RGD-16/2014

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W G DAŃSKU 80-824 G DAŃSK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./ FAX (58) 346-29-32, 346-29-33, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.61-9/14/HK Gdańsk, dnia 5 września 2014r. D ECYZJA NR RGD.16/2014 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 z późniejszymi zmianami), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie prak- tyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wszczętego, z urzędu, przeciwko przedsiębiorcy Łukaszowi Stefańskiemu, prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą STENET Łukasz Stefań- ski w Barlinku, działając imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, I na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, działania Łukasza Stefańskiego, polegające na stosowaniu we wzorcu umowy pn. „Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych” postanowień o treści: [a] „Operator nie odpowiada za przerwy w łączności z siecią Internet wynikające z winy TP SA lub innych ogólnoświatowych operatorów sieci.” (Rozdział III Obowiązki Operatora, punkt 3), [b] „Operator moŜe rozwiązać Umowę Abonencką bez zachowania terminu wypowiedzenia w przypadku gdy UŜytkownik: a) dopuszcza się zwłoki w dokonaniu pełnej zapłaty za dwa okresy rozliczeniowe, b) uŜywa urządzeń, lub innego mienia Operatora niezgodnie z prawem, c) zakłóca dostęp do Internetu innym uŜytkownikom.” (Rozdział V Postanowienia końco- we, punkt 2), [c] „UŜytkownik zobowiązuje się do nie świadczenia osobą trzecim dostępu do Internetu na bazie łączy dostarczonych przez Operatora. W przypadku stwierdzenia przez Operatora takich działań ze strony UŜytkownika, UŜytkownik zobowiązany jest do zapłacenia kary pienięŜnej w wysokości 10 000 zł (słownie: dziesięć tysięcy złotych) na rzecz Operatora i niezwłocznego zaprzestania działań niezgodnych z regulaminem.” (Rozdział V Postano- wienia końcowe, punkt 5), uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst ujednolicony: Dz.U. z 2014r., poz. 101 z późniejszymi zmianami), m.in. pod numerami: 797 i 1337 [a], 2049 i 2050 [b] oraz 1561 i 1791 [c], i stwierdza się zaniechanie stosowania tej praktyki z dniem 1 sierpnia 2014r.; II na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz na podstawie art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst [2] ujednolicony: Dz.U. z 2013r., poz. 267 z późniejsza zmianą), w związku z art. 83 i art. 80 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz art. 263 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, postanawia się obciąŜyć przedsiębiorcę Łukasza Stefańskiego kosztami po- stępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, któ- re kończy niniejsza decyzja administracyjna, w kwocie 26,60 zł (słownie: dwadzieścia sześć 60/100 złotych), i zobowiązuje do ich zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsu- mentów. U ZASADNIENIE [1] Mając na uwadze zamiar wszczęcia postępowania wyjaśniającego w sprawie wstępnego usta- lenia, czy zapisy umów, regulaminów świadczenia usług oraz cenników stosowanych w obrocie z konsumentami przez przedsiębiorców telekomunikacyjnych, których siedziby są zlokalizowa- ne na terenie województwa zachodniopomorskiego i którzy wyłącznie na tym obszarze wyko- nują usługi telekomunikacyjne, nie naruszają przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o och- ronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 z późniejszymi zmianami), Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku, działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, wystąpiła do Urzędu Komunikacji Elektronicznej Delega- tury w Szczecinie z prośbą o przekazanie jej listy 10-15 przedsiębiorców, którzy spełniają ww. warunki, a po otrzymaniu takiej listy, przy piśmie z dnia 29 stycznia 2014r., wszczęła, posta- nowieniem nr 37 z dnia 7 lutego 2014r., stosowne postępowanie. [2] W trakcie postępowania wyjaśniającego, o którym mowa w punkcie [1] uzasadnienia decyzji, Delegatura UOKiK w Gdańsku pozyskała m.in. przekazane jej przez przedsiębiorcę Łukasza Stefańskiego, prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą STENET Łukasz Stefański w Barlinku, wzorce umowy pn.:
„Umowa na świadczenie usługi dostępu do sieci Internet”,
„Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych”. [3] ZwaŜywszy na to, Ŝe analiza „Regulaminu …” ujawniła, iŜ niektóre z zawartych w nim posta- nowień, tj. wymienione w punktach I [a] – [c] sentencji decyzji administracyjnej, mogą być uznane za toŜsame z postanowieniami niedozwolonymi, wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postę- powania cywilnego (tekst ujednolicony: Dz.U. z 2014r., poz. 101 z późniejszymi zmianami), np. pod numerami: 797 i 1337 [a], 2049 i 2050 [b] oraz 1561 i 1791 [c], Prezes Urzędu posta- nowił o zakończeniu postępowania wyjaśniającego i wszczęciu, na podstawie postanowienia 111 z dnia 14 kwietnia 2014r., postępowania w sprawie podejrzenia stosowania przez Łukasza Stefańskiego praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. [4] W trakcie korespondencji prowadzonej przez Prezesa Urzędu z Łukaszem Stefańskim przedsię- biorca podniósł:
przy piśmie z dnia 6 maja 2014r., doręczonym w dniu 12 maja 2014r., będącym odpowie- dzią na „Zawiadomienie/wezwanie” z dnia 14 kwietnia 2014r., iŜ:  „wszystkie zapisy wyszczególnione jako +niedozwolone+ zostały usunięte z regulami- nu”, a ten „jako dostosowany do nowelizacji prawa został juŜ udostępniony [nowym] klientom”,  „[nigdy] nie miała […] miejsca sytuacja, która mogłaby spowodować wprowadzenie tych zapisów w Ŝycie, a więc Ŝaden klient nie doznał niedogodności z nimi związa- nych”,  mając na uwadze okoliczności sprawy i podjęte przez siebie czynności, „[wnosi] o u- morzenie postępowania”.
przy piśmie z dnia 30 maja 2014r. doręczonym w dniu 3 czerwca 2014r., iŜ: [3]  sporny „Regulamin …” został udostępniony „na stronie www […] firmy”,  dodatkowo, kaŜdy z klientów zostanie osobno poinformowany o zmianach najpóźniej do 30 czerwca 2014r.,
przy piśmie z dnia 21 lipca 2014r., doręczonym w dniu 30 lipca 2014r., iŜ:  „kaŜdy z klientów zostanie poinformowany listownie najpóźniej do 30.07.2014 o moŜ- liwości wypowiedzenia umowy w wypadku braku akceptacji w przeciągu 30 dni od do- ręczenia pisma”  w tym terminie „do wszystkich klientów zostanie [równieŜ] rozesłany w formie papie- rowej nowy regulamin”. [5] Pismem z dnia 27 sierpnia 2014r. Prezes Urzędu poinformował Łukasza Stefańskiego o zakoń- czeniu postępowania dowodowego i moŜliwości zapoznania się z materiałem zebranym w sprawie, z moŜliwości tej przedsiębiorca nie skorzystał. W TRAKCIE POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO I POSTĘPOWANIA W SPRAWIE STOSOWANIA PRAKTYK NARUSZAJĄ- CYCH ZBIOROWE INTERESY KONSUMENTÓW P REZES U RZĘDU USTALIŁ , CO NASTĘPUJE . [6] Łukasz Stefański, prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą STENET Łukasz Stefański w Barlinku (NIP 597-110-30-01, 812712309), jest wpisany:
do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (do której został przenie- siony z ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Urząd Miejski w Barlinku, w której był zarejestrowany pod numerem ewidencyjnym 03668),
rejestru przedsiębiorców telekomunikacyjnych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Komu- nikacji Elektronicznej pod numerem 6692. Stosownie do treści wpisu do rejestru przedsiębiorców telekomunikacyjnych, jako przedmiot jego działalności wskazuje się:
dostarczanie sieci telekomunikacyjnej, tj. :  sieci transmisji danych,
świadczenie usług telekomunikacyjnych, tj.:  usługi transmisji danych,  usługi zapewnienia dostępu do sieci Internet,  usługi telekomunikacyjnej sprzedawanej we własnym imieniu i na własny rachunek, wykonywanej przez innego dostawcę usług/transmisji danych,  usługi telekomunikacyjnej sprzedawanej we własnym imieniu i na własny rachunek, wykonywanej przez innego dostawcę usług/zapewniania dostępu do sieci Internet. [7] Jak wskazuje na to materiał dowodowy zebrany w sprawie, w obrocie z konsumentami Łukasz Stefański stosował m.in. wzorzec umowy pn. „Regulamin świadczenia usług telekomunikacyj- nych”, w którym znalazły się postanowienia zakwestionowane przez Prezesa Urzędu, wymie- nione w punktach I [a]-[c] sentencji decyzji administracyjnej, toŜsame z postanowieniami uz- nanymi za niedozwolone i wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy, o którym mo- wa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego, o treści:
„Operator nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie lub nienaleŜyte wykonanie usług wynikłe z faktu niewłaściwego funkcjonowania sieci telekomunikacyjnych innych operato- rów telekomunikacyjnych.” (wyrok SOKiK z dnia 14 marca 2005r., sygnatura akt AmC 21/04, numer postanowienia w rejestrze: 797), [4]
„Operator nie ponosi odpowiedzialności za szkody i awarie powstałe w wyniku zdarzeń lo- sowych (...) pozostających poza wpływem i kontrolą Operatora (np. wyładowania atmosfe- ryczne, awarie urządzeń nadawczych nadawców itp.).” (wyrok SOKiK z dnia 24 listopada 2006r., sygnatura akt XVII AmC 163/05, numer postanowienia w rejestrze: 1337),
„Operator zastrzega sobie prawo do wypowiedzenia umowy o świadczenie usług telekomu- nikacyjnych ze skutkiem natychmiastowym lub zawieszenia świadczenia usług telekomuni- kacyjnych, bez prawa do odszkodowania oraz bez wcześniejszego uprzedzenia Abonenta w przypadkach: innego naruszenia przez Abonenta postanowień niniejszego Regulaminu, dzia- łania na szkodę Orange lub korzystania z usług telekomunikacyjnych Operatora niezgodnie z prawem lub umową (§ 20 ust. 3 pkt 3.6 Regulaminu)” (wyrok SOKiK z dnia 24 listopada 2009r., sygnatura akt XVII AmC 428/09, numer postanowienia: 2049),
„JeŜeli Abonent nie zapłacił naleŜności za usługi telekomunikacyjne w terminie 30 dni ka- lendarzowych od daty płatności wskazanej w rachunku telefonicznym, Operator ma prawo zawiesić świadczenie wszelkich usług telekomunikacyjnych na rzecz Abonenta oraz wypo- wiedzieć umowę o świadczenie usług telekomunikacyjnych ze skutkiem natychmiastowym, bez prawa do odszkodowania ze strony Operatora z tytułu jednostronnego wypowiedzenia umowy i bez konieczności wcześniejszego uprzedzenia Abonenta (§ 20 ust. 12 Regulaminu)” (wyrok SOKiK z dnia 24 listopada 2009r., sygnatura akt XVII AmC 428/09, numer postano- wienia: 2050),
„W przypadku, o którym mowa w pkt. 6.4.2, Operator moŜe domagać się ponadto od Abo- nenta zapłacenia odszkodowania w wysokości abonamentu za okres korzystania przez oso- bę trzecią z sygnału, nie mniej jednak, niŜ za trzy miesiące.” (wyrok SOKiK z dnia 23 paź- dziernika 2008r., sygnatura akt XVII AmC 86/08, numer postanowienia: 1561),
„W przypadku korzystania przez abonenta w sposób nieuprawniony z usług operatora nie objętych umową lub umoŜliwienia przez abonenta korzystania przez nieuprawnione osoby trzecie z usług operatora za pomocą przyłącza sieciowego lub końcówki sieci, abonent bę- dzie zobowiązany do zapłaty na rzecz operatora kary umownej w wysokości 1000 zł (słow- nie jeden tysiąc złotych), przy czym operator będzie uprawniony do dochodzenia odszko- dowania uzupełniającego na zasadach ogólnych do pełnej wartości szkody.” (wyrok SOKiK z dnia 3 listopada 2008r., sygnatura akt XVII AmC 54/08, numer postanowienia: 1791). [8] Wzorzec umowy pn. „Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych”, zawierający posta- nowienia kwestionowane przez Prezesa Urzędu, był wykorzystywany przez Łukasza Stefańskie- go w obrocie konsumenckim:
w odniesieniu do abonentów nowych – nie dłuŜej niŜ do dnia otrzymania przez niego „Za- wiadomienia/wezwania” informującego go o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, zakazanych z mocy art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów,
w odniesieniu do abonentów dotychczasowych – nie dłuŜej niŜ do dnia 29 sierpnia 2014r., tj. do ostatniego dnia, w którym będzie moŜliwe wypowiedzenie umowy zawartej wcze- śniej w związku z wejściem w Ŝycie nowego „Regulaminu …”. M AJĄC NA UWADZE ZEBRANY W SPRAWIE MATERIAŁ DOWODOWY , P REZES U RZĘDU ZWAśYŁ , CO NASTĘPUJE . [9] Podstawą do zastosowania przez Prezesa Urzędu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest ustalenie, czy w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia interesu pu- blicznoprawnego, bowiem, zgodnie z art. 1 ust. 1 ww. ustawy, określa ona warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej ochrony interesów przedsiębiorców i konsu- mentów właśnie w interesie publicznym, a wobec powyŜszego godzi się uznać, iŜ regulacja ta naleŜy do sfery prawa publicznego, a zatem instrumenty w niej przewidziane mogą być stoso- wane tylko i wyłącznie wtedy, gdy na skutek działań przedsiębiorców naruszony został interes publicznoprawny. Tak w toku postępowania, jak i przy wydawaniu decyzji administracyjnej [5] Prezes Urzędu powinien być zatem rzecznikiem tego interesu, albowiem wynika to z jego za- dań w strukturze administracji publicznej 1 . Interes publiczny w postępowaniu administracyjnym nie jest pojęciem jednolitym i stałym i w kaŜdej sprawie powinien on być odrębnie ustalony i konkretyzowany. W ocenie Prezesa Urzędu, niniejsza sprawa ma taki, tj. publicznoprawny, charakter, a to dla- tego, Ŝe dotyczy ona szeroko rozumianej ochrony interesu bliŜej nieokreślonej grupy konsu- mentów, którzy byli lub mogli być klientami korzystającymi z ofert/usług przedkładanych im i świadczonych przez Łukasza Stefańskiego, co najmniej potencjalnie naraŜonymi na konsek- wencje stosowania przez tego przedsiębiorcę postanowień umownych naruszających zbiorowe interesy konsumentów, a okoliczność ta w stopniu wystarczającym uzasadnia podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. [10] W postępowaniu, które kończy niniejsza decyzja administracyjna, skarŜonemu przedsiębiorcy postawiono zarzut naruszenia art. 24 ust. 1 oraz art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konku- rencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1, „Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów”, natomiast zgodnie z ust. 2 tego artykułu, „Przez praktykę naruszającą zbio- rowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks postępowania cywilnego […]”. Aby działania przedsiębiorcy mogły zostać uznane za sprzeczne z powołanymi wyŜej przepisa- mi art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, niezbędne jest wykazanie, iŜ speł- niają one łącznie następujące przesłanki:
są działaniami przedsiębiorcy, które ujawniają się w obrocie konsumenckim, a więc doty- czą relacji przedsiębiorca-konsument,
stanowią działanie bezprawne,
naruszają zbiorowe interesy konsumentów. [11] Stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, pod pojęciem przed- siębiorcy rozumie się przedsiębiorcę w znaczeniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst ujednolicony: Dz.U. z 2013r., poz. 672 z później- szymi zmianami), w której, odpowiednio do art. 4, przyjęto, iŜ jest nim osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Wynika stąd, iŜ działania Łukasza Stefańskiego mogą podlegać, jako działania przedsiębiorcy, kontroli i ocenie dokonywanym na podstawie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i kon- sumentów. Równocześnie, zgodnie z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i art. 22 1 Kodeksu cywilnego, za konsumenta uwaŜa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Wobec tego, Ŝe fakt stosowania przez Łukasza Stefańskiego, w obrocie z konsumentami, wzorca umowy pn. „Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych” nie budzi wątpliwo- ści, przesądza to o tym, iŜ pierwszą z przesłanek naleŜy uznać za spełnioną. [12] Z kolei, bezprawność jest ujmowana tradycyjnie jako sprzeczność z obowiązującym porząd- kiem prawnym. Pojęcie porządku prawnego obejmuje nakazy i zakazy wynikające z norm pra- wa powszechnie obowiązującego, a takŜe nakazy i zakazy wynikające z zasad współŜycia spo- łecznego i dobrych obyczajów. 2 1 Wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 4 lipca 2001r., sygnatura akt XVII Ama 108/00. 2 Tak Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 13 listopada 2007r., sygnatura akt XVII AmA 45/07. [6] Bezprawność jest kategorią obiektywną. RozwaŜenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy teŜ niezgodne z obowiązującymi za- sadami porządku prawnego oraz z nakazami i zakazami wynikającymi z zasad współŜycia spo- łecznego i dobrych obyczajów. O bezprawności działania decyduje w świetle orzecznictwa Sądu NajwyŜszego całokształt oko- liczności konkretnego stanu faktycznego. 3 Równocześnie, dla stwierdzenia bezprawności dzia- łania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy) i stopień tej winy, a takŜe świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. [13] W okolicznościach sprawy, którą kończy decyzja administracyjna, bezprawność działania przedsiębiorcy wywodzi się z toŜsamości odpowiednich postanowień wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego, oraz postanowień kwestionowanych przez Prezesa Urzędu, wskazanych w punkcie I [a]-[c] sen- tencji decyzji administracyjnej, a na rzecz takiego stanowiska przemawia to, iŜ zakaz stoso- wania tych pierwszych nie ogranicza się jedynie do przedsiębiorcy, przeciwko któremu zapadł wyrok w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, lecz rozciąga się równieŜ na wszystkich innych przedsiębiorców posługujących się postanowieniami identycz- nymi, toŜsamymi, bowiem art. 479 43 Kodeksu postępowania cywilnego prawomocność przed- miotowego wyroku rozszerza – od chwili wpisania wzorca umowy do ww. rejestru – równieŜ na osoby trzecie. Wpis określonego postanowienia do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza zatem, Ŝe od tego momentu stosowanie określonej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzor- cach umownych. Równocześnie, nie jest konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do reje- stru i klauzuli z nią porównywanej, za niedozwolone mogą zostać uznane równieŜ postanowie- nia wzorców umów mieszczące się w hipotezie postanowienia wpisanego do rejestru, którego treść będzie ustalona w oparciu o dokonaną jego wykładnię, bowiem stosowanie do postano- wienia o treści zbliŜonej tak samo godzi w interesy konsumentów, jak stosowanie postanowie- nia identycznego z tym, które zostało wpisane do rejestru. [14] W ocenie Prezesa Urzędu postanowienia wzorców umowy wykorzystywanych w obrocie konsu- menckim przez Łukasza Stefańskiego, wymienione w punkcie I [a]-[c] sentencji decyzji admi- nistracyjnej, mogą być uznane za toŜsame, tak co do celu, jak i skutku ich stosowania, z od- powiednimi postanowieniami wpisanymi na podstawie prawomocnych wyroków SOKiK do reje- stru postanowień niedozwolonych, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywil- nego, i, w konsekwencji, naruszać przepisy art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochro- nie konkurencji i konsumentów. [15] Argumentując na rzecz słuszności tej tezy zestawiono poniŜej postanowienia kwestionowane, odpowiadające im postanowienia niedozwolone, wprowadzone do rejestru, oraz wskazano przesłanki dowodzące ich toŜsamości. A D I [ A ] SENTENCJI DECYZJI ADMINISTRACYJNEJ We wzorcu umowy pn. „Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych” znajduje się po- stanowienie o treści:
„Operator nie odpowiada za przerwy w łączności z siecią Internet wynikające z winy TP SA lub innych ogólnoświatowych operatorów sieci.” (Rozdział III Obowiązki Operatora, punkt 3), podczas gdy w rejestrze postanowień niedozwolonych zapisano m.in. postanowienia o treści:
„Operator nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie lub nienaleŜyte wykonanie usług wynikłe z faktu niewłaściwego funkcjonowania sieci telekomunikacyjnych innych operato- 3 Wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 8 maja 2002r., I PKN 267/2001. [7] rów telekomunikacyjnych.” (wyrok SOKiK z dnia 14 marca 2005r., sygnatura akt AmC 21/04, numer postanowienia w rejestrze: 797),
„Operator nie ponosi odpowiedzialności za szkody i awarie powstałe w wyniku zdarzeń lo- sowych (...) pozostających poza wpływem i kontrolą Operatora (np. wyładowania atmosfe- ryczne, awarie urządzeń nadawczych nadawców itp.).” (wyrok SOKiK z dnia 24 listopada 2006r., sygnatura akt XVII AmC 163/05, numer postanowienia w rejestrze: 1337). Analiza treści i skutków postanowień wpisanych do rejestru prowadzi do stwierdzenia, iŜ wszystkie one są niezgodne zarówno z art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego, stosownie do którego postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiąŜą go, jeŜeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, raŜąco na- ruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne), jak i z art. 385 3 pkt 2 Kodeksu cywilnego, odpowiednio do którego za niedozwolone uznaje się postanowienia wyłączające lub istotnie ograniczające odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nie- naleŜyte wykonanie zobowiązania. Ponadto, jak podniósł SOKiK w wyroku na mocy którego wpisano do rejestru klauzulę o nume- rze 797, uchylanie się przez przedsiębiorcę telekomunikacyjnego od odpowiedzialności, nawet wtedy, gdy są po temu powody („przerwy w łączności z siecią Internet wynikające z winy TP SA lub innych ogólnoświatowych operatorów sieci”), nie moŜe skutkować tym, Ŝe konsument zostanie pozbawiony niezbędnej wiedzy o podmiocie, na którym ta odpowiedzialność ciąŜy, i który, wskutek tego, moŜe powziąć przekonanie, iŜ w ogóle nie posiada uprawnień do docho- dzenia odpowiednich roszczeń. Do podobnych konstatacji prowadzi równieŜ, zdaniem Prezesa Urzędu, analiza treści i skutków stosowania przez Łukasza Stefańskiego postanowienia „Regulaminu świadczenia usług teleko- munikacyjnych” związanego z uchylaniem się od odpowiedzialności z tytułu niewykonania bądź nienaleŜytego wykonania oferowanych i świadczonych przez niego usług. I tak, odpowiednio do art. 104 ust. 1 ustawy Prawo telekomunikacyjne, do odpowiedzialności przedsiębiorców telekomunikacyjnych za niewykonanie lub nienaleŜyte wykonanie usługi tele- komunikacyjnej stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego z zastrzeŜeniem ust. 2 oraz art. 107 ust. 1. tej ustawy. Z kolei, stosownie do art. 471 Kodeksu cywilnego, dłuŜnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienaleŜytego wykonania zobowiązania, chyba, Ŝe niewy- konanie lub nienaleŜyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłuŜnik odpowie- dzialności nie ponosi. JeŜeli zatem postanowienie kwestionowane przez Prezesa Urzędu:
nie zostało przez konsumentów korzystających z usług telekomunikacyjnych oferowanych i świadczonych przez Łukasza Stefańskiego uzgodnione z nimi indywidualnie,
kształtuje prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ra- Ŝąco naruszając ich interesy, a to w zakresie częściowego lub całkowitego wyłączenia od- powiedzialności przedsiębiorcy telekomunikacyjnego z tytułu niewykonania lub nienaleŜy- tego wykonania świadczonej przez niego usług,
nie zapewnia konsumentom pełnej, rzetelnej i jasnej informacji co do osób/podmiotów, za pomocą których przedsiębiorca telekomunikacyjny wykonuje swoje zobowiązanie lub któ- rym realizację tego zobowiązania choćby w części powierza, tak, by mogli oni od tych osób/podmiotów, w wypadku, gdyby zaszła taka potrzeba (np. wtedy, gdy ma miejsce „przerwa w łączności z siecią Internet wynikająca z winy TP SA lub innych ogólnoświato- wych operatorów sieci”), dochodzić swoich uzasadnionych roszczeń, to moŜna przyjąć, iŜ wykazuje ono wystarczającą zbieŜność, toŜsamość co do celu i skutków, z odpowiednimi postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowień uznanych za niedozwo- lone (tu: np. pod numerami 797 i 1337). [8] A D I [ B ] SENTENCJI DECYZJI ADMINISTRACYJNEJ We wzorcu umowy pn. „Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych” znajduje się po- stanowienie o treści:
„Operator moŜe rozwiązać Umowę Abonencką bez zachowania terminu wypowiedzenia w przypadku gdy UŜytkownik: a) dopuszcza się zwłoki w dokonaniu pełnej zapłaty za dwa okresy rozliczeniowe, b) uŜywa urządzeń, lub innego mienia Operatora niezgodnie z prawem, c) zakłóca dostęp do Internetu innym uŜytkownikom.” (Rozdział V Postanowienia końco- we, punkt 2), podczas gdy w rejestrze postanowień niedozwolonych zapisano m.in. postanowienia o treści:
„Operator zastrzega sobie prawo do wypowiedzenia umowy o świadczenie usług telekomu- nikacyjnych ze skutkiem natychmiastowym lub zawieszenia świadczenia usług telekomuni- kacyjnych, bez prawa do odszkodowania oraz bez wcześniejszego uprzedzenia Abonenta w przypadkach: innego naruszenia przez Abonenta postanowień niniejszego Regulaminu, działania na szkodę Orange lub korzystania z usług telekomunikacyjnych Operatora nie- zgodnie z prawem lub umową (§ 20 ust. 3 pkt 3.6 Regulaminu)” (wyrok SOKiK z dnia 24 li- stopada 2009r., sygnatura akt XVII AmC 428/09, numer postanowienia: 2049),
„JeŜeli Abonent nie zapłacił naleŜności za usługi telekomunikacyjne w terminie 30 dni ka- lendarzowych od daty płatności wskazanej w rachunku telefonicznym, Operator ma prawo zawiesić świadczenie wszelkich usług telekomunikacyjnych na rzecz Abonenta oraz wypo- wiedzieć umowę o świadczenie usług telekomunikacyjnych ze skutkiem natychmiastowym, bez prawa do odszkodowania ze strony Operatora z tytułu jednostronnego wypowiedzenia umowy i bez konieczności wcześniejszego uprzedzenia Abonenta (§ 20 ust. 12 Regulaminu)” (wyrok SOKiK z dnia 24 listopada 2009r., sygnatura akt XVII AmC 428/09, numer postano- wienia: 2050). Zdaniem SOKiK, który podzielił stanowisko Prezesa Urzędu wyraŜone w pozwie, tak postano- wienie wpisane pod numerem 2049, jak i pod numerem 2050 są „sprzeczne z dobrymi obycza- jami oraz raŜąco naruszają interes konsumenta, tym samym stanowią niedozwolone postano- wienia umowne, o którym mowa w art. 385 1 § 1 kc”. W szczególności, SOKiK podniósł m.in., iŜ:
(w odniesieniu do postanowienia wpisanego do rejestru pod numerem 2049) „zapis ten jest niejednoznaczny i niejasny, przejawiający się bardzo wysoką ogólnością […], dając pozwanej szeroką moŜliwość interpretacji zachowań konsumenta, za który po- zwana przyznała sobie moŜliwość zastosowania wobec niego bardzo dotkliwej sankcji”, a to „powoduje […] moŜliwość wypowiedzenia umowy nawet za nieumyślne naruszenie po- stanowień regulaminu […]”, tym bardziej, Ŝe „[z]apis wzorca nie przewiduje poinformowa- nia abonenta o naruszeniach regulaminu, a daje moŜliwość natychmiastowego wypowie- dzenia umowy”, niezaleŜnie od tego, Ŝe „Sąd zdaje sobie sprawę, Ŝe abonent moŜe wyko- rzystać świadczoną na jego rzecz usługę na przykład w celach przestępczych, jednakŜe za- pis regulaminu nie przewiduje moŜliwości wyjaśnień działań przez abonenta, a prowadzi do natychmiastowego rozwiązania umowy, bez odszkodowania.”,
(w odniesieniu do postanowienia wpisanego do rejestru pod numerem 2050) „umowa zawierana pomiędzy PTK a abonentem jest umową wzajemną, a kwestionowany zapis dotyczy rozwiązania takiej umowy ze skutkiem natychmiastowym, stąd nie moŜe mieć zastosowania zapis art. 492 kc i 494 kc, w których to przepisach jest mowa o odstą- pieniu od umowy”, stąd „uprawnienie do rozwiązania umowy ze skutkiem natychmiasto- wym powinno być poprzedzone wezwaniem konsumenta do zapłaty zaległej naleŜności”, bowiem „inny zapis narusza interes konsumenta”. [9] ZwaŜywszy na to, Ŝe tak w postanowieniu kwestionowanym zawartych we wzorcu pn. „Regu- lamin …”, jak i w postanowieniach wpisanych do rejestru postanowień uznanych za niedozwo- lone, nie przewidziano wcześniejszego wezwania konsumenta do złoŜenia wyjaśnień w kwe- stiach, które miałyby stać się ostatecznie powodem wypowiedzenia umowy (bez zachowania terminu wypowiedzenia) bądź zawieszenia świadczenia usług, uznaje się, iŜ postanowienie kwestionowane i postanowienia wpisane do rejestru pod numerami 2049 i 2050 mogą być, co do celu i skutków, uznane za zbliŜone, toŜsame. JuŜ tylko na marginesie naleŜy wskazać, iŜ podobne warunki zachowań przedsiębiorcy teleko- munikacyjnego i zakres ochrony konsumenta, aczkolwiek ograniczone do grupy usługobiorców korzystających z usług świadczonych przez przedsiębiorcę wyznaczonego, zapisano takŜe w art. 101 ustawy Prawo telekomunikacyjne. A D I [ C ] SENTENCJI DECYZJI ADMINISTRACYJNEJ We wzorcu umowy pn. „Regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych” znajduje się po- stanowienie o treści:
„UŜytkownik zobowiązuje się do nie świadczenia osobą trzecim dostępu do Internetu na bazie łączy dostarczonych przez Operatora. W przypadku stwierdzenia przez Operatora ta- kich działań ze strony UŜytkownika, UŜytkownik zobowiązany jest do zapłacenia kary pie- nięŜnej w wysokości 10 000 zł (słownie: dziesięć tysięcy złotych) na rzecz Operatora i nie- zwłocznego zaprzestania działań niezgodnych z regulaminem.” (Rozdział V Postanowienia końcowe, punkt 5), podczas gdy w rejestrze postanowień niedozwolonych zapisano m.in. postanowienia o treści:
„W przypadku, o którym mowa w pkt. 6.4.2, Operator moŜe domagać się ponadto od Abo- nenta zapłacenia odszkodowania w wysokości abonamentu za okres korzystania przez oso- bę trzecią z sygnału, nie mniej jednak, niŜ za trzy miesiące.” (wyrok SOKiK z dnia 23 paź- dziernika 2008r., sygnatura akt XVII AmC 86/08, numer postanowienia: 1561),
„W przypadku korzystania przez abonenta w sposób nieuprawniony z usług operatora nie objętych umową lub umoŜliwienia przez abonenta korzystania przez nieuprawnione osoby trzecie z usług operatora za pomocą przyłącza sieciowego lub końcówki sieci, abonent bę- dzie zobowiązany do zapłaty na rzecz operatora kary umownej w wysokości 1000 zł (słow- nie jeden tysiąc złotych), przy czym operator będzie uprawniony do dochodzenia odszko- dowania uzupełniającego na zasadach ogólnych do pełnej wartości szkody.” (wyrok SOKiK z dnia 3 listopada 2008r., sygnatura akt XVII AmC 54/08, numer postanowienia: 1791). W ocenie Prezesa Urzędu, którą SOKiK podzielił i uznał za swoją, postanowienie wpisane pod numerem 1561 rejestru postanowień uznanych za niedozwolone pozostaje w sprzeczności z art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego dotyczącym odpowiedzialności odszkodowawczej zobowiąza- nego do odszkodowania, odpowiednio do którego to przepisu naprawienie szkody obejmuje tak straty, które poszkodowany poniósł, jak i korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szko- dy nie wyrządzono, przy czym – z uwagi na kompensacyjny charakter odszkodowania – jego wysokość powinna pozostawać w związku z wysokością szkody poniesionej przez poszkodowa- nego, z uwzględnieniem rzeczywiście poniesionych strat i utraconych korzyści, gdy, tymcza- sem, postanowienie kwestionowane przez Prezesa Urzędu ustala swoistą karę umowną mogącą nie mieć bezpośredniego związku z wysokością szkody poniesionej przez przedsiębiorcę klau- zulę stosującego. Z kolei, badając treść postanowienia wpisanego pod numerem 1791, SOKiK, powołując się na „ustalone orzecznictwo sądowe” (tu: wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 23 marca 2005r., sygna- tura akt ICK 586/04, oraz wyrok SOKiK z dnia 13 czerwca 2005r., sygnatura akt XVII Amc 20/04), stwierdził, podobnie, iŜ kara umowna zastrzegana we wzorcu umowy musi pozostawać we współmiernej wysokości do poniesionej szkody, czyli nie powinna być w stosunku do niej raŜąco wygórowana. [10] Wobec tego, iŜ w postanowieniu będącym przedmiotem oceny SOKiK przedsiębiorca teleko- munikacyjny określił wysokość kary umownej na kwotę 1000 zł (przy czym wysokość pobiera- nego przez niego abonamentu miesięcznego „wynosiła najwięcej 47,90 zł”), wobec tego, iŜ sytuacje, za które abonent miałby zapłacić tak wysoką karę umowną nie zostały w ogóle zde- finiowane w postanowieniu (określono je co najwyŜej jako „korzystania przez abonenta w sposób nieuprawniony z usług operatora nie objętych umową lub umoŜliwienia przez abonenta korzystania przez nieuprawnione osoby trzecie z usług operatora za pomocą przyłącza siecio- wego lub końcówki sieci”), trudno byłoby określić nawet w sposób przybliŜony wartość szkód ponoszonych przez dostawcę usług, a okoliczność ta stała się, zdaniem SOKiK, zasadniczą przesłanką uznania postanowienia za „sprzeczne z dobrymi obyczajami i raŜąco narusza[jące] interesy konsumentów”, tj. niedozwolone. Mając na uwadze, iŜ równieŜ w wypadku postanowienia kwestionowanego w niniejszym pos- tępowaniu kara umowna zastrzeŜona we wzorcu umowy przez Łukasza Stefańskiego:
ustalona została na poziomie 10.000 zł (podczas gdy miesięczna wysokość opłaty abona- mentowej wynosi 61 zł),
moŜe nie pozostawać we współmiernej wysokości do ewentualnie poniesionej przez przed- siębiorcę szkody z tytułu „świadczenia przez Abonenta osobom trzecim dostępu do Interne- tu na bazie łączy dostarczanych przez Operatora”, uznaje się, iŜ postanowienia wpisane do rejestru i postanowienie kwestionowane są, pomimo róŜnic w uŜytym słownictwie i składni postanowień, zbliŜone, toŜsame. [16] Za spełnioną naleŜy uznać takŜe i trzecią przesłankę, o której mowa w punkcie [10] uzasad- nienia decyzji administracyjnej, tj. naruszenie zbiorowych interesów konsumentów przez kwestionowane wyŜej postanowienia wzorców umowy. I tak, stosownie do treści przepisu art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumen- tów, w którym sformułowano definicję negatywną zbiorowego interesu konsumentów, nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. Z kolei, stosownie do treści art. 1 ust. 1 ustawy wolno przyjąć, iŜ o zbiorowych interesach konsumentów mówi się wtedy, gdy działania przedsiębiorcy są powszechne, a ich negatywne skutki mogą dotknąć kaŜdego, obecnego lub przyszłego, konsumenta będącego lub mogącego być jego kontrahentem, trudno natomiast mówić o nich wtedy, gdy zasięgiem działań przed- siębiorcy i skutków tych działań objęci są co najwyŜej konsumenci indywidualni lub grupa tych konsumentów, i tylko oni, a nie ogól konsumentów, mieliby być objęci szczególną ochroną wynikającą z ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 4,5 Zdaniem Prezesa Urzędu, w sprawie którą kończy niniejsza decyzja administracyjna warunek ten jest spełniony, a to dlatego, Ŝe oferta usług telekomunikacyjnych przedstawiana i propo- nowana abonentom przez Łukasza Stefańskiego, zawierająca postanowienia niedozwolone, sprzeczne z zakazami wynikającymi z art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, adresowana była lub mogła być adresowana nie do ściśle określo- nego, konkretnego konsumenta, nawet nie do ich ograniczonej grupy, lecz do z góry nieokre- ślonej, trudnej do zidentyfikowania liczby konsumentów, których sytuacja była lub mogła być podobna. JuŜ tylko w uzupełnieniu stanowiska przedstawionego wyŜej Prezes Urzędu chciałby przywołać dodatkowo pogląd, jaki wyraził w jednym z wyroków SOKiK, odpowiednio do którego „jeŜeli 4 Por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 lipca 2008r., sygnatura akt VI ACa 306/08. 5 Takie stanowisko znajduje teŜ potwierdzenie w orzecznictwie Sądu NajwyŜszego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 września 2003r., sygnatura akt I CKN 504/01, stwierdził, iŜ „Nie jest zasadne uznawanie, Ŝe postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej moŜna wszczynać tylko wtedy, gdy zagroŜone są interesy wielu odbior- ców, a nie jest to moŜliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument, wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni takŜe funkcję prewencyjną, słuŜy takŜe ochronie nieograniczonej liczby przyszłych konsumentów”. [11] potencjalną daną praktyką przedsiębiorcy moŜe być dotknięty kaŜdy konsument w analogicz- nych okolicznościach, to ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów” 6 . [17] Wobec tego, iŜ wszystkie wskazane wcześniej przesłanki, o których mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zostały w stanie faktycznym sprawy spełnione, wobec tego, iŜ Łukasz Stefański zaprzestał stosowania dowiedzionej mu praktyki naruszającej zbio- rowe interesy konsumentów poprzez usunięcie, z dniem 1 sierpnia 2014r., z „Regulaminu świadczenia usług telekomunikacyjnych” postanowień kwestionowanych przez Prezesa Urzędu, czym wypełnił przesłanki zastosowania art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i kon- sumentów, P REZES U RZĘDU ORZEKŁ , JAK W PUNKCIE I SENTENCJI DECYZJI ADMINISTRACYJNEJ . [18] Zgodnie z art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeŜeli w wyniku pos- tępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopu- ścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Z kolei, stosownie do art. 80 ustawy, Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postano- wienia, które moŜe być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W postępowaniu prowadzonym pod sygnaturą akt RGD.61-8/13/HK Prezes Urzędu orzekł w punkcie I sentencji decyzji administracyjnej, iŜ Łukasz Stefański dopuściła się stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. ZwaŜywszy na tę okoliczność, zwaŜywszy takŜe i na to, iŜ kosztami postępowania – wynoszą- cymi 26,60 zł (słownie: dwadzieścia sześć 60/100 złotych) – są wydatki związane z korespon- dencją prowadzoną przez Prezesa Urzędu z Łukaszem Stefańskim, obciąŜono nimi ww. przed- siębiorcę. Wobec powyŜszego, P REZES U RZĘDU POSTANOWIŁ , JAK W PUNKCIE II SENTENCJI DECYZJI ADMINISTRACYJNEJ . Na podstawie art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst ujednolicony: Dz.U. z 2013r., poz. 267 z późniejsza zmianą) w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyznaczył stronie termin 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na uiszczenie kosztów niniej- szego postępowania w wysokości 26,60 zł (słownie: dwadzieścia sześć 60/100 złotych). PowyŜszą kwotę naleŜy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: NBP O/O W ARSZAWA 511010101000787822 31000000. P OUCZENIA : Stosownie do art. 81 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z art. 479 32 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, w wypadku kwestionowania postanowienia o kosztach postę- powania, zawartego w punkcie II sentencji decyzji, naleŜy wnieść zaŜalenie na nie do Sądu Okręgo- wego – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konku- rencji Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku, w terminie tygodnia od dnia doręczenia decyzji. O TRZYMUJE : STENET Łukasz Stefański ul. Długa 10/18 74-320 Barlinek 6 Por. wyrok z dnia 13 stycznia 2009r., sygnatura akt XVII Ama 26/08.