RGD-7/2002

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA W G DAŃSKU 80-824 G DAŃSK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL . (058) 346-29-32, T EL /F AX (058) 346-29-33, T EL . C ENTRALA (058) 301-50-21 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD. 423-2/01/02/MLM Gdańsk, 12 kwietnia 2002r. DECYZJA nr RGD. 7/2002 Na podstawie art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 122, poz. 1319 ze zmianami), po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego, wszczętego z urzędu przeciwko Spółce z o.o. PUM w sprawie nałoŜe- nia kary pienięŜnej za niewykonanie decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Kon- sumentów nr RGD. 13/2000 z dnia 19 maja 2000r., sygn. akt RGD. 59-9/99/00, utrzymanej prawomocnym wyrokiem Sądu Antymonopolowego z dnia 20 czerwca 2001r., sygn. akt XVII Ama 90/00, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada się na wyŜej wymienionego przedsiębiorcę karę pienięŜną, płatną do budŜetu państwa, liczoną od dnia 11 września 2001r. do dnia 12 kwietnia 2002 r., w wysokości ….. zł (słownie: …..). UZASADNIENIE Do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w 1999r. wpłynął wniosek Spółki z o.o. TRIMAR Ltd. w G o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie stosowania przez PUM Spółka z o.o. w G (PUM) praktyk zakazanych przepisami ustawy antymonopolowej. Zdaniem skarŜącego przedsiębiorcy, PUM, prowadząc w warunkach faktycznego monopolu działalność polegającą na świadczeniu usług pilotaŜu portowego, naduŜywał zajmowaną pozycję na rynku tych usług poprzez narzucanie kontrahentom uciąŜliwych warunków współpracy przejawiających się w postaci naliczania zawyŜonych opłat piloto- wych za wprowadzanie holownika i obiektu holowanego, co przynosiło skarŜonemu nie- uzasadnione korzyści. 2 Według wnioskodawcy, w sytuacji gdy do portu wprowadzany był zestaw holo- wany bez własnego napędu, opłata – liczona zgodnie z pkt 3 obowiązującej wówczas „Ta- ryfy za usługi pilotowe” – winna była być oparta na sumie objętości jednostek tworzących zestaw (holownik + obiekt holowany), natomiast skarŜony obliczał taką opłatę w oparciu o objętość ustaloną jako iloczyn a * b * c, gdzie: a – suma długości obu statków, b – ich naj- większa szerokość i c – ich największe zanurzenie. Zdaniem Spółki TRIMAR Ltd. zastosowanie takiej podstawy wyliczeń skutkowa- ło, w konsekwencji, 2,5 krotnym zwiększeniem naleŜności za wykonaną usługę. Dodatko- wo, co zgodnie przyznały obie strony, Ŝaden z istniejących statków nie ma tak duŜej obję- tości, jak wyliczona w oparciu o metodę uŜywaną przez PUM. Organ antymonopolowy, po rozpatrzeniu argumentów i okoliczności podniesio- nych przez Spółkę TRIMAR wszczął w dniu 19 października 1999r. postępowanie admini- stracyjne przeciwko PUM Spółka z o.o. w G pod zarzutem naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 6 obowiązującej wówczas ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom mo- nopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (tekst jedn. Dz.U. Nr 49 z 1997 r., poz. 318, ze zmianami). Nowa ustawa z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i kon- sumentów (Dz.U. Nr 122, poz. 1318 ze zmianami), w art. 8 ust. 2 pkt 6, w ten sam sposób definiuje tę praktykę ograniczającą konkurencję. Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwolił na dokonanie nie budzących wątpliwości ustaleń, Ŝe PUM, na rynku właściwym, tj. rynku usług pilotaŜu portowego wykonywanych na terytorium i akwatorium Morskiego Portu w G, posiada pozycję mono- polistyczną. W ocenie Prezesa UOKiK, PUM stosując metodę obliczania naleŜności za pilotaŜ zespołu holowanego, opartą na iloczynie maksymalnych sum wymiarów jednostek tworzą- cych zestaw (tak wyliczona podstawa nie miała swojego odpowiednika w rzeczywistości i realiach ekonomicznych) zawyŜał wysokość opłat, co było dla PUM źródłem nieuzasadnio- nych korzyści. Konsekwencją zmonopolizowania rynku właściwego przez jednego przedsiębior- cę jest brak moŜliwości – ze strony uŜytkowników portu – wyboru innego niŜ PUM kontra- 3 henta mogącego legalnie wykonywać usługi pilotaŜu portowego w porcie gdańskim. Wyko- rzystując istniejącą sytuację rynkową, skarŜony narzucił zleceniodawcom takie zasady współpracy, których nie byłby w stanie wynegocjować w warunkach istnienia konkurencji. Za uciąŜliwym charakterem tych zasad – co ustalono w trakcie postępowania – przemawia chociaŜby ta okoliczność, Ŝe potencjalny konkurent PUM, działający na innym, podobnym rynku w zespole portowym S, pobiera za taką samą usługę (pilotaŜ zestawu holowanego) opłatę, której wysokość ustalana jest przy uwzględnieniu, jako podstawy jej wyliczenia, sumy pojemności obu jednostek tworzących zestaw, a nie, jak to czynił i czyni nadal skar- Ŝony, iloczynu sumy maksymalnych wymiarów zestawu. Biorąc pod uwagę wskazane powyŜej ustalenia stanu faktycznego, Prezes UOKiK, decyzją nr RGD.13/2000 z dnia 19 maja 2000r., nakazał Spółce PUM zaniechania stosowania praktyki monopolistycznej z art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy o przeciwdziałaniu […], polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na lokalnym rynku usług pilotaŜu porto- wego poprzez narzucanie kontrahentom uciąŜliwych warunków umów współpracy, przeja- wiających się w postaci naliczania zawyŜonych opłat za świadczone usługi pilotaŜu, w sy- tuacji gdy do portu wprowadzany jest zestaw holowany (obiekt plus holownik, połączone holem), co jest dla PUM źródłem nieuzasadnionych korzyści. Od tej decyzji skarŜony odwołał się do Sądu Antymonopolowego. Sąd wyrokiem z dnia 20 czerwca 2001r., sygn. akt XVII Ama 90/00, oddalił od- wołanie, orzekając, Ŝe nie zasługuje ono na uwzględnienie. Uzasadniając swoje stanowi- sko Sąd wskazał m.in., Ŝe „ skoro raz w miesiącu do Portu G wprowadzany jest zestaw ho- lowany to jest to usługa standardowa i jako taka powinna być umieszczona w cenniku, w oparciu o rzeczywistą pojemność statków z zestawu. Pojemność obliczona według iloczynu stosowanego przez powoda jest pojemnością teoretyczną. Uzasadnienia ekonomicznego (racjonalności) jej stosowania powód nie wykazał ani w postępowaniu administracyjnym ani sądowym” . Ponadto, rozpatrując pozostałe zarzuty podniesione w odwołaniu wniesionym przez PUM, Sąd wskazał, Ŝe zaskarŜona decyzja „jest w pełni zrozumiała i wykonalna. W istocie swojej nakazuje ona zaniechania obliczania opłaty za będącą przedmiotem postę- powania usługę pilotaŜu w oderwaniu od rzeczywistych parametrów holowanych statków. 4 Wszelkie wątpliwości w tej materii rozstrzyga ostatecznie uzasadnienie decyzji, które na podstawie art. 107 § 1 K.p.a. jest takŜe jej częścią”. Po ostatecznym uprawomocnieniu się wyroku Sądu, organ antymonopolowy pi- smem z dnia 20 września 2001 r. wystąpił do Spółki PUM o przedstawienie informacji od- nośnie sposobu wykonania decyzji nr RGD. 13/2000 Prezesa UOKiK [karta akt sprawy 5]. W odpowiedzi na wezwanie Spółka PUM, pismem datowanym na dzień 30 wrze- śnia 2001r., wyjaśniła, Ŝe decyzja została wykonana, na dowód czego przedstawiła nową „Taryfę za usługi pilotowe” , obowiązującą na akwenie portu morskiego w G od dnia 1 stycznia 2001r., czyli wprowadzoną juŜ po wydaniu decyzji, a przed ostatecznym rozstrzy- gnięciem sprawy przez Sąd Antymonopolowy [karta akt sprawy 6-9]. W nowej taryfie uwzględniono – jako odrębny rodzaj świadczonych usług – pi- lotaŜ zespołu holowniczego. Zgodnie z punktem 3 taryfy opłaty pilotowe pobiera się w za- leŜności od objętości (V) wyraŜonej w m 3 obliczonej według wzoru: V= L x B x T gdzie, dla np. zespołu holowniczego „pchanego” lub w sytuacji, gdy holownik znajduje się przy burcie statku (obiektu holowanego) poszczególne oznaczenia to: L – długość całkowita zespołu, B – szerokość maksymalna zespołu, T – większe zanurzenie letnie holownika lub statku. Taki sposób obliczania objętości zespołu holowanego nie róŜnił się więc w Ŝa- den sposób od dotychczas stosowanego, a zakwestionowanego przez organ antymonopo- lowy. Ponowne wystąpienie do Spółki (pismo Urzędu z dnia 8 października 2001r. [karta akt sprawy 10]) nie przyniosło oczekiwanych rezultatów, bowiem skarŜona twierdzi- ła nadal, iŜ w całości wykonała decyzję Prezesa UOKiK. Takie stanowisko pozostawało w całkowitej sprzeczności ze znanymi organowi antymonopolowymi faktami. W związku z tym, w dniu 25 października 2001r. zostało wszczęte przeciwko Spółce z o.o. PUM w G postępowanie antymonopolowe w sprawie nałoŜenia na tego przedsiębiorcę kary pienięŜ- nej za niewykonanie decyzji Prezesa UOKiK, nr RGD.13/2000, z dnia 19 maja 2000r., 5 utrzymanej prawomocnym wyrokiem Sądu Antymonopolowego, z dnia 20 czerwca 2001r., sygn. akt XVII Ama 90/00 [karta akt sprawy 14-15]. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania skarŜona Spółka ponownie oświadczyła m.in., iŜ niewykonanie przedmiotowej decyzji „nie ma miejsca” [karta akt sprawy 23]. O RGAN ANTYMONOPOLOWY ZWAśYŁ I USTALIŁ , CO NASTĘPUJE : Zebrany w sprawie materiał dowodowy całkowicie potwierdza, Ŝe przedsiębior- ca PUM nie wykonał decyzji Prezesa UOKiK, nr RGD. 13/2000, z dnia 19 maja 2000 r., utrzymanej prawomocnym wyrokiem Sądu Antymonopolowego, z dnia 20 czerwca 2001 r., sygn. akt XVII Ama 90/00. Stanowisko Sądu zaprezentowane w uzasadnieniu powołanego wyŜej wyroku jest jednoznaczne. Nie mogą teŜ budzić wątpliwości interpretacyjnych zawarte tamŜe wskazówki odnoszące się do stanu postulowanego, tzn. tego, co skarŜony przedsiębiorca winien uczynić, aby nie być naraŜonym na zarzut stosowania w prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej praktyk ograniczających konkurencję. Po pierwsze, ze względu na to, Ŝe usługi pilotowania zestawów holowanych w porcie gdańskim mają charakter powtarzalny, to pozycja taka powinna być zawarta w ta- ryfie. Po wtóre, opłata za tę usługę winna odpowiadać rzeczywistej, a nie teoretycz- nie wyliczonej przez usługobiorcę pojemności, tak jak to czyni potencjalny konkurent ze Szczecina. W ocenie organu antymonopolowego samo uwzględnienie w taryfie pozycji od- noszącej się do usługi pilotaŜu zestawu holowanego nie czyni jeszcze zadość wymogom określonym w przedmiotowej decyzji, bowiem działanie takie w Ŝaden sposób nie usunęło istoty zarzucanej, udowodnionej w decyzji i potwierdzonej prawomocnym wyrokiem Sądu Antymonopolowego, praktyki ograniczającej konkurencję. Wbrew twierdzeniom Spółki PUM, wprowadzona z dniem 1 stycznia 2001r. nowa taryfa za usługi pilotowe nie jest do- 6 wodem przemawiającym za tym, Ŝe skarŜony przedsiębiorca dostosował swoje zachowania rynkowe do norm zgodnych z zasadami konkurencji. Wręcz przeciwnie, nie odstępując stosowanej dotychczas metody obliczania objętości zestawu holowanego, PUM w dalszym ciągu narusza prawo. Samo uwzględnienie tego rodzaju usługi w taryfie w Ŝaden sposób nie świadczy o zaniechaniu stosowania praktyki ograniczającej konkurencji, ani tym bar- dziej nie legalizuje kwestionowanych zasad ustalania naleŜności za wykonaną usługę. Zebrany w toku postępowania materiał dowodowy wskazuje jednoznacznie, Ŝe skarŜony przedsiębiorca nie wykonał dobrowolnie prawomocnych orzeczeń zapadłych w sprawie. W takich przypadkach ustawa antymonopolowa przewiduje moŜliwość zastoso- wania przez organ antymonopolowy określonych instrumentów, których uŜycie ma na celu wyegzekwowanie przestrzegania i respektowania prawa. Art. 102 ust. 1 ustawy o ochronie [...] stanowi, Ŝe Prezes Urzędu Ochrony Kon- kurencji i Konsumentów moŜe nałoŜyć na przedsiębiorców, w drodze decyzji, karę pienięŜ- ną w wysokości stanowiącej równowartość od 10 do 1000 euro, za kaŜdy dzień zwłoki w wykonaniu decyzji lub wyroków sądu antymonopolowego. Karę pienięŜną nakłada się od daty wskazanej w decyzji. Zgodnie z art. 115 wartość euro, o której mowa w przepisach ustawy podlega przeliczeniu na złote według kursu średniego walut obcych ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski w ostatnim dniu roku kalendarzowego poprzedzającego rok nałoŜenia kary. Wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 20 czerwca 2001r., sygn akt XVII Ama 90/00 PUM otrzymał dnia 8 sierpnia 2001r. [karta akt sprawy 25]. Od orzeczenia tego, zgodnie z art. 393 4 K.p.c przysługiwał miesięczny termin do wniesienia kasacji. Z prawa tego Spółka nie skorzystała, co było jej świadomie i autonomicznie podjętym wyborem, w związku z czym po dniu 10 września 2001r nie przysługiwał juŜ jej Ŝaden środek zaskarŜe- nia przedmiotowego wyroku. Nie było przy tym Ŝadnych istotnych przeszkód, aby po upły- wie tego terminu decyzja Prezesa UOKiK nie mogła być wykonywana, tym bardziej, Ŝe nie wymagało to od skarŜonego przedsiębiorcy przedsięwzięcia Ŝadnych nadzwyczajnych środ- ków, czy przygotowań, a okres jaki upłynął począwszy od dnia ogłoszenia wyroku był wy- starczająco długi. 7 W przedmiotowej sprawie pomiędzy pierwszym dniem, w którym, ze względu na upływ kodeksowo określonego terminu, PUM nie przysługiwało juŜ prawo do wniesienia kasacji tj. 11 września 2001r., a datą wydania niniejszej decyzji tj. 12 kwietnia 2002r. upłynęło 214 dni. Kurs 1 euro, określony zgodnie z wymogami art. 115 ustawy o ochronie [...], wynosi 3,5219 zł. Przepis art. 102 ust. 1 ustawy antymonopolowej określa granicę minimalną (10 euro) i maksymalną (1.000 euro) wysokości kary pienięŜnej, jaka moŜe być nałoŜona za kaŜdy dzień zwłoki w wykonaniu decyzji lub wyroku Sądu Antymonopolowego. Oznacza to, Ŝe w tak ustalonym przedziale, o ostatecznej wysokości kary decyduje organ antymono- polowy, który wydając decyzję winien wziąć pod uwagę m.in. kryteria wskazane w art. 104 ustawy. Minimalny wymiar kary, o której mowa w art. 102 ust. 1 ustawy antymonopo- lowej, wynosi; …. a jej maksymalna wysokość; ….. Mając na uwadze udowodnioną okoliczność niewykonywania przez Spółkę PUM decyzji Prezesa UOKiK, z dnia 19 maja 2000r., sygn. RGD. 13/2000 oraz wyroku Sądu An- tymonopolowego z dnia 20 czerwca 2001r. sygn. akt XVII Ama 90/00, organ antymonopo- lowy nałoŜył na Spółkę z o.o. PUM w Gd, karę pienięŜną w wysokości … zł. Ustalając jej wysokość, oprócz przesłanek wskazanych art. 104, wzięto pod uwagę procentowy stosu- nek ilości wykonanych w 2001r. usług polotowych zespołów holowniczych do ilości ogó- łem, świadczonych przez PUM w tym roku usług pilotowych [karta akt sprawy 27], który wyniósł 4%. Ostatecznie karę obliczono w następujący sposób; …. 8 Określając wysokość kary na znacznie niŜszym od maksymalnego poziomie or- gan antymonopolowy uwzględnił następujące okoliczności pozwalające na złagodzenie jej wymiaru;
naruszenie przez skarŜoną Spółkę przepisów ustawy antymonopolowej mia- ło miejsce po raz pierwszy,
w ocenie Prezesa UOKiK przedsięwzięte środki okaŜą się być wystarczające dla osiągnięcia spodziewanego jej celu, tj. skutecznego wyegzekwowania od PUM przestrzegania reguł konkurencji. Mając na uwadze powyŜsze orzeczono jak w sentencji. Zgodnie z treścią art. 105 ust. 4 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […], karę naleŜy uiścić, na konto Urzędy Ochrony Konkurencji i Konsumentów w … , w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji. Pouczenie : Od niniejszej decyzji przysługuje stronom odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Antymonopolowego w terminie 14 dni od daty jej dorę- czenia, za pośrednictwem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatury w Gdańsku. Z upowaŜnienia Prezesa Urzędu Roman Jarząbek Dyrektor Delegatury w Gdańsku