RGD-11/2015

RGD-61-8/15/MLM Gdańsk , 21 grudnia 2015 r. D ECYZJA NR RGD. 11/2015 Stosownie do art. 33 ust. 4, 5 i 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konku- rencji i konsumentów ( tekst jednolity Dz.U. z 2015 r. poz. 184) - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkuren- cji i konsumentów , po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk nar u- szających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko przedsiębiorcy TAX CARE Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie , uznaje się za prak tykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , określoną w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działania przedsi ę biorcy TAX CARE Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie, polegające na udziela niu konsumentom informacji dotyczących produktów ubezpieczeniowych z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi, w sposób mogący wprowadzić ko n- sumentów w błąd, co do cech tych produktów dotyczących: rodzaju produktu, okresu obo wiązywania umowy, wysokości i częstotliwości wnoszenia składki, przewidywanych przyszłych zysków i korzyści, ryzyka i opłat związanych z pr o- duktem, co może stanowić nieuczciwą praktykę rynkową o jakiej mowa w art. 5 ust. 3 pkt 2 oraz art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 roku o przeciwdzia- ł aniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. z 2007 r. Nr 171, poz. 1206 ze zmianami), a tym samym sta nowić naruszenie art. 24 ust 2 pkt 3 w związku z art. 24 ust. 1 ustawy o o chronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniech a- nie stosowania tej praktyki . II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity Dz.U. z 2015 r. poz. 184) nakłada się na przedsiębiorcę : TAX CARE Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie w związku z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ww. ustawy, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji, karę pieniężną w wysokości 770.990 zł (słownie: siedemset siedemdziesiąt tysięcy dziewięćset dziewięćdziesiąt złotych ), płatną do budżetu pań stwa, III. Na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity Dz.U. z 2015 r. poz. 184) oraz na podstawie art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks post ę- powania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2013 r., poz. 267) w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obciąża się przedsiębio r- cę TAX CARE Spółk a Akcyjna z siedzibą w Warszawie kosztami opisanego na wstępie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe i n- teresy konsumentów oraz zobowiązuje się tego przedsiębiorcę do zwrotu Prez e- Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatu ra UOKiK w Gdańsku 2 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl sowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w kw o- cie … w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. U ZASADNIENIE [1] Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Kons u mentów (dalej: Prezes Urzędu) przeprowadził , pod sygn. akt RGD. 405-63 /14/MLM, postępowanie wyjaśniają- ce, w sprawie ustalenia, czy przy oferowaniu przez przedsiębiorcę TAX CARE SA z siedzibą w Warszawie (zwany dalej: TAX CARE, TC lub Spółka) , produk- tów ubezpieczeń na życie z ubezpieczeniowym i funduszami k apitałowym i (ufk) nie doszło do naruszenia interesów kons u mentów. Jednym z powodów, dla których podjęto sprawę był y liczne skargi jakie Pre- zes Urzędu otrzymywał od konsumentów, którzy zainw e stowali swoje środki w produkt ubezpieczenia na życie z ufk. W swoich wystąpieniach , konsumenci często podnosili, że na sku tek nierzetelnych informacji, udzielanych przez doradców finansowych, nabyli produkt, który nie tylko nie spełnił ich oczeki- wań, ale okazał się być zupełnie inny od tego, przedstawian ego w ofercie. W wyniku podjętych czynności Prezes Urzędu ustalił, że Sp ółka - działając j a- ko pośrednik finansowy - oferował a konsumentom produkty ubezpieczeniowe z ufk różnych ubezpiecz ycieli. Z treści skarg klientów TC, zarówno tych które Prezes Urzędu otrzymał bezp o- średnio , jak i tych przekazanych w trakcie prowadzonego pos tępowania wyj a- śniającego przez przedsiębiorcę, wynika, że w takcie przedstawiania oferty produkt ów z ufk Spółka nie informował a konsumentów ani o cechach produk- tu, ani o ryzyku związanym z tą inwestycją, eksponując jedynie korzyści z wyboru tej formy inwes towania posiadanych środków f inansowych. [2] Mając na uwadze dokonane ustalenia , Prezes Urzędu wszczął przeciwko Spół- ce, postanowieniem nr 133 z dnia 15 lipca 2015 r., postępowanie w sprawie podejrzenia sto sowania praktyk naruszających zbiorowe interesy ko nsu- mentów. Do akt tego postępowania, postanowieniem nr 134 z dnia 15 lipca 2015 r. został a następ u jące dowody: ― część akt sprawy o sygn. RGD. 405- 63/14/MLM tj.: pismo przedsiębiorcy, z dnia 13 listopada 2014 r. wraz z załączn ikami nr 1, 2 oraz 21, ― 10 skarg k onsumenckich uzyskanych przez Prezesa Urzędu. [3] Przedsiębiorca został zawiadomiony, pismem Prezesa Urzędu z dnia 15 lipca 2015 r., o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów i o postawieniu mu zarzutu dotycząc ego stosowania praktyki określonej w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkuren- cji i konsumentów, polegając ej na udzielaniu konsumentom informacji doty- czących produktów ubezpieczeniowych z ubezpieczeniowymi funduszami k a- pitałowymi, w sposób mogący wprowadzić konsumentów w błąd, co do cech tych produktów , dotyczących rodzaju produktu, okresu obowiązywania um o- wy, wysokości i częstotliwości wnoszenia składki, przewid y wanych przyszłych zysków i korzyści, ryzyka i opłat związanych z produktem, co może stanowić nieuczciwą praktykę rynkową o jakiej mowa w art. 5 ust. 3 pkt 2 oraz art. 4 3 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl ust. 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 roku przeciw działaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. z 2007 r. Nr 171, poz. 1206). [4] Ustosunkowując się do postawionych zarz u tów Spółka, pismem z dnia 19 sierpnia 2015 r., przedstawiła swoje stanowisko w sprawie, podnosząc m.in., co następ uje:  przedsiębiorca w trakcie prowadzonego przez Prezesa Urzędu postępow a- nia wyjaśniającego przedstawił dane świadczące o tym, że dokłada nal e- żytych starań w zakresie szkolenia osób odpowiedzialnych za sprzedaż, wdrażanie programów, poszerzanie wiedzy nt. produktów finansowych ( … ),  w latach 2013 - 2015 Spółka pośredniczyła w zawarciu …. umów dot. ubezpieczeń z ufk , a otrzymane reklamacje dot yczyły jedynie 2% tej licz- by. Spółka obserwuje spadek ogólnej liczby reklamacji np. w roku 2013 wniesiono …. reklamacji, a w roku 2014 już tylko ( … ),  ( … ) Prezes zarządu Spół ki – …. , niejednokrotnie rozpatruje osobi ście re- klamacje wnoszone przez kli entów, kontaktując się z nimi telef onicznie, a w wyjątkowych sytuacjach Spółka podejmuje działania wspó lnie z ubez- pieczycielami – podchodząc do każdego przypadku jednostkowo i w uza- sadnionych przypadkach, przyjmując obciążenia przewidywane w tabe- lach opłat wspólnie z ubezpieczycie lem na wł asny koszt.  Spółka stosuje obowiązujący w grupie kapitałowej …. Kodeks Dobrych Praktyk, zgodnie z postanowieniami którego, pracownicy TC są zobo wią- zani m.in.: ― do dbania o interes kli enta zgodnie z zasadami uczciwości i rzete l- ności, ― poszerz ać swoje kwalifikacje zawodowe (co realnie przekłada się na ja kość świadczonych usług), ― dokładać należytej staranności w przekazywaniu informacji oraz rzeczowo przedstawiać informacje, które mają znaczenie dla danej umowy.  Zdaniem przedsiębiorcy , skargi zg romadzone przez Prezesa Urzędu dot y- czą zdarzeń jednostkowych, indywidualnych… Pomimo pozorności cech wspólnych – opartych na stawianym Spółce zarzucie – nie stanowią one zbiorowych interesów konsumentów, a sumę indywidualnych interesów konsumentów ( … ).  Z p rzedstawionych przypadków w piśmie z dnia 15 lipca 2015 r. nie moż- na wysnuć wniosków, które pozwoliłyby na przypisanie konkretnych prz y- padków jako działania pod wpływem błędu albowiem zgodnie ze stanow i- skiem doktryny, do zaistnienia błędu konieczne są do spełnienia łącznie dwa warunki: a) musi być błędem, co do treści czy n ności prawnej, b) musi być istotny.  Wzorce deklaracji przystąpienia do ube z pieczenia grupowego, zawierają wiele oświadczeń, w tym takie jak: 1. Ośw iadcz am, że przed podpisaniem niniejszej Deklaracji przystąpi e- nia otrzymałem/ a m treść Warunków Ubezpieczenia grupowego na życie i doż ycie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapita łowym (…) . 4 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl 2. Zostałem poinformowany/ na, że ryzyko inwestycyjne związane z przystąpi e niem do Ubezpieczenia ponosi Ubezpieczony (…) , 3. Prawdziwość powyższych informacji potwierdzam własnoręcznym podpisem. 4. Ja niżej podpisany oświadczam, że zostały mi doręczone Warunki Ubezpieczenia do Ubezpieczenia grupo wego na życie i dożycie z Ubezpie czeniowym Funduszem Kapitałowym Światowe Bogactwo wr az z tabelą Opłat i Limitów i Regulaminem Funduszu oraz oświa d- czam, że zostałem poinformowany i akce p tuję, że: a. produkt, do którego przystąpiłem ma formę grupowej umowy ubezpiecze nia na życie i dożycie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapita łowym, b. Produkt ma charakter długoterminowy, okres ubezpieczenia w y- nosi 10 lat, c. Bezkosztowa rezygnacja z ubezpieczenia możliwa jest do 4 dnia roboczego, po zakończeniu Okresu subskrypcji, pod warunkiem złoż enia w plac ó wce Ubezpieczającego, prawidłowo wypełnionego oświ adczenia o rezygnacji z ubezpieczenia i okazania dokumentu tożsamości. Rezygnacja w późnie jszym terminie realizowana jest za pośrednictwem dyspozycji całkowitej wartości wykupu, która zgodnie z zapisami tabeli Opłat i limitów stanowi określony pr o- cent Warto ści rachunku udziałów zgodnie z tabelą (…) , d. produkt nie jest lokat ą bankow ą i w związku z tym nie gwarantu- je osi ągnięcia przez Ubezpieczonego zysku (…), e. Symulacja średniorocznego zysku indeksu wynosi 9,63% (dane za okres od 28.12.2011 r. do 30.12.2011 r.) Zaprezentowany wynik nie jest gwarancją osiągnięcia podobnych wyników w przyszł o ści.  Kiedy strona danej czynności prawnej składa podpis na dokumencie bez uprzedniego zapoznania się z nim, nie myli się, ponieważ świadomie składa oświadczenie woli nie znając jego treści – akceptuje zatem wszyst- kie postanowienia będące w dokumencie [ … ].  Innym przypadkiem, w którym nie można mówić o wystąpieniu błędu – jest sytuacja, w której strona czynności prawnej, znająca otaczającą ją rzeczywistość, rozumiała okoliczności np. zawieranej umowy ale wycią- gnęła z nich niewłaściwe wnioski i podjęła niesłuszną lub nieko rzystną dla siebie decyzję ( … ) Istnieje wysokie prawdopodobieństwo, ze konsument ( … ) kierując się chęcią szybkiego i wysokoprocentowego zysku (w zależn o- ści o d wydania promocji – nawet do 18,2 % na loka cie) zdecydował się na przystąpienie do takiej promocji, nie bacząc na pozostałe w arunki.  Spółka zdaje sobie sprawę z pozycji ko nsumenta w obrocie gospodarczym, a przede wszys tkim z tego, ż e nie jest on profesjon alistą jednakże ochr o- na konsumentów nie powinna uwzględniać ni e dbalstwa przy składaniu przez niego oświadczenia w oli. [5] Pismem z dnia 10 grudnia 2015 r. przedsiębiorca został powiadomiony o za- kończeniu postępowania i skorzystał z prawa do zapoznania się z m ateriałem dowodowym sprawy. P REZES U RZĘDU USTALIŁ STAN F AKTYCZNY , JAK NIŻEJ . 5 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl [6] Spółka TAX CARE SA została zarejestrowana w KRS pod nr 0000303939 w dniu 13 maja 2008 r. Przedmiotem działania Spółki jest m.in. dzi ałalność rachun- kowo- księgowa, doradztwo podatkowe, pozostała finansowa działalność usł u- gowa, gdzie indziej niesklasyfikowana z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszy emerytalnych. Przedsiębiorca należy do grupy kapitałowej Getin Holding. … . Spółka TAX CARE posiadała udziały w następ u jących podmiotach: 1. TC FINANCE Sp. z o.o. z/s w Warszawie ( … posiada TC), 2. TC Doradcy Finansowi Sp. z o.o. SKA z/s w Warszawie ( …. posiada TC). Z dniem 30 października 2013 r. ww. przed siębiorcy połączy li się w jeden podmiot. Spółka oferuje swoje usług przed e wszystkim przedsię biorcom natomiast, ubezpieczenia z ufk są dodatkiem do sprzedawanych usług księgowych . Udział produktów ufk w ogólnej ofercie produktowej Spółki wynosi ok. … %. Ubezpieczenia ufk są oferowane konsumentom, klientom przedsiębiorców , z którymi Spółka TAX CARE współpracuje. Spółka TC posiada ponad 100 plac ó- wek (oddziały, biura o b sługi i inne jednostki) na terenie całego kraju , poprzez sieć których oferowane są różnego rodzaju produkty finansowe, w tym i ubez- pieczenia na życie z ufk. W latach 2012-2014 TC oferow ała konsume ntom produkty ubezpieczeniowe, w tym ubezpieczenia indywidualne i grupowe m.in. następujących przedsię- biorców…. : Obecnie TAX CARE oferuje ubezpieczenia wyłącznie następujących przedsię- bior ców…. : Podstawę współpracy z ubezpieczycielami stanowią zawarte z nimi umowy …. . Zgodnie z oświadczeniem Spółki (pismo z dnia 13 listopada 2014 r.) wszel- kie czynności zwi ązane z prezentacją oferty oraz zawarciem umowy wykonują osoby posi adające licencję agenta ubezpieczeniowego. Przy zawieraniu umów ubezpieczen ia indywidualnego stosowane są wzorce umowne opracowane przez ubezpieczyciela. Spółka nie ma możliwości współ- tworzenia dokumentów kierowanych do konsumentów, może jedynie wnieść zastrzeżenia, gdy zapisy są niekorzys t ne dla Spółki lub klientów. [7] Spółka organizowała szkolenia licencyjne (z a kończone egzaminem) dla swoich współpr a cowników z produktów ubezpieczeniowych towarzystw…. : Szkolenia te był y zgłaszane do K omisji Nadzoru Finansowego. Niezależnie od tego – we dług oświadczenia Spółki - stale prowadzi ona s zkolenia wewnętrzne oraz wstępne dla nowych pracowników, w trakcie których prezentowane są doradcom biznesowym korzyści płynące z etycznego postępowania w rela- cjach z klientami. Ponadto w styczniu 2013 r. Spółka utworzyła specjalną komórkę organizacyjną.., która odpowi ada za szkolenia produktowe i sprze- dażowe. Wprowadzenie do oferty nowego produktu ube z pieczeniowego wiąże się z przygotowaniem szczegółowej dokumentacji dla doradców biznes owych – pracowników Spółki. 6 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl [8] Dnia 25 stycznia 2013 r. Rada Nadzorcza TC podjęła uchwałę w sprawie dzi a- łań mających na celu wzmocnienie nadzoru nad jakością obsługi klientów, w której zobowiązano zarząd Spółki do wdrożenia procesów mających na celu osiągnięcie najwyższych standardów jakości obsługi. W Spółce z ostał powoł a- ny Pełnomocnik Zarządu ds. Jakości, odpowiadający za jakość obsługi klie n- tów i wdrożono procedurę rozpatrywania rekl amacji i skarg. Rada N adzorcza podjęła ponadto uchwałę o wprowadzeniu ograniczenia wieku klientów, którym można zaoferować produkt o charakter ze inwestycyjnym. Produkty te nie mogą być oferowane klientom w wieku powyżej 70 lat. [9] W latach 2013 i 2014 Spółka zawarła łącznie …. umów dot. ubezpieczeń z ubezpiecze niowymi funduszami kapitałowymi. W roku 2013 do Spółki wpłynęło łącznie … skarg i reklamacji oraz … odwo łań od nieuznanych reklamacji, z kolei w roku 2014 było to odpowiednio: … re- klamacji i … odwo łań. Zdaniem Spółki, z naczny spadek liczby reklamacji to efekt wdrożenia zaktua- lizowanych procedur ich rozpatrywania oraz powstania Komitetu Reklamacyj- nego. Do podniesienia poziomu standardów wewnętrznych w tym zakresie przyczyniło się również z pewnością wprowadzenie wzor ów oświadczeń ubez- pieczonego/ubezpieczającego, których podpisanie jest wymogiem zawarcia umowy przez klienta. W oświadczeniu tym zawarte są informacje nt. ryzyk związanych z umową ubezpiecze nia, w tym: ryzyka związanego ze spadkiem wartości instrumentów finansowych, ryzyka kredytowego, ryzyka ograniczenia płynności, ryzyka utraty części środków zgromadzonych w r a mach umów ubezpieczenia. [10] W ramach prowadzonego postępowania zgr o madzono materiał dowodowy w postaci … skarg konsumenckich, które zostały pozyskane od przedsiębior cy, jak i te, które wpłynęły bezpośrednio do Prezesa Urzędu. Zestawienie skarg konsumenckich [k. 1090-1135]. M AJĄ C NA UWADZE ZEBRANY MATERIAŁ DOWODOWY , P REZES U RZĘDU ZWAŻYŁ , CO NASTĘP UJE . [11] Możliwość rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie ko n- kurencji i kon sumentów uzależniona jest od uprzedniego stwierdzenia, czy w jej okolicznościach zagrożony został interes publicznoprawny . Prezes Urzędu jest bowiem uprawniony do realizacji zasadniczego celu powołanej ustawy, którym, zgodnie z art. 1 ust. 1, jest określanie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Istnienie interesu publicznego jest jednocześnie konieczną przesłanką zastosowania sankcji przewidzianych w przepisach ustawy o ochronie konkurencji i konsumen tów. Pojęcie interesu publicznego należy jednak interpretować przez pryzmat a k- sjologii ustawodawstwa antymonopolowego. Sformułowanie „ w interesie pu- blicznym ” oznacza, że ochrona podejmowana jest w interesie państwa, niez a- leżnie od działań jednostek i ni e zależnie od ich interesów. Zgodnie z dotychc zasową linią orzecznictwa naruszenie interesu publiczn o- prawnego ma miejsce, gdy skutkami działań sprzecznych z przepisami prawa 7 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl dotknięty został „szerszy krąg uczestników rynku”, a także, gdy działania te wywołują na rynku inne niekorzystne zjawiska. Istni enie interesu publiczno- prawnego należy oceniać przez pryzmat szerszego spojrzenia, uwzględniają- cego całość negatywnych skutków działań na określonym ry n ku. Użytego sformułowania: „dotknięcie sku t kami działań”, nie można jednak rozumieć w sposób wąski, jako tylko bezpośredniego pokrzywdzenia uczestników rynku. Trzeba tu oceniać całość negatywnych skutków działań przedsiębiorcy, kier u- jąc się ogólnymi celami prawa ochrony konkurencji i konsumentów (por. w y- rok Sądu Najwyższego, III SK 40/07, z dnia 5 czerwca 20 08 r.). Przedmiotowa sprawa ma, w ocenie Prezesa Urzędu, charakter publiczn o- prawny, albowiem dotyczy ochrony interesu szerokiej grupy konsumentów, którzy są lub mogli być klientami TC . Jednocześnie działania prze d siębiorcy, mogą być za kwalifikowane jako sprzeczne z prawem oraz zasadami współż y- cia społecznego i wywoływać negatywne skutki na rynku , w szczególności ujawniające się po stronie słabszych jego uczestników – konsu mentów . [12] W postępowaniu, które kończy niniejsza d e cyzja, Spółce postawiono zarzuty naruszenia art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsu mentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbi o- rowe intere sy konsumentów, z kolei ust. 2 tego artykułu stanowi, że przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się g o dzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rej e- stru postanowień wzorców umowy uznanych za ni edozwolone (pkt 1), 2) naruszen ie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji (pkt 2), 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji (pkt 3). Aby działania przedsiębiorcy mogły zostać uznane za sprzeczne z powołanymi wyżej przepisami art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ni e- zbędne jest wyk a zanie, iż spełniają one łącznie następujące przesłanki: ― ujawniają się w obrocie konsumenckim, a więc dotyczą relacji przedsię- biorca-konsument, ― stanowią działanie bezprawne, ― naruszają zbior owe interesy konsumen tów. [13] Spółka jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o och ronie konku- rencji i konsu mentów, zgodnie z którym pod pojęciem tym rozumie się m.in. przedsiębiorcę w znaczeniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swob o- dzie działalności gospodarczej (tekst jednolity: Dz.U. 2015 poz. 584 ze zmia- nami). Ar tykuł 4 tej ustawy stanowi, iż: 1) przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przy znaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospo darczą, 2) za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakre- sie wykonywanej przez nich działalności gosp odarczej. Stosownie do treści art. 2 ustawy o swobodzie dzia łalności gospodarczej , dzia- łalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwó rcza, budowlana, 8 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kop a- lin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganiz o- wany i ciągły. Z godnie z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i art. 22 1 Kodeksu cywilnego za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej ni e związanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodo wą. W przedmiotowej sprawie okoliczność oferowania przez Spółkę - będącą przedsi ębiorcą - konsumentom produktów ubezpieczeniowych z ufk nie budzi wątpliwości, co przesądza o tym, iż pierwszą z przesłanek art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów należy uznać za speł nio ną. [14] Zdaniem Prezesa Urzędu, za wypełnioną należy uznać także trzecią przesła n- kę analizowanego przepisu , bowiem naruszenie zbiorowych interesów kons u- mentów ma miejsce wtedy, gdy działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów jako zbiorowości, to jest w sytuacji, gdy skierowane jest nie tylko do indywidualnych konsumentów, lecz szerszego, nieograniczonego lic z- bowo kręgu osób, do których dotarła i dotrzeć może oferta przedsiębiorcy. W rozpatrywanej sprawie wymieniony warunek jest spe ł niony, gdyż oferta usług pośrednictwa finansowego oraz produktów finansowych, w tym także związ a- nych z inwestowaniem w produkty ubezpieczeniowe z ufk, przedstawiona przez Spółkę , adresowana była i jest nie do ściśle określonego, konkretnego konsumenta, lecz do z góry nieokreślonej, niemożliwej do zidentyfikowania liczby konsumentów, których sytuacja jest ide n tyczna i wspólna. [15] Za spełnioną należy także uznać drugą z prz e słanek, tj. bezprawność działań przedsiębiorcy, którą s tanowi stosowanie nieuczciwej praktyki rynkowej, o kt órej mowa w art. 5 ust. 3 pkt 2 oraz art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczc iwym praktykom rynkowym (Dz.U. Nr 171, poz. 1206 ze zmianami). Jako bezprawne należy kwalifikować takie zachowania danego przedsiębiorcy, które są sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego lub dobrymi obyczajami, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustal e- nia bezprawności działania w y starczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa (por. Komentarz do ustawy o zwalczaniu nieuczciwej kon- kurencji pod red. Janusza Szwaji, Wyd. CH Beck, Warszawa 2000r., s. 117- 118). Wszczynając przedmiotowe postępowanie Prezes Urzędu postawił przedsię- biorcy zarzuty związane z podejmowaniem przez niego działań bezprawnych, pol egają cych na stosowaniu nieuczciwych praktyk rynkowych. U ZASADNIENIE PRAKTYKI ZWIĄZAN EJ ZE STOSOWANIEM NIEUCZCIWYCH PRAKTYK RYNKOWYCH . [16] Zgodnie z treścią art. 4 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym prakt y- kom rynkowym Praktyka rynkowa stosowana przez przed siębiorców wobec konsumentów jest ni e uczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowania rynkowe prz e- ciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w tra k- cie jej zawierania lub po jej zawarciu. 9 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl [17] Natomias t, w myśl przepisu art. 4 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczc i- wym praktykom rynkowym za nieuczciwą praktykę rynkową uznaje się w szczególności praktykę rynkowa wprowadzającą w błąd. Praktyka ta nie po d- lega ocenie w świetle przesłanek określ onych w ust. 1 tego przepisu. [18] Z kolei na podstawie artykułu 5 tej ustawy działanie wpr owadzające w błą d uznaje się za nieuczciwą praktykę rynkową, gdy w jakikolwiek sposób pow o- duje lub może powodować ono podjęcie przez przeciętnego kon sumenta de- cyzji dotycz ącej umowy, której inaczej by nie podjął. Wprowadzające w błąd działanie może dotyczyć cech produktu, w tym także i dot. ryzyka oraz k o- rzyści związanych z pr oduktem (art. 5 ust. 3 pkt 2 tej ustawy). [19] Tak, jak to stanowi definicja zawarta w art. 2 ust. 7 ustawy o przeciwdział a- niu nieuczciwym praktykom rynkowym, przez decyzję dotyczącą umowy r o- zumie się podejmowaną przez konsumenta decyzję, co do tego, czy, w jaki sposób i na jakich warunkach dokona zakupu lub zapłaci za produkt, bez wzg lędu na to, czy konsument postanowi dokonać określonej czynności, czy też powstrzyma się od jej dokonania, czyli nieuczciwa praktyka rynkowa m o- że dotyczyć decyzji zarówno, co do potencjalnej możl i wości zawarcia umowy, jak i umowy rzeczywiście zawi eranej. P raktyka określona w art. 5 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym prakt y- kom rynkowym odnosi się do decyzji podejmowanych przez przeciętnego ko n- sumenta. Zgodnie z art. 2 pkt 8 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom ry n- kowym przez przeciętnego konsumenta rozumie się konsumenta, który jest dostatecznie dobrze poinformowany, uważny i ostrożny. Oceny tej powinno dokonać się z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych, język o- wych i przynależności danego konsumenta do szczególnej grupy konsume n- tów, przez którą rozumie się dającą się jednoznacznie zidentyfikować grupę konsumentów, szczególnie podatną na oddziaływanie praktyki rynkowej lub na produkt, którego praktyka rynkowa dotyczy ze względu na szczególne c e- chy, takie jak m. in. wiek, wykształcenie, sprawność fizyczną czy umysłową . Wzorzec przeciętnego konsumenta nie jest stały, zmienia się bowiem w z a- leżności od okoliczności konkretnego przypadku. Stopniowy rozwój orzeczni c- twa T rybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej doprowadził do utrwalenia mo delu konsumenta jako konsumenta rozważnego, przeciętnie zorientowan e- go, mającego prawo do rzetelnej informacji niewprowadzającej w błąd, z a- wierającej wszelkie niezbędne dane wynikające z funkcji i przeznaczenia d a- nego towaru. W świetle orzecznictwa TSUE, p oziom percepcji i uwagi konsu- menta różni się w zależności od tego, jakiego produktu dotyczy praktyka ry n- kowa oraz w jakich okoliczno ściach produkt ten jest nabywany 1 . W ocenie Prezesa UOKiK, należy przyjąć w niniejszej sprawie ogólny model przeciętnego konsumenta, przy założeniu, że ze względu na skomplikowany charakter produktu, jakim jest umowa ubezpieczenia z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, jego wiedza na ten temat jest mniejsza, niż w prz y- padku zawierania innego typu umów w życiu codziennym (w tym umów sprz e- daży). Przeciętny konsument będący stroną umowy ubezpieczenia z ufk nie 1 por. C-342/97 Lloyd Schuhfabrik Meyer Rec. 1999, s. I-3819, pkt 26; C-299/99 Philips Rec. 2002, s. I- 5475, pkt 63, a także wyroki z 2007 r. w sprawach C -353/03 Nestle przeciwko Mars, pkt 25; T- 241/05 Procter & Gamble, pkt 43; T-33/04 House of Donut Int, pkt 50-51. 10 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl musi posiadać pełnej (fachowej) wiedzy na temat ubezpieczeń ufk, charakt e- ru opłat, które wiążą się z produktem, czy skutków, które wynikają z zawa r- cia umowy . Jak słusznie podkreśla się w doktrynie „ Model ochrony konsumen- ta rozsądnego zakłada ochronę przez informację i opiera się na założ e niu, że słabszą pozycję konsumenta w stosunku do podmiotu profesjonalnego, wyn i- kającą z braku doświadczenia, nieznajom o ści mechanizmów ryn kowych, a często także braku specjalistycznej wiedzy w dziedzinie gospodarki, fina n sów i rachunkowości, można zrównoważyć przez jego "doinformowanie". Tylko bowiem właściwie zorientowany, świadomy swojej sytuacji ekonomic z- nej, prawnej oraz gospodarczej i możliwości z niej wynikających klient może rozumnie, świadomie i swobodnie podejmować decyzje gospoda r- cze, obciążające go określoną odpowiedzialnością i ryzykiem zmiany r ea- liów gospoda rczych 2 . Jednocześnie należy zauważyć, że stroną takiej umowy są osoby w różnym wieku, o różnym statusie społecznym, czy wykształceniu, jak i zasobności portfela (możliwe jest bowiem indywidualne definiowanie wysok o ści składek, dopasowanych do możliwości fina nsowych konsumenta). M imo posiadania przez przeciętnego kons umenta pewnego stopnia wiedzy ogólnej i orientacji w rzeczywistości nie można jednak uznać, że jego świ a- domość jest na tyle pełna, że zna on „mechanizm dzi a łania” produktów z ufk, czy szczegółowe regulacje prawne dotyczące takich produktów . [20] W postanowieniu o wszcz ęciu postępowania przedsiębiorcy postawiono zarzut stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy kon sumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, pole- gających na udzielaniu konsumentom informacji dotyczących produktów ubezpieczeniowych z ubezpieczeniowymi fundu szami kapitałowymi, w sposób mogący wprowadzić konsumentów w błąd, co do cech tych produktów doty- czących: rodzaju produktu, okresu obowiązywania umowy, wysokości i częst o- tliwości wnoszenia składki, przewidywanych przyszłych zysków i korzyści, r y- zyka i opłat związanych z produktem , co może stanowić nieuczciwą praktykę rynkową o jakiej mowa w art. 5 ust. 3 pkt 2 oraz art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 roku przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. z 2007 r. Nr 171, poz. 1206). [21] Zgodnie z art. 5 w szczególności ust. 3 pkt 2 ustawy o przeciwdziałaniu ni e- uczciwym praktykom rynkowym, za praktykę rynkową uznaje się działanie wprowadzające w błąd, jeżeli dzianie to dotyczy cech produktu i może pow o- dować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie po d jął. W latach 2011-2015 Spółka oferowała i nadal oferuje konsumentom produkty finansowe, w tym także i ubezpieczenia na życie i dożycie z ufk, różnyc h To- warzystw Ubezpieczeniowych. Co do zasady „typowe” ubezpieczenie na życie ma charakter przede wszystkim ochronny. Konsument zawiera umowę okr e- ślającą konkretną sumę ubezpieczenia, wyliczoną przy założeniu wysokości dokonywanych wpłat, wypłacaną w przypa dku zaistnienia konkretnego zda- rzenia ubezpieczeniowego, natomiast ubezpieczenie na życie powiązane z UFK ma charakter ochronno- inwestycyjny. Oznacza to, iż część płaconej 2 E.Rutkowska-Tomaszewska, Naruszenie obowiązków informacyjnych banków w prawie umów ko n- sumenckich , el. Lex 11 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl składki ubezpieczeniowej przeznaczona jest na pokrycie przewidzianej um o- wą ochrony, natomiast pozostała – na zakup jednostek uczestnictwa w ubez- pieczeniowym fun duszu kapitałowym. Ubezpieczenia z ufk mogą rodzić po stronie ubezpieczonego konsumenta ob- o wiązek wniesienia , tytułem składki , jednorazowo lub regularnie, określonych środków pieniężnych . [22] Analiza treści skarg, zarówno przekazanych przez przedsiębiorcę , jak i tych adresowanych bezpośrednio do Prezesa Urzędu wskazuje, że przedsiębiorca zawierając umowy z konsumentami, nie informował ich należycie o cechach produktu, co powodowało podjęcie przez tych konsumentów decyzji o zawa r- ciu umowy, której by nie podpisali, gdyby nie zo stali wprowadzeni w błąd. Z lektury treści skarg ujętych z zestawieniu [k. 1090-1135], można wywieść uzasadnione wnioski , że : A. Przedsiębiorca oferując produkt nie informował swoich klientów nal e- życie o okresie obowiązywania umowy, o wysokości i częstotliwości wnoszenia składki. B. Klienci nie zostali powiadomieni rzetelnie o przewidywanych przyszłych zy skach i korzyściach. C. Klienci nie zostali poinformowani o ryzyku i opłatach związanych z pr o- duktem. D. W momencie podpisywania umowy klienci nie uzyskiwali całości d oku- mentacji dot. produktu, a zawarcia umowy dokonano przy okazji sprzedaży innego produktu np. kredytu, często wskazując wręcz na k o- nieczność zabezpieczenia poprze z ubezpieczenie z ufk. [23] Ad [21] A P rzedsiębiorca oferując produkt nie informował swoich klientów należycie o okresie obowiązywania umowy, o wysokości i częstotliwości wnoszenia skła d- ki. Konsument K.R. stwierdził m.in., że doradca ( … ) tak umie jętnie dobierała i precyzowała słowa, że po rozmowie z w/wym. byłem je dnoznacznie przeko- nany, iż kwota …. zł, podzielona na trzy fundusze (…) będzie jedyną jednora- zową kwotą, jaką będę musiał uiścić z w/wym. tytułu. Dl a tego ogarnęło mnie zdumienie, gdy w maju 2013 r. ot rzymałem od …. sms- a przypominającego, że mam wpłacić kolejną tra n szę w wysokości … zł, z tytułu Ube zpieczenia. Pani ( … ) tak skutecznie unikała wszelkich kontaktów ze mną, jak skutecznie doprowadziła mnie do niekorzystnego rozporządzanie własnym mieniem p o- przez wprowadzenie mnie w błąd, wykorzystując do tego celu; umiejętności krasomówcze siłę perswazji i moje całkowite zaufanie jakim ją obdarzyłem, bowiem byłem przekonany o uczciwości i szczerym działaniu tej Pani, na m o- ją korzyść w imię szeroko pojętego interesu społecznego ( k. 1090-1135, poz. 128). Konsument D.K. … oświadczył: zostałem wprowadzony w błąd (…) ponieważ decydując się na produkt nie zostałem poinformowany o okresie trwania pro- duktu oraz o kosztach wynikających z wcześniejszego ro z wiązania um owy (k. 1090-1135 , poz. 23). 12 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Inne skargi: ― klienta nie poinformowano, że ubezpieczenie dotyczy okresu 10 lat (z a- miast 6 m-cy) - (k. 1090-1135 , poz. 25 ), ― klienta zapewniono, że oba produkty są rozwiązaniami jednorocznymi (w przypadku polisy … okazało się inaczej) – (k. 1090-1135 , poz. 7), ― klienta zapewniano o jednorazowej wpłacie na rok, nie był on zainter e- sowany operacjami finansowymi w perspektywie wieloletniej (zdaniem klienta został on wpr owadzony w błąd) .- (k. 1090-1135, poz. 183), ― klient został wprowadzony w błąd podczas brania kredytu, na który nie zdecydo wałby się, gdyby posiadał informacje o tym, że … żądało dopłat miesięcznych na umowę inwestycyjną w wysokości …. zł (klient posiada już ubezpieczenie na życie). K lienta nie stać na tak wysokie o b ciążen ie miesięczne. – ( k. 1090-1135 , poz. 108), ― podpisując umowę klient otrzymał informację od doradcy, w której do- radca określił produkt „depozytem gwarancyjnym” na …. zł (w rz eczywi- st ości jest to pr ogram regular nego oszczędzania, którego klient nie ocze- kiwał i który wiąże się z opłace niem kolejnych … zł w roku na stępnym .) – (k. 1090-1135 , poz. 154). ― klienta zapewniano, że zakupiony produkt stanowi polisę na okres 3 lat z jednorazowymi wpłatami ze 100% - ową gwarancją kapitału (w rzeczywist o- ści obowiązuje na 10 lat, a klient zobowiązany jest do wpł acania co roku kwoty w wysokości powyżej … ) - (k. 1090-1135 , poz. 208). Z przywołanych skarg wynika, że k lienci nie byli rzetelnie informowani o cza- sie związania się umową. Wielu z nich sądziło, że zawiera umowę dot. pr o- duktu krótk o terminowego np. lokata na 3 lub 6 miesięcy. Tymczasem, jak się później okazało , czas obowią zywania umowy był znacznie dłuższy, zazwyczaj wieloletni. Ponadto, z godnie z oświadczeniami konsumentów to z powodu błędnych informacji, uzy skanych od do radców TC, zawierali oni umowy, nie mając świadomości, iż wiążą się one np. z koniecznością regularnego wnosz e- nia składek. Następstwem takiego stanu niewiedzy i niedoinformowania było to, że konsument nabywał produkt, który w żaden sp o sób nie odpowiadał an i oczekiwaniom ani wyobrażeniom klienta, produkt ten nie był też adekwatny do sytuacji życiowej i finansowej nabywcy, bowiem częstokroć nie było go po prostu stać na spełnienie takiego warunku. Konieczność regularnego opłac a- nia , przez wiele lat, składek mo gł a stanowić zbytnie obciążenie dla budżetu domowego konsumenta , na które nie był on przygotowany . Ponadto, co też nie było wiadome od początku kons umentowi, rozwiązanie umowy wiąże się często z utratą całości lub znacznej części środków dotyc h czas wpłaco nych. Taka sytuacja może być dla konsumenta nie tylko niekomfortowa, ale też wy- jątkowo niekorzystna i przerastająca jego możliwości finansowe. Z jednej bowiem strony ubezpieczony może nie być w stanie spełnić warunku regula r- nego wnoszenia składki , z drugiej natomiast musi pogodzić się z utratą sw oich pieniędzy, w wypadku rez ygnacji z umowy. Wielu klientów, po zrozumieniu rzeczywistej konstrukcji i struktury produktu i jego specyfiki mogło odczuwać konfuzję i zdezorient owanie, obarczając winą z a powstałą sytuację doradcę, który powinien był zaproponować produkt ade- kwatny i odpowiadający potrzebom i możliw o ściom klienta. 13 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl [24] Ad [21] B Klienci nie zostali powiadomieni rzetelnie o przewidywanych przyszłych z y- skach i korzy ściach . Konsumentka D.K informując Tax Care o jako ści obsługi wskazała, że doradca informował o przewidywanych zyskach kwartalnych, które miały wpływać sy s- tematycznie na konto klientki , począwszy od pierwszego kwartału (miało to być około … zł) natomiast nie wspomniał, nie uprzedził, iż produkt , w rzeczy- wistości, zamiast obiecanych zysków będzie z każdym miesiącem przy nosił straty. (k. 1090-1135 , poz. 13). Inne skargi konsumentów. ― klientowi przekazano nieprawdziwe informacje i nie mające pokrycia obiet nice co do ostatecznego wyniku finansowego jaki miał gwarantować produkt (k. 1090-1135 , poz. 31), ― klienta błędnie poinformowano, że będzie otrzymywał co kwartał odsetki w formie „renty” (nie otrzymał ich), zapewniono go o bezpiecznych z y- skach – (k. 1090-1135 , poz. 34), ― klienta zapewniano o 100% gwarancji ulokowanego kapitału i możliwości jego wy płaty po upływie pół roku) – (k. 1090-1135 , poz. 84), ― klientowi nie zostały przedstawione istotne informacje dotyczące produ k- tu. Przedstawiono mu symulację średnioro cznego zysku indeksu. Wskaza- no, że wynik może być wyższy, zamiast tego, że należy liczyć się też ze stratą. – (k. 1090-1135 , poz. 115), ― klientowi przedstawiono obietnice w zakresie ostatecznego wyniku finan- sowego (brak odzwierciedlenia w obecnym stanie faktycznym) (k. 1090- 1135 , poz. 124), ― klient został poinformowany, że po 12 miesiącach zmieniło się oproce n- towanie na 6,3% (wg wcześniejszych ustaleń miało wynosić 8,53% mi e- sięcznie przez pierwsze 2 lata przy składce… , a od 3-iego roku do 10-tego roku 6,3% netto) – ( k. 1090-1135 , poz. 146.), ― klienta zapewniano o 12% zysku (w rzeczywistości ubezpieczenie przynos i- ło str aty) – (k. 1090-1135 , poz. 146), ― doradca poinformował klienta, że umowa lokat bankowych w … jest za- warta na okres 3 m- cy na 25%, a „…” na okres 12 m- cy na 5% oraz obiecał gwarantowane oprocentowanie produktów (z późniejszych informacji otrzymanych przez klienta wynika, że poniósł on straty finansowe, mimo gwarantowanego 5% zysku po upływie roku) - (k. 1090-1135 , poz.165). W trakcie zawierania umowy dot. produkt ów ubezpieczenia z ufk konsumenci nie byli należycie informowani o ewentualnych zyskach i korzyściach. Często na skutek zapewnień doradcy konsumenci byli przeświadczeni, że zyski z i n- westycji są gwarantowane . Tymczasem, w rzeczywistości przedmiot owe pro- dukty nie zakładały stałych z y sków. Często, podczas prezentowania oferty, w yniki przedstawiane przez doradców , dot yczące spodziewanej efektywności produktu , były historyczne lub progno- zowane, natomiast klienci, nie rozumiejąc charakteru produktu sądzili, że podobnie, jak w przypadku lokat bankowych zyski są przewid ywalne. [25] Ad [21] C 14 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Klienci nie zostali poinformowani o ryzyku i opłatach związanych z produ k- tem. Konsument M.P … skład a jąc reklamację poinformował m.in., że Podczas roz- mowy przed sprzedażą produktu nie wyjaśniono mi czym jest produkt struk- turyzowany oraz jak działa ( … ) nie wspomniano ani słowem o ryzyku związa- nym ze spad kiem wartości indeksów (k. 1090-1135 , poz. 40). Konsument J.B z … składając reklamację podniósł m.in., że wiedząc o opła- tach, o których nie zostałem poinformowany i które nie zostały mi prze dsta- wione nigdy bym się nie zdecydował na takie ubezpieczenie (…). Moim zda- niem idąc do placówki bankowej powinienem być poinformowany szczegółowo do jakiego ubezpieczenia lub inwestycji przy stępuję. Człowiek nieznają cy prawa bankowego korzystający z usług doradcy jest święcie przekonany, że osoba która doradza robi to tak, aby klient wiedział do czego przystępuje i był poinformowany o wszystkich warunkach, możliwych aspektach ubezpi e- czenia bądź lokaty, a przede mną zostało to ewidentnie zataj one (k. 1090- 1135 , poz. 57). Z treści innych skarg: ― klienta nie poinformowano o konieczności wnoszenia opłaty za zarządz a- nie, która obniża wartość wpłacanej kwoty – (k. 1090-1135 , poz. 11), ― klienta błędnie poinformowano o opłatach związanych z wypowiedzeniem umowy – (k. 1090-1135 , poz. 17), ― klienta nie poinformowano o okresie trwania produktu oraz o kosztach wynikaj ących z wcześniejszego rozwiązania umowy – (k. 1090-1135 , poz. 23), ― klienta nie poinformowano o kwotach po trąceń i opłat – (k. 1090-1135, poz. 53), ― klient nie został poinformowany o „opłacie za zarządzanie” – (k. 1090- 1135, poz. 60), ― klienta nie poinformowano o wysokiej kwocie opłaty likwidacyjnej – (k. 1090-1135, poz.70). Treść przywołanych skarg wskazuje, że klienci TC nie byli rzetelnie inform o- wani o wszystkich obowiązujących ich opłatach, ponoszonych w związku z z a- wartą umową, jak również o wysokości opłat , jakie zostaną pobrane w w y- padku rezygnacji z umowy. Tymczasem produkty oferowane przez S półkę wiązały się nie tylko z regularnymi opłatami , ale także w wielu wypadkach umożliwiały , w razie wypowiedzenia umowy, pobranie opłat likwidacyjnych w znacznych wysokościach, często wynoszących 100% zgromadzonych środków. Co więcej, przez okres trwania umowy klient zobowiązany był do ponoszenia różnego rodzaju innych opłat należnych ubezpieczycielowi , tzn. np. opłaty za zarządzanie, opłaty administracyjnej, czy opłat doraźnych związanych z okr e- śloną czynnością dotyczącą produktu. Opłaty był y pobierane regularnie lub jednorazowo, ale zawsze prowadziły do zmniejszenia stanu środków zgrom a- dzonych przez konsumenta. Inni konsumenci oświadczyli: ― klienta nie poinformowano o ryzyku inwestycyjnym oraz o tym, że wpł a- cone pieniądze zamieniane są na jednostki uczes tnictwa (k. 1090-1135, poz. 80), 15 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl ― nie poinformowano klienta o ryzyku związanym ze spadkiem wartości i n- deksów, r y zyku utraty części składki jednorazowej, ryzyku wynikającym z ograniczonej pły n ności produktu, o ryzyku inwestycyjnym oraz o tym, że wartość funduszy może zostać dobrowolnie określona przez agenta kalk u- lacyjnego, a także o tym, że wartość udziału jednostkowego może ulegać istotnym zmianom w trakcie trwania okresu ubezpieczenia. – (k. 1090- 1135, poz. 81), ― klienta nie poinformowano, że długoterminow e ubezpieczenie to przymu- sowe in westowanie w fundusze inwestycyjne i ponoszenie różnych stałych kosztów, a nawet strat w ulokowanych oszczędnościach (klienta nie poi n- formowano o tym, że produkt charakteryzuje się ryzykiem) - (k. 1090- 1135, poz. 93), ― klientowi zaoferowano produkt o wysokim stopniu ryzyka inwestycyjnego, w powiązaniu z produktem o fikcyjnym charakterze ubezpieczeniowym (gwarancyjnym), pomimo braku skłonności klienta do ponoszenia takiego ryzyka – (k. 1090-1135, poz. 114), ― klientowi nie zostały przedstawione istotne informacje dotyczące produ k- tu. Przedstawiono mu symulację średniorocznego zysku , indeksu. Wskaza- no, że wynik może być wyższy, zamiast tego, że należy liczyć się też ze stratą - (k. 1090-1135, poz. 115), ― klient nie został poinformowany o ryzyku związanym ze spadkiem wart o- ści , ryzyku utraty części składki, ryzyku wynikającym z ograniczonej pły n- ności zakupionego produktu, ryzyku inwestycyjnym oraz o tym, że wa r- tość funduszy może maleć, a także o tym, że wartość polisy może ulegać istotnym zmianom w trakcie trwania okresu ubezpieczenia. Klient nie uzyskał także informacji dotyczących opłat adm inistracyjnych – (k. 1090- 1135, oz. 140), ― klient nie został poinformowany o tym, że w przypadku wycofania się z produktu przed upływem 10 lat skutkuje to ogromną stratą finansową, produkt wiąże się z d u żym ryzykiem i brakiem ochrony kapitału, istnieją wysokie opłaty likwidacyjne - (k. 1090-1135, poz. 230). Treść złożonych skarg i reklamacji wskazuje, że konsumenci, w większości przytoczonych sytuacji n ie mieli żadnej wiedzy nt. rodzaju produktów oraz ryzyku inwestycyjnym, związanym z ubezpieczeniem z ufk. Tymczasem pr o- dukty te są obarczone ryzykiem inwestycyjnym i nie gwarantują stałych zy- sków, co więcej nie jest ró w nież wykluczony wynik ujemny. [26] Ad [21] D Wielu klientów, w momencie zawierania umowy nie otrzymało całości dok u- mentacji dot. produktu (OWU, Tabela Opłat i Limitów), a - co wynika także ze skarg - sprzedaży dokonano przy okazji sprzedaży innego produktu np. kr e- dytu, często wskazując wręcz na konieczność jego zabezpieczenia, poprzez ubezpieczenie z ufk. Konsumenci J.J i P.M składając reklamację wskazywali m.in., że Pani ( … ) nie poinformowała Nas o ogólnych warunkach ubezpieczenia ( … ) mało tego, zaraz po podpisaniu umowy ZABRAŁA wszystkie dokumenty, nie dając możliwości swobodnego zapoznania się z ich tr e ścią (k. 1090-1135, poz. 22). 16 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Konsumentka E.S … oświadczyła; Kredyt chciałam wziąć na rok czasu i spłacać comiesięczne raty ( … ) doradca ( … ) zaoferował mi również dodatk owe ubez- pieczenie jako p odstawowy element, bez którego nie otrzymałabym kr edytu (k. 1090-1135, poz. 116). Inni klienci zarzucili TC: ― klientów nie poinformowano, że poza lokatą podpisali także polisę oraz nie udzielono im informacji o braku możliwości wypłacenia całości śro d- ków be z kosz tów – (k. 1090-1135, poz. 10), ― klientki nie poinformowano o tym, że biorąc kredyt w kwocie … tys. z ł, Bank wpisuje kwotę kredytowania w wysokości …zł (z czego kwota … zł przeznaczona została na inwestycj ę w polisę na życie ...)- (k. 1090-1135, poz. 12), ― klientowi udzielono kredyt obrotowy na kwotę … tys. zł bez wcześnie jszej informacji o przeznaczeniu … na konto planu emerytalnego, a nie w celu ubezpieczenia kredytu – (k. 1090-1135, poz. 15), ― klienta nie poinformowano o możliwych zabezpieczeniach kred ytu, pomi- nięto kwestie ubezpieczenia na życie, brak bi e żącej informacji ze strony doradcy, błędne zapewnienia o zwrocie całej kwoty w razie rezygnacji z polisy – (k. 1090-1135, poz. 37), ― z klientem podpisano umowę, która nie miała prawa być zawarta ze wzgl ędu na poważny stan zdrowia klienta – (k. 1090-1135, poz. 64), ― klient został poinformowany, że polisa stanowi integralną część pożyczki, którą otrzymał w …. (w rzeczywistości jest to dodatkowy pr odukt) – (k. 1090-1135, poz. 69), ― klienta zapewniano, że produkt stanowi rachunek oszczędnościowy w formie IKE z gwarancją kapitału i bezpiecznym gwarantowanym zyskiem (w rzeczywistości jest to program regularnego długoterminowego oszczę- dzania, który cały kapitał klienta inwestuje w fundusze bez gwarancji k a- pitału i zysku) – (k. 1090-1135, poz. 72), ― klientka zainteresowana był a kredytem w wysokości ok … zł . Dodatkowo zaoferowano jej ubezpieczenie, jako wymagalną formę zabezpi eczenia kredytu. Po roku czasu kiedy chciał a m dowiedzieć się ile muszę spłacić , okazało się, ż e: - nie mam kredytu tylko rachunek bankowy w … z linią debet o wą w wyso- kości …. zł, - od początku nie spłacałam rat kredytu tylko raty odsetkowe … , - I co najgorsze suma zadłużenia wynosi … zł z czego …. zł została przela- na na ubezpieczenie TU na Życie … , z którego rezygnacja wi ąże się z karą w wysokości 80% wpłaconych środków – o czym nie została m poinformo- wana. Nadmienię, że nie podpisałam żadnych dokumentów zwią zanych z ubezpieczeniem… (k. 1090-1135, poz. 116), ― zgodnie z wyjaśnieniami klienta umowa ubezpieczeniowa została mu przedstawiona nieświadomie do podpisu jako „rzekome i obowiązkowe zabezpieczenie kredy tu” – (k. 1090-1135, poz.120), ― klienta błędnie poinformowano, że do kredytu zobowiązany jest posiadać także indywidualne ubezpieczenie inwestycy jne(w rzeczywistości nie było ono wymagane)- (k. 1090-1135, poz. 187), 17 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl ― przy podpisaniu umowy kredytowej klien towi zwiększono kwotę kredytu o ….zł informując go, że jest to ubezpieczenie kredytu (co istotne kredyt jest ubezpieczony w … i ubezpieczenie zawarte jest w kwocie kredytu na ponad ….zł) - (k. 1090-1135, poz. 160), ― klient nie otrzymał żadnych tabel opłat ani regulaminów (została mu j e- dynie wręczona pierwsza strona deklaracji, na której znajdują się wyłąc z- nie jego dane osobowe) – (k. 1090-1135, poz. 106), ― klient przy podpisywaniu umowy nie otrzymał certyfikatu, jak również umowy na ubezpieczenie, umowy o kredyt obrotowy oraz informacji nt. wysokości odsetek pobieranych od kredytu – (k. 1090-1135, poz. 109), ― klient podpisując umowę pożyczki hipotecznej nie otrzymał do obecnej chwili deklaracji przystąpienia do grupowego ubezpieczenia na życie i d o- życie w TU …. - (k. 1090-1135, poz. 121), ― klientowi nie dostarczono żadnych regulaminów ani warunków ubezpi e- czenia- (k. 1090-1135, poz. 144), ― klientowi nie dostarczono przed podpisa niem Deklaracji przystąpienia ob- owiązujących Warunków Ubezpieczenia wraz z z a łącznikami - (k. 1090- 1135, poz. 204), ― klient był przeświadczony, że po 6 miesiącach może dokonać wypłaty środków, z zyskiem, nie otrzymał dokumentów, nie otrzymał i nformacji nt. opłat i ich wysok o ści - (k. 1090-1135, poz. 259). Z treści oświadczeń klientów Spółki wynika, że produkty z ufk zostały sprze- dane konsumentom często bez ich wiedzy i woli. S ugerowanie, czy zatajanie przed konsumentami istotnych dla nich informacji nt. charakteru inwestycji czy konieczności ubezpieczenia innych produktów produktem z u fk należy ocenić jako działanie nie tylko nieetyczne, ale również i naruszające podst a- wowe zasady współżycia społecznego oraz d obre praktyki kupieckie. Także i ograniczanie konsumentom dostępu do dokumentów, w których treści zawarte by ły warunki regulujące ich prawa i obowiązki związane z produktem z ufk, poprzez niedo starczenie we właściwym czasie kompletnych materiałów jest działanie nieuczciwym. W szczególności, wobec tych którzy mieli możl i- wość w określonym czasie do bezkosztowego odstąpienia od um owy. Zdaniem Prezesa Urzędu wszystkie te okoliczności łącznie spowodowały, że klienci TC działając pod wpływem błędu , spowodowanego nierzetelnymi i nie- pełnymi informa cjami dot yczącymi oferowanych produktów oraz ulegając perswazji i sugestii ze strony doradców TC zaangażowali swoje środki finan- sowe mniej lub bardziej świadomie w produkt finansowy, którego charakteru ani zasad funkcjonowania nie znali i nie rozumieli. [27] Inne zarzuty podniesione w skargach i reklamacjach: ― klientowi błędnie zaoferowano produkt (produkt przedstawiono jako lok a- tę, w rzeczywistości było to ubezpieczenie) – (k. 1090-1135, poz. 27), ― klient nie otrzymał informacji o tym, że część środków będzie inw estowa- na w fundusz inwestycyjny z ubezpieczeniem – (k. 1090-1135, poz. 47), ― klienta zapewniano, że produkt stanowi rachunek oszczędnościowy w formie IKE z gwarancją kapitału i bezpiecznym gwarantowanym zyskiem (w rzeczywistości jest to program regularnego długoterminowego oszczę- dzania, który cały kapitał klienta inwestuje w fundusze bez gwarancji k a- pitału i zysku) – (k. 1090-1135, poz. 72), 18 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl ― klient został poinformowany, że umowa nie ma de facto nic wspólnego z ubezpieczeniem, wpłacana składka jest jednoraz owa, a zastosowana for- ma prawna ma na celu jedynie ominięcie podatku od lokat kapitałowych – (k. 1090-1135, poz. 91) , ― z klientem zawarto umowę (ubezpieczenie na rzecz TU… ) wbrew jego wo- li i wiedzy, produkt w wielu postanowieniach nie pokrywa się z ofertą j a- ka została prze dstawiona klientowi – (poz. 96), ― klientowi zaoferowano produkt o skomplikowanej konstrukcji, pomimo je- go znikomej wiedzy nt. zasad funkcjonowania ryn ków finansowych – (k. 1090-1135, poz. 174), ― informacje przekazano klientowi w ten sposób i w tej formie, że nie miał on świadomości, iż część środków będzie inwestowana w fundusz inwest y- cyjny z ubez pieczeniem, a zamiast lokaty bankowej proponuje mu się produkt ubezpieczeniowy – (k. 1090-1135, poz. 176), ― klienta poinformowano, że polisa stanowi długoterminową, bardzo k o- rzystną lok a tę, z której będą wynikały korzyści finansowe co kwartał, co miało być gromadzone na oddzielnym koncie (w rzeczywistości była to forma ubezpieczenia na życie, o czym klient nie wiedział) – (k. 1090-1135, poz. 207), ― klien ta nie poinformowano, że zakupiony produkt jest planem inwestycy j- nym, kt óry nie jest objęty gwarancją kapitału - (k. 1090-1135, poz. 217), ― nie wyjaśniono klientowi czym jest pr o dukt strukturyzowany i jak działa - (k. 1090-1135, poz. 233), ― konsument T.K z … składając do Tax Care skargę oświadczył m.in., że mo- im celem było zdeponowanie kwoty w wysokości …. tyś złotych na lokacie nie dłużej niż jeden rok ( … ) podczas feralnego spotkania podpisa łem zgo- dę na zdeponowanie środków na lokacie w … w kwocie … tyś złotych, któ- rą obecnie przedłużyłem oraz nieświadomy cech produktu (oszukany) przystąpiłem do ubezpieczenia, które miało być lokatą ( k. 1090-1135, poz. 20). Z treści przywołanych skarg można sformułować jednoznaczny wniosek co do tego, że klienci, w chwili zawierania umowy, nie zostali właściwie poinfo r- mowani o rodzaju produktu. Większość z nich była przekonana, że inwestuje swoje środki w produkt typowo ubezpieczeniowy lub produkt o charakterze lokaty bankowej z korzystnym oprocentowaniem. Tymczasem, już po p odpi- saniu umowy, okazało się, że pieniądze zostały ulokowane w produkt nie tylko odmienny co do rodzaju ( nie był to klasyczny produkt bankowy lub ubezpie- czeniowy lecz produkt złożony ), al e także i nie gwarantujący pewnego zysku. Co więcej, konsumenci, jako osoby nie spe cjalizujące się, ani nie posiadające wiedzy o produktach finansowych nie mieli rozeznania i orientacji (nie zostali oni w sposób właściwy i odpowiadający ich poziomowi wiedzy poinformowani) co do rzeczywistego charakteru/rodzaju produktu i je go specyfiki. Taką wi e- dzę posiadali natomiast wyedukowani i wyspecjalizowani doradcy, którzy o d- powiednio dobierając argumenty, w szczególności te wskazujące na ewiden t- ne korzyści wynikające z produktu, manipulowali klientem i przekonując o wysokich zyskach doprowadzali do zawarcia umowy, zakupu polisy. [28] Przedmiotem prowadzonego przez Prezesa Urzędu postępowania było ustal e- nie i ocena działań przedsiębiorcy podejmowanych na etapie przedkontrakto- wym, czyli na etapie złożenia i przedstawienia oferty konsumentom. Zgodnie 19 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl z Kodeksem Etyki określającym standardy etyki zawodowej pośredników ubezpieczeniowych i finansowych, opracowanym przez Polsk ą Iz bę Pośredn i- ków Ubezpieczeniowych i Finansowych, pośrednicy ubezpieczeniowi i fina n- sowi zobowiązani są do działania w i nteresie Klienta, którego dobro stawiane jest na pierwszym miejscu. [29] Mając na uwadze wyniki dokonanej, przekrojowej analizy skarg konsumentów należy domniemywać, iż działania TC zmierzały głównie do zabezpieczenia własnych interesów. Prezes Urzędu nie kwest ionuje prawa przedsi ębiorców do rekomendowania produktów, jednak stoi na stanowisku, że forma przekazu mająca przedstawiać ofertę produktów, zai n teresować nią klientów i zachęcić klientów do kupna nie może być sprzeczna z dobrymi obyczajami i wprow a- dzać konsumentów w błąd co do cech i wł a ściwości oferowanego produktu, w szczególności w zakresie obowiązków klienta i ryzyka inwestycyjnego. [30] Zdaniem Prezesa Urzędu, w rozpatrywanej sprawie, pod wypływem uzysk a- nych informacji, udzielonych przez przedsiębiorcę nt. produktu ubezpiecze- nia z ufk oraz jego cech , przeciętny konsument mógł podjąć błędną decyzję, w ważnej życiowo sprawie. Należy bowiem podkreślić, że umowy związane z dysponowaniem posiadanych ś ro dków finansowych poprzez np. wykup polisy ubezpieczeniowej, czy to ze składką jednorazową czy regularną, nie mają zazwyczaj charakteru bagatelnego, tak dla sytuacji materialnej konsumenta, jak i jego bliskich. Zazwyczaj, w wypadku składki jednorazowej, posiadane środki stanowią m a- jątek wspólny, gromadzony przez wiele lat w wyniku trudu, starania oraz wyrzeczeń i ograniczeń całej rodziny. Także i przy składkach regularnych z o- bowiązanie do systematycznego wpłacania środków, w określonej wysok o ści, może być zbytnim obciążeniem dla konsumenta i jego rodziny. W szczegó l- ności w tych przypadkach, gdy na skutek błędu, konsument nie wiedział, że ma taki obowiązek; nie kalkulował go, nie uwzględniał w swoim budżecie i nie konsulto wał z innymi członkami rodziny. Należy pokreślić, że produkt ubezpieczenia z ufk był i w dalszym ciągu jest pewną nowością na rynku. Jest to produkt odmienny , łączący w sobie zaró w- no element ubezpieczenia, jak i produktu bankowego i inwestycyjnego. Taki produkt odpowiedni jest dla os ób skłonn ych do ponoszenia ryzyka, a nie os ó b które pragną jedynie d obrze, bezpiecznie ulokować swoje oszczędn o ści. Konsumenci zaufali przedsiębiorcy, doceni a jąc jego doświadczenie i wierząc w jego dobre intencje. Z tych też powodów, nie znając specyfiki produktu w wielu przypadkach, rozważając decyzję, klienci bazowali na treści oświa d- czeń i wyjaśnień udzielanych im przez doradcę. Dopiero po czasie okazało się, że działania przedsiębiorcy prowadziły przede wszystkim do pozyskania klienta, płatnika składki. Prezentując produkt przedsiębiorca nie i n formował należy cie i wycz erpująco o jego rzeczywistym charakterze. Wielu klientów utożsamiało produkt z l o- katą bankową, która jest terminowa i zapewnia określony zysk. Tymczasem ubezpieczenie z ufk nie tylko jest produktem bezterminowym, a przynajm- niej rekomendowanym jako wieloletni, to dodatkowo dodatni wynik przed- sięwzięcia nie jest gwarantowany. Co więcej lokaty bankowe, w przeciwień- stwie do ubezpieczenia z ufk, niemal nie są obciążone ryzykiem inwestycy j- 20 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl nym. Klienci TC często nie mieli świadomości istnienia takiego ryzyka b o- wie m nie zostali w tej kwestii właściwie poinformowani przez kontrahenta. Konsumenci nie byli również należycie info r mowani, iż ewentualne korzyści i zyski z produktu mają charakter niepewny, a przedst awiane wyniki oparte są na rezultacie spodziewanym, prognozowanym, planowanym, szacowanym w oparciu o dane historyczne, odnoszone do lat minionych. Co więcej, wielu klientów nie podjęłoby decyzji o skorzystaniu z oferty gd y- by, na etapie prezentacji, zostali właściwie i należycie p oinformowani o opłatach związanych z produktem, w szczególności o wysokich opłatach l i- kwidacyjnych, z tytułu rezygnacji z umowy. Często koszt wykupu zezwalał bowiem przed siębiorcy/ubezpieczycielowi na zatrzymanie niemal całości środków wniesionych/zgromadzonych przez konsumenta, t y tułem opłacanych składek. W odpowiedzi na postawiony zarzut Spółka podniosła, iż konsument w dniu zawarcia umowy podpisywał wiele dokumentów i oświadczeń. Treść tych oświadczeń zabezpieczała jednak wyłącznie interes TC i przerzuc a ła na klienta odpowiedzialność za decyzję. Podpis pod określonym dokumentem nie oznacza jeszcze, że przedsiębiorca przedst a wił konsumentowi ofertę produktu rzetelnie. Doradcy TC nie tylko posiadają profesjonalne wykształcenie ale także odbyli specjalne szkolenia dotyczące produktu, posia dali więc wiedzę , której nie posiadał konsument decydują cy się na zawarcie umowy. Zdaniem Prezesa Urzędu, złożenie określon e go oświadczenia nie potwierdza, że Spółka dołożyła należyt ej staranności informacyjnej w tym zakresie, tak aby klient zrozumiał charakter produktu, poznał jego cech y i podjął decyzję świadomie, jako wyraz swojego wo lnego wyboru. N ależy również wskazać, że nawet jeśli pewna grupa klientów otrzymała część dokumentów dot. produktu , to w wielu wypadkach samo zapoznanie się z ich treścią nie gwarantowało właściwego zrozumienia konstrukcji , tak specyficznego produktu. W materiałach reklamowych, czy dokumentach ba r- dzo często używa się r óż nego rodzaju określeń, zwrotów i terminów, które nie są znane przeciętnemu konsumentowi. Również język tyc h dokumentów jest często zbyt skomplikowany/specjalistyczny. Okoliczności te powodują, że konsumenci przywiązują większą wagę do treści wypowiedzi doradcy, co jednocześnie – przy złej woli z jego strony - sprzyja możliwości manipulacji klientem. Na bardzo częste przypadki takiej manipulacji oraz podjęci e decyzji pod wpływem błędu wskazują skargi konsumenckie, kierowane do Spółki, czy Prezesa Urzędu . Konsumenci , o czym była mowa wcześniej , skar żyli się, że w chwili zawierania umowy: nie otrzymali kompletu dokumentacji, nie zostali poinformowani o opłatach związanych z produktem, nie byli należycie poi n- formowani o rodzaju produktu, nie zostali poinformowani o okresie obowi ą- zywania umowy, ani o ryzyku z jakim wiąże się produkt. Nie zostali oni także należycie poinformowani o częstotliwości i wysokości wnoszonych składek. Sprzedaż , w wielu wypadkach, miała charakter wymuszony lub nieświadomy, przy okazji sprzedaży innego produktu , a zapewnienia dot. przewidywanych zysków i korzyści z produktu były nierzete lne. 21 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl [31] W ocenie Prezesa Urzędu, bagatelizując, czy zatajając przed konsumentami informacje nt. charakteru produktu, obowiązków konsumenta związanych z umową, wysokości opłat czy ryzyka inwestycyjnego, Spółka nie udzielała rz e- telnych informacji nt. cech tego produktu. Działania te wprowadz ały konsumentów w błąd co skutkowało podjęciem przez nich decyzji o przystąpieniu do ubezpieczenia, decyzji której być może nie podjęliby gdyby przedsiębiorca przedstawił im produkt w sposób właśc i- wy, pełny, uczciwy. Stąd Prezes Urzędu uznał iż działania Spółki wypełniają przesłanki praktyki, o której mowa w art. 5 w szczególności ust. 3 pkt 2 oraz art. 4 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynk owym. [32] Takie działania nie przystają do profilu przedsiębiorcy, który usługi pośre d- nictwa świadczy profesjonalnie i który wykonując swój zawód ma na celu przede wszystkim dobro klienta. Konsumenci zawierzyli przedsiębiorcy i ulokowali swoje środki pieniężne w produkt przez niego rekomendowany . Tymczasem praktyka Spółki d owodzi, że głownie zdeterminowana była ona na zdobycie klienta nie bacząc na ko n- sekwencji dla konsumenta. Stąd też zachowań rynkowych TC , w rozpatrywa- nym zakresie, nie sposób ocenić i uznać jako niewprowadzających w błąd. [33] Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania jeżeli stwie r- dzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy. Stąd orzeczono, jak w punkcie I sentencji decyzji. K ARA PIENIĘŻNA . [34] Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę stosującego praktykę narusz a- jącą zbiorowe inter e sy konsumentów karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% obrotu , osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok n a- łożenia kary. Kara taka może być nałożona bez względu na to, czy przedsię- biorca dopuścił się naruszenia celowo, czy też nieumyślnie. Stoso wnie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych należy uwzględnić w szczególności okoliczności naruszenia przepisów ustawy oraz uprzednie naruszenie przepi sów ustawy, a także okres i stopień oraz skutki rynkowe naruszenia przepi sów ustawy . W punkcie I sentencji niniejszej decyzji stwierdzono stosowanie przez przed- siębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, która stan o- wi nieuczciwą pra k tykę rynkową. Przywołany wyż ej przepis art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje, że wysokość kary ustalana jest w oparciu o wa r- tość obrotu osiągniętego przez przedsiębi o rcę w roku obrotowym poprzedza- jącym rok nałożenia kary , przy czym ob rót ten oblicza się m.in. jako sum ę przychodów wykazanych w rachunku zysków i strat (art. 106 ust. 3 pkt 1). 22 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Obrót osiągnięty przez TAX CARE w 2014 r. wyniósł … zł, w związku z czym maksymalna kara, jaka mogłaby zostać wymi erzona, to …. zł. Ustalając wymiar kar y pieniężnej Prezes Urzędu dokonał w pierwszej kolejn o- ści oceny wagi stwierdzonego w niniejszej decyzji naruszenia i określił wys o- kości kwot y bazowej kary , będąc ej odsetkiem uzyskanego przez przedsiębio r- cę w 201 4 r. obrotu. Oceniając wagę praktyki stosowanej przez Spółkę przyjąć należy, że działanie to miało charakter długotrwały, bowiem przedsiębiorca stosował tę praktykę min. 4 lata. Jednocześnie, w wyniku praktyki Spółki wielu klientów podjęło decyzję inw e- stycyjną, której nie podjęli by gdyby działania przedsiębiorcy były uczciwe a informacje udzielane klientom rzetelne. Skutkiem praktyki konsumenci/klienci TAX CARE zaangażowali posiadane środki pieniężne oraz podjęli zobowiązanie dotyczące produktu, którego „m e- chanizmu działania” nie rozumieli . Nie wiedzieli także o ryz yku inwestycyj- nym, z jakim wiąże się tego rodzaju produkt ubezpieczeniowy. Ponadto, jak wskazano wcześniej, sankcja w postaci nałożenia kary może być na przedsiębiorcę nałożona niezależnie od tego, czy dopuścił się on narusz e- nia celowo, czy też ni e umyślnie. W oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie uznać należy, że działania przedsiębiorcy miały charakter umyślny. Spółka była nakierowana przed wszystkim na wypracowanie dodatniego wyniku i pozyskanie jak naj- większej liczby klientó w dlatego pro dukty ubezpieczeń z ufk były sprzedawa- ne klien tom, którzy nie tylko nie mieli dostatecznej wiedzy , ale także i często odpowiednich skłonności do ryzyka. Wielu kli entów nie miało także zamiaru związania się warunkiem długoletniego, regularnego wn o szenia skł adek. Sto- sowanie jednak przez przedsiębiorcę nierzetelnych technik sprzedażowych, miało na celu doprowadzenie do nabycia przedmiotowego produktu. Takie dzia łania nie mogły mieć charakteru przypadkowego, w szczególności, że Spółka jest profesjonalistą i dysponuje odpowiednio wyszkoloną kadrą, Dzia- łania TAX CARE miały więc charakter celowy , a w ich wyniku poszkodowanych zostało wielu konsumentów, klie n tów Spółki. Podkreślić również należ y , że wprawdzie ofertę przedstawiał dany doradca, jednak reprezentował on przedsiębiorcę, działał na jego rzecz i w jego imie- niu. Również kons umenci poszuku jąc ofert nie zwracali się do określonej , konkretnej osoby, ale utożsamiali doradcę z profesjonalnie działającym przedsiębiorcą. To, że Spółka TAX CARE dba o efektywność swojej działaln o- ści nie budzi zastrzeżeń Prezesa Urzędu , natomiast fakt przedkładania wł a- snego interesu nad dobro klienta/konsumenta jest w jego ocenie działaniem nagannym. Ustalając wymiar kary Prezes Urzędu uwzględnił również okoliczność, że przedsiębiorca dopuścił się naruszenia przepisów usta wy po raz pierwszy, a także wziął pod uwagę skutki rynkowe naruszenia. W wyniku praktyki wielu klientów zawarło niekorzystne dla siebie umowy i zadysponowało swoimi śro d kami pieniężnymi w sposób niezgodny z intencją , stąd uznać należy, że naru szenie miał o charakter poważny, przede wszystkim z tego powodu, że wszelkie kon sekwencje błędnej decyzji obciążają konsumenta. 23 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Prezes Urzędu uznał, że praktyka ta stosowana była na etapie przedkontra k- towym, w momencie przedstawienia konsumentom oferty zawarcia umowy dot. ubezpieczenia z ufk. Biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności Prezes Urzędu postanowił za stoso- wanie praktyki orzeczonej w punkcie I sentencji decyzji, związanej z e stoso- waniem nieuczciwej praktyki rynkowej , ustalić kwotę bazową kary na pozi o- mie … % prz ychodów przedsiębiorcy, uzyskanych przez Spółkę w roku 201 4. Zgodnie z art. 111 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i kon sumentów Prezes Urzędu ustalając karę wziął pod uwagę także okoliczność obciążające i łag o- dzące , które w y stąpiły w przedmiotowej sprawie. Z uwagi na umyślność działań przedsiębiorcy kwotę bazową kary podwyższono o 50 %. Jako łagodzącą uznano okoliczność podjęcia przez przedsiębiorcę, z własnej inicjatywy, działań w celu zaprzestania naruszenia, a przynajmniej ograni- czenia naruszenia int eresów konsumentów . Spółka wprowadziła procedury mające na celu wzmocnienie nadzoru nad jakością obsługi klientów oraz osią- gnięcia najwyższych standardów jakości tej obsługi . Określono także górną granicę wieku klienta, któremu można zaoferować produkt ube zpieczenia z ufk – obecnie produkty te nie mogą być proponowane klientom w wieku po- wyżej 70 lat. Z tych też powodów kwotę bazow ą kary obniż ono o 10 %. W świetle powyższych okoliczności wysokość kary, za stosowanie praktyki orzeczonej w punkcie I sentencji decyzji, ustalono w kwocie … zł (słownie: siedemset siedemdziesiąt tysięcy dziewięćset dziewięćdziesiąt zł otych), co stanowi ok. … % jej maksymalnego wymiaru. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. [35] Zgodnie z art. 80 usta wy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzę- du rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamies z- czone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 ust. 1 tej ustawy, jeżeli w wyniku postępow a nia Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Niniejsze postępowanie w sprawie stosowania przez przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało wszczęte z urzędu, a w jego wyniku Prezes Urzędu orzekł , jak w punkcie I sentencji decyzji. Ponadto, zgodnie z art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks p o- stępowania admini stracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2013 r., poz. 267) or- gan administracji public znej, jednocześnie z wydaniem decyzji, ustali w dr o- dze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich ponie sienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. Do kosztów postępowania zalicza się m.in. koszty doręczenia stronom pism urzędowych (art. 263 § 1 k.p.a.). Prezes Urzędu w przedmiotowej decyzji uznał, że przedsiębiorca dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Kosztami niniejszego postęp o wania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Pre zesa Urzędu ze stroną. W związku z powyższym postanowiono prze d- siębiorcę obciążyć kosztami postępowania w wysokości …. 24 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl W związku z tym orzeczono jak w punkcie III sentencji niniejszej decyzji. POUCZENIA: Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konku rencji i konsumentów karę pi e- niężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej dec y- zji na konto Urzędu Ochrony Konk u rencji i Konsumentów w Warszawie: NBP O/O W ARSZAWA 51101010100078782231000000 . Na podstawie art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania admini stracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2013 r., poz. 267) w zwią zku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsu mentów Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyznaczył stronie termin 14 dni od dnia uprawomocnienia się ninie j- szej decyzji na uiszcze nie kosztów niniejszego postępowania w wysokości … ). Po- wyższą kwotę należy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsume n tów w Warszawie: NBP O/O W ARSZAWA 511010101000787822 31000000. Stos ownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania c y- wilnego (Dz.U. z 2014 poz. 101 ), od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Wa rszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochr o- ny Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Kons u- mentów w Gdańsku. W przypadku kwestio nowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie III niniejszej decyzji, stosownie do art. 264 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks post ę powania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2013 r., poz. 267) , w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 81 ust. 5 tej ustawy i w związku z 479 32 § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks post ępowania cywilnego, należy wnieść zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośredni c- twem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku w terminie tygodnia od dnia dorę- czenia niniejszej decyzji. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Roman Jarząbek Dyrektor Delegatury UOKiK w Gdańsku