RGD-29/2002

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA W G DAŃSKU 80-824 G DAŃSK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL . (058) 346-29-32, T EL /F AX (058) 346-29-33, T EL . C ENTRALA (058) 301-50-21 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.562-3/02/CF Gdańsk, dnia 31 grudnia 2002r. D ECYZJA N R RGD. 29/2002 Na podstawie art. 11 ust. 1, w związku z art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 122, poz. 1319 ze zmianami), po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego wszczętego z wniosku Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. w Stargardzie Szczecińskim przeciwko „Rethmann Szczecin Oczyszczanie Miasta” Sp. z o.o. w Szczecinie, w imieniu Prezesa Urzę- du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nie stwierdza się stosowania przez skarŜonego przedsiębiorcę praktyki ograniczającej konkurencję, polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na lokalnym rynku wywozu odpadów stałych poprzez stosowanie nieuczci- wych, raŜąco niskich cen, pobieranych za wywóz tychŜe odpadów z terenu miasta Star- gard Szczeciński, w okresie od lutego do kwietnia 2002r. U ZASADNIENIE Do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej Preze- sem Urzędu lub organem antymonopolowym) wpłynął wniosek Miejskiego Przedsiębior- stwa Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. w Stargardzie Szczecińskim (zwanej dalej Spółką MPGK) o wszczęcie postępowania antymonopolowego przeciwko „Rethmann Szczecin” Sp. z o.o. w Szczecinie (zwanej dalej Spółką Rethmann) pod zarzutem stosowania przez nią praktyki ograniczającej konkurencję zakazanej art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na stosowaniu raŜąco niskich cen za wykonywaną na terenie Stargardu Szczecińskiego usługę wywozu odpadów komu- nalnych stałych (karta akt sprawy 1-2). W uzasadnieniu wniosku Spółka MPGK podniosła, iŜ zarówno ona, jak i Spółka Rethmann prowadzą na terenie miasta i gminy Stargard Szczeciński działalność gospodar- czą polegającą, między innymi, na wywozie z tego obszaru odpadów komunalnych stałych. Spółka Rethmann wywozi odpady równieŜ ze Szczecina i okolicznych gmin. W miesiącu styczniu 2002r. przedsiębiorca ten rozpoczął w Stargardzie Szczecińskim akcję promocyj- ną, polegającą na oferowaniu, w miesiącach luty – kwiecień 2002r., nowych, znacznie niŜ- szych od dotychczas pobieranych, cen za wywóz odpadów. Oferta promocyjna, która skie- rowana była zarówno do gospodarstw domowych, jak i firm, wspólnot oraz spółdzielni mieszkaniowych, rozpowszechniana była przy pomocy lokalnej prasy (k.3) i ulotek (k.4). W ogłoszeniu prasowym i ulotkach, których treść adresowana była przede wszystkim do mieszkańców miasta, gospodarstwom domowym przedstawiono ofertę nazwaną „Raz, 2 Dwa, Trzy” , która zawierała propozycję wywozu odpadów po cenach: 1zł – w lutym, 2 zł – w marcu i 3 zł – w kwietniu, przy czym były to ceny z juŜ wliczonym podatkiem VAT. W ramach tej samej akcji, ale skierowanej do firm (ogłoszenie prasowe), wspólnot i spół- dzielni mieszkaniowych, zaoferowano tym jednostkom, w okresie od 1 lutego do 31 marca 2002r., nowe, oparte na zasadzie: „Wywóz za 1 zł” , ceny, do których jednak naleŜało doli- czyć podatek VAT w wysokości 7%. Według skarŜącej ceny za wywóz odpadów przedstawione w obu ofertach pro- mocyjnych mają charakter nieuczciwy, bowiem ustalone zostały na poziomie znacznie niŜ- szym niŜ rzeczywisty koszt wykonania usługi. Ponadto, jak to wynikało z uzyskanej od fir- my Rethmann informacji telefonicznej, wysokość opłaty równała się cenie jednostkowej i była niezaleŜna od ilości wywiezionych w danym miesiącu odpadów. W ocenie MPGK kwe- stionowane zachowanie rynkowe Spółki Rethmann, polegające na oferowaniu i wykony- waniu usługi wywozu odpadów po cenie raŜąco niskiej, w okresie – co najmniej – od m-ca stycznia do m-ca marca 2002r., stanowi przejaw naduŜycia pozycji dominującej i podjęte zostało w celu wyeliminowania skarŜącej z rynku lokalnego. Wnioskodawczyni wskazała równieŜ na okoliczność, iŜ do czasu rozpoczęcia przez skarŜoną akcji promocyjnej, ceny poszczególnych przedsiębiorców świadczących usługi wywozu odpadów na rynku Stargardu Szczecińskiego nie róŜniły się znacząco i były porównywalne do cen pobieranych przez inne podmioty zajmujące się tym samym rodza- jem działalności na terenie województwa zachodniopomorskiego. Prezes Urzędu, biorąc pod uwagę fakty wskazane przez Miejskie Przedsiębior- stwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. w Stargardzie Szczecińskim, na wniosek tejŜe Spółki, wszczął w dniu 18 marca 2002r. postępowanie antymonopolowe w sprawie naka- zania zaniechania stosowania przez „Rethmann Szczecin” Sp. z o.o. w Szczecinie praktyki ograniczającej konkurencję, polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku wywozu odpadów na terenie miasta i gminy Stargard Szczeciński poprzez stosowanie cen raŜąco niskich, co mogło stanowić naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 122, poz. 1319 ze zmianami). Odpowiadając na zawiadomienie o wszczęciu postępowania antymonopolowego Spółka Rethmann, w piśmie z dnia 8.04.2002r., podniosła, iŜ postawiony jej zarzut nad- uŜywania pozycji dominującej na lokalnym rynku nie ma Ŝadnego uzasadnienia w stanie faktycznym, bowiem według jej szacunków obsługuje ona jedynie około 1% podmiotów z terenu miasta Stargard Szczeciński, a jej udział w wywozie odpadów z terenu gminy Star- gard Szczeciński kształtuje się na poziomie […]%. (k.12). W złoŜonych w sprawie wyjaśnieniach Spółka wskazała, ponadto iŜ:
celem akcji promocyjnej obejmującej miesiące luty – kwiecień 2002r. nie było ograniczenie ani wyeliminowanie konkurencji na rynku; główny za- mysł, jaki legł u podstaw podjętych działań to wypromowanie marki Ret- hmann na terenie miasta Stargard Szczeciński i uświadomienie klientom, iŜ na rynku tym funkcjonują takŜe inni, poza MPGK, przedsiębiorcy, którzy oferują konkurencyjne warunki współpracy i wysoką jakość wykonania usług; pozyskanie nowych klientów miało w tym kontekście drugorzędne znaczenie (k.12-13),
wspomniana akcja obejmowała tylko teren miasta i skierowana była do osób fizycznych, prawnych oraz jednostek organizacyjnych nie posiadają- cych osobowości prawnej; rozpropagowano ją umieszczając ogłoszenia w prasie lokalnej (cztery razy w skali miesiąca) oraz wysyłając około 3.000 ulotek bezadresowych do osób prywatnych i firm (k.12), 3
do osób fizycznych skierowana była promocja „Raz, Dwa, Trzy” ; w ramach tej promocji opłata za wywóz odpadów komunalnych – wyłącznie z po- jemników 120 l i 240 l – w miesiącach luty-kwiecień nie była naliczana we- dług cennika firmy na 2002r., ale odpowiednio w wysokości 1zł, 2 zł i 3 zł za kaŜdy kolejny miesiąc objęty akcją, przy czym w ceny te wliczony juŜ został podatek VAT (k.16),
osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym z terenu miasta za- oferowano – w ramach promocji – „Wywóz za 1 zł” wyłącznie w odniesie- niu do pojemników opróŜnianych stacjonarnie. Za wywóz odpadów w m- cu lutym i marcu 2002r. klienci, którzy skorzystali z tej akcji obciąŜani byli kwotą 1 zł za kaŜdy miesiąc + 7% podatku VAT (k.16),
wymienione akcje przeprowadzane były w oparciu o opracowane regula- miny promocji (k. 53 i 54), zgodnie z którymi w przypadku, gdyby w ciągu roku od daty zawarcia umowy doszło do zerwania przez klienta umowy na odbiór odpadów po cenie promocyjnej, Spółka ma prawo do obciąŜenia go za cały rok – z wyłączeniem okresu objętego promocją - pełną stawką z obowiązującego w 2002 r. cennika (k. 16),
koszty wywozu odpadów od klientów, którzy skorzystali z oferty promo- cyjnej w 2002r. (m-ce luty, marzec, kwiecień) pokryte zostały ze środków własnych Spółki (k. 58), a dzięki temu, iŜ odpady z terenu Stargardu Szczecińskiego wywoŜone są na administrowane przez Spółkę wysypisko w Dolicach, moŜliwe było zminimalizowanie kosztów tej operacji (k. 12),
koszty funkcjonowania wysypiska w Dolicach i koszty wywozu odpadów z tej gminy ewidencjonowane są oddzielnie (k. 58). Spółka Rethmann wskazała ponadto, iŜ działalność usługową polegającą na wywozie odpadów komunalnych stałych, w oparciu o wydane zezwolenia, prowadzi ona równieŜ na terenie miasta Szczecina i innych gmin, gdzie jej udział w poszczególnych ryn- kach wynosi odpowiednio: miasto i gmina Szczecin – […] %, gminy: Dobra Szczecińska – […]%, Kołbaskowo – […]%, Kobylanka – […]%, Police –[…]%, Dolice – […]%, Stare Czarnowo – […]%, Stara Dąbrowa – […]%, Marianowo – […]%, Pełczyce – […]%, Prze- lewice –[…]%, Lipiany – […]%,. Odbierane z tych gmin odpady składowane są na wysypi- skach w miejscowościach: Sierakowo i Klucz (odpady ze Szczecina), Smolęcin (odpady z Dobrej Szcz. i Kołbaskowa), Leśno Górne (odpady z Dobrej Szcz., Kołbaskowa i Polic), Do- lice (odpady z Kobylanki, Dolic, Starego Czarnowa i Starej Dąbrowy, Przelewic i Stargardu Szczecińskiego), Marianowie (odpady z Marianowa), Pełczycach (odpady z Pełczyc), Dębcu (odpady z Lipian.) oraz Łęczycy (odpady z miasta i gminy Stargard Szcz.) (k. 13-14). W 2000r. i 2001r. z terenu miasta i gminy Stargard Szczeciński odebrała ona ogółem odpowiednio […] m 3 i […] m 3 odpadów komunalnych stałych, w tym w odpowied- nio:
w roku 2000 - w m-cach: I - […] m 3 , II- […] m 3 , III – […] m 3 i IV – […] m 3 ,
w roku 2001 - w m-cach: I - […] m 3 , II - […] m 3 , III - […] m 3 i IV - […] m 3 ,
w roku 2002 – w m-cach: I - […] m 3 i II - […] m 3 . Do składanych wyjaśnień skarŜona Spółka dołączyła:
cennik (ceny netto) za wywóz odpadów stałych z terenu gminy Stargard Szcz. dla gospodarstw domowych i firm ( ceny za wywóz z pojemników o 4 kubaturze 110 l, 120 l, 240 l i 1100 l - przy częstotliwości opróŜniania 1x w miesiącu wynoszą odpowiednio: 3,69 zł, 4,03 zł, 8,08 zł i 37,24 zł) (k.15),
cennik za wywóz odpadów stałych z terenu miasta Stargardu Szcz., zgod- nie z którym, przy cenie netto 19,90 zł/m 3 , ceny za opróŜnienie poszcze- gólnych pojemników wynoszą odpowiednio: pojemnik 120 l – 2,39, 240 l – 4,78, 1100 l – 21,89, 2500 l – 49,75, 5000 l – 99,50 zł – przy częstotliwo- ści opróŜniania 1x w tygodniu (k. 15),
kalkulację średniomiesięczną ceny netto wywozu 1m3 odpadów z terenu miasta Stargardu przy wykonywaniu z uŜyciem śmieciarki typu Mercedes (k. 15) oraz kalkulację ceny za jedno opróŜnienie pojemnika ( 110 l, 120 l, 240 l i 1100 l) z terenu gminy Stargard Szczeciński, przy częstotliwości opróŜnienia 1x w miesiącu (k. 59),
ceny składowania odpadów obowiązujące w 2002r. na wysypisku w Łęczy- cy i Dolicach (k. 17),
składniki – w kosztach wywozu odpadów z terenu miasta Stargardu Szcze- cińskiego – kosztów bezpośrednich, technicznych i kosztów własnych po- jazdu (k.59),
wielkość przychodu netto z tytułu wywozu odpadów komunalnych stałych z poszczególnych miast i gmin w 2001r. (k. 58 i 68) oraz ilość odpadów wywiezionych z tych terenów w tymŜe roku (k. 68). W trakcie niniejszego postępowania Spółka MPGK poinformowała dodatkowo, iŜ: W 2002r. na terenie miasta Stargardu Szczecińskiego odbiorem odpadów - po- za MPGK i skarŜoną – zajmuje się firma FUHP „Jantra” Sp. z o.o. z Przecławia. Według szacunku wnioskodawczyni, udział poszczególnych firm w lokalnym rynku odbioru odpa- dów, ograniczonym terytorialnie do obszaru miasta, przedstawia się następująco: Spółka MPGK – około 54%, Spółka Rethmann – około […]% i Spółka FUHP „Jantra” – około […]%. Według skarŜącej, skutkiem przeprowadzenia przez Spółkę Rethmann akcji promocyjnej jest nie tylko utrata przez MPGK około […]% rynku (k. 63), ale równieŜ utrata prestiŜu i zaufania klientów, którzy niejednokrotnie telefonicznie dawali wyraz swojemu niezadowoleniu z wysokości cen za wywóz odpadów pobieranych Spółkę MPGK, chociaŜ w tym okresie nie były to ceny najwyŜsze na rynku (k.57). W trakcie postępowania antymonopolowego akcja promocyjna, taka jak w mie- siącach luty - kwiecień 2002 r. nie powtórzyła się, ale jej skutki w postaci zrywanych ze Spółką MPGK umów, były widoczne jeszcze w III kwartale 2002r., bowiem osoby lub fir- my, które zawarły ze Spółką Rethmann umowy o odbiór odpadów w m-cu kwietniu 2002r. figurują w rejestrze zerwanych umów dopiero w tymŜe kwartale. Ponadto daje się zauwa- Ŝyć wzmoŜoną ekspansję skarŜonej Spółki na terenie powiatu stargardzkiego (gminy: Ko- bylanka, Marianowo, Chociwel, Stragard) (k.63). MPGK podała równieŜ przychód netto uzyskany przez nią w 2001r. z tytułu wy- wozu odpadów komunalnych stałych (k.69), wskazując jednocześnie ilość odpadów komu- nalnych odebranych z poszczególnych gmin (k.67). W tym samym roku jej szacunkowy udział w wywozie odpadów w poszczególnych gminach wyniósł : Stara Dąbrowa –[…]%, Suchań – […] %, Chociwel – […]%, Marianowo – […]%, Stare Czarnowo – […]%, Koby- lanka – […]%, Dobrzany – […]1 %, Stargard Szcz. – […] % oraz mieście Stargardzie Szcz. – […] % (k. 67). 5 Do materiału dowodowego włączono ankiety – w części dotyczącej wywozu od- padów komunalnych stałych - wypełnione w 2001r. przez Spółkę Rethmann, Miejskie Przedsiębiorstwo Oczyszczania Sp. z o.o. w Szczecinie oraz Firmę Usługowo-Handlowo- Produkcyjną „Jantra” Sp. z o.o. w Przecławiu (k. 71-80). O RGAN ANTYMONOPOLOWY USTALIŁ I ZWAśYŁ , CO NASTĘPUJE : Istotą praktyki ograniczającej konkurencję jest bezprawne wykorzystanie (nad- uŜycie) siły rynkowej, posiadanej w związku z odpowiednią pozycją na rynku właściwym, prowadzące do ograniczenia samodzielności pozostałych uczestników obrotu oraz do wy- muszenia uczestnictwa w rynku na zasadach narzuconych, z reguły mniej korzystnych, niŜby to wynikało z działania nieskrępowanych mechanizmów rynkowych w warunkach istnienia konkurencji. Praktyki ograniczające konkurencję w kaŜdym wypadku ujawniają się na rynku, a dominacja przedsiębiorcy realizuje się nie na rynku pojmowanym jako ogólna kategoria ekonomiczna, lecz na tzw. rynku właściwym (relewantnym). Jest to rynek istotny w danej, konkretnej sprawie, określający będącą istotą konkurencji płaszczyznę współzawodnictwa konkurentów w prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. 1 Dla kaŜdej sprawy roz- patrywanej pod kątem naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji [...] jego pra- widłowe określenie ma znaczenie decydujące. Dopiero po sprecyzowaniu rynku właściwe- go i określeniu na nim pozycji zajmowanej przez przedsiębiorcę przeciwko któremu toczy się postępowanie, moŜliwa jest ocena jego zachowań jako sprzecznych, bądź nie, z ustawą antymonopolową i ewentualne zastosowanie wobec niego sankcji za naruszenie jej przepi- sów. Podmiot o pozycji dominującej na rynku właściwym podlega ograniczeniom przeciw- działającym naduŜywaniu siły rynkowej, przede wszystkim w zakresie podejmowania dzia- łań zapobiegających efektywnej konkurencji oraz eksploatujących pozycję zajmowaną na rynku kosztem kontrahentów i konkurentów. Definicja rynku właściwego winna zawierać te wszystkie jego elementy, które mają decydujące znaczenie dla relacji konkurencyjnych na nim panujących, a mianowicie winien być określony przedmiot rynku (towar, usługa), faza obrotu towarowego, funkcja strony rynku (podaŜ, popyt), aspekt czasowy oraz terytorium. Dla potrzeb niniejszego po- stępowania niewątpliwie istotne (podstawowe) znaczenie ma wymiar przedmiotowy i prze- strzenny rynku. Określając podmiotową stronę rynku, naleŜy ustalić konkurentów 2 działa- jących na nim oraz zbadać, czy skarŜony przedsiębiorca poddawany jest realnemu bądź potencjalnemu współzawodnictwu z ich strony. Biorąc pod uwagę przedmiot rynku, towarem w niniejszej sprawie jest usługa wywozu (odbioru) odpadów komunalnych stałych. Wymiar przestrzenny (zasięg geogra- ficzny) rynku określany jest jako obszar, na którym warunki konkurencji dotyczące danego 1 Zgodnie z brzmieniem art. 4 ust. 8 ustawy o ochronie konkurencji [...] przez rynek właściwy rozumie się rynek towarów, które ze względu na ich przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w tym jakość, są uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz są oferowane na obszarze, na którym ze względu na ich rodzaj oraz właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znaczące róŜnice cen i koszty transportu, panują zbliŜone warunki konkurencji. 2 W rozumieniu art. 4 ust. 10 ustawy o ochronie konkurencji [...] konkurentami są przedsiębiorcy, którzy wprowadzają lub mogą wprowadzić albo nabywają lub mogą nabywać w tym samym czasie towary na rynku właściwym . 6 produktu są dla wszystkich konkurentów jednakowe lub zbliŜone. W rozpatrywanej spra- wie jest to rynek lokalny, zakreślony jest granicami miasta Stargardu Szczecińskiego. Wy- znaczenie rynku geograficznego o takim zasięgu ma swoje uzasadnienie w istniejącym porządku prawnym, zgodnie bowiem z obowiązującymi przepisami, tj. art. 7 ustawy z dnia 13 września 1996r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. Nr 132, poz. 622), moŜliwość świadczenia usług usuwania (wywozu) odpadów komunalnych z terenu danej gminy przez podmiot inny, niŜ gminne jednostki organizacyjne, uwarunkowana jest ko- niecznością uzyskania zezwolenia wydanego przez właściwego wójta, burmistrza lub pre- zydenta. Na tak zdefiniowanym rynku lokalnym działalność gospodarczą polegającą na wywozie odpadów komunalnych stałych prowadzą trzej przedsiębiorcy: Spółka MPGK, Spółka Rethmann i Spółka FUHP „Jantra”. Powodem wystąpienia Spółki MPGK z wnioskiem do organu antymonopolowego o wszczęcie postępowania była cenowa akcja promocyjna przeprowadzona przez Spółkę Rethmann na terenie miasta Stargardu Szczecińskiego w miesiącach luty - kwiecień 2002r., którą to akcję wnioskodawczyni oceniła jako przejaw naduŜycia pozycji dominują- cej, zajmowanej przez skarŜoną, a samo działanie jako niezgodne z regułami konkurencji, wymierzone przeciwko pozostałym uczestnikom rynku. Mając na uwadze postawione zarzuty, postępowanie dowodowe prowadzone było w celu wyjaśnienia (ustalenia), czy działania Spółki Rethmann stoją w sprzeczności z normą określoną art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej. Aby tego dowieść naleŜy – co najmniej – wykazać, iŜ skarŜony przedsiębiorca:
zajmuje pozycję dominującą na rynku właściwym, oraz Ŝe
naduŜywa on tej pozycji poprzez bezpośrednie lub pośrednie narzucanie nieuczciwych cen, w tym cen raŜąco niskich. Stosownie do treści art. 4 ust. 9 ustawy o ochronie konkurencji [...] przez pozy- cję dominującą rozumie się „ pozycję przedsiębiorcy, która umoŜliwia mu zapobieganie sku- tecznej konkurencji na rynku właściwym przez stworzenie mu moŜliwości działania w znacznym stopniu niezaleŜnie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; do- mniemywa się, iŜ przedsiębiorca ma pozycję dominującą, jeŜeli jego udział w rynku prze- kracza 40%” . NaleŜy przy tym podnieść, iŜ do ustalenia pozycji kwalifikowanej nie wystar- czy samo domniemanie prawne dotyczące procentowego udziału danego przedsiębiorcy w rynku właściwym (w rozumieniu art. 234 K.p.c.). MoŜliwa jest bowiem sytuacja, Ŝe przed- siębiorca o udziale mniejszym od 40% jest na nim faktycznie dominantem, gdyŜ inni przedsiębiorcy działający na tym samym rynku są zbyt słabi, aby stanowić przeciwwagę ekonomiczną dla niego. Pozycja dominująca jest wypadkową wielu czynników, z których kaŜdy z osobna nie stanowi przesłanki decydującej. Aby ją ustalić niezbędne jest zbadanie całokształtu otoczenia rynkowego, w którym dany przedsiębiorca funkcjonuje, wraz z oceną warunków konkurencji tam panujących oraz ustaleniem barier dostępu do rynku. Przedsiębiorca działający w warunkach dominacji na określonym rynku właści- wym jest w znacznym stopniu niezaleŜny od konkurentów i najczęściej pełni funkcję lidera cenowego. śaden z nich nie jest w stanie wyeliminować go legalnymi środkami z rynku, tak jak nie są oni w stanie – z reguły ze względu na słabą kondycję ekonomiczną i rozpro- szenie – wpływać na poziom cen na rynku, czy teŜ pozbawić go przywództwa cenowego. Związki dominanta z innymi podmiotami (kupującymi) są z reguły korzystniejsze, niŜ pozo- stałych konkurentów lub tylko niektórych z nich. Rynek, na którym panują takie warunki konkurencji (konkurencja nieistotna) nie spełnia wymogów rynku w pełni konkurencyjnego 7 w rozumieniu przepisów prawa konkurencji. NiezaleŜność zachowań pozostałych uczestni- ków obrotu gospodarczego jest na nim w duŜej mierze ograniczona, co stanowi o istocie pozycji dominującej danego przedsiębiorcy i sprzyja jej naduŜywaniu. Dominacja ta winna mieć zasadniczo stabilny i trwały charakter, bowiem dopiero wtedy jest ona źródłem siły i władzy rynkowej. 3 Jak wynika z materiału dowodowego i jak oceniła to sama wnioskodawczyni, udział poszczególnych przedsiębiorców w lokalnym rynku wywozu odpadów komunalnych stałych, obejmującym miasto Stargard Szczeciński kształtował się w 2002r. następująco: Spółka MPGK - […]%, Spółka FUHP „Jantra” - […]% i Spółka Rethmann - […]% (k.57). SkarŜona pomimo, iŜ działa na tym obszarze juŜ od 1997r. nie uzyskała w nim znaczącej pozycji, pozostając najmniej liczącym się uczestnikiem gry rynkowej, dla którego dwaj, pozostali przedsiębiorcy stanowią istotną konkurencję. Okoliczność ta przesądza w sposób jednoznaczny o braku moŜliwości przypisania Spółce Rethmann faktu zajmowania pozycji dominującej na rynku relewantnym. Jest to rynek obejmujący relatywnie niewielki obszar, stosunkowo płytki, o ograniczonej chłonności i znajdujący się w fazie nasycenia. Firmy zajmujące się wywozem odpadów, chcąc zwiększyć wielkość sprzedaŜy usług mogą to – przy wymienionych uwa- runkowaniach – uczynić jedynie kosztem konkurentów, bowiem ilość wytworzonych odpa- dów nie rośnie w sposób istotny. Podejmując walkę konkurencyjną zmuszone są więc one do ostrego rywalizowania o klienta, przy wykorzystaniu tak cenowych, jak i pozacenowych metod, mających na celu nakłonienie kontrahentów, by właśnie z usług tej, a nie innej, firmy korzystali. NaleŜy więc przyjąć za uprawnione, Ŝe z tych właśnie powodów skarŜona zdecydowała się na początku 2002r. na akcję promocyjną skierowaną zarówno do gospo- darstw domowych, jak i innych podmiotów z terenu miasta, oferując nowe warunki i ceny wykonywania usług. Akcja ta obejmowała nakładające się na siebie dwa okresy: trzech miesięcy w odniesieniu do gospodarstw domowych (m-ce luty – kwiecień) i dwóch miesię- cy w odniesieniu do pozostałych podmiotów (m-ce luty – marzec) (k. 16). Zaproponowane potencjalnym klientom ceny, mogłyby być – ze względu na ich niŜszy od ponoszonych kosztów poziom – uznane w określonych warunkach, tj. w sytuacji zajmowania przez oferenta kwalifikowanej pozycji rynkowej, za przejaw łamania chronio- nych prawem antymonopolowym reguł konkurencji. W przedmiotowej sprawie, z uwagi na fakt, Ŝe Spółka Rethmann nie posiada wystarczającej władzy i siły na rynku właściwym, zarzut taki nie moŜe się ostać. Brak spełnienia podstawowej przesłanki decydującej o moŜ- liwości sankcjonowania zachowań skarŜonego przedsiębiorcy – w konsekwencji – pozwala na przyjęcie stanowiska, iŜ działania skarŜonej Spółki, w zakresie objętym postępowaniem, nie mogą być oceniane jako praktyka ograniczająca konkurencję. Przeprowadzona akcja promocyjna miała ograniczony zasięg czasowy i de facto nie zagroziła pozycji rynkowej pozostałych firm, odbierających odpady z terenu miasta Stargardu Szczecińskiego. Jakkolwiek wnioskodawczyni straciła około 2,8% rynku, to nadal, bezsprzecznie ma w nim największy, bo ponad 50% udział. Z materiału dowodowego, zgromadzonego w sprawie wynika, Ŝe skarŜona Spół- ka prowadzi działalność gospodarczą w zakresie wywozu odpadów komunalnych, stałych równieŜ na innych, sąsiednich rynkach lokalnych. Na niektórych z nich udział Spółki Reth- mann przekracza 40%, co pozwala domniemywać, iŜ posiada ona na nich pozycję dominu- jącą. Są to gminy: Dobra ([…]% udziału), Dolice ([…]% udziału), Marianowo ([…]% 3 Por. wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 26 kwietnia 1995r., sygn. akt XVII 73/94 8 udziału), Pełczyce ([…]% udziału) oraz gmina i miasto Szczecin ([…]% udziału). Ze względu na istniejące, wskazane wyŜej, regulacje prawne uznać naleŜy, Ŝe są to rynki od- rębne i rozdzielne, których granice wyznacza obszar danej gminy. Łączne rozpatrywanie ich w kategorii jednego rynku regionalnego byłoby więc metodologicznie błędne. Mając na uwadze wskazówki płynące z dotychczasowego orzecznictwa antymo- nopolowego, Prezes UOKiK rozwaŜył, czy Spółka Rethmann, funkcjonując na rynku miasta Stargard Szczeciński i pobierając za swoje usługi ceny na poziomie nie pokrywającym kosztów, nie finansowała powstałych w ten sposób niedoborów z wpływów uzyskiwanych na innych, zdominowanych przez nią rynkach, a tym samym nie dopuściła się przez to działań, których celem lub skutkiem było zniekształcenie lub ograniczenie konkurencji. Hipoteza taka nie znalazła jednak potwierdzenia w zebranych w trakcie trwania postępowania dowodach. Spółka Rethmann w gminach, gdzie posiada znaczący udział rynkowy, tj: Do- bra, Dolice, Marianowo i Pełczyce wywiozła w 2001r. odpowiednio: […]m 3 , […]m 3 , […]m 3 i […]m 3 − łącznie […] m 3 , a więc znacznie mniej niŜ sama skarŜącą z terenu miasta Star- gardu Szczecińskiego. Według własnych wyliczeń Urzędu globalna wielkość wywiezionych z tych gmin odpadów wyniosła […]m 3 (odpowiednio: […]m 3 , […]m 3 , […]m 3 i […]m 3 ). Są to więc rynki daleko miej pojemne niŜ rynek miasta Stargard Szcz., o stosunkowo nie- wielkiej chłonności i ograniczonej podaŜy odpadów, co pozwala załoŜyć, iŜ dochody na nich uzyskiwane, nawet przy hipotetycznym uwzględnieniu ewentualnych, nienaleŜnych korzyści (nieuzasadniony wzrost cen) – w dłuŜszym okresie czasu – nie byłyby wystarcza- jące dla pokrycia strat, ponoszonych wskutek stosowania cen dumpingowych na rynku właściwym. Rynki te po prostu nie stanowią wystarczająco zasobnego źródła „wolnych” strumieni finansowych, pozwalających na realizację tego rodzaju agresywnej polityki ce- nowej. SkarŜona posiada równieŜ […]% udział w wywozie odpadów z miasta i gminy Szczecin. Z materiałów będących w posiadaniu organu antymonopolowego, tj. badań an- kietowych przeprowadzonych w województwie pomorskim i zachodniopomorskim (stan na koniec III kwartału 2001r.), wynika, iŜ na terenie miasta i gminy Szczecin liczącymi się konkurentami Spółki Rethmann są przedsiębiorcy: Miejskie Przedsiębiorstwo Oczyszczania Sp. z o.o. w Szczecinie i FUHP „Jantra” Sp. z o.o. w Przecławiu. Ich udział w rynku szaco- wany jest na poziomie […]% i […]%. Do końca III kwartału 2001r. Spółka Rethmann wy- wiozła z tego rynku […]m 3 odpadów komunalnych stałych, a jej konkurenci: […]m 3 (Spół- ka PUHP „Jantra”) i […]m 3 (Spółka MPO). Rynek szczeciński jest niewątpliwie największym rynkiem w regionie, co − cho- ciaŜby ze względu na ilość odbieranych stąd odpadów − powoduje, Ŝe skarŜona osiąga na nim najwyŜszy poziom przychodów. MoŜna więc uznać, Ŝe rynek ten spełnia poczynione wcześniej załoŜenie, odnośnie drugiego z warunków, jakim powinien odpowiadać rynek równoległy (odpowiednia wielkość i głębokość), na którym moŜe dokonywać się kumulacja środków finansowych, mogących być następnie wykorzystanych dla realizacji agresywnej polityki cenowej, podejmowanej w celu eliminacji lub ograniczenia konkurencji na innych obszarach. Na analizowanym rynku nie występuje natomiast silna dominacja skarŜonej, przez co pierwsze ze wskazanych kryteriów nie zostało spełnione. Układ sił rynkowych w Szczecinie przedstawia się bowiem w ten sposób, iŜ dwaj konkurenci Spółki Rethmann stanowią dla niej skuteczną przeciwwagę ([…]% udziału w rynku) i istotną konkurencję, co z kolei powoduje, Ŝe − pomimo procentowego udziału wskazującego na posiadanie po- zycji dominującej − skarŜona nie moŜe sobie pozwolić na jednostronne dyktowanie warun- ków uczestnictwa w rynku, w sposób niezaleŜny od kontrahentów i konkurentów. 9 Podniesienie cen za wywóz odpadów spowodowałoby bowiem odejście klientów skarŜonej do Spółek MPO i „Jantra”, które niewątpliwie dysponują środkami pozwalającymi na rozszerzenie działalności wywozu odpadów i przejęcie „zwolnionej” w ten sposób części rynku. W efekcie naleŜałoby się spodziewać, Ŝe bilans takiej operacji byłby dla Rethmanna zdecydowanie negatywny. Ponadto, jak juŜ wspomniano, gminne rynki wywozu i utylizacji odpadów nie są chronione bezwzględnymi barierami dostępu dla podmiotów chcących prowadzić na nich działalność. Ograniczenia wynikające z przepisów prawa odnoszą się przede wszystkim do miejsca składowania i terytorium, z którego są wywoŜone odpady, a nie liczby przedsię- biorców świadczących usługi wywozu, a podaŜowa strona struktury rynku nie jest ani re- gulowana, ani reglamentowana. SkarŜona, podobnie jak MPGK, nie moŜe więc dowolnie podwyŜszać cen, nawet na zdominowanych przez siebie obszarach, bowiem po uzyskaniu stosowanego zezwolenia, kaŜdy z potencjalnych konkurentów, proponując bardziej atrak- cyjne cenowo warunki współpracy, mógłby stosunkowo łatwo i szybko przejąć klientów, zmniejszając tym samym udział w rynku dotychczasowego lidera, a co za tym idzie i uzy- skiwany przez niego poziom dochodów. W ocenie organu antymonopolowego brak jest zatem dowodów i przesłanek dla przyjęcia, Ŝe Spółka Rethmann, nawet dysponując znaczną siłą i władzą na poszczegól- nych rynkach lokalnych w regionie, wykorzystuje ją dla podejmowania antykonkurencyj- nych działań, w celu wyeliminowania Spółki MPGK z rynku właściwego w sprawie. Biorąc powyŜsze pod uwagę, orzeczono, jak w sentencji. P OUCZENIE : Od niniejszej decyzji przysługuje stronom odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Antymonopolowego w terminie 14 dni od daty jej dorę- czenia za pośrednictwem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatury w Gdańsku. Z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Gdańsku Roman Jarząbek O TRZYMUJĄ : 1. Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. ul. Okrzei 6 73-110 Stargard Szczeciński 2. „ Rethmann Szczecin Oczyszczanie Miasta” Sp. z o.o. ul. śołnierska 56 70-961 Szczecin 10