RGD-14/2014

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W G DAŃSKU 80-824 G DAŃSK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./ FAX (58) 346-29-32, 346-29-33, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.61-5/14/HK Gdańsk, dnia 18 sierpnia 2014r. D ECYZJA NR RGD.14/2014 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 z późniejszymi zmianami), działając imieniu Prezesa Urzędu ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wszczętego, z urzędu, przeciwko przedsiębiorcy Jackowi Krzciukowi, prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą Magis Medianet Jacek Krzciuk w Dębnie, I na podstawie art. 28 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, po uprawdo- podobnieniu stosowania przez Jacka Krzciuka praktyk naruszających zbiorowe interesy konsu- mentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, polegających na sto- sowaniu we wzorcu umowy pn. „Umowa nr: … zawarta w dniu … w Dębnie” postanowień o treści: [a] „Usługodawca jest uprawniony do zawieszenia świadczenia usługi w przypadku: i. Usługobiorca nie uiścił kwot na rzecz Usługodawcy terminie 7 dni od ustalonego terminu zapłaty. ii. Usługobiorca narusza którykolwiek z obowiązków nałoŜonych na Usługobiorcę mocą Umo- wy.” (§ 6), oraz „Usługodawca zastrzega sobie prawo wymówienia Umowy, ze skutkiem natychmiastowym, w przypadku zalegania z opłatami abonamentowymi przez Usługobiorcę przez okres dłuŜszy niŜ 21 dni kalendarzowych […].” (§ 8), [b] „Usługodawca zastrzega sobie prawo naliczenia opłaty karnej w wysokości 20 pln brutto za ponowne włączenie dostępu do sieci lokalnej Usługobiorcy w przypadku zawieszenia świad- czenia usług przez Usługodawcę z winy Usługobiorcy.” (§ 7), uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2014, poz. 101 z późniejszymi zmianami), m.in. pod numerami: 2049 i 2050 [a] oraz 618 i 1084 [b] , oraz po przyjęciu zobowiązania złoŜonego przez Jacka Krzciuka, zmierzającego do zaniechania stoso- wania zarzucanych mu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, tj. zobowiązania do: [2]
wypowiedzenia w terminie do dnia 1 października 2014r. umów zawartych z dotychczasowymi abonentami usług świadczonych przez przedsiębiorcę i zastąpienia ich, w tym samym termi- nie, umowami niezawierającym postanowień wymienionych w punktach I [a] i I [b] sentencji decyzji administracyjnej, nakłada się na Jacka Krzciuka obowiązek wykonania tego zobowiązania; II na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 z późniejszymi zmianami) nakłada się na Jacka Krzciuka, prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Magis Medianet Jacek Krzciuk w Dębnie, obowiązek przedło- Ŝenia, w terminie do dnia 1 listopada 2014r., informacji i dokumentów potwierdzających wyko- nanie zobowiązań, o których mowa w punkcie I sentencji decyzji administracyjnej, tj.:
kopii trzech umów, jeśli takie zostały podpisane, z nowymi abonentami usług świadczonych przez przedsiębiorcę na podstawie nowego wzorca umowy, niezawierającego postanowień wymienionych w punktach I [a] i I [b] sentencji decyzji administracyjnej,
dowodów potwierdzających wypowiedzenie, w terminie do dnia 1 października 2014r., umów zawartych z dotychczasowymi abonentami usług świadczonych przez przedsiębiorcę i zastą- pienia ich, w tym terminie, nowymi umowami niezawierającymi postanowień wymienionych w punktach I [a] i I [b] sentencji decyzji administracyjnej. U ZASADNIENIE [1] Przy piśmie z dnia 29 stycznia 2014r. Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku otrzymała, w ramach postępowania wyjaśniającego prowadzonego w sprawie wstępnego ustalenia czy działania przedsiębiorców telekomunikacyjnych, których siedziby są zlokalizowane na terenie województwa zachodniopomorskiego i którzy prowadzą działalność telekomunikacyjną tylko na tym obszarze, listę przedsiębiorców, którzy, wg Urzędu Komuni- kacji Elektronicznej Delegatury w Szczecinie, warunki takie spełniają. [2] W trakcie postępowania, o którym mowa w punkcie [1], Prezes Urzędu przeprowadził m.in. analizę wzorca umowy pn. „Umowa nr: … zawarta w dniu … w Dębnie”, przekazanego Delega- turze UOKiK w Gdańsku przez przedsiębiorcę Jacka Krzciuka, prowadzącego działalność go- spodarczą pod nazwą Magis Medianet Jacek Krzciuk w Dębnie. [3] ZwaŜywszy na to, Ŝe analiza przedmiotowego wzorca ujawniła, iŜ niektóre z postanowień „Umowy …”, wymienione w punktach I [a] – [b] sentencji decyzji administracyjnej, mogą być uznane za toŜsame z postanowieniami niedozwolonymi, wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postę- powania cywilnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2014, poz. 101 z późniejszymi zmianami), np. pod numerami: 2049 i 2050 [a] oraz 618 i 1084 [b] , Prezes Urzędu uznał za stosowne wszczęcie wobec Jacka Krzciuka, w tym zakresie, postanowieniem nr 91 z dnia 1 kwietnia 2014r., postę- powania w sprawie domniemanego naruszenia przez tego przedsiębiorcę art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 z późniejszymi zmianami). [4] Odpowiadając na „Zawiadomienie/wezwanie” Prezesa Urzędu z dnia 1 kwietnia 2014r., przy piśmie z dnia 14 kwietnia 2014r., skarŜony przedsiębiorca podniósł m.in., iŜ:
„od pewnego czasu [jest] w trakcie opracowywania cennika, regulaminu oraz umowy zgod- nych z prawem telekomunikacyjnym”,
mając na uwadze wszczęte wobec niego postępowanie w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów wskutek stosowania we wzorcu pn. „Umowa nr: … zawarta w dniu … w Dębnie” postanowień uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy, o którym mowa w art. 479 45 ustawy Kodeks postępowania cywilnego, wniósł o wydanie decyzji w trybie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz zadeklarował zarówno „odstąpienie od zapisów kwestionowanych przez [Prezesa U- [3] rzędu] w stosunku do […] klientów”, jak i przedłoŜenie „do końca miesiąca maja 2014” „cennika, umowy i regulaminu”, w których zostaną uwzględnione „zastrzeŜenia” Prezesa Urzędu. [5] Z kolei, przy piśmie z dnia 16 maja 2014r., doręczonym w dniu 22 maja 2014r., Jacek Krzciuk:
poinformował ponownie, iŜ odstępuje „od stosowania wymienionych w ww. piśmie [tj. z dnia 1 kwietnia 2014r.] postanowień uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru po- stanowień wzorców umowy, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 roku Kodeks Postępowania Cywilnego”,
wskazał, iŜ „[w] stosunku do nowych klientów [stosuje] na dzień dzisiejszy przedstawiony w postępowaniu wyjaśniającym wzór umowy, z którego usunięto zakwestionowane przez Prezesa UOKiK i uznane za niedozwolone postanowienia umowne”, natomiast w stosunku do „dotychczasowych klientów” zamierza „przystąpić do wypowiedzenia warunków umów oraz jednocześnie wprowadzić regulamin świadczenia usług, cennik oraz nowy wzór umo- wy”, na potwierdzenie czego projekty takich dokumentów Prezesowi Urzędu przedstawił,
zaproponował „wykonanie – w terminie do dnia 1 października 2014r. – wszelkich czynności zmierzających do zaniechania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów”, tak w kontekście wymogów ustawy Prawo telekomunikacyjne, jak i ustawy o ochronie konku- rencji i konsumentów. [6] Pismem z dnia 1 sierpnia 2014r. Prezes Urzędu poinformował Jacka Krzciuka o zakończeniu postępowania dowodowego i moŜliwości zapoznania się z materiałem zebranym w sprawie; z moŜliwości tej przedsiębiorca nie skorzystał. W TRAKCIE POSTĘPOWANIA , KTÓRE KOŃCZY DECYZJA ADMINISTRACYJNA , P REZES U RZĘDU USTALIŁ STAN FAKTYCZNY , JAK NIśEJ . [7] Jacek Krzciuk, prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Magis Medianet Jacek Krzciuk w Dębnie, posiada wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (RE- GON: 321011914), jest teŜ wpisany do Rejestru Przedsiębiorców Telekomunikacyjnych prowa- dzonego przez Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej pod numerem 9595, co potwierdza „Zaświadczenie” wystawione w dniu 24 czerwca 2011r. Stosownie do ww. treści „Zaświadczenia”, przedsiębiorca moŜe na obszarze powiatu myślibor- skiego (województwo zachodniopomorskie):
dostarczać sieci telekomunikacyjne, tj.: - stacjonarną publiczną sieć telefoniczną, - sieć transmisji danych,
świadczyć usługi telekomunikacyjne, tj.: - usługę transmisji danych, - usługę zapewniania dostępu do sieci Internet, - publicznie dostępną usługę telefoniczną świadczoną w stacjonarnej niepublicznej sieci telefonicznej. [8] Prowadząc działalność telekomunikacyjną Jacek Krzciuk stosował w obrocie z konsumentami wzorzec umowy pn. „Umowa nr: … zawarta w dniu … w Dębnie”, zawierający m.in. postano- wienia o treści;
„Usługodawca jest uprawniony do zawieszenia świadczenia usługi w przypadku: i. Usługobiorca nie uiścił kwot na rzecz Usługodawcy terminie 7 dni od ustalonego terminu zapłaty. ii. Usługobiorca narusza którykolwiek z obowiązków nałoŜonych na Usługobiorcę mocą Umowy.” (§ 6), [4]
„Usługodawca zastrzega sobie prawo wymówienia Umowy, ze skutkiem natychmiastowym, w przypadku zalegania z opłatami abonamentowymi przez Usługobiorcę przez okres dłuŜszy niŜ 21 dni kalendarzowych […].” (§ 8),
„Usługodawca zastrzega sobie prawo naliczenia opłaty karnej w wysokości 20 pln brutto za ponowne włączenie dostępu do sieci lokalnej Usługobiorcy w przypadku zawieszenia świad- czenia usług przez Usługodawcę z winy Usługobiorcy.” (§ 7). M AJĄC NA UWADZE USTALONY STAN FAKTYCZNY ORAZ ZEBRANY MATERIAŁ DOWODOWY , P REZES U RZĘDU ZWAśYŁ , CO NASTĘPUJE . [9] MoŜliwość rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i kon- sumentów uzaleŜniona jest od uprzedniego stwierdzenia, czy zagroŜony został w niej interes publicznoprawny, bowiem Prezes Urzędu jest upowaŜniony do realizacji zasadniczego celu powołanej ustawy, którym, zgodnie z zapisem jej art. 1 ust. 1, jest określanie warunków roz- woju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Rozpatrywana sprawa ma, w ocenie Prezesa Urzędu, charakter publicznoprawny, albowiem dotyczy ochrony interesu szerszej grupy konsumentów, którzy są lub mogli być klientami Jac- ka Krzciuka. Tymczasem, zbiorowe interesy konsumentów podlegają ochronie przed działa- niami przedsiębiorców, które są sprzeczne z prawem, zasadami współŜycia społecznego i do- brymi obyczajami. [10] Jacek Krzciuk, prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Magis Medianet Jacek Krzciuk w Dębnie, jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i kon- sumentów, zgodnie z którym pod pojęciem tym rozumie się m.in. przedsiębiorcę w znaczeniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednoli- ty: Dz.U. 2013, poz. 672 z późniejszymi zmianami), w której, stosownie do art. 4 przyjęto, iŜ „przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organiza- cyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonują- ca we własnym imieniu działalność gospodarczą”. Z kolei, zgodnie z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i art. 22 1 Kodek- su cywilnego za konsumenta uwaŜa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwią- zanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Mając na uwadze powyŜsze stwierdza się, iŜ Jacek Krzciuk, będąc przedsiębiorcą i wykonując działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu na rzecz abonentów-konsumentów usług telekomunikacyjnych, podlega rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsu- mentów, w szczególności – w aspekcie domniemanego naruszenia przez niego zakazów sformu- łowanych w art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 tej ustawy. [11] Stosownie do art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeŜeli w toku po- stępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie upraw- dopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1 tej ustawy, lub innych informacji będących podstawą wszczę- cia postępowania – Ŝe przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąŜe się do podjęcia lub zaniechania działań zmierzających do zapobieŜenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu mo- Ŝe, w drodze decyzji, nałoŜyć obowiązek wykonania tych zobowiązań, a stosownie do art. 28 ust. 2 ustawy – moŜe równieŜ określić termin ich wykonania. Z kolei, odpowiednio do art. 28 ust. 3 ustawy, w decyzji, o której mowa w ust. 1 tego artyku- łu, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek złoŜenia, w wyznaczonym terminie, informacji o stopniu realizacji zobowiązań. [12] Jak wskazuje na to analiza art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Pre- zes Urzędu moŜe wydać decyzję, o której mowa wyŜej, w sytuacji kumulatywnego spełnienia dwóch przesłanek, tj.: [5]
uprawdopodobnienia w trakcie postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, iŜ przedsiębiorca stosuje praktykę zakazaną z mocy art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów,
złoŜenia przez przedsiębiorcę zobowiązania do podjęcia lub zaniechania działań zmierzają- cych do zapobieŜenia naruszeniom wskazanym w powołanym wyŜej przepisie. Uprawdopodobnienie oznacza, Ŝe w stosunku do przedsiębiorcy będącego stroną postępowania odstąpiono od udowodnienia określonych faktów na rzecz ich jedynie uprawdopodobnienia, przy czym wymagają tego wszystkie przesłanki naruszenia zakazu art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a zatem do wydania decyzji zobowiązującej konieczne jest:
uprawdopodobnienie bezprawności działania przedsiębiorcy,
uprawdopodobnienie naruszenia zbiorowego interesu konsumentów,
złoŜenie przez przedsiębiorcę zobowiązania do podjęcia lub zaniechania działań zmierzają- cych do zapobieŜenia naruszeniom art. 24 ust. 1 powołanej ustawy. [13] I tak, bezprawność działania przedsiębiorcy moŜe być wywiedziona z toŜsamości postanowień będących przedmiotem postępowania, które kończy niniejsza decyzja, oraz postanowień wpi- sanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks postępowania cywilnego. Na rzecz takiego stanowiska Prezesa Urzędu przemawia przede wszystkim to, iŜ zakaz stoso- wania postanowień wpisanych do rejestru nie ogranicza się jedynie do przedsiębiorcy, prze- ciwko któremu zapadł wyrok w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolo- ne, lecz rozciąga się, ponadto, na wszystkich innych przedsiębiorców posługujących się posta- nowieniami identycznymi, toŜsamymi, bowiem art. 479 43 Kodeksu postępowania cywilnego prawomocność przedmiotowego wyroku rozszerza – od chwili wpisania wzorca umowy do ww. rejestru – równieŜ na osoby trzecie. Wpis określonego postanowienia do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza zatem, Ŝe od tego momentu stosowanie określonej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzor- cach umownych. PowyŜsze stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Naj- wyŜszego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006r. (sygnatura akt III SZP 3/06) stwierdził, iŜ „stosowanie postanowień wzorców umów o treści toŜsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konku- rencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., moŜe być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów […]”, a w jej uzasadnieniu wskazał m.in., iŜ „[…] praktyka naruszająca zbioro- we interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. [obecnie – art. 24] obejmuje równieŜ przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub za- stąpieniu jednych wyrazów innymi, jeŜeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, Ŝe jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliŜonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecieŜ tak samo w interesy konsumentów, jak stoso- wanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru […]. Przyjęta powyŜej rozszerzająca wy- kładnia art. 23a u.o.k.ik. [obecnie – art. 24] znajduje równieŜ uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a takŜe orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności […]”. Wobec tego, Ŝe z powołanego wywodu Sądu NajwyŜszego wynika wprost, iŜ nie jest konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej, za niedozwolone mogą zostać uznane równieŜ postanowienia wzorców umów mieszczące się w hipotezie postanowienia wpisanego do rejestru, którego treść będzie ustalona w oparciu o do- konaną jego wykładnię, bowiem stosowanie postanowienia o treści zbliŜonej tak samo godzi w interesy konsumentów, jak stosowanie postanowienia identycznego z tym, które zostało wpi- sane do rejestru. Oceniając postanowienia wzorców umowy wykorzystywane w obrocie konsumenckim przez Jacka Krzciuka, wyszczególnione w punkcie I sentencji decyzji administracyjne, Prezes Urzędu [6] uprawdopodobnił, iŜ mogą one być uznane za zbliŜone, toŜsame z odpowiednimi postanowie- niami wpisanymi na podstawie prawomocnych wyroków SOKiK do rejestru postanowień niedo- zwolonych, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, i, jako takie, naru- szają przepisy art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumen- tów; na okoliczność uzasadnienia słuszności tego twierdzenia zestawiono poniŜej postanowie- nia kwestionowane, odpowiadające im postanowienia wprowadzone do rejestru oraz wskazano przesłanki mające dowodzić ich zbieŜności.  We wzorcu pn. „Umowa …” znajduje się postanowienie o treści:
„Usługodawca jest uprawniony do zawieszenia świadczenia usługi w przypadku: a) Usługobiorca nie uiścił kwot na rzecz Usługodawcy terminie 7 dni od ustalonego terminu zapłaty. b) Usługobiorca narusza którykolwiek z obowiązków nałoŜonych na Usługobiorcę mocą Umowy.” (§ 6), oraz postanowienie o treści:
„Usługodawca zastrzega sobie prawo wymówienia Umowy, ze skutkiem natychmiastowym, w przypadku zalegania z opłatami abonamentowymi przez Usługobiorcę przez okres dłuŜszy niŜ 21 dni kalendarzowych […].” (§ 8), podczas gdy w rejestrze postanowień umownych uznanych za niedozwolone zapisano m.in. po- stanowienia o treści:
„Operator zastrzega sobie prawo do wypowiedzenia umowy o świadczenie usług telekomu- nikacyjnych ze skutkiem natychmiastowym lub zawieszenia świadczenia usług telekomuni- kacyjnych, bez prawa do odszkodowania oraz bez wcześniejszego uprzedzenia Abonenta w przypadkach: innego naruszenia przez Abonenta postanowień niniejszego Regulaminu, dzia- łania na szkodę Orange lub korzystania z usług telekomunikacyjnych Operatora niezgodnie z prawem lub umową (§ 20 ust. 3 pkt 3.6 Regulaminu)” (wyrok SOKiK z dnia 24 listopada 2009r., sygnatura akt XVII AmC 428/09, numer postanowienia: 2049),
„JeŜeli Abonent nie zapłacił naleŜności za usługi telekomunikacyjne w terminie 30 dni ka- lendarzowych od daty płatności wskazanej w rachunku telefonicznym, Operator ma prawo zawiesić świadczenie wszelkich usług telekomunikacyjnych na rzecz Abonenta oraz wypo- wiedzieć umowę o świadczenie usług telekomunikacyjnych ze skutkiem natychmiastowym, bez prawa do odszkodowania ze strony Operatora z tytułu jednostronnego wypowiedzenia umowy i bez konieczności wcześniejszego uprzedzenia Abonenta (§ 20 ust. 12 Regulaminu)” (wyrok SOKiK z dnia 24 listopada 2009r., sygnatura akt XVII AmC 428/09, numer postano- wienia: 2050). Zdaniem SOKiK, który podzielił stanowisko Prezesa Urzędu wyraŜone w pozwie, tak postano- wienie wpisane pod numerem 2049, jak i pod numerem 2050 są „sprzeczne z dobrymi obycza- jami oraz raŜąco naruszają interes konsumenta, tym samym stanowią niedozwolone postano- wienia umowne, o którym mowa w art. 385 1 § 1 kc”. W szczególności, SOKiK podniósł m.in., iŜ:
(w odniesieniu do postanowienia wpisanego do rejestru pod numerem 2049) „zapis ten jest niejednoznaczny i niejasny, przejawiający się bardzo wysoką ogólnością […], dając pozwanej szeroką moŜliwość interpretacji zachowań konsumenta, za który po- zwana przyznała sobie moŜliwość zastosowania wobec niego bardzo dotkliwej sankcji”, a to „powoduje […] moŜliwość wypowiedzenia umowy nawet za nieumyślne naruszenie po- stanowień regulaminu […]”, tym bardziej, Ŝe „[z]apis wzorca nie przewiduje poinformowa- nia abonenta o naruszeniach regulaminu, a daje moŜliwość natychmiastowego wypowie- dzenia umowy”, niezaleŜnie od tego, Ŝe „Sąd zdaje sobie sprawę, Ŝe abonent moŜe wyko- rzystać świadczoną na jego rzecz usługę na przykład w celach przestępczych, jednakŜe za- pis regulaminu nie przewiduje moŜliwości wyjaśnień działań przez abonenta, a prowadzi do natychmiastowego rozwiązania umowy, bez odszkodowania.”, [7]
(w odniesieniu do postanowienia wpisanego do rejestru pod numerem 2050) „umowa zawierana pomiędzy PTK a abonentem jest umową wzajemną, a kwestionowany zapis dotyczy rozwiązania takiej umowy ze skutkiem natychmiastowym, stąd nie moŜe mieć zastosowania zapis art. 492 kc i 494 kc, w których to przepisach jest mowa o odstą- pieniu od umowy”, stąd „uprawnienie do rozwiązania umowy ze skutkiem natychmiasto- wym powinno być poprzedzone wezwaniem konsumenta do zapłaty zaległej naleŜności”, bowiem „inny zapis narusza interes konsumenta”. JeŜeli zatem:
tak, jak wskazuje na to analiza postanowienia stosowanego przez Jacka Krzciuka o treści „Usługodawca jest uprawniony do zawieszenia świadczenia usługi w przypadku [gdy] Usłu- gobiorca narusza którykolwiek z obowiązków nałoŜonych na Usługobiorcę mocą Umowy.” oraz postanowienia wpisanego do rejestru postanowień uznanych za niedozwolone pod nu- merem 2049, kaŜde z nich dopuszcza moŜliwość uruchomienia przez przedsiębiorcę „do- tkliwej sankcji” w postaci zawieszenia/rozwiązania umowy z konsumentem, pomimo tego, Ŝe uŜyte w tych postanowieniach sformułowania definiujące powód takiej interwencji są co najmniej niejasne, niejednoznaczne, a, zgodnie ze wzorcem umowy, na przedsiębiorcy nie ciąŜył jakikolwiek obowiązek wcześniejszego informowania konsumenta o zaistnieniu oko- liczności mającej być podstawą zastosowania wobec niego przyszłej sankcji w postaci za- wieszenia świadczenia usługi,
Jacek Krzciuk, jak i przedsiębiorca stosujący postanowienie wpisane do rejestru postano- wień uznanych za niedozwolone pod numerem 2050, zawierali z konsumentami umowy wzajemne, jeŜeli kwestionowane postanowienia dotyczą rozwiązania tych umów ze skut- kiem natychmiastowym, zawieszenia świadczenia usługi lub prawa wymówienia umowy ze skutkiem natychmiastowym w wypadku zwłoki z zapłatą naleŜności („kwoty na rzecz Usłu- godawcy”, „opłaty abonamentowej”), a, zgodnie ze wzorcem umowy, na przedsiębiorcy nie ciąŜył jakikolwiek obowiązek wcześniejszego informowania konsumenta o zaistnieniu okoliczności mającej być podstawą zastosowania przyszłej sankcji w postaci zawieszenia świadczenia usługi z tytułu zapłaty naleŜnej zaległości pienięŜnej, to za uprawdopodobnione Prezes Urzędu przyjmuje to, Ŝe postanowienia kwestionowane i po- stanowienia wpisane do rejestru, jako sprzeczne z dobrymi obyczajami i raŜąco naruszające interes konsumentów, moŜna uznać za identyczne, toŜsame.  We wzorcu pn. „Umowa …” znajduje się postanowienie o treści:
„Usługodawca zastrzega sobie prawo naliczenia opłaty karnej w wysokości 20 pln brutto za ponowne włączenie dostępu do sieci lokalnej Usługobiorcy w przypadku zawieszenia świad- czenia usług przez Usługodawcę z winy Usługobiorcy.” (§ 7), podczas gdy w rejestrze postanowień umownych uznanych za niedozwolone zapisano m.in. po- stanowienia o treści:
„W przypadku nie uiszczenia opłaty w terminie sygnał zostanie odłączony od gniazda. W przypadku wyraŜenia przez uŜytkownika chęci z dalszego korzystania z sygnału, wykonawca dokona przyłączenia po zapłaceniu zaległości i dokonaniu jednorazowej opłaty za ponowne przyłączenie.” (wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 24 listopada 2005r., sygnatura akt VI ACa 599/05, numer postanowienia w rejestrze: 618),
„W przypadku odłączenia sygnału z lokalu z winy abonenta jego ponowne podłączenie na- stąpi po uregulowaniu zaległości i wniesieniu opłaty za ponowną aktywację (ponowna ak- tywacja – wznowienie dostarczania sygnału telewizji kablowej w istniejącym przyłączu, podlegające opłacie zgodnie z cennikiem operatora).” (wyrok SOKiK z dnia 9 czerwca 2006r., sygnatura akt XVII Amc90/05, numer postanowienia w rejestrze: 1084). Jak wskazuje na to analiza treści postanowienia kwestionowanego we wzorcu pn. „Umowa …” oraz postanowień przywołanych, wpisanych do rejestru, odnoszą się one do sytuacji, które charakteryzują: odłączenie sygnału z lokalu (zawieszenie dostawy sygnału) z winy abonenta, w [8] tym z powodu zwłoki w zapłacie za świadczone przez operatora usługi oraz skutek tej zwłoki, ujawniający się po upływie określonego w umowie terminu w postaci zawieszenia bądź nawet zaprzestania świadczenia usługi; równocześnie, w wypadku gdy abonent jest zainteresowany wznowieniem świadczenia usługi, przedmiotowe postanowienia uprawniają operatora nie tyl- ko do Ŝądania uregulowania przez abonenta zaległych naleŜności (wraz z odsetkami, które, po myśli art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego, są typową sankcją kontraktową z tytułu opóźnienia w spełnieniu świadczenia pienięŜnego), ale i – dodatkowo – równieŜ „opłaty karnej za ponowne włączenie dostępu do sieci lokalnej Usługobiorcy” lub „opłaty aktywacyjnej/przyłączeniowej” (mającej charakter kary umownej, zastrzeŜonej z mocy art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego, do przypadków niewykonania lub wykonania nienaleŜytego zobowiązań niepienięŜnych). Wobec tego, iŜ tak w postanowieniu znajdującym się w „Umowie …”, jak i postanowieniach wpisanych do rejestru, swoistą sankcję za niewykonanie w terminie zobowiązań pienięŜnych stanowi konieczność uiszczenia przez abonenta, w celu wznowienia przez operatora świadcze- nia usług, „opłaty za ponowne przyłączenie” bądź „opłaty za ponowną aktywację”, wobec te- go, Ŝe pobieranie tej opłaty jest niedopuszczalne (okoliczność ta stanowiła bowiem podstawę umieszczenia klauzul o numerach 618 i 1084 w rejestrze postanowień niedozwolonych), przyjmuje się, iŜ w dostatecznym stopniu uprawdopodobniono ich zbieŜność, toŜsamość. [14] W stanie rzeczy opisanym jak wyŜej stwierdzić naleŜy, iŜ w stopniu wystarczającym została u- prawdopodobniona przez Prezesa Urzędu bezprawność działań Jacka Krzciuka, polegających na stosowaniu we wzorcu umowy łączącej go z konsumentami postanowień zbliŜonych, toŜsa- mych co do celu i skutków, do tych, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy Kodeks postępowania cywilnego. [15] Ostatnią przesłanką, spełnienie której naleŜy rozpatrzyć w sprawie, jest ustalenie, czy kwes- tionowane zachowanie Jacka Krzciuka godzi w zbiorowe interesy konsumentów. I tak, aczkolwiek ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów ww. pojęcia nie definiuje, to naleŜy jednak przyjąć, Ŝe interesem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 ustawy jest interes prawny konsumentów, rozumiany jako ich potrzeby uznane przez ustawodawcę za godne ochrony; działanie przedsiębiorcy narusza zatem interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Równocześnie, nie jest zbiorowym interesem suma indywidualnych interesów konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008r., sygnatura akt III SK 27/07, Sąd NajwyŜszy wskazał, iŜ wy- starczające dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów powinno być ustalenie, iŜ zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizo- wanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów) wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. W pojęciu praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów mieści się zatem takie dzia- łanie przedsiębiorcy, które jest skierowane do oznaczonych, ale dostatecznie licznych konsu- mentów, o ile przy tym łączy ich wspólna cecha rodzajowa 1 . W powołanym wyroku Sąd NajwyŜszy stanął ponadto na stanowisku, iŜ sformułowanie: „nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów ” nale- Ŝy rozumieć w ten sposób, Ŝe liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone nie rozstrzyga o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów, bowiem praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest dopiero takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na jego powtarzalność w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której zachowanie to jest adresowane, a potencjalną ofiarą tego zachowania moŜe być kaŜdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem tego przedsiębiorcy. Zgodnie z wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2008r., przez interes zbiorowy naleŜy zatem rozumieć interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości, a jego naruszenie ma miejsce 1 Banasiński C., Piontek E., Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2009, s. 454. [9] dopiero wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsumentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów konieczne jest, aby działanie przedsiębiorcy było skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do grupy adresatów wyodrębnionych za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Działanie o takim charakterze jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa nie tylko w od- niesieniu do konkretnych konsumentów, lecz wobec kaŜdego z członków danej zbiorowości. Przy tym, zaistnienie przesłanki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpo- średnio uzaleŜnione od liczby konsumentów, których interesy zostały rzeczywiście naruszone wskutek działań przedsiębiorcy, istotne jest natomiast to, Ŝe przedmiotowe działanie moŜe zagrozić, przynajmniej potencjalnie, interesom pewnego kręgu nieprofesjonalnych uczestni- ków rynku. JuŜ tylko w uzupełnieniu stanowiska przedstawionego wyŜej Prezes Urzędu chciałby przywołać dodatkowo pogląd, jaki wyraził w jednym z wyroków SOKiK, odpowiednio do którego „jeŜeli potencjalną daną praktyką przedsiębiorcy moŜe być dotknięty kaŜdy konsument w analogicz- nych okolicznościach, to ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów” 2 . JeŜeli zatem, jak wynika z ustaleń faktycznych, Jacek Krzciuk proponował abonentom świad- czenie usługi telekomunikacyjnej, jeŜeli stosunki pomiędzy nim a odbiorcami usług były regu- lowane na podstawie wzorca pn. „Umowy nr: … zawartej w dniu … w Dębnie” zawierającego postanowienia:
niejasne, niejednoznaczne, mogące wprowadzać konsumenta w błąd co do jego rzeczywi- stej sytuacji w wypadku naruszenia, bliŜej nieokreślonego, „któregokolwiek z obowiązków nałoŜonych na Usługobiorcę mocą Umowy” i konsekwencji powodowanych tym narusze- niem, pozbawiające go pełnej wiedzy co do przysługujących mu w takich okolicznościach praw,
raŜąco naruszające jego interesy jako abonenta poprzez naraŜenie go na skutki „zawiesze- nia usługi” z tytułu zwłoki w zapłacie zobowiązań pienięŜnych na rzecz dostawcy lub nało- Ŝenie na niego konieczności wniesienia „opłaty karnej w wysokości 20 pln brutto za po- nowne włączenie dostępu do sieci lokalnej” pomimo braku we wzorcu umowy postanowie- nia zobowiązującego usługodawcę do wcześniejszego informowania abonenta o zaistnieniu okoliczności mających być podstawą zastosowania przyszłej sankcji w postaci zawieszenia świadczenia usługi z tytułu zapłaty naleŜnych „kwot na rzecz Usługodawcy” (opłat abona- mentowych), jeŜeli oferta Jacka Krzciuka adresowana była lub mogła być adresowana nie tyle i nie tylko do ściśle określonego, konkretnego konsumenta, nawet nie do ich ograniczonej grupy, lecz do z góry nieokreślonej, trudnej do zidentyfikowania liczby konsumentów, których sytuacja jest lub mogła być podobna, to przesłanki te pozwalają uznać, zdaniem Prezesa Urzędu, za upraw- dopodobnione równieŜ naruszenie przez tego przedsiębiorcę zbiorowych interesów konsumen- tów. [16] ZwaŜywszy na to, iŜ w toku postępowania, które kończy niniejsza decyzja administracyjna, uprawdopodobniono stosowanie przez Jacka Krzciuka praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, zwaŜywszy takŜe i na to, Ŝe w trakcie tego postępowania przedsiębiorca złoŜył zobowiązanie do podjęcia określonych działań zmierzających do zapobieŜenia naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, tj. zobowiązanie do:
wypowiedzenia w terminie do dnia 1 października 2014r. umów zawartych z dotychczaso- wymi abonentami usług świadczonych przez przedsiębiorcę i zastąpienia ich, w tym samym terminie, umowami niezawierającym postanowień wymienionych w punktach I [a] i I [b] sentencji decyzji administracyjnej, Prezes Urzędu uznał, iŜ działania objęte zobowiązaniem złoŜonym przez przedsiębiorcę, zmie- rzając do zapobieŜenia zarzucanym mu praktykom, uzasadniają wydanie decyzji administra- cyjnej w trybie art. 28 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 2 Por. wyrok z dnia 13 stycznia 2009r., sygnatura akt XVII Ama 26/08. [10] co, mając na uwadze, ORZEKŁ , JAK W PUNKCIE I SENTENCJI DECYZJI ADMINISTRACYJNEJ . [17] Z kolei, działając w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu nałoŜył na Jacka Krzciuka obowiązek przekazania w terminie do dnia 1 listopa- da 2014r. informacji i dokumentów dotyczących sposobu wykonania zobowiązań, o których mowa w punkcie I sentencji decyzji, tj.:
kopii trzech umów, jeśli takie zostały podpisane, z nowymi abonentami usług świadczonych przez przedsiębiorcę na podstawie nowego wzorca umowy, niezawierającego postanowień wymienionych w punktach I [a] i I [b] sentencji decyzji administracyjnej,
dowodów potwierdzających wypowiedzenie, w terminie do dnia 1 października 2014r., umów zawartych z dotychczasowymi abonentami usług świadczonych przez przedsiębiorcę i zastą- pienia ich, w tym terminie, nowymi umowami niezawierającymi postanowień wymienionych w punktach I [a] i I [b] sentencji decyzji administracyjnej, co, mając na uwadze, ORZEKŁ , JAK W PUNKCIE II SENTENCJI DECYZJI ADMINISTRACYJNEJ . P OUCZENIE : Stosownie do treści art. 81 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z art. 479 28 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z późniejszymi zmianami), od ni- niejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku, w terminie dwutygodniowym od dnia doręczenia decyzji. O TRZYMUJE : Magis Medianet Jacek Krzciuk ul. Mickiewicza 13 74-400 Dębno