysięcy trzysta sześćdziesiąt siedem zł) , z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w punkcie I. 2. sentencji decyzji, płatne do budżetu państwa . III. Na podstawie art. 77 ust. 1 i art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) oraz art. 263 § 1 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.) w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – obciąża się Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. z siedzibą w Brodnicy kosztami opisanego na wstępie postępowania w sprawie stosowania przez ww. przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowiązuje się Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. z siedzibą w Brodnicy do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w kwocie 50,85 zł (słownie: pięćdziesiąt złotych osiemdziesiąt pięć groszy) , w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes UOKiK lub organ ochrony konkurencji i konsumentów) na skutek zawiadomienia złożonego przez Prokuraturę Okręgową w Toruniu przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu wstępne ustalenie, czy poprzez działania Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. z siedzibą w Brodnicy (dalej: PGK, Przedsiębiorstwo, skarżony przedsiębiorca lub Spółka), polegające na pobieraniu opłat prosektoryjnych, nastąpiło naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w tym, czy sprawa ma charakter antymonopolowy. 3 Mając na uwadze dokonane w toku postępowania wyjaśniającego ustalenia, Prezes UOKiK wszczął w dniu 29 sierpnia 2012 r. – Postanowieniem Nr RBG-166/2012 – postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. z siedzibą w Brodnicy, praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na naruszeniu art. 25a ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r., Nr 14, poz. 89, z późn. zm.) oraz art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011r. o działalności leczniczej (Dz.U. 112, poz. 654, z późn. zm) poprzez bezprawne pobieranie opłaty prosektoryjnej oraz opłaty za ułożenie zwłok od osób odbierających ciało zmarłego ze szpitalnego prosektorium w Brodnicy, co może stanowić naruszenie przepisu art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów [dalej: ustawa o ochronie (…) ]. W toku niniejszego postępowania skarżony przedsiębiorca pismem z dnia 17 września 2012 r. odniósł się do postawionego zarzutu. Spółka wyjaśniła, iż opłata prosektoryjna była pobierana za każdą osobę przyjętą do prosektorium w Brodnicy. Cennik usług prosektoryjnych był ogólnie dostępny i znajdował się w biurze prosektorium. Przedsiębiorstwo za usługi prosektoryjne wymienione w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 31 października 2006 r. w sprawie postępowania ze zwłokami osób zmarłych w szpitalu, tj. za umycie, ubranie i wydanie zwłok osoby zmarłej otrzymywało wynagrodzenie od Rejonowego Szpitala Specjalistycznego im. Dr. Wł. Biegańskiego w Grudziądzu, zgodnie z zawartą umową z dnia 3 stycznia 2011 r. Z wyjaśnień Spółki wynika, iż ustalając cennik usług prosektoryjnych, zarząd PGK nie miał zamiaru uzyskać kolejnego nieuzasadnionego wynagrodzenia za usługi prosektoryjne wymienione w ww. rozporządzeniu, lecz za usługi dodatkowe. PGK wskazało, iż okres 9 miesięcy, kiedy pobierało opłaty prosektoryjne oraz opłaty za ułożenie zwłok (do 30 września 2011 r.) był okresem stosunkowo krótkim. Spółka podniosła, iż w przedmiotowym okresie przyjęto do prosektorium 328 osób, z czego 209 osób to osoby zmarłe w szpitalu. Łączna kwota opłaty prosektoryjnej i opłaty za ułożenie zwłok osoby zmarłej w szpitalu wyniosła 38 823,84 zł brutto, tj. 35 948 zł netto. Przychody netto PKG ze sprzedaży za rok 2011 to 8 789 138,24 zł. W związku z powyższym wielkość przychodu uzyskanego z opłaty prosektoryjnej i za ułożenie zwłok osób zmarłych w szpitalu w przychodach ogółem za 2011 r. stanowi, w ocenie Spółki, tylko 0,41%. PGK poinformowało, iż z działalności prosektoryjnej za okres 9 miesięcy wygenerowało stratę w wysokości 21 032,72 zł. Ponadto Spółka wskazała, iż zasięg jej działalności prosektoryjnej nie był znaczny, gdyż obejmował jedynie osoby z terenu miasta Brodnicy i okolic. Przedsiębiorca wskazał, iż w toku postępowania współdziałał z Prezesem UOKiK oraz, iż zaprzestał pobierania ww. opłat jeszcze przed wszczęciem postępowania wyjaśniającego. PGK podkreśliło, iż jest spółką komunalną ze 100% udziałem Gminy Miasta Brodnicy i świadczy usługi o charakterze użyteczności publicznej. Do dnia wszczęcia niniejszego postępowania Spółka nie była karana przez Prezesa UOKiK za stosowanie praktyki naruszczającej zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyższym, PGK wniosło o nie nakładanie kary pieniężnej. Wraz z pismem z dnia 5 października 2012 r. PGK przedłożyło deklarację CIT-8 za 2011 r., rachunek zysków i strat za 2011 r., kserokopię księgi prosektorium, zestawienie osób zmarłych w szpitalu oraz osób zmarłych ogółem, zastawienie stanów i obrotów sprzedaży za okres od stycznia do września 2011 r., zestawienie stanów i obrotów kosztów za okres od stycznia do września 2011 r. Ponadto w ww. piśmie Spółka dokonała wyliczeń łącznej kwoty pobranej opłaty prosektoryjnej i opłaty za ułożenie zwłok za osoby zmarłe w szpitalu. 4 Prezes UOKiK zawiadomił Spółkę o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz o możliwości zapoznania się z aktami sprawy (pismo z dnia 24 października 2012 r.). Przedsiębiorstwo nie skorzystało z uprawnienia do przeglądania akt sprawy. Pismem z dnia 12 listopada 2012 r. Spółka zajęła końcowe stanowisko w sprawie. PGK wskazało, iż prowadzenie prosektorium oraz wykonywanie czynności prosektoryjnych odbywało się na podstawie przepisów ogólnych, umowy cywilno-prawnej i przepisów wewnętrznych porządkujących zasady postępowania oraz odpłatności. Przedsiębiorstwo podniosło, iż użycie w cenniku nazwy „opłata prosektoryjna” było niefortunne i mogło zostać niewłaściwie zrozumiane. W opinii Spółki opłata ta mogła nosić nazwę opłaty kancelaryjnej lub administracyjnej lub o zbliżonym znaczeniu. Przedsiębiorstwo wskazało, iż nazwa opłata prosektoryjna sama w sobie nie jest ustawowo nieprawidłowa, sprzeczna z ustawą ani też nie oznacza czynności ustawowo zwolnionych od opłat a jest to czytelne i oczywiste także w świetle cennika, jego pkt 2, gdzie czynność mycia, okrycia i wydana zwłok osób zmarłych w szpitalu jest pozycją nieobjętą opłatą podobnie jak pkt 8, stanowiący o opłacie za przechowywanie zwłok w urządzeniu chłodniczym do 72 godzin. Przedsiębiorstwo przypomniało, iż ww. opłata obejmowała inne, dodatkowe czynności jak prowadzenie ewidencji osób zmarłych, dokonywanie wpisów i wypisów osób zmarłych, sporządzanie i wydawanie stosownej dokumentacji oraz zwłok zmarłych uprawnionym osobom, rodzinom, przedsiębiorstwom pogrzebowym, a także pełnienie dyżurów przez upoważnionych pracowników czy inne czynności administracyjno-kancelaryjne. Zdaniem Spółki, ww. czynności nie są wymieniane w przepisach prawa a ich wykonywanie jest nie tylko potrzebne ale wręcz niezbędne i wykonywane w stosunku do wszystkich zwłok przyjmowanych do prosektorium, w tym również osób zmarłych w szpitalu w Brodnicy a następnie wydawanych uprawnionym osobom trzecim. Zdaniem Spółki, szczegółowe zestawienie kosztów oraz przyjętych do prosektorium ciał osób zmarłych wskazuje jednoznacznie, że opłaty te znajdowały faktyczne uzasadnienie i konieczność, skoro wykonywane czynności nie były pozorne, a rzeczywiście każdorazowo przez nią wykonywane. Przedsiębiorstwo wskazało, iż w przepisach ogólnych jak i szczególnych dotyczących czynności prosektoryjnych brak jest określenia zasad co do formy czy szczegółowości zapisywania takich czynności, w tym dotyczących cennika. Istotna jest natomiast okoliczność, że pozycja ta była uwidoczniona w cenniku, na pierwszej pozycji przez co czytelna i widoczna, bezpośrednio związana z faktycznymi, niezbędnymi czynnościami. Dalej Spółka podniosła, iż nie można mówić o sprzecznym z prawem działaniu, bowiem opłaty nie były pobierane wbrew ustawowemu zakazowi, nie były sprzeczne z przepisami, nie naruszały przepisów prawa i leżały w uprawnieniach świadczącego usługi prosektoryjne. PGK wskazało, iż w stosunku do wyrażeń i pojęć zawartych w przepisach ustawy i rozporządzenia nie można również stosować wykładni rozszerzającej, albowiem przekraczałaby ona jednoznaczną wolę ustawodawcy wyrażoną precyzyjnymi ustawowymi wyrażeniami opisującymi konkretne czynności jak i sposób ich wykonania. W opinii Przedsiębiorstwa, nie można mówić o naruszeniu przez niego przepisów ustawy o ochronie zbiorowych interesów konsumentów. W oparciu o powyższe Spółka wniosła o umorzenie postępowania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Postanowieniem Nr RBG-244/2012 z dnia 14 listopada 2012 r. Prezes UOKiK doprecyzował zarzut określony w postanowieniu Nr RBG-166/2012 z dnia 29 sierpnia 2012 r. w pkt I, w ten sposób, iż przyjął on następujące brzmienie: 1. naruszeniu art. 25a ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (tekst jednolity: Dz. U. z 2007r., Nr 14, poz. 89, z późn. zm.) oraz art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011r. o działalności leczniczej (Dz.U. 112, poz. 654, z późn. zm.) poprzez bezprawne pobieranie opłaty prosektoryjnej od osób 5 odbierających ciało zmarłego (w przypadku, kiedy zgon nastąpił w szpitalu) ze szpitalnego prosektorium w Brodnicy, co może stanowić naruszenie przepisu art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 2. pobieraniu opłaty za ułożenie zwłok od osób odbierających ciało zmarłego ze szpitalnego prosektorium w Brodnicy, co może stanowić czyn nieuczciwej konkurencji, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jednolity: Dz. U. z 2003r., Nr 153, poz. 1503, z późn. zm.), co z kolei może stanowić naruszenie przepisu art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W związku z powyższym, pismem z dnia 19 listopada 2012r. PGK ustosunkował się do doprecyzowanych zarzutów. Przedsiębiorstwo podniosło w odniesieniu do pobierania opłat za ułożenie zwłok, iż zarzut ten nie znajduje potwierdzenia w stanie faktycznym oraz zebranym w sprawie materiale dowodowym. PGK wyjaśniło, iż opłata ta została określona w stosowanym cenniku wykonywanych usług jak i wyraźnie zapisana w treści ogłoszenia wywieszonego w pomieszczeniu prosektorium z wytłuszczonym zakresem usług bezpłatnych, o których informowano osoby odbierające zmarłych w szpitalu. Spółka zaprzeczyła, iż jej działanie stanowi czyn nieuczciwej konkurencji, nie jest sprzeczne z prawem, dobrymi obyczajami i zasadami współżycia społecznego, albowiem nie narusza interesu innego przedsiębiorcy jak i klienta. Zdaniem skarżonego przedsiębiorcy, Prezes UOKiK podważa jego prawo do wyceny związanej z prowadzeniem prosektorium. Spółka stoi na stanowisku, iż negowanie tego uprawnienia mogłoby wynikać jedynie z wyraźnego ustawowego zakazu lub nakazu (jak to uczynił ustawodawca w stosunku do czynności umycia, okrycia i przechowywania zwłok przez 72 godziny) lub z ustawowego katalogu wykonywanych czynności i prawa do jego wyceny, czy też zwolnienia z opłat. PGK wskazuje, iż w przedmiotowym przypadku nie mamy do czynienia z takim uregulowaniem prawnym, z przepisów nie wynika żadna z tych możliwości. W ocenie Spółki, wykonywanie przez nią usługi ułożenia zwłok stanowi przejaw przestrzegania dobrych obyczajów i zasad współżycia społecznego. Przedsiębiorstwo podnosi, iż ciało zmarłego musi zostać fizycznie wydane, co Spółka, w jej mniemaniu, wykonywała z zachowaniem godności osoby zmarłej oraz jej bliskich, co także mieści się w definicji dobrych obyczajów. Ponadto, PGK wskazało, iż Prezes UOKiK błędnie uważa ułożenie zwłok za czynność związaną bezpośrednio z przygotowywaniem zwłok do pogrzebu, w tym również z czynnościami kosmetycznymi, poprawiającymi wygląd. Przedsiębiorstwo poinformowało, iż wykonywana przez niego usługa polegająca na ułożeniu zwłok zmarłego do przewozu, jest ostatnią z wykonywanych usług prosektoryjnych i w jego ocenie dotyczyła wydania zwłok osobie trzeciej lub zakładowi pogrzebowemu i polegała na ułożeniu ich w trumnie lub kapsule. Ponadto Przedsiębiorstwo zaprzeczyło, iż jego działania prowadziły do dezinformacji, dezorientacji jak i wywołania błędnego przekonania u klienta, czy wykorzystywania jego ewentualnej niewiedzy lub naiwności. Spółka wskazała, iż układanie ciała zmarłego nie jest wyłącznie czynnością pogrzebową i występuje również przy wydawaniu zwłok z prosektorium, które należy ułożyć w trumnie lub kapsule. Jest to ostatnia usługa prosektoryjna wykonywana w celu przygotowania ciała zmarłego do transportu lub do czynności pogrzebowych. Nadto wskazała, iż umieszczenie w cenniku opłaty za ułożenie zwłok jest w pełni zasadne, bowiem nie wprowadza w błąd i nie narusza obowiązujących przepisów. W oparciu o powyższe, PGK wywodził, iż nie można podnosić, iż opłata ta jest bezprawna skoro brak jest przepisów tworzących jednoznaczne zakazy, nakazy lub katalog wszystkich czynności prosektoryjnych. Zdaniem Przedsiębiorstwa, jeśli ustawodawca chciałby zwolnić od opłat wszystkie czynności prosektoryjne to taki zapis znalazłby się 6 w ustawie. Dalej Spółka wskazała, iż usługa ułożenia zwłok była ogólnie dostępna, odbierający zwłoki mógł z niej skorzystać, natomiast w przypadku możliwości samodzielnego jej wykonania, nie musiał zlecać tego Spółce. W ocenie PGK, nie było przymusu korzystania z jego usług w tym zakresie, na potwierdzenie czego wskazano, iż opłata za ułożenie zwłok nie była pobierana przy wydawaniu zwłok dzieci lub płodów. Jak poinformowało Przedsiębiorstwo, jako jedyne prowadziło działalność prosektoryjną na terenie miasta Brodnicy i jej zaprzestanie, w jego opinii, byłoby działaniem na niekorzyść mieszkańców miasta i powiatu. PGK określił to jako działanie w stanie wyższej konieczności i dla dobra ogółu, wynikające z potrzeby zaspokajania wyższych potrzeb mieszkańców. Skarżony przedsiębiorca ponownie wskazał, iż działalność prosektoryjna była dla niego deficytowa. Przedsiębiorstwo przyznało, iż usługa ułożenia zwłok jest czynnością występującą zarówno wśród prosektoryjnych jak i w przygotowaniu do pochówku. Zdaniem PGK, zapis cennika „ułożenie zwłok” obejmuje wyłącznie czynności przygotowania do pogrzebu. Obejmuje również czynność ułożenia zwłok w trumnie lub kapsule do transportu dla celów prosektoryjnych. W przypadku organizowania przez Spółkę pogrzebu zmarłego, ułożenie zwłok związane z samym pogrzebem było również wykonywane. Przedsiębiorstwo tłumaczyło, iż w piśmie do Prezesa UOKiK w sposób niefortunny wytłumaczyło zakres czynności ułożenia zwłok wykowywanej w prosektorium. We wspomnianym piśmie z dnia 23 lutego 2012r. PGK wskazało, iż ułożenie zwłok w obsługiwanym przez niego prosektorium polega na „złożeniu zwłok w trumnie/kapsule, ułożenie różańca, ułożenie książeczki do nabożeństwa, czesanie, poprawki kosmetyczne”. W ocenie Spółki, informacja ta określała różne czynności, zarówno prosektoryjne jak i pogrzebowe. Natomiast pismem z dnia 19 listopada 2012r. PGK chciało wyjaśnić i sprostować wcześniejszą informację w celu przedstawienia rzeczywistego i pełnego stanu sprawy. W konsekwencji, skarżony przedsiębiorca stwierdził, iż pobieranie przez niego opłaty za ułożenie zwłok przy czynnościach prosektoryjnych nie stanowi czynu nieuczciwej konkurencji. Prezes UOKiK ustalił następujący stan faktyczny: Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. z siedzibą w Brodnicy jest przedsiębiorcą wpisanym do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000108691 (rejestracji dokonano dnia 25 kwietnia 2002 r.). Gmina Miasta Brodnicy posiada 100% udziałów w Spółce. Zgodnie z wpisem, przedmiotem działalności przedsiębiorcy są m.in. pogrzeby i działalność pokrewna. (dowód: Krajowy Rejestr Sądowy, karta 13 - 14). W ramach prowadzonej działalności (niezwiązanej z wykonywaniem zadań własnych gminy) w dniu 3 stycznia 2011 r. PGK zawarło umowę z Regionalnym Szpitalem Specjalistycznym im. Dr. Wł. Biegańskiego w Grudziądzu (dalej również: Szpital) o obsługę prosektorium szpitalnego w zakresie wynikającym z obowiązków szpitala określonych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie postępowania ze zwłokami osób zmarłych w szpitalu i innych regulacji prawnych. Zgodnie z postanowieniami ww. umowy do czynności obsługi zwłok zaliczono usługę prosektoryjną: umycie, ubranie i uroczyste wydanie zwłok w sali ekspozycyjnej prosektorium osobie uprawnionej do ich pochowania. Za wykonywane usługi prosektoryjne Szpital zobowiązał się do wypłaty PGK wynagrodzenia w zryczałtowanej wysokości stanowiącej równowartość połowy aktualnie obowiązującego minimalnego wynagrodzenia za pracę brutto podwyższonego o wartość składki na ubezpieczenia emerytalno-rentowe ponoszone przez pracodawcę. Do tak obliczonego 7 wynagrodzenia doliczano podatek VAT. Natomiast PGK za korzystanie z udostępnionych przez Szpital pomieszczeń i urządzeń w celu obsługi zwłok pochodzących spoza placówek należących do Szpitala, zobowiązany był do uiszczania wynagrodzenia w zryczałtowanej kwocie 3 500,00 zł brutto miesięcznie. (dowód: umowa z dnia 3 stycznia 2011 r., karta 15 – 17) PGK w stosowanym przez siebie Cenniku usług prosektoryjnych , który obowiązywał od 3 stycznia 2011 r. do 30 września 2011 r. (ze zmianą z dnia 29 czerwca 2011r.), zamieściło m.in. opłatę prosektoryjną (pobieraną od wszystkich, niezależnie od tego, czy osoba zmarła w szpitalu, czy też poza nim) w wysokości 140,40 zł brutto oraz opłatę za ułożenie zwłok (pobieraną od wszystkich, niezależnie od tego, czy osoba zmarła w szpitalu, czy poza nim) w wysokości 45, 36 brutto. (dowód: Cennik usług prosektoryjnych, karta 20) W okresie od 1 stycznia 2011r. do dnia 30 września 2011r. do szpitalnego prosektorium w Brodnicy przyjęto 328 osób, z czego 209 osób zmarło w Szpitalu. Ciała zmarłych były wydawane podmiotom świadczącym usługi pogrzebowe. Z wyliczeń przedstawionych przez Spółkę wynika, iż od odbierających zwłoki osób zmarłych w Szpitalu każdorazowo pobierano opłatę za ułożenie zwłok oraz opłatę prosektoryjną, co rachunkowo PGK przedstawił następująco: 209 x (45,36 zł + 140,40 zł) = 38 823,84 zł (brutto) tj. 35 948 zł netto. (dowód: pismo PGK z dnia 14 czerwca 2012r., karta 80, pismo Spółki z dnia 5 października 2012r., karta 115) Umowa z dnia 3 stycznia 2011 r. została wypowiedziana przez PGK w dniu 27 czerwca 2011 r. ze skutkiem na dzień 30 września 2011 r., tzn. Przedsiębiorstwo zaprzestało wykonywania usług prosektoryjnych, w tym stosowania ww. cennika, z dniem 30 września 2011 r. (dowód: wypowiedzenie umowy, karta 18) W okresie dzierżawienia od Szpitala prosektorium, Spółka prowadziła w miejscu swojej siedziby działalność pogrzebową na terenie miasta i gminy Brodnica, Gminy Boborowo, Gminy Bartniczka, Gminy Zbiczno, Gminy Osiek. (dowód: pismo Spółki z dni 14 czerwca 2012r., karta 79) Mając powyższe na uwadze Prezes UOKiK zważył, co następuje: Prezes UOKiK, zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (…) , podejmuje się ochrony interesów konsumentów wyłącznie w interesie publicznym, tzn. wtedy, gdy daną praktyką przedsiębiorcy może być dotknięty każdy konsument w analogicznych okolicznościach. 1 Warunkiem koniecznym do uruchomienia instrumentów określonych w tej ustawie jest zatem zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców naruszają jej przepisy i jednocześnie stanowią zagrożenie dla interesu publicznego, bądź też naruszają ten interes. Niniejsze postępowanie dotyczy podejrzenia stosowania przez Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. z siedzibą w Brodnicy praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na: naruszeniu art. 25a ustawy z dnia 30 sierpnia 1991r. o zakładach opieki zdrowotnej (tekst jednolity: Dz. U. z 2007r., Nr 14, poz. 89, z późn. zm.) oraz art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011r. o działalności leczniczej (Dz.U. 112, poz. 654, z późn. zm.) poprzez bezprawne pobieranie opłaty prosektoryjnej od osób odbierających ciało zmarłego ze szpitalnego prosektorium w Brodnicy; pobieraniu opłaty 1 Por. Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 stycznia 2009r., sygn. akt: XVII Ama 26/08; 8 za ułożenie zwłok od osób odbierających ciało zmarłego ze szpitalnego prosektorium w Brodnicy, co może stanowić czyn nieuczciwej konkurencji, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jednolity: Dz. U. z 2003r., Nr 153, poz. 1503, z późn. zm.). Praktyki te mogły zatem dotyczyć wszystkich potencjalnych klientów PGK, którzy odbierali ze szpitalnego prosektorium zwłoki osób zmarłych w szpitalu. Oznacza to de facto , że przedmiotowe praktyki mogłyby dotyczyć nieokreślonego z góry kręgu adresatów, a zatem mogły naruszać zbiorowy interes konsumentów. Uznać wobec tego należy, iż niniejsze postępowanie prowadzone było w interesie publicznym. Przepis art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, iż przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Natomiast w przepisie art. 24 ust. 2 ww. ustawy zamieszczono przykładowe wyliczenia praktyk zakazanych przez ustawodawcę. Katalog ten wymienia, między innymi, czyny nieuczciwej konkurencji i nieuczciwe praktyki rynkowe. Działania przedsiębiorcy mogą zostać uznane za bezprawne w razie ustalenia, że doszło do naruszenia przepisów innych ustaw, zasad współżycia społecznego oraz dobrych obyczajów. Oceny, czy w danym przypadku możemy mieć do czynienia z praktyką określoną w ww. przepisie, dokonuje się na podstawie ustalenia łącznego spełnienia trzech przesłanek : - działania przedsiębiorcy, - wypełnienie znamion bezprawności, - naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Przedsiębiorca Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…) ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy rozumie się przez to przede wszystkim przedsiębiorcę w znaczeniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity: Dz.U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447, z późn. zm). Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, handlową, budowlaną, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Spółka jest osobą prawną wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego. Prowadzona przez nią działalność wykonywana jest we własnym imieniu w sposób zorganizowany, ciągły i ma charakter zarobkowy. Wobec powyższego, należy stwierdzić, iż Spółka jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…) . Bezprawność działań Drugą z przesłanek koniecznych dla stwierdzenia naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (…) jest bezprawność działań podejmowanych przez przedsiębiorcę. Same przepisy ustawy o ochronie (…) nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Zwrócił na to uwagę Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVII AmA 32/05), wskazując, iż art. 23a ust. 1 ustawy 9 z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów – którego odpowiednikiem w ustawie z dnia 16 lutego 2007 r. jest art. 24 ust. 1 – nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw, gdyż dopiero na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. W związku z tym należy wyjaśnić, jaki jest zakres usług prosektoryjnych i pogrzebowych oraz nakreślić linie rozdzielającą te dwa rodzaje usług, z czego wynikają dalsze konsekwencje opisane w uzasadnieniu do każdego z zarzutów tj. m.in. kwestia odpłatności usług prosektoryjnych oraz możliwość wykonywania usług o charakterze pogrzebowym w prosektorium i pobieranie za to opłat. Dla zobrazowania zakresu usług prosektoryjnych należy posłużyć się przepisami prawa dotyczącymi świadczenia tzw. usług zdrowotnych. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, szpital udzielał pacjentom świadczeń zdrowotnych bezpłatnie, za częściową odpłatnością lub odpłatnie za zasadach określonych w ustawie, przepisach odrębnych lub w umowie cywilnoprawnej. Aktualnie o powyższym stanowi przepis art. 44 ustawy o działalności leczniczej, w brzmieniu: „podmiot leczniczy niebędący przedsiębiorcą udziela świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych ubezpieczonym oraz innym osobom uprawnionym do tych świadczeń na podstawie odrębnych przepisów nieodpłatnie, za częściową odpłatnością lub całkowitą odpłatnością”. Zasady finansowania świadczeń zdrowotnych określa ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2008r., 164, poz. 1027, z późn. zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej mają prawo świadczeniobiorcy wymienieni w przepisach tej ustawy. Są to m.in. osoby objęte powszechnym - obowiązkowym i dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym. Osobom tym, zgodnie z art. 33 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, udziela się świadczeń nieodpłatnie, za częściową lub całkowitą odpłatnością. Jeżeli przepisy odrębne przewidują odpłatność za świadczenia zdrowotne, stosuje się ceny urzędowe. W myśl art. 25a ust. 1 i ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, w razie śmierci pacjenta, szpital miał obowiązek należycie przygotować jego zwłoki w celu ich wydania osobom uprawnionym do pochowania . Zakres czynności należących do obowiązków szpitala związanych z przygotowaniem zwłok pacjenta do wydania osobom uprawnionym do ich pochowania, zgodnie z przepisami tej ustawy określało odpowiednie rozporządzenie wykonawcze. W dniu 25 listopada 2006r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 31 października 2006r. w sprawie postępowania ze zwłokami osób zmarłych w szpitalu. Przepisy obowiązującego do dnia 3 maja 2012r. ww. rozporządzenia Ministra Zdrowia, regulowały wprost, iż osoba wskazana w regulaminie porządkowym szpitala jest obowiązana zwłoki osoby zmarłej umyć, ubrać i wydać osobie uprawnionej do ich pochowania w stanie zapewniającym zachowanie godności osobie zmarłej. Z powyższego można wywnioskować, iż czynności takie należy traktować jako kontynuację świadczeń zdrowotnych i powinny być wykonywane bezpłatnie. Konsekwencją uznania, że szpital ma obowiązek bezpłatnego wykonania tych czynności, jest uznanie, że podwykonawca szpitala tj. w tym przypadku dzierżawca prosektorium, czyli PGK, powinien również wykonywać te obowiązki zgodne z tą normą , czyli bezpłatnie. 10 Na tle aktualnego stanu prawnego należy zauważyć, iż ustawa o działalności leczniczej w przepisie art. 28 wskazuje obowiązki podmiotu leczniczego w sytuacji śmierci pacjenta (poprzednio regulację tą zawierało ww. rozporządzenie Ministra Zdrowia). Art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy o działalności leczniczej stanowi, iż podmiot leczniczy wykonujący działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne jest obowiązany w przypadku śmierci pacjenta należycie przygotować zwłoki poprzez ich umycie i okrycie, z zachowaniem godności należnej osobie zmarłej, w celu ich wydania osobie lub instytucji uprawnionej do ich pochowania, o której mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Wyżej wskazane czynności, zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 ww. ustawy nie stanowią przygotowania zwłok zmarłego pacjenta do pochowania oraz nie pobiera się za nie opłat . Mając powyższe na uwadze uznać należy, iż zarówno ustawa o zakładach opieki zdrowotnej, jak i ustawa o działalności leczniczej nałożyły na szpitale ten sam zakres obowiązków związanych ze śmiercią pacjenta. Wśród usług, do których wykonania zobowiązany jest szpital zaliczyć należy następujące czynności: przechowanie, umycie, ubranie i wydanie zwłok. Czynności te nie stanowią przygotowania zwłok do pochówku, a wiec są czynnościami z zakresu usług prosektoryjnych (w odróżnieniu od usług pogrzebowych polegających na przygotowaniu zwłok do pochówku). Do usług pogrzebowych zaś należy m.in. przygotowanie zwłok do pochówku (w tym odbiór zwłok z prosektorium, ułożenie ciała w trumnie ), przygotowanie miejsca pochówku, wykonywanie (kopanie i zasypywanie) grobu, transport i pochówek zwłok z asystą pogrzebową, uformowanie grobu, ekshumacja zwłok i szczątków ludzkich, usługa spopielenia zwłok, murowanie komór grobowych 2 . Usługi te były już wielokrotnie przedmiotem orzeczeń Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów np. wyrok z dnia 11 maja 1994 r. (sygn. akt XVII Ama 61/93), wyrok z dnia 10 kwietnia 1996 r. (sygn. akt XVII Ama 9/96), wyrok z dnia 20 lutego 2002 r. (sygn. akt XVII Ama 15/01), wyrok z dnia 21 sierpnia 2003 r. (sygn. akt XVII Ama 71/02), wyrok z dnia 28 stycznia 2004 r. (sygn. akt XVII Ama 19/03), wyroki z dnia 25 maja 2006 r. (sygn. akt XVII Ama 98/04 oraz XVII Ama 38/06). W świetle tego orzecznictwa, usługi polegające na przechowaniu zwłok, ich umyciu, ubraniu i wydaniu należą do zakresu usług prosektoryjnych i należy je wyraźnie oddzielić od zakresu usług pogrzebowych wymienionych wyżej. 1. Naruszenie art. 25a ustawy z dnia 30 sierpnia 1991r. o zakładach opieki zdrowotnej (tekst jednolity: Dz. U. z 2007r., Nr 14, poz. 89, z późn. zm.) oraz art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011r. o działalności leczniczej (Dz.U. 112, poz. 654, z późn. zm) poprzez bezprawne pobieranie opłaty prosektoryjnej od osób odbierających ciało zmarłego ze szpitalnego prosektorium w Brodnicy. Zgodnie z art. 25a ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r., Nr 14, poz. 89, z późn. zm.), obowiązującej od dnia 15 stycznia 1992 r., na szpitalu ciąży obowiązek należytego przygotowania zwłok pacjentów zmarłych w szpitalu, w celu wydania ich osobom uprawnionym do ich pochowania. Natomiast § 6 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 31 października 2006 r. w sprawie postępowania ze zwłokami osób zmarłych w szpitalu (Dz.U. Nr 203, poz. 1503), 2 Por. wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 14 czerwca 1995 r., sygn. akt XVII Amr 11/95; wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 14 lipca 1999 r. sygn. akt XVII Ama 28/99; wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 25 września 2000 r. sygn. akt XVII Ama 76/99; wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 28 stycznia 2002 r. sygn. akt XVII Ama 28/01. 11 obowiązującego do dnia 3 maja 2012 r., wskazywał, iż szpital jest obowiązany zwłoki osoby zmarłej umyć, ubrać i wydać osobie uprawnionej do ich pochowania w stanie zapewniającym zachowanie godności należnej osobie zmarłej. Czynności te na gruncie ww. rozporządzenia nie stanowiły przygotowania zwłok osoby zmarłej do pochowania i nie można było pobierać od nich opłat (vide § 6 ust. 2 i 3). W dniu 1 lipca 2011 r. weszła w życie ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.U. 112, poz. 654, z późn. zm.), która pozbawiła mocy obowiązywania ustawę o zakładach opieki zdrowotnej. Przepis art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy o działalności leczniczej stanowi, iż podmiot leczniczy wykonujący działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne jest obowiązany w przypadku śmierci pacjenta należycie przygotować zwłoki poprzez ich umycie i okrycie, z zachowaniem godności należnej osobie zmarłej, w celu ich wydania osobie lub instytucji uprawnionej do ich pochowania, o której mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Przy czym ww. czynności nie stanowią przygotowania zwłok zmarłego pacjenta do pochowania oraz nie pobiera się za nie opłat (vide art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o działalności leczniczej). Na podstawie umowy z dnia 3 stycznia 2011 r. z Regionalnym Szpitalem Specjalistycznym im. Dr. Wł. Biegańskiego w Grudziądzu, PGK obsługiwało prosektorium szpitalne w zakresie wynikającym z obowiązków Szpitala określonych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie postępowania ze zwłokami osób zmarłych w szpitalu oraz innych regulacji prawnych (vide § 1 umowy). Na podstawie ww. umowy PGK obowiązane było do wykonywania czynności obsługi zwłok, do których zaliczono usługę prosektoryjną - umycie, ubranie i uroczyste wydanie zwłok w sali ekspozycyjnej prosektorium osobie uprawnionej do ich pochowania. Za wykonywane usługi prosektoryjne w odniesieniu do osób zmarłych w Szpitalu, PGK otrzymywał wynagrodzenie w zryczałtowanej wysokości stanowiącej równowartość połowy aktualnie obowiązującego minimalnego wynagrodzenia za pracę brutto podwyższonego o wartość składki na ubezpieczenia emerytalno-rentowe ponoszone przez pracodawcę. Do tak obliczonego wynagrodzenia doliczano podatek VAT. Umowa z dnia 3 stycznia 2011 r. została wypowiedziana przez PGK w dniu 27 czerwca 2011r. ze skutkiem na dzień 30 września 2011 r. W dacie 30 września 2011 r. Przedsiębiorstwo zakończyło świadczenie usług prosektoryjnych w szpitalnym prosektorium w Brodnicy. PGK w stosowanym przez siebie Cenniku usług prosektoryjnych , który obowiązywał od 3 stycznia 2011r. do 30 września 2011r. (ze zmianą z dnia 29 czerwca 2011 r.), zamieściło opłatę prosektoryjną (pobieraną od wszystkich, niezależnie od tego, czy osoba zmarła w szpitalu, czy też poza nim) w wysokości 140,40 zł brutto. Z wyjaśnień Spółki wynika, iż stosowana przez nią opłata prosektoryjna to opłata ewidencyjna, pokrywająca koszt wpisu i wypisu zmarłego dokonywanych przez pracownika, koszt pełnienia dyżuru pracownika. Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, iż Spółka wbrew przepisom ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, a od lipca 2011 r. ustawy o działalności leczniczej, pobierała opłatę prosektoryjną w wysokości 140,40 zł od osób odbierających zwłoki osób zmarłych w Szpitalu. Opłata ta była zamieszczona w stosowanym cenniku, udostępnionym konsumentom w prosektorium szpitalnym w Brodnicy. Pobieranie przez PGK opłat godziło w interesy ekonomiczne konsumentów, bowiem zgodnie z umową zawartą ze Szpitalem, Spółka była wynagradzana za wykonywanie czynności prosektoryjnych, natomiast poprzez pobranie opłaty od osób odbierających zwłoki osób zmarłych w Szpitalu, PGK uzyskiwało kolejne, nieuzasadnione wynagrodzenie. Nie sposób zgodzić się z Przedsiębiorstwem, iż pobierana opłata nie jest sprzeczna z prawem. PGK na podstawie umowy zobowiązało się do wykonywania obowiązków, które w świetle obowiązującego prawa należą do Szpitala. Należy zauważyć, iż ww. przepisy prawa w sytuacji, kiedy Szpital samodzielnie prowadziłby obsługę prosektorium, tzn. bez zlecenia, czy też bez oddania prosektorium w dzierżawę 12 podmiotowi trzeciemu, nie byłby uprawniony do pobierania jakichkolwiek opłat od osób odbierających zwłoki pacjenta zmarłego w Szpitalu. Tłumaczenia Spółki, iż koszty składające się na opłatę prosektoryjną były niezbędne do zapewnienia obsługi prosektorium i faktycznie przez nią ponoszone należy uznać za bezzasadne, bowiem to z otrzymywanego wynagrodzenia Przedsiębiorstwo powinno pokrywać koszty działalności prosektoryjnej. Przedsiębiorstwo zawierając umowę o obsługę prosektorium przyjęło na siebie obowiązki Szpitala w tym zakresie, a także jako profesjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinno przewidzieć, czy otrzymywane z tego tytułu wynagrodzenie będzie wystarczające do wykonania obowiązków umownych. Prawdą natomiast jest, iż zgodnie z umową zawartą ze Szpitalem, PGK mogło dokonywać obsługi zwłok pochodzących spoza placówek należących do Szpitala i w tym zakresie pobierać stosowne opłaty. W tym miejscu należy zaznaczyć, iż usługa prosektoryjna posiada specyficzny charakter. Nabywca usług prosektoryjnych jak i pogrzebowych, przeżywając żałobę oraz posiadając niewiele czasu na organizację pochówku jaki i na dokonanie formalności związanych ze śmiercią bliskiej osoby, jest podatny na wszelkie sugestie i zazwyczaj nie dokonuje weryfikacji informacji podawanych przez przedsiębiorcę. W niniejszym przypadku konsumenci mogli nie posiadać wiedzy na temat katalogu usług prosektoryjnych, przez co nie mogli wiedzieć, iż za czynności prosektoryjne PKG otrzymuje wynagrodzenie od Szpitala i nie może domagać się uiszczenia opłaty prosektoryjnej od osoby odbierającej zwłoki ze szpitalnego prosektorium. Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, iż działanie Przedsiębiorstwa, które było sprzeczne z art. 25a ustawy z dnia 30 sierpnia 1991r. o zakładach opieki zdrowotnej (tekst jednolity: Dz. U. z 2007r., Nr 14, poz. 89, z późn. zm.) oraz od dnia 1 lipca 2011r. pozostające w sprzeczności z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011r. o działalności leczniczej (Dz.U. 112, poz. 654, z późn. zm.) stało się przyczyną do stwierdzenia przesłanki bezprawności w przedmiocie pobierania opłaty prosektoryjnej od osób odbierających ciało zmarłego w Szpitalu ze szpitalnego prosektorium w Brodnicy, o której stanowi art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) . 2. Pobieranie opłaty za ułożenie zwłok od osób odbierających ciało zmarłego ze szpitalnego prosektorium w Brodnicy, co stanowi czyn nieuczciwej konkurencji, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jednolity: Dz. U. z 2003r., Nr 153, poz. 1503, z późn. zm.) Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jednolity: Dz. U. z 2003r., Nr 153, poz. 1503, z późn. zm.) [dalej: uznk], czynem nieuczciwej konkurencji jest działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami , jeżeli zagraża lub narusza interes innego przedsiębiorcy lub klienta. Przepis art. 3 ust. 1 uznk stanowi klauzulę generalną, niemniej jednak w doktrynie i orzecznictwie zaakceptowany jest pogląd, iż może on stanowić samodzielną podstawę do uznania praktyki za czyn nieuczciwej konkurencji, pomimo iż nie można go odnieść do któregokolwiek ze stypizowanych czynów wyraźnie zakazanych wymienionych w rozdziale II uznk. 3 Aby działanie przedsiębiorcy mogło być, w kontekście przedmiotowego postępowania, uznane za czyn nieuczciwej konkurencji, powinno spełniać przesłankę sprzeczności z dobrymi obyczajami i jednocześnie zagrażać lub naruszać interes klienta. 3 Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 31 lipca 1995, sygn. akt I ACr 308/95 – „Jeżeli określone działanie nie mieści się w katalogu czynów wyraźnie zakazanych przez ustawę należy na podstawie przewidzianej w art. 3 ustawy klauzuli generalnej, jako uniwersalnego zakazu nieuczciwej konkurencji, ocenić charakter tego działania z uwzględnieniem przesłanek zawartych w tym przepisie.”. 13 Klauzula generalna dobrych obyczajów podlega konkretyzacji na okoliczność danego stanu faktycznego. Zgodnie z poglądem doktryny, sprzeczne z dobrymi obyczajami są działania, które zmierzają do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u klienta , wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności (...) czyli takie działania, które potocznie określone są jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania . 4 W stosunkach z konsumentami „dobry obyczaj” powinien wyrażać się we właściwym informowaniu o przysługujących uprawnieniach, niewykorzystywaniu pozycji profesjonalisty i rzetelnym traktowaniu partnerów umów . Ponadto, mimo, że pojęcie dobrych obyczajów nie jest w prawie zdefiniowane, to, podobnie jak klauzula zasad współżycia społecznego, jest przedmiotem wielu orzeczeń sądowych oraz opracowań doktryny. 5 Wskazuje się, że dobre obyczaje to uczciwe zasady postępowania i ustalone zwyczaje w ujęciu etyczno-moralnym , a na ich treść składają się elementy etyczne i socjologiczne kształtowane przez oceny moralne i społeczne stanowiące uzupełnienie porządku prawnego. W zakresie określenia istoty poszanowania dobrych obyczajów orzecznictwo odwołuje się m.in. do istoty dobrego obyczaju jako szeroko rozumianego szacunku dla drugiego człowieka . Przy takim założeniu sprzeczne z dobrym obyczajem jest np. nierzetelne udzielanie informacji konsumentom. 6 Obowiązek informowania partnera o istotnych (z jego punktu widzenia) okolicznościach dotyczących m.in. przedmiotu świadczenia , a także powinność czynienia tego w sposób prawdziwy, rzeczowy i kompletny – jest cechą generalną prawa umów i wypływa z obowiązku lojalnego kontraktowania. 7 W doktrynie, przybliżając treść omawianego pojęcia, zwraca się także uwagę na fakt, iż wedle tradycyjnego stanowiska dobre obyczaje były oceniane z punktu widzenia zasad etycznych i moralnych, podstawą orzekania zaś miało być „ poczucie godności ogółu ludzi, myślących sprawiedliwie i słusznie ”. Miarę tych wymogów stanowił poziom moralny właściwy godziwemu życiu zarobkowemu i gospodarczemu . Posługiwano się w tym ujęciu pewnym wzorcem w postaci przeciętnego członka danej społeczności, a także odwołaniem do pewnych wartości pożądanych i akceptowanych w obrocie rynkowym. 8 Literatura dopuszcza także dokonywanie stosownych ocen na podstawie norm środowiskowych, a więc o węższym zasięgu oddziaływania. W tym miejscu, ponownie wskazać należy na specyfikę usług prosektoryjnych, a także wyjątkowe położenie konsumenta, który przeżywając żałobę oraz posiadając niewiele czasu na organizację pochówku, jak i na dokonanie formalności związanych ze śmiercią bliskiej osoby, jest podatny na wszelkie sugestie i zazwyczaj nie dokonuje weryfikacji informacji podawanych przez przedsiębiorcę. Z uwagi na to, iż normy postępowania będące „dobrymi obyczajami” mają z reguły charakter moralny i zwyczajowy, nie da się określić zamkniętego ich katalogu. Dopiero zatem w konkretnej sytuacji możliwe jest przypisanie im określonej treści, poprzez ocenę konkretnego postępowania z punktu widzenia ukształtowanej, uczciwej postawy przedsiębiorców - przyjmując za miernik uczciwości ocenę zorientowaną na zapewnienie niezakłóconego funkcjonowania konkurencji przez rzetelne i niezafałszowane 4 K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz , Warszawa 2002 r., str. 804. 5 np. wyrok SA we Wrocławiu z 13 listopada 1991 r., sygn. akt I ACr 411/91, Wokanda 1992/4, J. Szwaja [w:] Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz , Warszawa 2000, str. 122-133, R. Stefanicki, Dobre obyczaje w prawie polskim , Przegląd Prawa Handlowego, 2002/5. 6 wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2005 r. , sygn. akt VI ACa 774/2004. 7 Ewa Łętowska, Prawo umów konsumenckich , Wydanie 2. Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2002, str. 215- 216. 8 zob. A. Kraus, F. Zoll, Polska ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji , Poznań 1929, s. 26 i 171. 14 współzawodnictwo pod względem jakości, ceny i innych pożądanych przez klientów cech oferowanych towarów i usług oraz poszanowanie pozycji konsumentów. Przepis art. 3 ust. 1 uznk odsyła również do przesłanki zagrożenia lub naruszenia interesu innego przedsiębiorcy lub klienta. Pod pojęciem „klienta” należy również rozumieć konsumenta w rozumieniu ustawy o ochronie (…) . 9 Interesy konsumenta można rozpatrywać zarówno w ekonomicznym, jak i pozaekonomicznym wymiarze. Pozaekonomiczny wymiar poszanowania interesów konsumenta przejawia się w narażeniu go na niewygodę, stratę czasu, naruszenie prywatności, naruszenie prawa do uczciwego traktowania w relacjach z przedsiębiorcami. Ponownie należy wskazać, iż na podstawie umowy z dnia 3 stycznia 2011 r. z Regionalnym Szpitalem Specjalistycznym im. Dr. Wł. Biegańskiego w Grudziądzu, PGK wykonywało obowiązki Szpitala określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie postępowania ze zwłokami osób zmarłych w szpitalu oraz innych regulacji prawnych w zakresie obsługi prosektorium szpitalnego. Na podstawie zapisów tej umowy oraz na tle rozważań części ogólnej dotyczącej bezprawności działań Przedsiębiorstwa należy stwierdzić, że omawiana niniejszą decyzją usługa ułożenia zwłok nie mieści się w zakresie usług prosektoryjnych, bowiem stanowi usługę pogrzebową związaną z chowaniem zmarłych, do której m.in. należy przygotowanie zwłok do pochówku (w tym odbiór zwłok z prosektorium, ułożenie ciała w trumnie), przygotowanie miejsca pochówku, wykonywanie (kopanie i zasypywanie) grobu, transport i pochówek zwłok z asystą pogrzebową, uformowanie grobu, ekshumacja zwłok i szczątków ludzkich, usługa spopielenia zwłok, murowanie komór grobowych 10 . W okolicznościach niniejszej sprawy uznać zatem należy, iż po stronie Przedsiębiorstwa istniał obowiązek przygotowania zwłok z zachowaniem godności należnej osobie zmarłej, w celu wydania osobie lub instytucji uprawnionej do ich pochowania. W przypadku osób zmarłych w Szpitalu usługa ta winna być świadczona bezpłatnie na podstawie umowy zawartej przez PGK z Regionalnym Szpitalem Specjalistycznym im. Dr. Wł. Biegańskiego w Grudziądzu, co wynika z uzasadnienia do pierwszego zarzutu. W przypadku zaś zgonów pozaszpitalnych za usługi prosektoryjne PGK mogło pobierać stosowne opłaty. Zważyć jednak należy na przedstawiony wyżej zakres usług prosektoryjnych i ich cel tzn. przygotowanie zwłok do obioru przez uprawnione podmioty. Powyższe świadczy o tym, iż ustawodawca wyraźnie wskazał granice obowiązków szpitala, a także zakreślił jego cel. Spółka błędnie rozumie powyższy obowiązek, ponieważ w toku przedmiotowego postępowania PGK wywodziło, iż jest zobligowane do wydania zwłok osób zmarłych, co wiąże się z koniecznością ułożenia zwłok w trumnie. Takie rozumowanie należy uznać za sprzeczne z zakresem obowiązków, o którym mowa powyżej, bowiem Spółka winna jedynie przygotować zwłoki do odbioru, a faktycznego ich odebrania (przeniesienia ciała do trumny) dokonać powinien uprawniony podmiot. Do zakresu jego usług należy także ułożenie zwłok w trumnie po ich odebraniu z prosektorium i odpowiednim przygotowaniu. Trzeba zatem zauważyć, iż ułożenie ciała w trumnie, wbrew stanowisku Spółki, stanowi usługę pogrzebową ściśle związaną z przygotowaniem zwłok do pochówku i jego dokonaniem. 9 Por. wnioski wynikające z wyroku SOKiK w Warszawie z dnia 20 lutego 2007 r. sygn. akt XVII AmA 95/07. 10 Por. wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 14 czerwca 1995 r., sygn. akt XVII Amr 11/95; wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 14 lipca 1999 r. sygn. akt XVII Ama 28/99; wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 25 września 2000 r. sygn. akt XVII Ama 76/99; wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 28 stycznia 2002 r. sygn. akt XVII Ama 28/01. 15 W omawianym przypadku odbioru zwłok z prosektorium dzierżawionym przez PGK dokonywały zakłady pogrzebowe. Co więcej, ustawodawca w przepisie art. 28 ust. 2 ustawy o działalności leczniczej wyraźnie zaznaczył, iż wykonywane przez Szpital czynności w razie śmierci pacjenta nie stanowią przygotowania zwłok zmarłego pacjenta do pochowania. Należy zatem zapis ten rozumieć w ten sposób, iż szpital nie ma umocowania do wykonywania czynności wykraczających poza ustawowy obowiązek należytego przygotowania zwłok w celu ich wydania osobom uprawnionym do ich pochowania. Podkreślić należy, iż w okresie dzierżawienia przez PGK prosektorium szpitalnego istniał ustawowy zakaz świadczenia usług pogrzebowych na terenie szpitala (vide art. 1 ust. 4 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, art. 13 ustawy o działalności leczniczej). Powyższe świadczy o tym, iż wolą ustawodawcy było rozdzielenie kompetencji szpitala w zakresie postępowania w razie śmierci pacjenta (usługa prosektoryjna) od usług pogrzebowych, których bezwzględnie nie można świadczyć na terenie szpitala. Ponadto należy wskazać, iż w przypadku dowiedzenia się o śmierci osoby bliskiej rodzina zmarłego w pierwszej kolejności dokonuje wyboru miejsca pochówku, ustala termin pogrzebu oraz zleca przeprowadzenie ceremonii pogrzebowej wybranemu zakładowi pogrzebowemu. Zakup trumny dokonywany jest u przedsiębiorcy pogrzebowego, który następnie z trumną stawia się w prosektorium w celu odebrania ciała. Powyższe świadczy o tym, iż to zakład pogrzebowy organizujący pochówek dysponuje trumną i w sposób zapewniający godność osoby zmarłej transportuje ją do domu przedpogrzebowego/swojej siedziby, celem przygotowania zwłok do pochówku - ubrania zwłok, ułożenia w trumnie, ułożenia różańca, wykonania kosmetyki. Wbrew twierdzeniu Spółki, ułożenie zwłok nie jest ostatnią usługą prosektoryjną lecz jedną z usług pogrzebowych. Przesądza o tym fakt, iż przedstawiciel przedsiębiorstwa pogrzebowego przyjeżdża z trumną zakupioną przez rodzinę zmarłego do prosektorium oraz to, iż ułożenie ciała w trumnie jest czynnością ściśle związaną z przygotowaniem zmarłego do pochówku i zwykle kończącą proces przygotowania zwłok do pochówku. Spółka na etapie postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez Prezesa UOKiK wskazała, iż do czynności ułożenia zwłok, zamieszczonej w cenniku usług prosektoryjnych należy: złożenie zwłok w trumnie/kapsule, ułożenie różańca, ułożenie książeczki do nabożeństwa, czesanie, poprawki kosmetyczne. Natomiast na etapie postępowania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów wyjaśniła, iż sformułowanie powyższe było niefortunne, bowiem zakres ww. usługi zawierał elementy prosektoryjne i pogrzebowe. PGK wskazało, iż wykonywało pełną usługę w przypadku, gdy ciało osoby zmarłej było przechowywane w prosektorium i rodzina zmarłego zlecała mu organizację pochówku. Niemniej jednak Spółka przyznała, iż faktycznie wykonywana przez nią w prosektorium usługa polegała na ułożeniu zwłok w trumnie lub kapsule. Co więcej, Spółka dokonując na potrzeby niniejszego postępowania wyliczenia łącznej kwoty pobranej opłaty prosektoryjnej oraz za ułożenie zwłok, potwierdziła, iż obie te opłaty były każdorazowo pobierane od osób obierających zwłoki. O powyższym świadczyć może także faktura przekazana przez Zawiadamiającego, która zawierała dwie pozycje, tj. opłatę prosektoryjną – 140, 40 zł brutto, ułożenie zwłok – 45,36 zł brutto. W takich okolicznościach nie można zgodzić się ze skarżonym przedsiębiorcą, iż pobieranie omawianej opłaty nie było powszechne. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż PGK wykonując usługę ułożenia ciała w trumnie/kapsule wykonywał usługę pogrzebową, którą powinien dokonać zakład pogrzebowy stawiający się w prosektorium z trumną celem odbioru zwłok. Czynność 16 ta wykracza poza zakres przygotowania zwłok w celu ich wydania podmiotom uprawnionym do dokonania pochówku i to zarówno w przypadku zgonów w Szpitalu jak i zgonów pozaszpitalnych. Zadaniem PGK było wyłącznie przygotowanie ciała w taki sposób aby uprawniony podmiot mógł dokonać jego odbioru. Takie działalnie należy ocenić jako sprzeczne z dobrymi obyczajami. Jeśli nawet przyjąć, iż Przedsiębiorstwo wykonywało te usługi w ramach umowy ze Szpitalem, to zgodnie z powyższymi stwierdzeniami, nie powinno pobierać za nie opłat od konsumentów. Nadto, Spółka zamieszczając w Cenniku usług prosektoryjnych opłatę za ułożenie zwłok, wywierała u konsumentów przeświadczenie, iż jest to standardowa usługa, którą świadczy się w prosektorium i którą PGK może wykonywać za odpłatnością. Zaznaczyć należy, iż Przedsiębiorstwo w powyższy sposób narzuciło osobom odbierającym ciało zmarłego w Szpitalu obowiązek uiszczania omawianej opłaty za ułożenie zwłok. W rezultacie działanie Spółki godziło w interesy ekonomiczne konsumentów, jak również naruszyło ich prawo do uczciwego traktowania w relacji z profesjonalistą. Konsumenci poprzez niedostarczenie przez Spółkę właściwej informacji nie mieli świadomości, iż ułożenie zwłok nie mieści się w zakresie bezpłatnych usług prosektoryjnych. Powyższe, w świetle obowiązku właściwego informowania przez przedsiębiorcę o przysługujących konsumentom uprawnieniach, zakazie wykorzystywania pozycji profesjonalisty oraz obligu rzetelnego traktowania partnerów umów, stanowi naruszenie dobrych obyczajów. W tym miejscu należy odnieść się do twierdzeń Spółki, iż przepisy prawa nie wprowadzają zakazu lub nakazu związanego z wyceną usług prosektoryjnych, z czego Spółka wywodzi, iż jej działania nie były bezprawne. Z całą stanowczością podkreślić trzeba, iż Prezes UOKiK analizował działania PGK w zakresie pobierania opłaty za ułożenie zwłok pod kątem naruszenia dobrych obyczajów m.in. w kontekście uczciwego traktowania klientów – osób odbierających z prosektorium ciała zmarłych w Szpitalu, o czym szeroko mowa powyżej. W konsekwencji nieuczciwych działań Przedsiębiorstwa dochodziło do sytuacji, iż konsumenci zmuszeni byli uiścić opłatę za ułożenie zwłok niejako dwukrotnie, tj. na rzecz przedsiębiorcy pogrzebowego - w ramach zleconej usługi pogrzebowej oraz na rzecz Spółki ramach usługi prosektoryjnej . Konkludując, należy uznać, iż naruszenie przez Spółkę dobrych obyczajów (obowiązku właściwego informowania przez przedsiębiorcę o przysługujących konsumentom uprawnieniach i istotnych okolicznościach dotyczących m.in. przedmiotu świadczenia, zakazu wykorzystywania pozycji profesjonalisty, obowiązku rzetelnego traktowania partnerów umów, zakazu wywołania błędnego przekonania u klienta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności) i interesów klienta (konsumenta) (narzucanie, zmuszanie konsumentów do uiszczenia opłaty za ułożenie zwłok niejako dwukrotnie) stało się przyczyną do stwierdzenia przesłanki bezprawności z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W konsekwencji, pobieranie przez PGK opłaty za ułożenie zwłok należy uznać w kategorii czynu nieuczciwej konkurencji, o którym stanowi art. 3 ust. 1 uznk. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów 17 Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów sformułowała definicję negatywną pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzając w art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie (…) , że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W świetle art.1 ust.1 ww. ustawy należy przyjąć, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy są powszechne i mogą dotknąć każdego potencjalnego konsumenta będącego kontrahentem przedsiębiorcy. Przedmiotem ochrony nie są zatem interesy indywidualnego konsumenta lub grupy indywidualnych konsumentów, ale wszystkich – aktualnych lub potencjalnych klientów – traktowanych jako grupa uczestników rynku zasługująca na szczególną ochronę (por. wyrok SA w Warszawie z dnia 10 lipca 2008r., sygn. VI ACa 306/08) 11 . Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 września 2003 r. (sygn. akt: I CKN 504/01) stwierdził, iż: nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów . W ocenie Prezesa UOKiK, praktyki zarzucane Spółce mogły zatem dotyczyć wszystkich jej potencjalnych klientów, którzy skorzystaliby z usług PGK. Zatem stroną umowy zawieranej przez Przedsiębiorstwo mogli być zarówno wszyscy aktualni, jak i wszyscy przyszli, potencjalni klienci zamierzający skorzystać z usług Spółki w zakresie świadczonych przez nią usług. Oznacza to de facto , że przedmiotowe praktyki mogłyby dotyczyć nieokreślonego z góry kręgu adresatów, a zatem mogłyby naruszać zbiorowy interes konsumentów. W tym miejscu należy podkreślić, iż zaniechanie stosowania opisywanych praktyki przez PGK przed wszczęciem postępowania przed Prezesem UOKiK nie zamyka drogi do wydania decyzji w trybie art. 27 ustawy o ochronie (…) . Regulacja art. 27 ww. ustawy wskazuje, iż ustawodawca uznał, iż pomimo zaprzestania przez przedsiębiorcę stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, nie można pozbawić jej antykonsumenckiego charakteru. Tym samym, jeżeli w toku postępowania przed Prezesem UOKiK okaże się, iż przedsiębiorca nie stosuje już zarzucanej mu praktyki, staje się niemożliwe wydanie decyzji nakazującej jej zaniechanie, a jedynie o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Ograniczenie dla organu ochrony konkurencji i konsumentów przy wszczynaniu postępowań wynika jedynie z art. 105 ustawy o ochronie (…) , który stanowi, iż nie wszczyna się postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, jeżeli od końca roku, w którym zaprzestano ich stosowania, upłynął rok. Takie rozwiązanie polskiego ustawodawcy pozwala na uznanie za bezprawne również praktyk mających charakter czasowy, których stosowanie przez przedsiębiorcę zostało zakończone 12 . W niniejszej sprawie nie zaistniały ww. okoliczności, które uniemożliwiłyby podjęcie stosownych działań przez organ ochrony konkurencji i konsumentów tzn. postępowanie zostało wszczęte przed upływem terminu przedawnienia, który nastąpiłby z końcem 2012 r. W związku z powyższym Prezes UOKiK uznał za posiadające podstawę wszczęcie postępowania w sprawie stosowania przez Spółkę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. 11 D. Miąsik [w:] T. Skoczny (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, (…), Warszawa 2009r., s. 962. 12 K. Kohutek [w:] K. Kohutek, M. Sieradzka, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , Warszawa 2008, str. 672. 18 W związku ze spełnieniem przesłanek wynikających z art. 24 ust 1 i 2 ustawy o ochronie (...) należało zachowanie wymienionego przedsiębiorcy uznać za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w pkt I sentencji. Ad II) Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) Prezes UOKiK ma kompetencje do ukarania przedsiębiorcy poprzez nałożenie na niego kary pieniężnej w wysokości do 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeśli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Mając na względzie powyższe oraz stan faktyczny niniejszej sprawy, Prezes UOKiK postanowił skorzystać z uprawnienia do nałożenia kary pieniężnej z tytułu naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzależniona jest wysokość kar nakładanych na przedsiębiorców. W art. 111 przykładowo jedynie wskazano, iż Prezes UOKiK winien wziąć pod uwagę okres, stopień, okoliczności naruszenia przepisów ustawy oraz uprzednie naruszenia przepisów ustawy. Ponadto orzecznictwo wskazuje, że w przypadku kar przesłankami, które należy brać pod uwagę, są m.in.: potencjał ekonomiczny przedsiębiorcy, dopuszczalny poziom kary wynikający z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osiągnąć (por.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2000 r., sygn. akt I CKN 793/98 LexPolonica nr 390244). W roku 2011 przedsiębiorca osiągnął przychód w wysokości 8 945 817,17 zł, co ustalono na podstawie złożonych przez niego dokumentów (karta 116). Maksymalny wymiar kary jaki można nałożyć na przedsiębiorcę wynosi 894 581,71 zł – 10% osiągniętego przychodu w roku 2011. Nałożona przez organ ochrony konkurencji i konsumentów kara powinna ponadto pełnić funkcję represyjną (tj. stanowić dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów), a także prewencyjną, dyscyplinującą (tj. zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości). W zależności od stopnia naruszenia przepisów ustawy, ustala się funkcję prewencyjną lub represyjną za wiodącą. Nakładając karę pieniężną, Prezes UOKiK wziął również pod uwagę konieczność ustalenia, czy określone w tym przepisie naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę tej przesłanki w przypadku stosowania kar pieniężnych wynika bezpośrednio z art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie (…) . Z tego względu, nakładając karę pieniężną, Prezes UOKiK wziął pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, które wskazywać mogą na umyślny charakter naruszenia przez Spółkę zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Spółka musiała mieć świadomość, iż zgodnie z umową zawartą ze szpitalem na obsługę prosektorium szpitalnego za ww. obsługę będzie otrzymywać stosowne wynagrodzenie. Umowa wprost wskazuje jakie czynności należą do obowiązków PGK, tj. umycie, ubranie i uroczyste wydanie zwłok w sali ekspozycyjnej prosektorium osobie uprawnionej do ich pochowania. Zamieszczenie w stosowanym cenniku usług opłaty prosektoryjnej pobieranej również w przypadku osób zmarłych w szpitalu nie 19 można traktować jako przypadek. O powyższym świadczyć może fakt, iż w cenniku Spółka rozróżniała ceny dla „osób zmarłych w szpitalu” i „pozostałych osób” (vide karta 20). Powyższe świadczy o nieprzypadkowym, przemyślanym działaniu. Spółka jest profesjonalistą działającą na rynku usług prosektoryjnych oraz pogrzebowych. Zebrane w trakcie niniejszego postępowania wyjaśnienia i informacje mogą zatem wskazywać na opisane wyżej umyślne działanie. W niniejszym postępowaniu stwierdzono stosowanie przez Przedsiębiorstwo praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów poprzez bezprawne pobieranie opłaty prosektoryjnej od osób odbierających ciało zmarłego ze szpitalnego prosektorium w Brodnicy oraz dopuszczenie się czynu nieuczciwej konkurencji poprzez pobieranie opłaty za ułożenie ciała, czyli naruszenia na etapie wykonywania konkludentnej umowy zawartej z osobą odbierających zwłoki z prosektorium. Przy ustaleniu niniejszej kary należy rozważyć wagę omawianego naruszenia, która winna być ustalana przez pryzmat jego szkodliwości. Nie budzi wątpliwości, iż opisane wyżej praktyki uznać należy za szczególnie nieuczciwe, a co za tym idzie szkodliwe, godzące w interesy ekonomiczne konsumentów. Ad II pkt 1 Mając powyższe na uwadze, a także krótki okres stosowania praktyki (od dnia 3 stycznia do 30 września 2011r.), w oparciu o wartość przychodu skarżonego przedsiębiorcy, ustalono kwotę bazową dla pierwszego naruszenia w wysokości 0,1% , co stanowi kwotę kary w wysokości 8 945,81 zł. W niniejszym przypadku, Spółka wykazała, iż z tytułu prowadzonej działalności prosektoryjnej osiągnęła przychód w wysokości 147 954,70 zł, co stanowi 1,65% całego przychodu. Z uwagi na niewielki udział przychodów przedsiębiorcy z działalności, której dotyczy zarzut naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, zadecydowano o zmniejszeniu o 60 % kwoty bazowej. W wyniku powyższego, ustalono kwotę bazową na poziomie 3 578,33 zł. Po ustaleniu kwoty bazowej należy rozważyć ewentualne wystąpienie okoliczność łagodzących i obciążających, które mają wpływ na wysokość kary. W tym miejscu należy wskazać, iż w niniejszej sprawie zaniechanie stosowania zarzucanej praktyki nastąpiło na etapie wszczęcia przez Prezesa UOKiK postępowania wyjaśniającego. Jednak nie stanowiło ono przejawu woli przedsiębiorcy dążenia do wyeliminowania działań sprzecznych z prawem lecz wynikało z zaprzestania obsługi prosektorium szpitalnego, stąd nie można uznać zaniechania za okoliczność łagodzącą, wpływającą na wymiar kary pieniężnej. Nadto podkreślić należy, iż aktywne współdziałanie z Prezesem UOKiK w trakcie postępowania, w szczególności przyczynienie się do szybkiego i sprawnego przeprowadzenia postępowania, nie oznacza samego tylko wykonywania obowiązków nałożonych na przedsiębiorcę na podstawie art. 50 ustawy o ochronie (…) , np. udzielania odpowiedzi na pisma w terminie, lecz wykonanie czegoś ponad to do czego przedsiębiorca był obowiązany. W niniejszym postępowaniu Spółka nie podjęła szczególnych czynności, które wypełniłyby znamiona aktywnego współdziałania z Prezesem UOKiK. Prezes UOKiK również w niniejszym przypadku stwierdził umyślność naruszenia przepisów prawa. Spółka będąc profesjonalistą, działającym na rynku usług prosektoryjnych oraz pogrzebowych, miała świadomość możliwości obciążania konsumentów stosowymi 20 opłatami oraz będąc stroną umowy ze szpitalem, wiedziała co wchodzi w skład wynagrodzenia za obsługę prosektorium. Podsumowując, Prezes UOKiK uwzględniając okoliczności obciążające podwyższył wymiar kary o 50% - 1 789,16zł. W związku z powyższym, Prezes UOKiK postanowił nałożyć na Spółkę karę w wysokości 5 367 zł , co odpowiada 0,06 % przychodu przedsiębiorcy osiągniętemu w 2011r. i równocześnie stanowi ok. 0,6 % kary maksymalnej. Kara w takim wymiarze jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i współmierna do możliwości finansowych przedsiębiorcy. Prezes UOKiK uznał, że orzeczona kara prawidłowo spełnia zarówno funkcję represyjną, jak i swoje zadania w zakresie prewencji generalnej i indywidualnej, zapobiegając stosowaniu podobnych naruszeń w przyszłości zarówno przez samego przedsiębiorcę, jak i przez innych przedsiębiorców. Ad II pkt 2 Mając powyższe na uwadze, a także krótki okres stosowania praktyki (od dnia 3 stycznia do 30 września 2011r.), w oparciu o wartość przychodu skarżonego przedsiębiorcy, ustalono kwotę bazową dla drugiego naruszenia w wysokości 0,1% , co stanowi kwotę kary w wysokości 8 945,81 zł. W niniejszym przypadku, Spółka wykazała, iż z tytułu prowadzonej działalności prosektoryjnej osiągnęła przychód w wysokości 147 954,70 zł, co stanowi 1,65% całego przychodu. Z uwagi na niewielki udział przychodów przedsiębiorcy z działalności, której dotyczy zarzut naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, zadecydowano o zmniejszeniu o 60 % kwoty bazowej. W wyniku powyższego ustalono kwotę bazową na poziomie 3 578,33 zł. Po ustaleniu kwoty bazowej należy rozważyć ewentualne wystąpienie okoliczność łagodzących i obciążających, które mają wpływ na wysokość kary. W tym miejscu należy wskazać, iż w niniejszej sprawie zaniechanie stosowania zarzucanej praktyki nastąpiło na etapie wszczęcia przez Prezesa UOKiK postępowania wyjaśniającego. Jednak nie stanowiło ono przejawu woli przedsiębiorcy dążenia do wyeliminowania działań sprzecznych z prawem lecz wynikało z zaprzestania obsługi prosektorium szpitalnego, stąd nie można uznać zaniechania za okoliczność łagodzącą, wpływającą na wymiar kary pieniężnej. Nadto podkreślić trzeba wskazać, iż aktywne współdziałanie z Prezesem UOKiK w trakcie postępowania, w szczególności przyczynienie się do szybkiego i sprawnego przeprowadzenia postępowania, nie oznacza samego tylko wykonywania obowiązków nałożonych na przedsiębiorcę na podstawie art. 50 ustawy o ochronie (…) , np. udzielania odpowiedzi na pisma w terminie, lecz wykonanie czegoś ponad to do czego przedsiębiorca był obowiązany. W niniejszym postępowaniu Spółka nie podjęła szczególnych czynności, które wypełniłyby znamiona aktywnego współdziałania z Prezesem UOKiK. Prezes UOKiK stwierdził w niniejszym przypadku umyślność naruszenia przepisów prawa. Spółka będąc profesjonalistą, działającym na rynku usług prosektoryjnych oraz pogrzebowych, miała świadomość możliwości obciążania konsumentów stosowymi opłatami oraz będąc stroną umowy ze szpitalem, wiedziała co wchodzi w skład wynagrodzenia za obsługę prosektorium. Podsumowując, Prezes UOKiK uwzględniając okoliczności obciążające podwyższył wymiar kary o 50% - 1 789,16zł. W związku z powyższym, Prezes UOKiK postanowił nałożyć na Spółkę karę 21 w wysokości 5 367 zł , co odpowiada 0,06 % przychodu przedsiębiorcy osiągniętemu w 2011r. i równocześnie stanowi ok. 0,6 % kary maksymalnej. Kara w takim wymiarze jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i współmierna do możliwości finansowych przedsiębiorcy. Prezes UOKiK uznał, że orzeczona kara prawidłowo spełnia zarówno funkcję represyjną, jak i swoje zadania w zakresie prewencji generalnej i indywidualnej, zapobiegając stosowaniu podobnych naruszeń w przyszłości zarówno przez samego przedsiębiorcę, jak i przez innych przedsiębiorców. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak punkcie II sentencji decyzji. Ad III) Stosownie do art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie (…) , jeżeli w wyniku postępowania Prezes UOKiK stwierdził naruszenie przepisów ww. ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Zgodnie z art. 80 ww. ustawy, Prezes UOKiK rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W punkcie I sentencji niniejszej decyzji organ ochrony konkurencji i konsumentów w wyniku przeprowadzonego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów uznał za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę, o której stanowi art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów stosowaną przez Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. z siedzibą w Brodnicy, polegającą na naruszeniu art. 25a ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r., Nr 14, poz. 89, z późn. zm.) oraz art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.U. 112, poz. 654, z późn. zm.) poprzez bezprawne pobieranie opłaty prosektoryjnej oraz opłaty za ułożenie zwłok od osób odbierających ciało zmarłego ze szpitalnego prosektorium w Brodnicy. Spełniona została zatem przesłanka wynikająca z art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie (…) pozwalająca na obciążenie przedsiębiorcę kosztami przeprowadzonego postępowania, którymi są dla Prezesa Urzędu wydatki w kwocie 50,85 zł związane z prowadzoną w toku tego postępowania korespondencją. W związku z tym postanowiono obciążyć Spółkę kosztami postępowania w wysokości 50,85 zł (słownie: pięćdziesiąt złotych osiemdziesiąt pięć groszy). W związku z powyższym należało orzec jak w pkt III sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie (…) w związku z art. 479 28 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy. 22 W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie III niniejszej decyzji, stosownie do treści art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 32 § 1 i 2 Kodeksu postępowania cywilnego, należy wnieść zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. Z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Dorota Karczewska Otrzymują: 1. Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. ul. Gajdy 13 87-300 Brodnica 2. a/a Do wiadomości: Prokuratura Okręgowa w Toruniu ul. Grudziądzka 45 87-100 Toruń Dot. II Pa 6/12