RGD-5/2015

1 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl ` RGD. 61 - 13 /13 - 15 A W Gdańsk, 05.11.2015 DECYZJA nr RGD.5/2015 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsu mentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) w związku z art. 3 ustawy z dnia 10 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 945) oraz § 2 pkt 4 i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie okr e ślenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu wobec przedsiębiorc y ASPER Sp. z o.o. z siedzibą w Gdyni - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsume n tów I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie kon kurencji i konsumentów wobec uprawdopodobnienia w toku postępowania stosowania przez ww. przedsiębio rc ę praktyk naruszając ych zbiorowe interesy konsumentów, określon ych w: 1. art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie kon kurencji i konsumentów, polegając ych na: a. niepodawaniu w formularzu informacyjnym do Umów pożyczek pieniężnych , w rubryce „inne koszty, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową”, informacji o opłacie za obsługę pożyczki w domu (nazywaną również opłatą za obsługę pożyczki w miejscu zamieszkania), co może stanowić naruszenie art. 13 ust. 1 pkt 10 w zw. z art. 14 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 1497), b. niezamieszczaniu w Umowach pożyczek pieniężnych informacji o kosztach jakie ponieść może pożyczkobiorca w sytuacji zlecenia przez Asper sp. z o.o. firmie zewnętrznej prowadzenia wobec niego czynności windykacyjnych, co może stanowić naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, c. niepodawaniu w umowach o kredyt konsumencki informacji o odsetkach w stosunku dziennym należnych kredytodawcy w przypadku odstąpienia przez konsumenta od umowy, co może stanowić naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 15 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, 2. art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów p olegających na: a. podawaniu w Umowach pożyczek pieniężnych nieprawdziwej informacji o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, co może stanowić naruszenie art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałan iu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206), b. stosowaniu opłaty za obsługę w domu, której wysokość nie odpowiada wartości świadczeń realizowanych w ramach tej opłaty, co może stanowić naruszenie Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura UOKiK w Gdańsku 2 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r., Nr 153, poz. 1503 ze zm.), c. stosowaniu opłaty przygotowawczej, której wysokość nie odpowiada wartości świadczeń realizowanych w ramach tej opłaty, co może stanowić naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r., Nr 153, poz. 1503 ze zm.), 3. art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie kon kurencji i konsumentów, polegających na stosowaniu w Umowach po życzek pieniężnych postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479(45) Kodeksu postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 101, ze zm.), tj. zawarcie w nich postanowienia o treści: Koszty wezwań i wypowiedzenia na dzień podpisania umowy wynoszą: (…) 25,00 zł za wezwanie lub wypowiedzenie listem poleconym. (pkt 15 „Umowy pożyczki pieniężnej”) , po zobowiązaniu się ww. przedsiębiorc y do podjęcia działań, zm ierzaj ą cych do zaniechania stosowania zarzucanych i wskazanych w sentencji decyzji praktyk naruszając ych zbiorowe interesy konsumentów , poprzez: w zakresie pkt 1 a decyzji: wypełnienie wymogów informacyjnych poprzez :  wprowadzenie zmian w treści Formularz a informacyjnego dotyczącego kredytu konsumenckiego : w rubryce: I NNE KOSZTY , KTÓRE KONSUMENT ZOBOWIĄZANY JEST PONIEŚĆ W ZWIĄZKU Z UMOWĄ usunięte zostanie postanowienie: Opłata przygotowawcza ............. zł . W przypadku opcji z obsługą domową koszt obsługi domowej wynosi ............. zł. Opłata ta zostanie podzielona na równe raty, płatne łącznie z ratami kapitałowo odsetkowymi. które zostanie zastąpione treścią: Klient, który w momencie zawierania umowy pożyczki, poprzez podpisanie - opcjonalnie – oświadczenia zadeklaruje z góry chęć spłat wszystkich rat w swoim miejscu zamieszkania bezpośrednio do rąk Przedstawiciela, zobowiązany będzie do uiszczenia opłaty za obsługę umowy w miejscu zamieszkania w wysokości określonej w tabeli opłat i prowizji, wynoszącej na dzień zawierania niniejszej umowy ................ zł za każdą wizytę Przedstawiciela Asper. Łączny koszt tej usługi za cały okres umowy pożyczki wyniesie ................ zł. przy czym powyższe kwoty zostaną określone w tabeli oprocentowania, opłat i prowizji oraz tabeli produktów pożyczkowych Asper, z której wybierane są parametry poży czek zawieranych z konsumentami; w zakresie pkt 1 b decyzji:  wprowadzenie zmiany treści pkt 25 U mowy pożyczki pieniężnej , poprzez wykreślenie z postanowienia słów : W przypadku poniesienia przez Asper kosztów w/w czynności wykonanych przez firmę zewnętrzną, Asper zastrzega sobie prawo ich dochodzenia od Klienta w wysokości zgodnej z tabelą oprocentowania, opłat i prowizji. Na dzień podpisania umowy koszty te wynos zą maksymalnie 20% kwoty należności z tytułu umowy pożyczki przekazanej do windykacji, i wprowadzenie zmiany jego treści, która przyjmie brzmienie: 25. Klient wyraża zgodę, iż w przypadku, gdy w ocenie Asper istnieje konieczność podjęcia czynności mających na celu windykację należności Asper, jak również w trakcie trwania takich czynności, Asper - w celu dochodzenia wymagalnych 3 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl należności - może korzystać z pośrednictwa wyspecjalizowanych firm zewnętrznych (windykacyjnych lub kancelarii prawnych), które mogą podejmować wszelkie prawem dopuszczalne działania służące zaspokojeniu roszczeń Asper, w szczególności ustalać sytuację majątkową i prowadzić negocjacje w zakresie warunków dobrowolnej spłaty zadłużenia. W takim przypadku podmiotom tym zostaną przekazane wszelkie niezbędne informacje związane z należnościami dochodzonymi przez Asper, w tym dane osobowe Klienta. oraz dostosowania odpowiednich zapisów z tabeli oprocentowania, opłat i prowizji oraz formularza informacyjnego; w zakresie pkt 1 c decyzji:  wprowadzenie zmiany w pkt 4 Umowy pożyczki pieniężnej poprzez wykreślenie z postanowienia słów: Oprocentowanie pożyczki za cały okres trwania umowy wynosi …………. zł , i wprowadzenie zmiany jego treści, która przyjmie brzmienie: Odsetki za cały okres trwania umowy wynoszą: ............. zł. Odsetki dzienne wynoszą: …………. zł; w zakresie pkt 2 a decyzji:  uzupełnienie postanowienia pkt 6 Umowy pożyczki pieniężnej o treści: Rzeczywista roczna stopa oprocentowania wynosi: ........................................ % o informację: natomiast po uwzględnieniu kosztów opcjonalnych opisanych w pkt. 12: ......................................... % ; w zakresie pkt 2 b decyzji:  zastosowanie stałej, zryczałtowanej opłaty za obsługę pożyczki w domu klienta, której wysokość określona zostanie w tabeli oprocentowania, opłat i prowizji, na podstawie której zawierane będą umowy pożyczki dla konsumentów, naliczanej za każde zdarzenie, tj. za każdą zakontraktowaną wizytę Przedstawiciela w domu klienta; w zakresie pkt 2 c decyzji:  zastosowanie stałej, zryczałtowanej opłaty przygotowawczej w wysokości określonej w tabeli oprocentowania, opłat i prowizji, na podstawie której zawierane będą umowy pożyczki dla konsumentów, pobieranej jednokrotnie za czynności bezpośrednio związane z przygotowaniem pożyczki. w zakresie pkt 3 decyzji:  wprowadzenie zmiany postanowienia pkt 15 w Umowie pożyczki pieniężnej wykreślenie z postanowienia słów: Koszty wezwań i wypowiedzenia na dzień podpisania umowy wynoszą: (…) 25,00 zł za wezwanie lub wypowiedzeni e listem poleconym. i wprowadzenie zmiany jego treści, która przyjmie brzmienie: Koszty wezwań określone są w tabeli oprocentowania, opłat i prowizji i zgodne są z cennikiem operatora pocztowego – Poczty Polskiej S.A. za wysłanie listu zwykłego, poleconego bądź za potwierdzeniem odbioru. nakłada się na przedsiębiorcę ASPER Sp. z o.o. z siedzibą w Gdyni obowiązek wykonania zobowiąza nia w terminie 30 dni od uprawomocnienia się decyzji . II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsume n tów, nakłada się na przedsiębiorcę ASPER Sp. z o.o. z siedzibą w Gdyni obowiązek przedłożenia, w terminie czterech miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji 4 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl informac ji i dokumentów potwierdzających wykonanie zobowiązania, o którym mowa w pkt I decyzji, tj.: a. zmodyfikowanych wzorc ów umów i Formularza informacyjnego dotyczącego kredytu konsumenckiego , w zakresie określonym w pkt I sentencji decyzji , na podstawie któr ych zawierane będą z konsumentami umowy w zakresie udzielania pożyczek pieniężnych , b. kopii trzech kolejno zawartych umów uwzględniających wprowadzone zmiany zgodnie z przyjętym zobowiązaniem , c. dowodów przekazania klientom propozycji zmiany umów wykonywanych, będących w obrocie, a zawierających postanowi e nia objęte zarzutami jak w pkt I sentencji decyzji, d. informacji na temat liczby klientów, którym nie przekazano propozycji zmiany umów wykonywanych, zawierających postanowi e nia objęte zarzutami jak w pkt I sentencji decyzji, ze wskazaniem przyczyn takiego stanu. Uzasadnienie [1] Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - zwany dalej: „Prezesem Urzędu” - przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu wstępne ustalenie, czy wybrani przedsiębiorcy niebędący bankami i świadczący konsumentom usługi finansowe dopuścili się, w zakresie pobierania opłat oraz prezentacji kosztów, naruszenia przepisów uzasadniających wszczęcie postępowania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ust. 2 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) – zwanej dalej: „ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów” - lub podjęcie działań przewidzianych w odrębnych ustawach (sygn. DDK-405-67/12/BK). [2] W toku tego postępowania przeprowadz ono analizę wzorców umów pożyczki oraz formularzy informacyjnych dotyczących kredytu konsumenckiego, jak również zweryfikowano treść umów zawartych z konsumentami nadesłany ch przez ASPER S p. z o.o. z siedzibą w Gdyni - zwaną dalej: „ASPER Sp. z o.o.”, „Spółką”. Przeprowadzona analiza pozwoliła Prezesowi Urzędu na zidentyfikowanie nieprawidłowości wymagających podjęcia działań zgodnie z kompetencjami wynikającymi z ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu sprawę ASPER Sp. z o.o. przekazał do wszczęcia i prowadzenia Delegaturze Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku. [3] W dniu 19 czerwca 2013 r. wobec ASPER Sp. z o.o., postanowieniem nr 168 [karty akt 2-8], wszczęto postępowanie w związku z podejrzeniem, iż: [a] niepodawanie w formularzu informacyjnym do Umów pożyczek pieniężnych , w rubryce „inne koszty, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową”, informacji o opłacie za obsługę pożycz ki w domu (nazywaną również opłatą za obsługę pożyczki w miejscu zamieszkania), może stanowić naruszenie art. 13 ust. 1 pkt 10 w zw. z art. 14 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 126, poz. 715 ze zm., obecnie: tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 1497) zwanej dalej „ustawą o kredycie konsumenckim” - a w konsekwencji naruszać art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; [b] niezamieszczanie w Umowach pożyczek pieniężnych informacji o kosztach jakie ponieść może pożyczkobiorca w sytuacji zlecenia przez A SPER Sp. z o.o. firmie zewnętrznej prowadzenia wobec niego czynności windykacyjnych, może stanowić naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim, 5 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl a w konsekwencji naruszać art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; [c] niepodawanie w umowach o kredyt konsumencki informacji o odsetkach w stosunku dziennym należnych kredytodawcy w przypadku odstąpien ia przez konsumenta od umowy, może stanowić naruszenie a rt. 30 ust. 1 pkt 15 ustawy o kredycie konsumenckim, a w konsekwencji naruszać art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; [d] podawanie w Umowach pożyczek pieniężnych nieprawdziwej informacji o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, może stanowić naruszenie art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. nr 171 poz. 1206) – zwanej dalej „ustawą o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym” - a w konsekwencji naruszać art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; [e] stosowanie w Umowach pożyczek pieniężnych postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umow y uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, tj. zawarcie w nich postanowienia o treści: Koszty wezwań i wypowiedzenia na dzień podpisania umowy wynoszą: (…) 25,00 zł za wezwanie lub wypowiedzenie listem poleconym. (pkt 15 „Umowy pożyczki pieniężnej”), może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; [f] stosowanie opłaty za obsługę w domu, której wysokość nie odpowiada wartości świadczeń real izowanych w ramac h tej opłaty, może stanowić naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r., Nr 153, poz. 1503 ze zm.) – zwanej dalej „ustawą o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji” - a w konsekw encji naruszać przepis art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; [g] stosowanie opłaty przygotowawczej, której wysokość nie odpowiada wartości świadczeń realizowanych w ramach tej opłaty, może stanowić naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, a w konsekwencji naruszać przepis art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. [4] Pismem z dnia 19 czerwca 2013 r. Spółka została zawiadomiona o wszczętym postępowaniu. Prezes Urzędu, na podstawie art. 50 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, wezwał ASPER Sp. z o.o. do ustosunkowania się do zarzutów przedstawionych w pkt [3] [a] – [g] decyzji. [5] Prezes Urzędu, postanowieniem nr 184 z dnia 3 lipca 2013 r. [k. 18], zaliczył w poczet dowodów w postępowaniu w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów akta postępowania wyjaśniającego, o sygn.: DDK.405 -67/12 BK. [6] W toku postępowania przedsiębiorc a złożył wniosek o wydanie decyzji w trybie art. 28 ust. 1 ww. ustawy, zobowiązując się do zaniechania stosowania zarzucan ych praktyk naruszając ych zbiorowe interesy konsumentów , poprzez: [a] w zakresie pkt 1 a decyzji: wypełnienie wymogów informacyjnych poprzez:  wprowadzenie zmian w treści Fo rmularza informacyjnego dotyczącego kredytu konsumenckiego : w rubryce: I NNE KOSZTY , KTÓRE KONSUMENT ZOBOWIĄZANY JEST PONIEŚĆ W ZWIĄZKU Z UMOWĄ usunięte zostanie postanowienie: Opłata przygotowawcza ............. zł . W przypadku opcji z obsługą domową k os zt obsługi domowej wynosi ............. zł. 6 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Opłata ta zostanie podzielona na równe raty, płatne łącznie z ratami kapitałowo odsetkowymi. które zostanie zastąpione treścią: Klient, który w momencie zawierania umowy pożyczki, poprzez podpisanie - opcjonalnie – oświadczenia zadeklaruje z góry chęć spłat wszystkich rat w swoim miejscu zamieszkania bezpośrednio do rąk Przedstawiciela, zobowiązany będzie do uiszczenia opłaty za obsługę umowy w miejscu zamieszkania w wysokości określonej w tabeli opłat i prowizji, wynoszącej na dzień zawierania niniejszej umowy ................ zł za każdą wizytę Przedstawiciela Asper. Łączny koszt tej usługi za cały okres umowy pożyczki wyniesie ................ zł. przy czym powyższe kwoty zostaną określone w tabeli oprocentowania, opłat i prowizji oraz tabeli produktów pożyczkowych Asper, z której wybierane są parametry poży czek zawieranych z konsumentami; [b] w zakresie pkt 1 b decyzji:  wprowadzenie zmiany treści pkt 25 Umowy pożyczki pieniężnej , poprzez wykreślenie z postanowienia słów: W przypadku poniesienia przez Asper kosztów w/w czynności wykonanych przez firmę zewnętrzną, Asper zastrzega sobie prawo ich dochodzenia od Klienta w wysokości zgodnej z tabelą oprocentowania, opłat i prowizji. Na dzień podpisania umowy koszty t e wynoszą maksymalnie 20% kwoty należności z tytułu umowy pożyczki przekazanej do windykacji, i wprowadzenie zmiany jego treści, która przyjmie brzmienie: 25. Klient wyraża zgodę, iż w przypadku, gdy w ocenie Asper istnieje konieczność podjęcia czynności mających na celu windykację należności Asper, jak również w trakcie trwania takich czynności, Asper - w celu dochodzenia wymagalnych należności - może korzystać z pośrednictwa wyspecjalizowanych firm zewnętrznych (windykacyjnych lub kancelarii prawnych), które mogą podejmować wszelkie prawem dopuszczalne działania służące zaspokojeniu roszczeń Asper, w szczególności ustalać sytuację majątkową i prowadzić negocjacje w zakresie warunków dobrowolnej spłaty zadłużenia. W takim przypadku podmiotom tym zostaną przekazane wszelkie niezbędne informacje związane z należnościami dochodzonymi przez Asper, w tym dane osobowe Klienta. oraz dostosowania odpowiednich zapisów z tabeli oprocentowania, opłat i prowizji oraz formularza informacyjnego; [c] w zakresie pkt 1 c decyzji:  wprowadzenie zmiany w pkt 4 Umowy pożyczki pieniężnej poprzez wykreślenie z postanowienia słów: Oprocentowanie pożyczki za cały okres trwania umowy wynosi …………. zł, i wprowadzenie zmiany jego treści, która przyjmie brzmienie: Odsetki za cały okres trwania umowy wynoszą: ............. zł. Odsetki dzienne wynoszą: …………. zł; [d] w zakresie pkt 2 a decyzji:  uzupełnienie postanowienia pkt 6 Umowy pożyczki pieniężnej o treści: Rzeczywista roczna stopa oprocentowania wynosi: ........................................ % o informację: natomiast po uwzględnieniu kosztów opcjonalnych opisanych w pkt. 12: ......................................... %; [e] w zakresie pkt 2 b decyzji: 7 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl  zastosowanie stałej, zryczałtowanej opłaty za obsługę pożyczki w domu klienta, której wysokość określona zostanie w tabeli oprocentowania, opłat i prowizji, na podstawie której zawierane będą umowy pożyczki dla konsumentów, naliczanej za każde zdarzenie, tj. za każdą zakontraktowaną wizytę Przedstawiciela w domu klienta; [f] w zakresie pkt 2 c decyzji:  zastosowanie stałej, zryczałtowanej opłaty przygotowawczej w wysokości określonej w tabeli oprocentowania, opłat i prowizji, na podstawie której zawierane będą umowy pożyczki dla konsumentów, pobieranej jednokrotnie za czynności bezpośrednio związane z przygotowaniem pożyczki. [g] w zakresie pkt 3 decyzji:  wprowadzenie zmiany postanowienia pkt 15 w Umowie pożyczki pieniężnej wykreślenie z postanowienia słów: Koszty wezwań i wypowiedzenia na dzień podpisania umowy wynoszą: (…) 25,00 zł za wezwanie lub wypow iedzenie listem poleconym. i wprowadzenie zmiany jego treści, która przyjmie brzmienie: Koszty wezwań określone są w tabeli oprocentowania, opłat i prowizji i zgodne są z cennikiem operatora pocztowego – Poczty Polskiej S.A. za wysłanie listu zwykłego, poleconego bądź za potwierdzeniem odbioru. [7] Pismem z dnia 17 września 2015 r. Spółka została zawiadomiona o zakończeniu zbierania materiału dowodowego. W wyznaczonym terminie Spółka nie skorzystała z uprawnienia do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. [8] Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w trakcie postępowania właściwego wskazuje, iż niniejsza sprawa, została dostatecznie wyjaśniona w zakresie zarzutów jak w pkt I sentencji decyzji. W TRAKCIE POSTĘPOWANIA P REZES U RZ ĘDU USTALIŁ , CO NAST ĘPUJE : [9] ASPER Sp. z o.o. jest spółką prawa handlowego wpisan ą do rejestru przedsiębiorców KRS prowadzonego przez Sąd Rejonowy Gdańsk - Północ w Gdańsku pod numerem 0000145951. Przedmiotem działalności Spółki są m.in. formy udzielania kredytów oraz pozostała finansowa działalność usługowa, gdzie indziej niesklasyfikowana, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszów emerytalnych. [10] Spółka udziela pożyczek od lipca 2003 r. Zgodnie z § 7 Regulaminu udzielania pożyczek gotówkowych umowa pożyczki jest zawierana wyłącznie w miejscu zamieszkania Klienta [k. 28]. [11] Przy zawieraniu z klientami umów o pożyczkę z obsługą w domu Spółka posługuje się wzorcami umów w rozumieniu art. 384 K odeksu cywilnego zatytułowanymi Umowa pożyczki pieniężnej, Regulamin udzielania pożyczek gotówko wych przez ASPER Sp. z o.o., jak również Formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego. ASPER Sp. z o.o. posługuje się również T abelą oprocentowania, opłat i prowizji , Tabelą produktów [k. 27-33, 37]. [12] Na podstawie danych zawartych w Formularzu i nformacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego oraz Tabeli produktów ustalono, że pożyczki są udzielane na okresy tygodniowe (odpowiednio na: 29, 43, 57 tygodni), n ajniższa kwota udzielanej pożyczki wynosi 300 zł a najwyższa 5000 zł, natomias t pożyczki pośrednie są wielokrotnością pożyczki minimalnej o kolejne 100 zł. Kwoty pożyczek wynoszą odpowiednio: 300 zł – 1400 zł spłacane w 29 tygodniowych ratach, 300 zł - 1000 zł spłacane w 43 tygodniowych ratach , 300 zł – 5000 zł spłacane w 57 tygodniowych 8 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl ratach. O ferta pożyczkowa Spółki obejmuje także produkty promocyjne od 500 zł do 1000 zł spłacane w 57 tygodniowych ratach [k. 31-33, 37]. [13] ASPER Sp. z o.o. stosując wobec konsumentów ww. wzorce um ów może dopuszcza ć się praktyk naruszających ich zbiorowe interesy w postaci: [a] niepodawania w formularzu informacyjnym do Umów pożyczek pieniężnych , w rubryce „inne koszty, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową”, informacji o opłacie za obsługę pożyczki w domu (nazywaną również opłatą za obsługę pożyczk i w miejscu zamieszkania) O ile w formularzach informacyjnych załączonych do przekazanych przez Spółkę umów podaje ona całkowitą kwotę do zapłaty uwzględniającą opłatę za obsługę w domu, to jednak nie zamieszcza informacji o jednostkowej wysokości tej właśnie opłaty we wskazanej rubryce „inne koszty, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową” . D ziałanie to naruszać może przepis art. 13 ust. 1 pkt 10 w zw. z art. 14 ustawy o kredycie konsumenckim, stosownie do których na formularzu informacyjnych należy konsumentowi przekazać w odpowiednich przypadkach informację o innych kosztach, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, w szczególności odsetkach, opłatach, prowizjach, marżach oraz kosztach usług dod atkowych, jeżeli są znane kredytodawcy, oraz warunki na jakich koszty te mogą ulec zmianie . [b] niezamieszczania w Umowach pożyczek pieniężnych informacji o kosztach jakie ponieść może pożyczkobiorca w sytuacji zlecenia przez Asper sp. z o.o. firmie zewnętrznej prowadzenia wobec niego czynności windykacyjnych , - we wzorcu umowy o nazwie „Regulamin udzielania pożyczek gotówkowych”, mającym zastosowanie przy zawieraniu Umów pożyczek pieniężnych , Spółka zamieszcza postanowienie o treści: Czynności prowadzone jako działania zlecone zewnętrznej firmie windykacyjnej, w przypadku bezskuteczności prowadzenia własnych działań windykacyjnych, Asper może zlecić czynności windykacyjne firmie zewnętrznej i dochodzić od Klienta poniesionych kosztów czynności windykacyjnych w ykonanych przez firmę zewnętrzną. Opłaty obciążające Klienta z tego tytułu nie przekroczą 20% kwoty należności z tytułu umowy pożyczki przekazanej do windykacji. (§ 13 ust. 5 niniejszego wzorca umowy). Zamieszczenie takiego postanowienia może nie spełniać wymogów informacyjnych, o których mowa art. 30 ust. 1 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim (zgodnie z powołanym przepisem pożyczkodawca ma obowiązek zamieszczania w umowie o kredyt konsumencki informacji o kosztach, które pożyczkobiorca zobowiązany jest ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki). [c] niepodawania w umowach o kredyt konsumencki informacji o odsetkach w stosunku dziennym należnych kredytodawcy w przypadku odstąpienia przez konsumenta od umowy - Spółka w stosowanych Umowach pożyczek pieniężn ych nie zawiera informacji o kwocie odsetek od kredytu należnych w stosunku dziennym. Opisane działanie przedsiębiorcy może naruszać art. 30 ust. 1 pkt 15 ustawy o kredycie konsumenckim , zgodnie z którym umowa o kredyt konsumencki powinna określać m.in. k wotę odsetek należnych w stosunku dziennym. [d] zawierania w Umowach pożyczek pieniężnych nieprawdziwej informacji o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania - z godnie z treścią art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy o kredycie konsumenckim umowa o kredyt konsumencki powinna określać rzeczywistą roczną stopę o procentowania. Natomiast w myśl art. 25 ust. 3 ustawy o kredycie konsumenckim sposób jej obliczenia określa załącznik nr 4 do ustawy. Prezes 9 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Urzędu ustalił, że w zawieranych z konsumentami Umowach pożyczek pieniężnych Spółka prezentowała błędną informację o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania – zwaną dalej : „ rrso ”. I tak przykładowo przy pożyczce na kwotę 1500 zł, której spłata miała nastąpić w 57 ratach tygodniowych po 51,06 zł wraz z o bsługą w domu, przedsiębiorca deklarował rrso na poziomie 41,34 proc., podczas gdy faktycznie wynosiło ono 285,35 proc. Natomiast przy pożyczce na kwotę 540 zł, której spłata miała nastąpić w 57 ratach tygodniowych po 17,02 zł, przedsiębiorca deklarował rr so na poziomie 41,34 proc., podczas gdy faktycznie wynosiło ono 285,35 proc. Informacje zebrane w trakcie postępowania wskazują, że w procesie obliczenia rrso Spółka nie uwzględnia kosztów związanych z obsługą pożyczki w domu. Obsługa pożyczki w domu teoretycznie ma charakter opcjonalny, tym niemniej – jak wskazuje materiał dowodowy zebrany w trakcie postępowania – pożyczka bez opcji obsługi w domu nie jest konsumentom oferowana (wszystkie przekazane przez Spółkę umowy pożyczek zawierały opcję obsługi w domu). O pisane działanie przedsiębiorcy może wprowadzać konsumentów w błąd co do faktycznej wysokości rrso, a tym samym naruszać art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. [e] stosowania opłaty za obsługę w domu, której wysokość nie odpowiada wartości świadczeń realizowanych w ramach tej opłaty - Opłata za obsługę w domu pobierana jest w zamian za odbiór rat pożyczki w miejscu zamieszkania konsumenta przez przedstawiciela pożyczkodawcy (wierzyciel stawia się w miejscu zamieszkania dłużnika, w celu odbioru świadczenia). Wysokość opłaty za obsługę w domu powinna być ekwiwalentna względem wartości usługi świadczonej przez przedsiębiorcę, gdy tymczasem wysokość ta uzależniona jest od kwoty pożyczki. Pożyczkodawca udzielając pożyczek w różnej wysokości temu samemu konsumentowi, powinien zastrzegać opłatę za obsługę pożyczki w domu na takim samym poziomie (odbiór pożyczki zawsze następuje bowiem na tych samych warunkach). Tymczasem, dla pożyczek o takiej samej ilości rat opłata za obsługę pożyczki w miejscu zamieszkania ustalana jest na różnym poziomie. Pobierana przez Spółkę opłata za obsługę pożyczki w domu wynosi 37,91 proc.), co w przeliczeniu na 1 ratę wynosi, w zależności od kwoty na jaką udzielana jest pożycz ka, do 30,97 złotych. Odbiór pożyczki w domu to konkretne świadczenie, związane z podejmowaniem przez przedsiębiorcę określonych czynności, a w analizowanych przypadkach jedynym wyznacznikiem wysokości opłaty za obsługę w domu jest kwota pożyczki. Opisane działanie przedsiębiorcy może być niezgodne z dobrymi obyczajami oraz zagrażać interesom klienta, a tym samym stanowić naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. [f] stosowania opłaty przygotowawczej, której wysokość nie odpowiada wartości świadczeń realizowanych w ramach tej opłaty - w umowach pożyczek zawieranych na 57 tygodni na kwotę pożyczki równą 1500 zł Spółka zastrzegała tę opłatę w wysokości 120 zł, zaś w umowach pożyczek zawieranych również na 57 tygodni, ale przy kwocie pożyczki równej 2400 zł zastrzeżono opłatę przygotowawczą w wysokości 192 zł. Opłata przygotowawcza w wysokości zależnej od wysokości pożyczki nie odzwierciedla rzeczywistych kosztów przygotowania umowy, gdyż przedsiębiorca posługuje się gotowym wzorcem, do którego wpisuje jedynie dane konsumenta, kwotę kredytu itd. Proces oceny ryzyka kredytowego jest również ustandaryzowany. Uzależnianie wysokości opłaty przygotowawczej od kwoty pożyczki powoduje, że nie odzwierciedla ona kosztów faktycznie ponoszonych przez przedsiębiorcę w związku z przygotowaniem umowy. Opisane działanie może stanowić naruszenie 10 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r., Nr 153, poz. 1503 ze zm.) [g] stosowania w Umowach pożyczek pieniężnych postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479(45) Kodeksu postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 101, ze zm.) - stosowana przez Spółkę klauzula o treści: Koszty wezwań i wypowiedzenia na dzień podpisania umowy wynoszą: (…) 25,00 zł za wezwanie lub wypowiedzenie listem poleconym. (pkt 15 Umowy pożyczki pieniężnej ), może mieć charakter tożsamy z postanowieniem wpisanym na skutek wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 20 lutego 2009 r . (sygn. XVII AmC 125/09) do rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone pod poz. 1806 o następującej treści: (...) zawiadomienie posiadacza rachunku, kredytobiorcy, poręczycieli o wypowiedzeniu umowy (...) - wysłane listem zwykłym 15 zł - wysłane listem poleconym 20 zł. [14] Przedsiębiorca w toku postępowania wyraził gotowość do zmiany dotychczas owego zachowania w celu zapewnienia jego zgodności z przepisami ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz złożył wniosek o wydanie decyzji w trybie art. 28 ust. 1 ww. ustawy. M AJĄC NA UWADZE ZEBRA NY W SPRAWIE MATERIA Ł DOWODOWY P REZES U RZ ĘDU ZWAŻYŁ , CO NASTĘPUJE : [15] Dla rozs trzygnięcia sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów niezbędne jest uprzednie ustalenie, czy na skutek działań przedsi ę biorc ów zagrożony został interes publicznoprawny, bowiem bez spełnienia tego warunku Prezes Urzędu nie je st upo ważniony do realizacji zasadniczego celu ustawy, którym, zgodnie z jej art. 1 ust. 1, jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i kons ument ó w. Warunkiem koniecznym do zastosowania tej ustawy jest, aby działanie przedsiębiorcy – któremu zarzucono naruszenie jej przepisów – stanowiło potencjalne zagr o żenie interesu publicznego, nie zaś jednostki lub grupy. W ocenie Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami ASPER Sp. z o.o. , którym Spółka oferowała lub może oferować pożyczki gotówkowe. Należy przy tym zauważyć, że interes publicznoprawny przej awia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy, naruszenie zbiorowego interesu konsumentów stanowi jednocześnie naruszenie interesu publicznoprawnego . Wobec powyższego uzasadnione było podjęcie przez Prezesa Urzędu w niniejszej sprawie działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów i poddanie zachowania ASPER Sp. z o.o. dalszej ocenie pod kątem stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. [16] W toku postępowania, w dniu 18 stycznia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 10 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2014 r., poz. 945). W dniu 26 stycznia 2015 r. Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej wydał obwieszczenie w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2015 r., poz. 184). Jednakże z art. 3 wskazanej powyżej ustawy o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego wynika, że do spraw, w których postępowanie wszczęto przed dniem wejścia w życie tej ustawy (to jest przed dniem 18 stycznia 2015 r.) stosuje się przepisy dotychczasowe, o ile przepisy art. 4, art. 7, art. 10 i art. 11 nie 11 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl sta nowią inaczej. W tym stanie rzeczy, mając na uwadze, że postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte w dniu 19 czerwca 2013 r. podstawę rozstrzygnięcia Prezesa Urzędu stanowią przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją. [17] Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy kons u mentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy kons ume ntów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szcz e gólności: [a] stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o któ rym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywiln ego (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r., poz. 101 ze zm.); [b] naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i peł nej informacji; [c] nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Arty kuł 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i kon sumentów przewiduje natomiast, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsume n tów. Odpowiednio do art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i kon sumentów i art. 22 1 Kode ksu cywilnego za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czy n ności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub z a wodową. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami, polegaj ącymi na stosowaniu przez przedsiębiorców w obrocie gospodarczym sprzecznych z prawem działań . Aby działania te mogły zostać uznane za sprzeczne z powołanymi wyżej przepisami art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, niezbędne jest wykazanie, iż spełnione są łącznie następujące przesłanki:  oceniane zachowanie musi być podejmowane przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz ujawniać się w obrocie konsumenckim,  stanowią działanie b ezprawne,  naruszają zbiorowe interesy konsu mentów. [18] Zakaz naruszenia zbiorowych interesów konsumentów odnosi się do przedsiębiorców. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przed siębiorcę rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działa l ności gospodarczej. Z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia łalności gospodarczej ( tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 584) wynika, że przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna ora z jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, która we własnym imieniu w ykonuje działalność gospodarczą. Działalnością gospodarczą, w myśl art. 2 ww. ustawy, jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Podmiot będący stroną niniejszego postępowania posiada status przedsiębiorcy w rozumieniu powołanego powyżej art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konk urencji i konsumentów, gdyż jest spółką prawa handlowego wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego, prowadzącą działalność gospodarczą we własnym imieniu. Tym samym oznacza to, iż zachowanie ASPER Sp. z o.o. podlega kontroli dokonywanej na podstawie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 12 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Mając to na uwadze, należało uznać, że pierwsza z wyżej wskazanych przesłanek została spełniona. [19] Rozpatrując kwestię bezprawnoś ci podejmowanych przez przedsiębiorcę działań, za w pełni uzasadnion e należy przyjąć twierdzenie , że pojęcie to obejmuje szeroko rozumianą sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Jak na to wskazuje orzecznictwo z zakresu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio w ustawie o ochronie konkuren cji i konsumentów za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Zdaniem Sądu Najwyższego zachowania takie (…) stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów 1 . Porządek prawny, którego naruszenie może wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowi ązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obycza jów 2 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstru kcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Artykuł 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności n a leży sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 3 . [20] Zarzuty postawione Spółce w ramach niniejszego postępowania związane są z zawi eranymi przez konsumentów ASPER Sp. z o.o. umowami pożyczki. W myśl art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 1497), przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255.550 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi. W myśl art. 3 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy za umowę o kredyt ko nsumencki uważa się w szczególności umowę pożyczki. Wobec powyższego zastosowanie przepisów ustawy o kredycie konsumenckim do pożyczek udzielanych przez ASPER Sp. z o.o. konsumentom jest uzasadnione. Na potrzeby niniejszej decyzji Prezes Urzędu, powołując się na przepisy ustawy o kredycie konsumenckim, w których mowa jest o „umowie o kredyt konsumencki”, mając na uwadze art. 3 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, używał będzie określenia „umowa pożyczki”. Podobnie zamiast określeń „kredytodawca” / „kredytobiorca” stos owane są odpowiednio pojęcia: „pożyczkodawca” / „pożyczkobiorca”. [21] W odniesieniu do praktyk opisanych w pkt I.1. a, b, c, sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu zastosował zatem przepisy ustawy o kredycie konsumenckim. Przepis art. 13 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim enumeratywnie wskazuje informacje, jakie pożyczkodawca lub pośrednik kredytowy zobowiązany jest podać konsumentowi przed zawarciem umowy pożyczki, na trwałym nośniku. Zgodnie z pkt 10 powołanego przepisu, pożyczkodawca zobowiązany jes t w odpowiednich przypadkach poinformować konsumenta o innych kosztach, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową pożyczki, w szczególności odsetkach, 1 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. 2 Wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007 r. (sygn. akt XVII AmA 45/07). 3 Por. wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVIII AmA 32/05). 13 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl opłatach, prowizjach, marżach oraz kosztach usług dodatkowych, jeżeli są znane pożyczkodawcy, oraz warunkach na jakich koszty te mogą ulec zmianie. W myśl art. 14 ustawy o kredycie konsumenckim pożyczkodawca lub pośrednik kredytowy przekazuje konsumentowi dane, o których mowa w art. 13 ust. 1 i 2, na formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego, którego wzór określa załącznik nr 1 do ustawy. Art. 30 ust. 1 pkt 10 wskazuje, iż umowa pożyczki powinna określać informację o innych kosztach, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową pożyczki, w szczególności opłatach, prowizjach, marżach oraz kosztach usług dodatkowych, jeżeli są znane kredytodawcy, oraz warunki na jakich koszty te mogą ulec zmianie. Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 15 umowa pożyczki powinna określać także termin, sposób i skutki odstąpienia konsumenta od umowy, obowiązek zwrotu przez konsumenta udostępnionej przez pożyczkodawcę pożyczki oraz odsetek zgodnie z rozdziałem 5, a także kwotę odsetek należnych w stosunku dziennym. W związku z powyższym przedmiotem rozstrzygnięcia Prezesa Urzędu w zakresie pkt I.1. a, b, c sentencji niniejszej decyzji było wykazanie, iż ASPER Sp. z o.o. nie dostosowała umów pożyczki z obsługą w domu zawieranych z konsumentami do przepisów ustawy o kredycie konsumenckim. [22] W odniesieniu do praktyki opisanej w pkt I.2 a sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu bezprawność działania ASPER Sp. z o.o. wy wodzi z naruszenia z art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym . Zgodnie z art. 4 ust. 1 ww. ustawy praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorców wobec konsumentów jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcać zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Art. 5 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym stanowi, iż praktykę rynkową uznaje się za działanie wprowadzające w błąd, jeżeli działanie to w jakikolwiek sposób powoduje lub może powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Wprowadzającym w błąd działaniem może być w szczególności rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji. Przedmiotem rozstrzygnięcia Prezesa Urzędu w zakresie pkt. I. 2. a sentencji decyzji było wykazanie, iż Spółka podaje nieprawdziwą informację o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania w Umowach pożyczek pieniężnych . [23] W odniesieniu do praktyk opisanych w pkt I.2 b i pkt I.2 c Prezes Urzędu bezprawność dział ania ASPER Sp. z o.o. wywodzi z naruszenia z art. 3 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ww. ustawy czynem nieuczciwej konkurencji zakazane jest działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, jeżeli zagraża lub narusza interes innego przedsiębiorcy lub klienta. W art. 3 ust. 2 ustawodawca dokonał przykładowego wyliczenia czynów będących czynami nieuczciwej konkurencji. [24] W odniesieniu do praktyki opisanej w pkt I.3 sentencji niniejszej decyzji wykorzystywane w obrocie konsumenckim przez ASPER Sp. z o.o. postanowienie może być uznane za tożsame, tak co do celu, jak i skutku jego stosowania, z o dpowiednim postanowieniem wpisanym na podstawie prawomocnego wyroku SOKiK do rejestru postanowień niedozwolonych, o którym mo wa w art. 479 45 k.p.c. 14 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Uprawdopodobnienie naruszenia art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 ustawy. [25] Przedsiębiorcy postawiony został zarzut stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy kon sumentów, o których mowa w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurenc ji i konsumentów, poprzez : [a] niepodawanie w formularzu informacyjnym do Umów pożyczek pieniężnych , w rubryce „inne koszty, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową”, informacji o opłacie za obsługę pożyczki w domu (nazywaną również opłatą za obsługę pożyczki w miejscu zamieszkania), co może stanowić naruszenie art. 13 ust. 1 pkt 10 w zw. z art. 14 ustawy o kredycie konsumenckim, [b] niezamieszczanie w Umowach pożyczek pieniężnych informacji o kosztach jakie ponieść może pożyczkobiorca w sytua cji zlecenia przez Asper sp. z o.o. firmie zewnętrznej prowadzenia wobec niego czynności windykacyjnych, co może stanowić naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim, [c] niepodawanie w umowach o kredyt konsumencki informacji o odsetkach w stosunku dziennym należnych kredytodawcy w przypadku odstąpienia przez konsumenta od umowy, co może stanowić naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 15 ustawy o kredycie konsumenckim, Ad [25 a] Prezes Urzędu w pkt. I.1. a sentencji niniejszej decyzji uznał, że dział anie ASPER Sp. z o.o. polegające na niepodawaniu w Formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego wykorzystywanym przy pożyczce z obsługą w domu w rubryce „inne koszty, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową” informacji o opłacie za obsługę pożyczki w domu (nazywaną również opłatą za obsługę pożyczki w miejscu zamieszkania ) , może stanowi ć naruszenie art. 13 ust. 1 pkt 10 w zw. art. 14 ustawy o kredycie konsumenckim, a w konsekwencji naruszać art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Należy zauważyć, iż zgodnie z treścią art. 13 ust. 1 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim pożyczkodawca lub pośrednik kredytowy przed zawarciem umowy pożyczki zobowiązany jest w odpowiednich przypadkach podać konsumentowi, na trwałym nośniku, informację o innych kosztach, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową pożyczki, w szczególności odsetkach, opłatach, prowizjach, marżach oraz kosztach usług dodatkowych, jeżeli są znane pożyczkodawcy, oraz warunki na jakich koszty te mogą ulec zmianie. Stosownie do treści art. 14 ww. ustawy pożyczkodawca lub pośrednik kredytowy przekazuje konsumentowi dane, o których mowa w art. 13 ust. 1 i 2, na formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego, którego wzór określa załącznik nr 1 do ustawy. W Formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego wykorzystywanym w obrocie konsumenckim przez ASPER Sp. z o.o. i stanowiącym odwzorowanie załącznika nr 1 do ww. ustawy znajduje się rubryka: „inne koszty, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową”. Prezes Urzędu ustalił, iż we wskazanej rubryce formularza Spółka wymienia jedynie koszt opłaty przygotowawczej, a nie wskazuje na koszt opłaty za obsługę pożyczki w domu. W toku postępowania Spółka wskazała, iż przy określaniu kosztów związanych z umową pożyczki kierowała się brzmieniem ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, przyjmując za całkowite koszty kredytu pozycje wymienione w art. 5 pkt 6. Mając na uwadze ustawowe elementy (składniki) pożyczki („kredytu konsumenckiego”), tj. kapitał, opłata przygotowawcza, odsetki, prowizje, koszty zabezpieczeń i ubezpieczeń, Spółka wskazała, iż koszt „obsługi domowej”, jako 15 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl opcjonalny, był w przywołanym formularzu prezentowany w rubryce dotyczącej całkowitej kwoty do zapłaty przez Konsumenta, a nie w rubryce „Inne koszty, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową”, w której Spółka zaprezentowała tylko koszty ustawo w e, tj. opłatę przygotowawczą. Spółka wskazała także, iż usługa obsług i domow ej nie jest usługą obligatoryjną, co oznacza, że jej zlecenie przez Konsumenta nie stanowi warunku udzielenia pożyczki. Zdaniem Spółki : posługując się (…) ustawową definicją całkowitego kosztu kredytu jako wszelkich koszt ów, które Konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, a w tym kosztów „usług dodatkowych w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu”, nie winno budzić wątpliwości, iż skoro Spółka nie nakłada na Konsumenta obowi ązku zawarcia umowy dodatkowej ( świadczenia dodatkowych usług), to nie sposób utożsamiać kosztu obsługi domowej jako „innego kosztu, który konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową”. Usługa: „obsługa domowa” nie stanowi zatem usługi dodatkowej, niezbędnej do uzyskania pożyczki. Jeżeli bowiem Konsument nie jest zainteresowany świadczeniem przez Spółkę owej usługi, to po stronie Konsumenta nie powstanie oczywiście żaden koszt z tego tytułu, do pokrycia którego będzie zobowiązany. Ponadto umieszczen ie zapisu o kosztach „obsługi domowej” w formularzu informacyjnym byłoby mylące dla Konsumentów, gdyż zgodnie z definicją ustawową, byłoby przez nich rozumiane jako warunek „sine qua non” do uzyskania pożyczki”. Odnosząc się do ww. argumentacji Spółki, w o pinii Prezesa Urzędu, ASPER Sp. z o.o., przygotowując ww. formularz dla konsumenta zainteresowanego skorzystaniem z opcji obsługi pożyczki w domu, w rubryce „inne koszty, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową” powinna wyszczególnić koszt związan y z rozważaną opcją opłat y za obsługę pożyczki w domu. Należy również zauważyć, iż brak jest przeciwwskazań, aby Spółka opracowała i wręczyła konsumentowi dwie wersje formularza – jeden z nich mógłby uwzględniać skorzystanie z opcji obsługi pożyczki w domu, a drugi nie przewidywałby takiej możliwości. Określony w ustawie enumeratywny katalog informacji ma w założeniu dostarczyć konsumentowi wiedzy, która umożliwi mu, co należy podkreślić, porównanie różnych produktów na rynku i podjęcie decyzji, czy (a jeśli tak, to z kim) zawrzeć umowę o kredyt konsumencki / umowę pożyczki. Formularz jest kwalifikowaną informacją o charakterze quasi- oferty . Winien być zatem sformułowany w sposób pełny, spójny, niesprzeczny, przejrzysty i jednoznaczny, aby konsum ent miał dokładne informacje w zakresie wysokości kosztów związanych z zaciąganym zobowiązaniem. W przeciwnym razie nie będzie w stanie podjąć racjonalnej decyzji dotyczącej zawarcia umowy z konkretnym kredytodawcą/pożyczkodawcą. Wpisanie przez Spółkę do Formularza informacyjnego dotyczącego kredytu konsumenckiego wykorzystywanego przy pożyczce z obsługą w domu w rubryce „koszty, które zobowiązany jest ponieść w związku z umową” informacji o opłacie za obsługę pożyczki w domu ma na celu uświadomić konsumen towi, jaką kwotę musi zapłacić za skorzystanie z dodatkowej opcji obsługi pożyczki w domu. Wskazanie na tę opłatę w ww. rubryce formularza umożliwić ma konsumentowi podjęcie świadomej decyzji co do tego, czy chce ponieść dodatkowe koszty w określonej przez Spółkę wysokości i skorzystać z ww. opcji. Należy dodatkowo zaznaczyć, iż pobierane aktualnie opłaty z tytułu skorzystania przez konsumenta z opcji obsługi pożyczki w domu (opłata za obieranie rat/opłata za obsługę) stanowi znaczną część kosztów pożyczki. Przykładowo (w oparciu o załącznik nr 9 do pisma Spółki z dnia 28 lutego 2013 r. zatytułowany Tabela Produktów [k. 37] ): (1) przy pożyczce na kwotę 3 00 zł spłacanej w 2 9 tygodniowych ratach, opłata za obsługę pożyczki w domu wynosi: 165,21 zł, (2) przy po życzce na kwotę 1000 zł spłacanej w 29 tygodniowych ratach, opłata za obsługę pożyczki w domu wynosi: 550,69 zł, (3) przy pożyczce na kwotę 300 zł spłacanej w 4 3 tygodniowych ratach, opłata za obsługę pożyczki w domu wynosi: 206,83 zł, (4) przy pożyczce na kwotę 15 00 zł spłacanej w 43 tygodniowych ratach, opłata za obsługę pożyczki w domu 16 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl wynosi: 1034,14 zł, (5) przy pożyczce na kwotę 2000 zł spłacanej w 57 tygodniowych ratach, opłata za obsługę pożyczki w domu wynosi: 1 471,14 zł, (6) przy pożyczce na kwotę 5000 zł spłacanej w 57 tygodniowych ratach, opłata za obsługę pożyczki w domu wynosi: 3677,84 zł . W związku z powyższym opisane działanie Spółki polegające na niewypełnianiu w pełni dyspozycji art. 13 ust. 1 pkt 10 w zw. art. 14 ustawy o kredycie konsumenckim może nosić, w ocenie Prezesa Urzędu, znamiona bezprawności. Tym samym postawiony zarzut naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosowania praktyki naruszają cej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 2 tej ustawy został uprawdopodobniony. Ad [25 b] Prezes Urzędu, w pkt. I.1. b sentencji niniejszej decyzji, uznał, że działanie ASPER Sp. z o.o. polegające na niezamieszczaniu w Umowach po życzek pieniężnych informacji o kosztach jakie ponieść może pożyczkobiorca w sytuacji zlecenia przez ASPER Sp. z o.o. firmie zewnętrznej prowadzenia wobec niego czynności windykacyjnych, może stanowić naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 10 ustawy o kredycie kons umenckim, a w konsekwencji naruszać art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W trakcie postępowania wyjaśniającego ustalono, że we wzorcu umowy o nazwie „Regulamin udzielania pożyczek gotówkowych”, mającym zastoso wanie przy zawieraniu Umów pożyczek pieniężnych , Spółka zamieszcza postanowienie o treści: Czynności prowadzone jako działania zlecone zewnętrznej firmie windykacyjnej, w przypadku bezskuteczności prowadzenia własnych działań windykacyjnych, Asper może zlecić czynności windykacyjne firmie zewnętrznej i dochodzić od Klienta poniesionych kosztów czynności windykacyjnych wykonanych przez firmę zewnętrzną. Opłaty obciążające Klienta z tego tytułu nie przekroczą 20% kwoty należności z tytułu umowy poż yczki przekazanej do windykacji (§ 13 ust. 5 niniejszego wzorca umowy). Prezes Urzędu analizując kwestionowane postanowienie ustalił, także, iż zgodnie z Tabelą oprocentowania, opłat i prowizji opłata za czynności windykacyjne, prowadzone jako działania zlecone zewnętrznej firmie windykacyjnej naliczana jest według „poniesionych kosztów, nie więcej niż 50,00 zł”. W ocenie Prezesa Urzędu w ten sposób Spółka zapewniła sobie uprawnienie do obciążania konsumenta kosztami windykacji prowadzonej przez podmiot zewnętrzny w wysokości zgodnej z Tabelą oprocentowania, opłat i prowizji, tym niemniej z tabeli tej nie wynika jednoznacznie jakie opłaty będą pobierane za poszczególne czynności. W ocenie Prezesa Urzędu zamieszczenie takiego postanowienia może nie spełniać wymogów informacyjnych, o których mowa art. 30 ust. 1 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim, zgodnie z którym pożyczkodawca ma obowiązek zamieszczania w umowie o kredyt konsumencki informacji o kosztach, które pożyczkobiorca zobowiązany jest ponieść w związku z u mową o kredyt konsumencki, w szczególności opłatach, prowizjach, marżach oraz kosztach usług dodatkowych, jeżeli są znane kredytodawcy, oraz warunki na jakich koszty te mogą ulec zmianie. W związku z powyższym opisane działanie Spółki polegające na niezamieszczaniu w Umowach pożyczek pieniężnych informacji o kosztach jakie ponieść może pożyczkobiorca w sytuacji zlecenia przez ASPER Sp. z o.o. firmie zewnętrznej prowadzenia wobec niego czynności windykacyjnych, w ocenie Prezesa Urzędu, może nosić znamiona b ezprawności. Tym samym postawiony zarzut naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosowania praktyki naruszaj ącej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 2 tej ustawy został upra wdopodobniony. 17 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Ad [25 c] Prezes Urzędu, w pkt. I.1. c sentencji niniejszej decyzji, uznał , że działanie ASPER Sp. z o.o. polegające na niepodawaniu w umowach pożyczki informacji o odsetkach w stosunku dziennym należnych Spółce w przypadku odstąpienia prz ez konsumenta od umowy, może stanowi ć naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 15 ustawy o kredycie konsumenckim , a w konsekwencji naruszać art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Zgodnie z treścią art. 53 ust. 1 ustawy o kr edycie konsumenckim, konsument ma prawo, bez podania przyczyny, do odstąpienia od umowy pożyczki w terminie 14 dni od dnia jej zawarcia. W takim wypadku konsument nie ponosi kosztów związanych z odstąpieniem od umowy pożyczki, z wyjątkiem odsetek za okres od dnia wypłaty pożyczki do dnia spłaty pożyczki (art. 54 ust. 1 ww. ustawy). W celu ułatwienia wyliczenia kwoty, jaką trzeba zwrócić, ustawodawca nakazał, by w umowie pożyczki podawać kwotowo odsetki należne w stosunku dziennym w wypadku odstąpienia od umowy, na co wskazuje wprost art. 30 ust. 1 pkt 15 ustawy o kredycie konsumenckim. Prezes Urzędu przeanalizował umowy pożyczki zawierane w oparciu o wzorzec umowny stosowany przez ASPER Sp. z o.o. w kontekście wypełnienia przez Spółkę dyspozycji art. 30 ust . 1 pkt 15 ustawy o kredycie konsumenckim i ustalił, że w stosowanych Umowach pożyczek pieniężnych Spółka nie zawiera wskazanej powyżej informacji o kwocie odsetek od kredytu należnych w stosunku dziennym. W związku z powyższym opisane działanie Spółki polegające na niewypełnianiu w pełni dyspozycji art. 30 ust. 1 pkt 15 ustawy o kredycie konsumenckim może nosić, w ocenie Prezesa Urzędu, znamiona bezprawności. Tym samym postawiony zarzut naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie k onkurencji i konsumentów oraz stosowania praktyki naruszają cej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 2 tej ustawy został uprawdopodobniony. Uprawdopodobnienie naruszenia art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy. [26] Przedsiębiorcy postawiony został zarzut stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy kon sumentów, o których mowa w art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, poprzez: [a] podawanie w Umowach pożyczek pieniężnych nieprawdziwej informacji o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, co może wyczerpywać znamiona nieuczciwej praktyki rynkowej zdefiniowanej w art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. [b] stosowaniu opłaty za obsługę w domu, której wysokość nie odpowiada wartości świadczeń realizowanych w ramach tej opłaty, co może stanowić naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. [c] stosowanie opłaty przygotowawczej, której wysokość nie odpowiada wartości świadczeń realizowanych w ramach tej opłaty, co może stanowić naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Ad [26 a] Nieuczciwe praktyki rynkowe zostały określone w ustawie o przeci wdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Na podstawie definicji zawartej w art. 2 pkt 4 tej 18 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl ustawy przez praktyki rynkowe rozumie się działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, sposób postępowania, oświadczenie lub informację handlową, w szczególności rek lamę lub marketing, bezpośrednio związane z promocją lub nabyciem produktu przez konsumenta. Należy wskazać, że pojęcie produktu wskazane w art. 2 pkt 3 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym ma szeroki zakres i obejmuje każdy towar lub usługę. Zatem działanie ASPER Sp. z o.o. polegające na podawaniu konsumentowi informacji o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania Umowach pożyczek pieniężnych może zostać uznane za praktykę rynkową w rozumieniu niniejszej ustawy. Dokonując analizy praktyki rynkowej stosowanej przez przedsiębiorcę należy poddać ocenie w świetle ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym to, czy dana praktyka jest nieuczciwa. Należy zauważyć, iż w świetle art. 4 tej ustawy o przeciwdziałaniu nieucz ciwym praktykom rynkowym, stosowana przez przedsiębiorcę praktyka rynkowa jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy, w trakcie jej zawierania lub po zawarciu. Przedmiotowy przepis stanowi klauzulę genera l ną, która na okoliczność stosowania danej praktyki podlega stosownej konkretyzacji. Podkreślenia wymaga, że art. 3 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowy m wprost zakazuje stosowania nieuczciwych praktyk rynkowych. W związku z powyższym , zasadne jest zatem dokonanie oceny przesłanki nieuczciwości w kontekście naruszenia dobrych obyczajów oraz możliwości zniekształcenia w sposób istotny zachowania rynkowego przeciętnego konsumenta w trakcie zawierania umowy. W relacjach z konsumentami, istota zachowań zgodnych z dobrymi obyczajami była wielokrotnie interpretowana w judykaturze. Jak wskazał Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w wyroku z dnia 23 lutego 2006 r., sygn. XVII Ama 118/04, istotą pojęcia dobrego obyczaju jest szeroko pojęty szacunek dla drugiego człowieka. W stosunkach z konsumentami powinien on wyrażać się właściwym info rmowaniem o przysługujących im uprawnieniach, niewykorzystywaniu uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty i rzetelnym traktowaniu partnerów umów. Za sprzeczne z d obrymi obyczajami można uznać działania zmierzające do niedoinformowania, de zorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, a także wykorzystania jego niewied zy i naiwności (...) czyli takie działanie, które p o tocznie określone jest jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania 4 . N ależy wskazać, że ocena każdej praktyki rynkowej, w tym praktyki określ onej w art. 5 ust awy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, polegają cej na działaniu wprowadzającym w błąd odnosi się do decyzji podejmowanych przez przeciętnego konsumenta - zatem oceniając działania ASPER Sp. z o.o. pod kątem naruszenia ww. ustawy, konieczne jest odniesienie się do pojęcia przeciętnego konsumenta. Będące przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia działanie Spółki powinno być wobec tego oceniane z perspektywy przeciętnego jej adresata. Należy zatem ocenić, czy mógł on zostać wprowadzony w błąd poprzez przedmiotowe działanie ASPER Sp. z o.o., tzn. czy mógł na podstawie Umowy pożyczki pieniężnej powziąć błędne przekonanie o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (pkt I.2 .a. sentencji niniejszej decyzji). Należy wskazać, że adresatem zakwestionowanych praktyk stosowanych przez Spółkę jest ogół konsumentów. Możliwość zawarcia umowy pożyczki z ASPER Sp. z o.o. nie 4 K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz , Warszawa 2002, str. 804. 19 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl jest ograniczona dla określonej, dającej się wyodrębnić na podstawie wspólnej cechy grupy konsumentów. Zawarcie umowy pożyczki ze Spółką możliwe jest przez nieograniczony krąg odbiorców, potencjalnie każdą osobę, która chciałaby skorzystać z oferty ASPER Sp. z o.o. W związku z powyższym za przeciętnego konsumenta należy uznać w niniejszej sprawie konsumenta dostatecznie dobrze poi nformowanego, uważnego i ostrożnego przy uwzględnieniu czynników społecznych, kulturowych i językowych charakterystycznych dla polskiego konsumenta. Wskazanie na cechy takie jak dostateczne poinformowanie, uwaga oraz ostrożność określa pewien zespół cech m entalnych konsumenta (jego „przeciętność”), co polega na tym, że z jednej strony można wymagać od niego pewnego stopnia wiedzy i orientacji w rzeczywistości, lecz z drugiej strony nie możemy uznać, iż jego wiedza jest kompletna i profesjonalna. Wskazania wymaga, iż każdy konsument ma prawo do rzetelnej informacji, która – przy założeniu dokonania z jego strony aktów staranności celem zrozumienia istoty kierowanych do niego przez przedsiębiorcę informacji – nie będzie wprowadzać w błąd. Należy wyraźnie podkreślić, iż nie bez znaczenia jest sposób przekazania przeciętnemu konsumentowi informacji dotyczących zawieranej umowy, bowiem prawo konsumenta do transparentności przekazu profesjonalisty (należytego poinformowania) ma kardynalne znaczenie dla świadomego procesu decyzyjnego konsumenta. Naruszenie tego prawa (brak transparentności, nienależyte przekazanie informacji, przekazanie informacji nieprawdziwych) może skutkować bowiem tym, iż nawet przeciętny konsument nie będzie w stanie wykorzystać swojej wiedzy , ostrożności, racjonalnego postrzegania rzeczywistości i rozpoznać grożącego mu niebezpieczeństwa w postaci bezprawnych działań profesjonalisty. W tak zakłóconych warunkach przeciętny konsument nie będzie miał możliwości podjęcia świadomej decyzji. W zw iązku z powyższym działania ASPER Sp. z o.o. określone w pkt. I.2.a. sentencji decyzji należy oceniać przez pryzmat wyżej opisanego modelu konsumenta, który jest adresatem tychże działań Spółki i adresatem praktyk rynkowych stosowanych przez ASPER Sp. z o.o. W ocenianych w przedmiotowym postępowaniu okolicznościach należy uznać, iż wskazywanie przez Spółkę nieprawdziwej informacji o wysokości rrso tworzyło po stronie konsumentów wrażenie, iż warunki udzielanej pożyczki są bardziej korzystne, niż miało to miejsce w rzeczywistości. Ma to wpływ na postrzeganie i ocenę oferty Spółki. W omawianych okolicznościach dochodziło do istotnego zniekształcenia zachowania rynkowego konsumenta. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkow ym: „Praktykę rynkową uznaje się za działanie wprowadzające w błąd, jeżeli działanie to w jakikolwiek sposób powoduje lub może powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął” . Przepis ten jest dalej uszczegółowiony w art. 5 ust. 2 pkt 1 - zgodnie z którym „Wprowadzają cym w błąd działaniem może być w szczególności rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji”. P otencjalna zdolność wprowadzenia w błąd ma miejsce szczegó lnie wtedy, gdy przedsiębiorca ukrywa istotne dla podjęcia przez konsumenta racj onalnej decyzji rynkowej informacje lub przedstawia je w niejasny, niezrozumiały lub dwuznaczny sposób. W wyniku powyższych praktyk przeciętny konsument może wyr o bić sobie mylne wyobrażenie o korzyściach wynikających ze złożonej propozycji, któ re nie znajdują odzwierciedlenia w rzeczywistym stanie rzeczy. Wprowadzenie w błąd polega przede wszystkim na pewnym zniekształceniu procesu decyzyjnego kon sumenta poprzez wytworzenie w jego umyśle mylnego przekonania co d o 20 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl transakcji, w którą chce się zaangażować. W rezultacie wytworzenia się tego mylnego przekona nia konsument podejmuje decyzję o zaangażowaniu lub wycofaniu się z danej decyzji, przy czym istotne jest to, że takiej decyzji by nie podjął, gdyby nie nieuczci we działania przedsiębiorcy. Takie zniekształcenie procesu decyzyjnego konsumenta, w przypadku praktyk wprowadza jących w błąd przez działanie, polega głównie na podawaniu fałszywych lub mylących informacji dotyczących produktu lub sposobu jego prezentacji albo wprowadzenia na rynek 5 . Dla prawidłowego zinterpretowania celu ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym należy wskazać, iż przedsiębiorca nie tyle musi faktycznie spo wodować, iż przeciętny konsument podejmie decyzję, której przy braku wprowadze nia w błąd by nie podjął, co wystarczy już samo wystąpienie takiej możliwości wpr o wadzenia w błąd, a co za tym idzie samej możliwości podjęcia decyzji, której inaczej konsument by nie podjął. Wymaga podkreślenia, że obowiązek rzetelnego informowania konsumentów obejmuje wszystkie etapy sprzedaży, począwszy od przekazów reklamowych (ofertowych), których celem jest zainteresowanie potencjalnych nabywców ofertą handlową przedsiębiorcy, aż do momentu zawarcia umowy, której przedmiotem będzie nabycie towaru lub usługi. Należy zwrócić uwagę, iż ustawa o kredycie konsumenckim stanowi implementację dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylająca dyrektywę Rady 87/102/EWG (Dz. U.UE L z dnia 22 maja 2008 r., dalej również dyrektywa w sprawie umów o kredyt konsumencki, dyrektywa). W motywie 18 do tej dyrektywy ustawodawca europejski wskazał, iż konsumentom powinno zapewnić się ochronę przed nieuczciwymi lub wprowadzającymi w błąd praktykami, w szczególności w odniesieniu do ujawnianych przez kredytodawcę informacji, zgodnie z dyrektywą 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotyczącą nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorst wa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym (Dz.U. L 149 z dnia 11 czerwca, 2005 r.). Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, o przepisy której Prezes Urzędu rozstrzyga w zakresie pkt. I .2.a. sentencji niniejszej decyzji, stanowi implementa cję ww. dyrektywy. Przedsiębiorcy ASPER Sp. z o.o. został postawiony zarzut bezprawnego godzącego w zbiorowe interesy kon sumentów działania, polegającego na stosowaniu nieuczciwej praktyki rynkowej w rozumieniu art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, poprzez podawanie w Umowach pożyczek pieniężnych nieprawdziwej informacji o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania. Zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy o kredycie konsumenckim umowa pożyczki powinna określać rzeczywistą roczną stopę oprocentowania. W myśl art. 5 pkt 12 ustawy o kredycie konsumenckim rzeczywista roczna stopa oprocentowania to całkowity koszt pożyczki ponoszony przez konsumenta, wyrażony jako wartość procentowa całkowitej kwoty pożyczki w stosunku rocznym. Należy również zauważyć, iż w motywie 19 do dyrektywy w sprawie umów o kredyt konsumencki ustawodawca europejski wskazał, iż w celu zapewnienia możliwie największej przejrzystości i porównywalności ofert takie informacje (informacje na temat warunków i kosztów kredytu oraz zobowiązań konsumenta) powinny w szczególności zawierać rzeczywistą roczną stopę oprocentowania mającą 5 R. Stefanicki, Interp retacja dyrektywy dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych wobec konsumentów na rynku wewnętrznym , Glosa 1/2000, str. 88. 21 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl zastosowanie do danego kredytu, określaną w całej Wspólnocie w taki sam sposób. Podawanie przez wszystkich kredytodawców i pożyczkodawców rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania liczonej w ten sam sposób (w myśl art. 25 ust. 3 ustawy o kredycie konsumenckim sposób jej obliczenia określa załącznik nr 4 do ustawy) i obrazującej, jaki jest rzeczywisty wyrażony procentowo koszt kredytu, pozwala konsumentowi porównywać oferty różnych kredytodawców /pożyczkodawców oraz wybrać najbardziej korzystną finansowo opcję. Dlatego tak ważne jest, aby rzeczywista roczna stopa oprocentowania liczona była w sposób prawidłowy. Prezes Urzędu ustalił, że w zawieranych z konsumentami Umowach pożyczek pieniężnych Spółka z obsługą w domu prezentowała błędną informację o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (dalej także: rrso). I tak przykładowo przy pożyczce na kwotę 1500 zł, której spłata miała nastąpić w 57 ratach tygodniowych po 51,06 zł wraz z obsługą w domu, przedsiębiorca deklarował rrso na poziomie 41,34 proc., podczas gdy faktycznie wynosiło ono 285,35 proc. Natomiast przy pożyczce na kwotę 540 zł, której spłata miała nastąpić w 57 ratach tygodniowych po 17,02 zł, przedsiębiorca deklarował rrso na poziomie 41,34 proc., podczas gdy faktycznie wynosiło ono 285,35 proc. W takiej sytuacji przeciętny konsument mógł uznać, iż prezentowana przez Spółkę rzeczywista roczna stopa oprocentowania liczona była w sposób prawidłowy, podczas gdy jej faktyczna wartość była znacząco wyższa od deklarowanej przez ASPER Sp. z o.o. Poprzez takie działanie Spółki cel ustawodawcy krajowego (zbieżny z celem ustawoda wcy europejskiego) ujawniający się w dążeniu do budowania jasnych, transparentnych i opartych na porównywalności warunków ofert, nie zostaje osiągnięty. Porównywanie wysokości rrso kredytów konsumenckich / pożyczek jest zaburzone i wprowadzony w błąd konsument może zawrzeć umowę pożyczki, która w rzeczywistości nie jest ofertą najbardziej korzystną finansowo. W opinii Prezesa Urzędu, informacje prezentowane przez przedsiębiorców mające bezpośredni wpływ na sytuację ekonomiczną konsumenta powinny być jak naj bardziej rzetelne, prawdziwe i pełne. Przeciętny konsument w sferze dotyczącej jego finansów wymaga szczególnej ochrony ze strony Prezesa Urzędu . N ależy zatem wskazać, że konsument pod wpływem wprowadzającej w błąd nieprawdziwej informacji o wysokości rrs o mógł zawrzeć umowę pożyczki z ASPER Sp. z o.o. zamiast wybrać ofertę korzystniejszą spośród innych dostępnych na rynku usług finansowych ofert kredytów konsumenckich / pożyczek kierując się mylnym wyobrażeniem o wysokości rzeczywistej rocznej stopy opro centowania, co powodowało korzystniejsze postrzeganie warunków umowy pożyczki zawieranej ze Spółką przez adresata zakwestionowanej praktyki. Zaniżona wartość rrso w porównaniu z faktyczną jej wysokością niewątpliwie zwiększała zainteresowanie ofertą ASPER Sp. z o.o. Wprowadzenie w błąd poprzez udzielanie konsumentom nieprawdziwej informacji o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania rzutuje zatem na prawidłowość podejmowanej decyzji rynkowej. Konsument mógł zawrzeć umowę pożyczki, czego mógłby nie zrobić w przypadku posiadania pełnej wiedzy o faktycznej wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania. Uzasadnionym jest zatem przyjęcie, że przeciętny konsument, sugerując się wprowadzającą w błąd nieprawdziwą informacją o wysokości rrso, mógł podjąć decyzję, której inaczej by nie podjął, tj. mógł zawrzeć umowę pożyczki z ASPER Sp. z o.o. W związku z powyższym w ocenie Prezesa Urzędu opisane działanie Spółki może nosić znamiona bezprawności, bowiem mogło wprowadzać konsumentów w błąd co do fakt ycznej wysokości rrso , a tym samym naruszać art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Tym samym postawiony zarzut naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 ustawy 22 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl o ochronie konkurencji i kon sumentów oraz stosowania praktyki naruszają cej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 2 pkt 3 tej ustawy został uprawdopodobniony. Ad [26 b i 26 c] Czynem nieuczciwej konkurencji jest – zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji – działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, jeżeli zagraża lub narusza interes innego przedsiębiorcy lub klienta. Przepis art. 3 ust. 1 ww. ustawy stanowi klauzulę generalną, niemniej w doktrynie i orzecznictwie zaakceptowany je st pogląd, iż może on stanowić samodzielną podstawę do uznania praktyki za czyn nieuczciwej konkurencji, pomimo iż nie można go odnieść do któregokolwiek ze stypizowanych czynów wyraźnie zakazanych wymienionych w rozdziale II ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji 6 . Aby działanie przedsiębiorcy mogło być w kontekście przedmiotowego postępowania uznane za czyn nieuczciwej konkurencji, powinno spełniać przesłankę sprzeczności z prawem lub dobrymi obyczajami i jednocześnie zagrażać lub naruszać interes klienta 7 . Klauzula generalna dobrych obyczajów podlega konkretyzacji na okoliczność danego stanu faktycznego. Zgodnie z poglądem doktryny, sprzeczne z dobrymi obyczajami są działania, które zmierzają do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u klienta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności, czyli takie działania, które potocznie określone są jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania 8 . W stosunkach z konsumentami „dobry obyczaj” powinien wyrażać się we właściwym informowaniu o przysługujących uprawnieniach, niewykorzystywaniu pozycji profesjonalisty i rzetelnym traktowaniu partnerów umów. W stosunkach z konsumentami szczególne znaczenie mają te oceny zachowań podmiotów w świetle dobrych obyczajów, które odwołują się do takich wartości jak: szacunek wobec partnera, uczciwość, szczerość, zaufanie, lojalność, rzetelność i fachowość 9 . Ponadto, mimo, że pojęcie dobrych obyczajów nie jest w prawie zdefiniowane, to, podobnie jak klauzula zasad współżycia społecznego, jest przedmiotem wielu orzeczeń sądowych oraz opracowań doktryny 10 . Wskazuje się, że dobre obyczaje to uczciwe zasady postępowania i ustalone zwyczaje w ujęciu etyczno -moralnym, a na ich treść składają się elementy etyczne i socjologiczne kształtowane przez oceny moralne i społeczne stanowiące uzupełnienie porządku prawnego. W zakresie określenia istoty poszanowania dobrych obyczajów orzecznictwo odwołuje się m.in. do istoty dobrego obyczaju jako szeroko rozumianego szacunku d la drugiego człowieka. Przy takim założeniu sprzeczne z dobrym obyczajem jest np. nierzetelne udzielanie informacji konsumentom 11 . Obowiązek informowania partnera o istotnych 6 Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 31 lipca 1995, sygn. akt I ACr 308/95 – Jeżeli określone działanie nie mieści się w katalogu czynów wyraźnie zakazanych przez ustawę należy na podstawie przewidzianej w art. 3 ustawy klauzuli generalnej, jako uniwersalnego zakazu nieuczciwej konkurencji, ocenić charakter tego działania z uwzględnieniem przesłanek zawartych w tym przepisie. 7 M. Sieradzka, Komentarz do art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów [w:] K. Kohutek, M. Sieradzka, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , pkt 4.3.1, LEX 2008. 8 K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz , Warszawa 2002 r., str. 804. 9 A. Olejniczak, Komentarz do art. 385 (1) Kodeksu cywilnego, pkt 10 [w:] A. Kidyba (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania – część ogólna , LEX, 2010. 10 Por. wyrok SA we Wrocławiu z 13 listopada 1991 r., sygn. akt I ACr 411/91, Wokanda 1992/4, J. Szwaja [w:] Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz , Warszawa 2000, str. 122-133, R. Stefanicki, Dobre obyczaje w prawie polskim , Przegląd Prawa Handlowego, 2002/5. 11 wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 200 5 r. , sygn. akt VI ACa 774/2004. 23 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl (z jego punktu widzenia) okolicznościach dotyczących m.in. przedmiotu świadczenia, a także powinność czynienia tego w sposób prawdziwy, rzeczowy i kompletny – jest cechą generalną prawa umów i wypływa z obowiązku lojalnego kontraktowania 12 . Najczęściej akceptuje się nową tendencję w odczytywaniu pojęcia dobrych obyczajów w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, którą charakteryzuje podejście ekonomiczno - funkcjonalne. Jego istotą jest przywiązywanie wagi nie do przestrzegania dobrych obyczajów „w ogóle”, ale do zachowania przedsiębiorców w działalności gospodarczej. Syntetyczne ujęcie tych poglądów wyraża się w stwierdzeniu, że dobre obyczaje to normy moralne i zwyczajowe stosowane w działalności gospodarczej. Odchodzi się tu zatem od ujęcia tradycyjnego, zgodnie z którym dobre obyczaje były oceniane z punkt u widzenia ogólnych zasad etyczno – moralnych, a istotne kryterium stanowiło poczucie godności ogółu ludzi, myślących sprawiedliwie i słusznie 13 . Z uwagi na to, iż normy postępowania będące „dobrymi obyczajami” mają z reguły charakter moralny i zwyczajowy, nie da się określić zamkniętego ich katalogu. Dopiero zatem w konkretnej sytuacji możliwe jest przypisanie im określonej treści, poprzez ocenę konkretnego postępowania z punktu widzenia ukształtowanej, uczciwej postawy przedsiębiorców – przyjmując za miernik uczciwości ocenę zorientowaną na zapewnienie niezakłóconego funkcjonowania konkurencji przez rzetelne i niezafałszowane współzawodnictwo pod względem jakości, ceny i innych pożądanych przez klientów cech oferowanych towarów i usług oraz poszanowanie poz ycji konsumentów. W wyroku z dnia 4 listopada 2011 r. (I CSK 796/10, LEX nr 1095811) Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na dobry obyczaj odnoszenia się do każdego człowieka z powagą i szacunkiem, natomiast traktowanie konsumentów przedmiotowo uznał za przekrocz enie granic działania przyzwoitego i godziwego. Z kolei Sąd Okręgowy – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie wskazał w wyroku z dnia 25 lipca 2013 r. (sygn. akt XVII AmC 9145/12, niepubl.), iż dobre obyczaje to w szczególności normy postępowania polegające na nienadużywaniu w stosunku do słabszego uczestnika obrotu posiadanej przewagi ekonomicznej . Jak słusznie zauważył Sąd Najwyższy: W płaszczyźnie stosunków kontraktowych zasady te wyrażają się istnieniem powszechnie akceptowanych reguł przyzwo itego zachowania się wobec kontrahenta. Szczególne znaczenie mają reguły uczciwości i rzetelności tzw. „kupieckiej”, których należy wymagać od przedsiębiorcy – profesjonalisty na rynku, a mianowicie przestrzegania dobrych obyczajów, zasad uczciwego obrotu , rzetelnego postępowania czy lojalności i zaufania 14 . Zdaniem Prezesa Urzędu, zasady uczciwości i rzetelności kupieckiej przy tworzeniu umowy kredytu konsumenckiego powinny uwzględniać również interes konsumentów, a przynajmniej go nie naruszać. Działania przedsiębiorcy nie powinny dążyć do uprzywilejowania tylko silniejszej strony kontraktu, z jednoczesnym pokrzywdzeniem tej słabszej – czyli konsumenta. Z kolei w cytowanym już wyroku z dnia 26 września 2002 r. Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż dokonując wykładni prawa (w przedmiocie dobrych obyczajów) należy mieć na względzie także jej znaczenie na przyszłość. Określone rozumienie konkretnego zachowania jako zgodnego z dobrymi obyczajami lub z nimi sprzecznego może wpływać na kształtowanie właściwych wzorców postępowania i zapobiegać upowszechnieniu praktyk niezasługujących na aprobatę . Stanowisko to koresponduje z funkcją prewencyjną decyzji Prezesa Urzędu. 12 Ewa Łętowska, Prawo umów konsumenckich , Wydanie 2. Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2002, str. 215- 216. 13 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2002 r., sygn. akt III CKN 213/01, LEX nr 75249. 14 Wyrok SN z dnia 22 czerwca 2010 r., sygn. IV CSK 555/09. 24 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl W doktrynie przeważa pogląd, że sprzeczność z dobrymi obyczajami podlega ocenie obiektywnej. Z tego zaś wynika, iż w zasadzie jest obojętne, czy sprawca czynu miał świadomość, że jego zachowanie jest sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz czy niewiedza ta była usprawiedliwiona lub nie. Jest to stanowisko akceptowane również przez judykaturę 15 . Przepis art. 3 ust. 1 ustawy o zwalcza niu nieuczciwej konkurencji odsyła również do przesłanki zagrożenia lub naruszenia interesu innego przedsiębiorcy lub klienta. Pod pojęciem „klienta” należy również rozumieć konsumenta w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i k onsumentów. 16 Interesy konsumenta należy rozpatrywać przede wszystkim w wymiarze ekonomicznym, to znaczy, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej przedsiębiorca powinien dążyć do tego, aby interes ekonomiczny nie doznał nieusprawiedliwionego uszcz erbku na skutek nierzetelnych działań przedsiębiorcy. W celu dokonania oceny, czy dana praktyka narusza dobre obyczaje konieczne jest określenie skutków, jakie z niej wynikają zarówno dla konsumenta, jak i dla przedsiębiorcy. Ad [26 b] Opłata za obsługę pożyczki w domu Prezes Urzędu ustalił, iż ASPER Sp. z o.o . w ramach umowy pożyczki pobiera od konsumentów opłatę za obsługę pożyczki w domu. Należy zatem stwierdzić, iż opłata za obsługę w domu pobierana jest w zamian za odbiór rat pożyczki w miejscu zamie szkania konsumenta przez przedstawiciela pożyczkodawcy – wierzyciel stawia się w miejscu zamieszkania dłużnika w celu odbioru świadczenia. Prezes UOKiK ustalił, iż dla pożyczek o takiej samej liczbie rat opłata za obsługę pożyczki w miejscu zamieszkania ustalana jest na różnym poziomie. Przykładowo , dla pożyczki w kwocie 500 zł na 57 tygodni, opłata za obsługę pożyczki w domu wynosi 367,78 zł, dla pożyczki w kwocie 2000 zł na 57 tygodni, opłata ta wynosi 1471,14 zł, dla pożyczki w kwocie 3000 zł na 57 tygo dni opłata za obsługę pożyczki w domu wynosi 2206,71 zł, a dla pożyczki w kwocie 5000 zł na 57 tygodni, opłata ta wynosi 3677,84 zł. Prezes Urzędu ustalił również, iż kwota opłaty wyrażona jako odsetek kwoty pożyczki zależy wyłącznie od okresu spłaty. W każdym z podanych przykładów opłata za obsługę w domu przy tym samym okresie spłaty pożyczki równym 57 tygodni stanowi 73,56 proc. kwoty pożyczki. Analogicznie przy okresie spłaty pożyczki wynoszącym 29 tygodni opłata ta stanowi 55,07 proc. kwoty pożyczki, 4 3 tygodni – 68,94 proc. tej kwoty. Należy zatem stwierdzić, iż wysokość opłaty za obsługę w domu dla danego okresu spłaty pożyczki jest zależna wyłącznie od kwoty pożyczki oraz okresu spłaty. W ocenie Prezesa Urzędu odbiór pożyczki w domu to konkretne św iadczenie, związane z podejmowaniem przez ASPER Sp. z o.o. określonych czynności. Należy zauważyć, iż obsługa w domu pożyczki zaciągniętej przez tego samego konsumenta na kwotę 2000 zł i 30 00 zł na ten sam okres do spłaty wynoszący 57 tygodni – co do zasady – powinna następować, w ocenie Prezesa UOKiK, na podobnych zasadach. Przy założeniu regularnej spłaty tych pożyczek, przedstawiciel Spółki powinien dokonać 57 odbiorów rat dla każdej z nich. Różnica w opłacie za obsługę w domu dla pożyczki w ww. kwotach wynosi jednak 735,57 zł, co obrazuje, iż jedynym wyznacznikiem wysokości tej opłaty dla tego samego okresu spłaty pożyczki jest kwota pożyczki. 15 Por. J. Szwaja, komentarz do art. 3 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji [w:] J. Szwaja (red.) Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz , wyd. 2, Warszawa 2006, str. 165, pkt 69 i n. oraz przytoc zone tam źródła i orzecznictwo. 16 Por. wnioski wynikające z wyroku SOKiK w Warszawie z dnia 20 lutego 2007 r. sygn. akt XVII AmA 95/07. 25 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl W ocenie Prezesa Urzędu, w świetle zaprezentowanych okoliczności, przyjęty przez ASPER Sp. z o.o. sposób naliczania opłaty za obsługę w domu może powodować brak ekwiwalentności względem wartości usługi świadczonej przez Spółkę w ramach tej opłaty. Powyższe działanie może zagrażać ekonomicznym interesom konsumentów i stanowić przy tym działanie sprzeczne z dobrymi obyczajami. Niezbędne jest zatem przyjęcie takiej metody kalkulowania ww. opłaty, by odpowiadała ona wartości realizowanego świadczenia. Wobec powyższego, zdaniem Prezesa UOKiK, opisane działanie ASPER Sp. z o.o., jako niezgodne z dobrymi obyczajami oraz zagrażające interesom klienta, może stanowić naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Za uprawdopodobnione należy zatem uznać, iż działanie Spółki opisane w pkt. I. 2 b sentencji niniejszej decyzji wypełnia znamiona praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad [26 c] Opłata przygotowawcza Prezes Urzędu ustalił, iż ASPER Sp. z o.o. w ramach zawieranych z konsumentami umów pożyczki pobiera opłatę przygotowawczą. Opłata ta, jak ustalił Prezes Urzędu, kalkulowana jest na różnym poziomie dla różnych kwot pożyczki. Przykładowo w umowach pożyczek zawieranych na 57 tygodni na kwotę pożyczki równą 1500 złotych Spółka zastrzegała tę opłatę w wysokości 120 zł, zaś w umowach pożyczek zawieranych również na 57 tygodni, ale przy kwocie pożyczki równej 2400 zł zastrzeżono opłatę przygotowawczą w wysokości 192 zł. Przykłady zróżnicowania opłaty przygotowawczej pobieranej przez ASPER Sp. z o.o. ilustruje poniższa tabela: Kwota pożyczki Opłata przygotowawcza Opłata przygotowawcza wyrażona jako % kwoty pożyczki Okres spłaty: 29 tygodni 600 zł 48,00 zł 8,00 800 zł 64,00 zł 8 , 00 1000 zł 80,00 zł 8 , 00 Okres spłaty: 43 tygodni 600 zł 48,00 zł 8,00 800 zł 64,00 zł 8,00 1000 zł 80,00 zł 8,00 1500 zł 120,00 zł 8,00 ` 600 zł 48,00 zł 8,00 800 zł 64,00 zł 8,00 1000 zł 80,00 zł 8,00 1500 zł 120,00 zł 8,00 2400 zł 192,00 zł 8,00 Wysokość opłaty przygotowawczej dla danego okresu spłaty pożyczki zależna j est zatem wyłącznie od kwoty pożyczki. Ponadto, co wynika z powyższych danych, wraz z wydłużeniem okresu spłaty procent, jaki stanowi opłata przygotowawcza w stosunku do kwoty pożyczki kształtuje się na stałym poziomie 8 proc. pożyczanej kwoty. Okres spłaty dla podejmowanych czynności przygotowawczych do zawarcia umowy pożyczki, w ocenie Prezesa UOKiK, pozostaje – co do zasady – bez znaczenia. W ocenie Prezesa Urzędu przygotowanie przez Spółkę umowy pożyczki następować 26 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl powinno w każdym przypadku – co do zasady – na tych samych warunkach. ASPER Sp. z o.o. posługuje się gotowym wzorcem umowy, który Spółka każdorazowo uzupełnia o zindywidualizowane dane konkretnego konsumenta zawierającego umowę pożyczki. Proces oceny ryzyka kredytowego również jest ustandar yzowany, w szczególności dla zbliżonych kwot pożyczki. Proces przygotowania umowy pożyczki na kwotę 1500 zł i 2400 zł, w ocenie Prezesa UOKiK, przebiega w ten sam sposób, wymagając od ASPER Sp. z o.o. podjęcia tych samych czynności, za co powinna być pobie rana opłata w tej samej wysokości. Niezrozumiałe jest zatem pobieranie przez Spółkę opłaty przygotowawczej w różnych wysokościach. Uzależnianie wysokości opłaty przygotowawczej od kwoty pożyczki powoduje, że nie odzwierciedla ona kosztów faktycznie ponoszonych przez przedsiębiorcę w związku z przygotowaniem umowy. W ocenie Prezesa Urzędu nie ma uzasadnienia dla odrębnego obciążania konsumenta tymi opłatami, podczas gdy koszty tych czynności są zwykłymi kosztami prowadzonej działalności. Innymi słowy, czynności, za które pobierana jest opłata nie stanowią szczególnej usługi świadczonej konsumentowi. Koszty tego rodzaju czynności powinny być ujmowane w ramach pobieranej przez przedsiębiorców prowizji. Zgodnie z ustawą o kredycie konsumenckim, konsument ma prawo otrzymać bezpłatny projekt umowy przed jej zawarciem, a zatem nie można od niego pobierać żadnych dodatkowych opłat związanych z przygotowaniem do zawarcia umowy W ocenie Prezesa UOKiK, tak ustalona opłata wstępna w wysokości zależnej od kwoty udzielane j pożyczki nie odzwierciedla rzeczywistych kosztów przygotowania umowy ponoszonych przez ASPER Sp. z o.o. Należy bowiem zauważyć, iż przedsiębiorca posługuje się gotowym wzorcem umowy, do którego wpisuje jedynie dane konsumenta, kwotę kredytu itd. Proces oceny ryzyka kredytowego jest również ustandaryzowany. Stąd też uzależnianie wysokości opłaty wstępnej od kwoty pożyczki powoduje, że nie odzwierciedla ona kosztów faktycznie ponoszonych przez przedsiębiorcę w związku z przygotowaniem umowy. Zdaniem Prezes a Urzędu, w świetle zaprezentowanych okoliczności, przyjęty przez ASPER Sp. z o.o. sposób naliczania opłaty przygotowawczej powoduje brak ekwiwalentności względem wartości usługi świadczonej przez Spółkę w ramach tej opłaty. Powyższe działanie może zagrażać ekonomicznym interesom konsumentów i stanowić przy tym działanie sprzeczne z dobrymi obyczajami. Konieczne jest zatem przyjęcie takiej metody kalkulowania ww. opłaty, by odpowiadała ona wartości realizowanego świadczenia. Wobec powyższego, w ocenie Pre zesa U rzędu, opisane działanie ASPER Sp. z o.o., jako niezgodne z dobrymi obyczajami oraz zagrażające interesom klienta, może stanowić naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Za uprawdopodobnione należy zatem uznać, iż działanie Spółki opisane w pkt. I.2. sentencji niniejszej decyzji wypełnia znamiona praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Uprawdopodobnienie naruszenia art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy. [27] Przedsiębiorcy postawiony został zarzut stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy kon sumentów, o których mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, poprzez stosowanie postanowienia wzor ca umownego pkt 15 Umowy pożyczki pieniężnej o treści: Koszty wezwań i wypowiedzenia na dzień podpisania umowy wynoszą: (…) 25,00 zł za wezwanie lub wypowiedzenie listem poleconym , które zostało uznane za klauzulę abuzywną i wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeksu postępowania cywilnego. 27 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl W myśl art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479(45) ustawy z dnia 17 l istopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Natomiast zgodnie z przepisem art. 479(43) k.p.c. wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, o którym mowa w art. 479( 45) § 2. W ocenie Prezesa Urzędu postanowienie wzorca umowy wykorzystywane w obrocie konsumenckim przez ASPER Sp. z o.o., wymienione w punkcie I.3 sentencji decyzji admi nistracyjnej, może być uznane za tożsame, tak co do celu, jak i skutku jego stosowania, z odpowiednim postanowieniem wpisanym na podstawie prawomocnego wyroku SOKiK do reje stru postanowień niedozwolonych, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. i, w konsekwencji, naruszać przepisy art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsu mentów. Argumentując słuszność tej tezy zestawiono poniżej postanowienie kwestionowane, odpowiadające mu postanowienie niedozwolone, wprowadzone do rej estru, oraz wskazano przesłanki dowodzące ich tożsam o ści. We wzorcu umowy pn. Umowa pożyczki pieniężnej znajduje się p ostanowienie o treści: „Koszty wezwań i wypowiedzenia na dzień podpisania umowy wynoszą: (…) 25,00 zł za wezwanie lub wypowiedzenie listem poleconym” , podczas gdy w rejestrze postanowień niedozwolonych zapisano postanowienie o treści : „(...) zawiadomienie posiadacza rachunku, kredytobiorcy, poręczycieli o wypowiedzeniu umowy (...) - wysłane listem zwykłym 15 zł - wysłane listem poleconym 20 zł (wyrok SOKiK z dnia 20 lutego 2009 r., sygnatura akt AmC 96/08, numer postanowienia w rejestrze: 1806), W ocenie Prezesa Urzędu kwestionowane postanowienie mieści się w hipotezie klauzuli zamieszczonej w rejestrze postanowień niedozwolonych. Powyższa klauzula przewiduje kwoty opłat, które w żaden sposób nie są uzasadnione kosztami ponoszonymi w związku z wysłaniem wypowiedzenia umowy, a ponadto, nie zastrzeżono analogicznej opłaty na rzecz konsumenta, w przypadku, gdyby to konsument wypowiedział umowę. W ocenie sądu, opłata za zawiadomienie o wypowiedzeniu umowy, będąc zastrzeżoną tylko na rzecz przedsiębiorcy, w sposób nieuzasadniony i nadmierny obciąża konsumenta i jako taka kształtuje jego obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. W ocenie Prezesa Urzędu stosowana przez Spółkę klauzula, może mieć char akter tożsamy do wskazanego powyżej postanowienia wpisanego do rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone. Stosowana przez Asper Sp. z o.o. opłata w wysokości 25 zł „za wezwanie lub wypowiedzenie listem poleconym” , nie może być uznana za o dpowiadającą kosztom, jakie w rzeczywistości wiążą się z listem poleconym. Reasumując uznać należy, iż kwestionowane post anowienie, zawarte we wzorcu umowy pn. Umowa pożyczki pieniężnej mieści się w hipotezie wymienionej klauzuli wpisanej do rejestru posta nowień wzorców umowy uznanych za niedozw olone, a jego stosowanie przez przedsiębiorców wyczerpuje znamiona be z prawności. Wobec czego postawiony przedsiębior cy zarzut naruszenia art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 tej ustawy n a leży uznać za uprawdopodobniony. 28 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Uprawdopodobnienie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów [28] Ostatnią przesłanką, jaką należy rozpatrzyć w niniejszej spr awie jest wykazanie, iż kwestionowane zachowania przedsiębiorcy godzą w zbiorowe interesy konsumen tów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje ww. pojęcia. Należy jednak przyjąć, że int e resem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 ustawy jest interes prawny, rozumiany jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za godne ochrony. Działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne sku tki w sferze ich praw i obowiązków. Nie jest zbiorowym interesem suma indywidualnych interesów konsumentów. W pojęciu praktyki naruszającej zbiorowe interesy kons u mentów mieści się działanie przedsiębiorcy, które jest skierowane do oznaczonych, ale do statecznie licznych konsumentów, o ile przy tym łączy ich wspólna cecha rodzajowa 17 . W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów – wszystkich konsumentów będących lub mogących być klientami ASPER Sp. z o.o. Należy przy tym wskazać, że zdaniem Sądu Najwyższego wystarczające powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów), wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów, za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w s kład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy 18 . Interes konsumentów należy przy tym rozumieć jako i nteres prawny (a nie faktyczny), a więc uznany przez ustawodawcę na zasługujący na ochronę i zabezpieczenie. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów powiązane jest z naruszaniem interesów gospodarczych konsumentów. Pod tym pojęciem należy rozumieć zarów no naruszenie interesów stricte ekonomicznych (o wymiarze majątkowym), jak również prawo konsumentów do uczestniczenia w przejrzystych i niezakłóconych przez przedsiębiorcę warunkach rynkowych, zapewniających konsumentom dokonywanie transakcji handlowych z przedsiębiorcami przy całkowitym zrozumieniu rzeczywistego sensu ekonomicznego i prawnego warunków dokonywanych czynności na etapie przedkontraktowym oraz w czasie wykonywania umowy, czego urzeczywistnieniem jest m.in. abstrakcyjnie pojmowane prawo do rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji w komunikacji pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem. W tym też aspekcie w niniejszej sprawie nastąpiło naruszenie interesów konsumentów, poprzez : [a] niepodawanie w formularzu informacyjnym do Umów pożyczek pieniężnych , w rubryce „inne koszty, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową”, informacji o opłacie za obsługę pożyczki w domu, [b] niezamieszczanie w Umowach pożyczek pieniężnych informacji o kosztach jakie ponieść może pożyczkobiorca w sytuacji zlece nia przez Asper sp. z o.o. firmie zewnętrznej prowadzenia wobec niego czynności windykacyjnych, 17 C. Banasiński, E. Piontek , Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , LexisNexis Warszawa 2009, str. 454. 18 wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2008 r.; sygn. akt III SK 27/07 . 29 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl [c] niepodawanie w umowach o kredyt konsumencki informacji o odsetkach w stosunku dziennym należnych kredytodawcy w przypadku odstąpienia przez konsumenta od umowy, [d] zawieranie w Umowach pożyczek pieniężnych nieprawdziwej informacji o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania [e] stosowanie opłaty za obsługę w domu, której wysokość nie odpowiada wartości świadczeń realizowanych w ramach tej opłaty [f] stosowanie op łaty przygotowawczej, której wysokość nie odpowiada wartości świadczeń realizowanych w ramach tej opłaty [g] stosowanie w Umowach pożyczek pieniężnych postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479(45) Kodeksu postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 101, ze zm.) Mając powyższe na uwadze , postawione przedsiębiorcy zarzut y stosowania praktyk naruszając ych zbiorowe interesy konsumentów, określonych w art. 24 ust. 2, art. 24 ust. 2 pkt 3, 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uznano za uprawdopodobnion e. [29] Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w t oku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca zobowiąże się do podjęcia określonych działań zmierzaj ących do zapobieżenia tym naruszeniom Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, na łożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. [30] W toku przeprowadzonego postępowania ASPER Sp. z o.o. zobowiązała się do zaniechania stosowania zarzucanych praktyk naruszając ych zbiorowe interesy konsumentów p oprzez wprowadzenie zmian w stosowanych wzorcach umownych wykorzystywanych przy udzielaniu pożyczek pieniężnych , które spowodują wyeliminowanie zarzucanych praktyk wskazanych w pkt I.1. a, b, c, pkt I.2 a, b, c, pkt I.3 sentencji decyzji. [31] Zdaniem Prezesa Urzędu działania objęte złożonym przez ASPER Sp. z o.o. zobowiązaniem zmi e rzają do zapobieżenia zarzucanemu jej naruszeniu art. 24 ust. 2, art. 24 ust. 2 pkt 3, 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zmian y w stosowanych wzorcach umów w zaproponowany przez Spółkę sposób doprowadzą bowiem do wyeliminowania zakwestionowanych działań. [32] Niezależnie od treści przyjętego w niniejszej decyzji zobowiązania, ASPER Sp. z o.o. powinien dostosowywać swoje działania w obrocie konsumenckim do a ktualnego stanu prawnego. Zatem każda zmiana w aktach prawnych regulujących działalność prowadzoną przez Spółkę powinna powodować dostosowanie się przez ASPER Sp. z o.o. do nowego otoczenia prawnego. W tej sytuacji Prezes Urzędu postanowił jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. [33] Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w dec yzji, o jakiej mowa w ust. 1 tego przepisu, Prezes U rzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowi ązań. ASPER Sp. z o.o. zobowiązana została do złożenia, w terminie czterech miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji sprawozdania o stopniu realizacji, przyjętego w toku postępowania, zobowiązania do podjęcia działań zmierzających do zapobie żenia zarzucanemu naruszeniu, poprzez przekazanie: 30 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk Tel./fax: 58 346 - 29 - 32, 346 - 29 - 33, 301 - 51 - 75 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl [a] zmodyfikowanych wzorców umów i Formularza informacyjnego dotyczącego kredytu konsumenckiego , w zakresie określonym w pkt I sentencji decyzji, na podstawie których zawierane będą z konsumentami umowy w zakresie udzielania pożyczek pieniężnych, [b] kopii trzech kolejno zawartych umów uwzględniających wprowadzone zmiany zgodnie z przyjętym zobowiązaniem , [c] dowodów przekazania klientom propozycji zmiany umów wykonywanych, będących w obrocie, a zawierających postanowie nia objęte zarzutami jak w pkt I sentencji decyzji, [d] informacji na temat liczby klientów, którym nie przekazano propozycji zmiany umów wykonywanych, zawierających postanowi e nia objęte zarzutami jak w pkt I sentencji decyzji, ze wskazaniem przyczyn takiego stanu. W związku z tym orzeczono jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. Pouczenie: Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kode ks postępowania cywilnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2014 r., poz. 101), uwzględniając przepis art. 11 ustawy z dnia 10 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku. Otrzymuje: 1) ASPER Sp. z o.o ul. Starowiejska 47/2 81-363 Gdynia 2) a/a