RKR-1/2020

P REZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW TOMASZ CHRÓSTNY Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie P l. Szczepański 5 < 31 - 011 Kraków tel. 12 421 75 79 < faks 12 421 74 98 krakow@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Kraków, dnia 17 czerwca 2020 r. RKR . 410 . 1 . 19 .MŻ DECYZJA Nr RKR - 1 /20 20 I. Na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2019 r. poz. 369, z późn. zm.) , uznaje się za praktykę ograniczającą konkurencję i naruszającą zakaz, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 7 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zawarcie przez: 1) Magdalenę Jakubas prowadząc ą działalność gospodarczą pod firmą Firma Transportowo Usługowa Magdalena Jakubas , 2) Krystynę Jakubas pro wadzącą działalność gospodarczą pod firmą Firma Transportowo Turystyczna „Jakubas” Krystyna Jakubas i 3) Mark a Jakubas a prowadzące go działalność gospodarczą pod firmą Firma Transportowo Usługowa „Euro - Bus” Marek Jakubas, porozumienia ograniczającego konkurencję na lokalnych rynk ach usług dowozu uczniów do szkół na obszarze gmin województwa małopolskiego , polegającego na uzgadnianiu przez tych przedsiębiorców warunków ofert składanych w postępowaniach o udzielenie zamówieni a publicznego, których przedmiotem były usługi dowozu uczniów do szkół i podejmowaniu działań mających na celu doprowadzenie do wyboru oferty tego z ww. przedsiębiorców, który zaoferował wyższą cenę. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 l utego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2019 r. poz. 369, z późn. zm.) nakłada się kary pieniężne z tytułu naruszenia zakazu określonego w art. 6 ust. 1 pkt 7 tej ustawy w zakresie określonym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji w wysokości: 1) 166 318 zł (słownie: sto sześćdziesiąt sześć tysięcy trzysta osiemnaście ) na M agdalenę Jakubas prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą Firma Transportowo Usługowa Magdalena Jakubas, 2) 20 763 zł (słownie: dwadzieścia tysięcy siedemset sześćdziesiąt trzy ) na Krystynę Jakubas prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą Firma Trans portowo Turystyczna „Jakubas” Krystyna Jakubas i 3) 11 956 zł (słownie: jedenaście tysi ęcy dziewięćset pięćdziesiąt sześć ) na Marka Jakubasa prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą Firma Transportowo Usługowa „Euro - Bus” Marek Jakubas płatne do budżetu państwa. 2 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie Pl. Szczepański 5 < 31 - 011 Kraków tel. 12 421 75 79 < faks 12 421 74 98 krakow@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl III. Na podstawie art. 77 ust. 1 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2019 r. poz. 369, z późn. zm.) oraz art. 263 § 1 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 20 20 r. poz. 256 , z późn. zm.) w związku z art. 83 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów obciąża kosztami postępowania antymonopolowego: 1) Magdalenę Jakubas prowadząc ą działalność gospodarczą pod firmą Firma Transportowo Usługowa Magdalena Jakubas w kwocie 23 zł ( słownie: dwadzieścia trzy ), 2) Krystynę Jakubas pro wadzącą działalność gospodarczą pod firmą Firma Transportowo Turystyczna „Jakubas” Krystyna Jakubas w kwocie 23 zł ( słownie: dwadzieścia trzy) i 3) Mark a Jakubas a prowadzące go działalność gospodarczą pod firmą Firma Transportowo Usługowa „Euro - Bus” Marek Jakubas w kwocie 23 zł ( słownie: dwadzieścia trzy) oraz zobowiązuje do ich uiszczenia na rzecz Prezesa U rzędu Ochrony Konkurencji i K onsumentów w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się decyzji. U ZASADNIENIE (1) Postanowieniem Nr RKR - 42/2019 z 27 czerwca 2019 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Prezes UOKiK) wszczął postępowanie przeciwko: (1) Krystynie Jakubas prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą Firma Transportowo Turystyczna „Jakubas” Krystyna Jakubas, (2) Magdalenie Jakubas prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą Firma Transportowo Usługowa Magdalena Jakubas i (3) Markowi Jakubasowi prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą Firma Transportowo Usługowa „Euro - Bus” Marek Jakubas, w związku z podejrzeniem uzgadniania warunków ofert składanych w postępowaniach o udzielenie zamówienia na usł ugi dowozu uczniów do szkół i podejmowania działań mających na celu doprowadzenie do wyboru oferty tego z ww. przedsiębiorców, który zaoferował wyższą cenę, które to działania mogą stanowić porozumienie, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2019 r. poz. 369, z późn. zm.) (uokk) ograniczające konkurencję na lokalnych rynkach dowozu uczniów do szkół na obszarze gmin województwa małopolskiego. (2) W Szczegółowym Uzasadnieniu Zarzutów z 20 marca 2020 r. Prezes UOKiK poinformował strony postępowania , że wstępne ustalenia postępowania antymonopolowego wskazują na zawarcie przez Magdalenę Jakubas , Krystynę Jakubas oraz Marka Jakubasa porozumienia ograniczającego konkurencję, o jakim mowa w a rt. 6 ust. 1 pkt 7 uokk w zakresie wskazanym w sentencji postanowienia o wszczęciu postępowani a , a co za tym idzie Prezes UOKiK zamierza wydać, na podstawie art. 10 ust. 1 uokk, decyzję administracyjną stwierdzającą zawarcie takiego porozumienie oraz nałożyć na strony postępowania kary pieniężne. (3) Jednocześnie p ism ami z 20 marca 2020 r. Prezes UOKiK zawiadomił strony postępowania o zakończeniu postępowania dowodowego oraz o możliw ości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego. (4) W toku postępowania antymonopolowego strony postępowania nie zaprzeczyły zarzutowi zawarcia porozumienia ogran iczają cego konku r encję i nie skorzystały z prawa do zapoznania się z aktami sprawy. 3 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie Pl. Szczepański 5 < 31 - 011 Kraków tel. 12 421 75 79 < faks 12 421 74 98 krakow@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 1. U STALENIA FAKTYCZNE 1.1 S TRONY POSTĘPOWANIA (5) Stronami postępowania antymonopolowego są : (1) Krystyna Jakubas prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą Firma Transportowo Turystyczna „Jakubas” Krystyna Jakubas, (2) Magdalena Jakubas prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą Firma Transportowo Usługowa Magdalena Jakubas i (3) Marek Jakub as p rowadzący działalność gospodarczą pod firmą Firma Transportowo Usługowa „Euro - Bus” Marek Jakubas . (6) Wszystkie strony postępowania prowadzą działalność gospodarczą w tej samej miejscowości – Biadolinach Radłows kich położonych w Gminie Wojnicz ( województwo małopolskie) . (7) Każda ze stron postępowania prowadzi działalność gospodarczą w branży transportowej . Świadczą one usług i przewozu osób w drogowym transporcie autobusowym. Usługi te realizowane są jako: (1) przewozy regularne, tj. ogólnodostępne przewozy pas ażerskie pomiędzy przystankami według rozkładu jazdy, (2) przewozy wahadłowe, tj. wielokrotne przewozy zorganizowanych grup osób pomiędzy dwoma miejscami (np. wyjazdy na wczasy), (3) przewozy okazjonalne czyli tzw. przewozy turystyczne (wycieczkowe, niereg ularne ) i (4) przewozy specjalne, tj. niepubliczne przewozy regularne określonej grupy osób, przy wyłączeniu innych osób (np. dowóz pracowników do zakładu pracy czy dowóz uczniów do szkół). (8) Każda ze stron postępowania świadczy usługi dowozu uczniów do szk ół . Zamówienia na takie usługi strony postępowania pozyskują poprzez udział w przetargach publicznych organizowanych przez gminy i gminne jednostki organizacyjne. (9) Pomiędzy stronami postępowania istnieją relacje rodzinne: Marek Jakubas jest synem Krystyny Jakubas i mężem Magdaleny Jakubas. 1.2 K WESTIONOWANE ZACHOWANIA STRON POSTĘPOWANIA 1.2.1 O GÓLNY SCHEMAT DZIAŁANIA (10) Analiza przebiegu przetargów przeprowadzonych w latach 2014 - 2017, których przedmiotem zamówienia były usługi dowozu uczniów do szkół i o które ubiegali się Krystyna Jakubas, Magdalena Jakubas i Marek Jakubas , ujawniła powtarzalny , składający się z dwóch elementów schemat zachowań tych przedsiębiorców . (11) Pierwszy element występuje na etapie sporządzenia oferty i polega na składaniu przez tych przedsiębiorców niekompletnych ofert, przy czym braki dotyczyły tzw. warunków udziału w przetargu. Procedura zamówień publicznych zakłada możliwość uzupełnienia takich braków po otwarciu ofert i wezwani u wykonawcy przez zamawiającego do uzupełnienia oferty. W razie braku prawidłowego uzupełnienia oferty w wyznaczonym terminie wykonawca zostaje wykluczony z postępowania przetargowego , a jego oferta podlega o drzuceniu . (12) Drugi element schematu zachowań występuje na etapie po otwarciu ofert przez zamawiającego, kiedy wykonawcy mogą zapoznać się z ofertami złożonymi przez swoic h konkurentów , i d otyczy sposobu reakcji na wezwanie zamawiającego do uzupełnienia oferty. Strony postępowania za chowywały się w takich sytuacjach na dwa sposoby u zależn ion e od układu ofert w rankingu. J eżeli oferty stron postępowania zajmowały miejsca pierwsze i bezpośrednio następne, to ten z uczestników zmowy, który złożył najkorzystniejszą ofertę nie uzupełniał j ej , co prowadziło do odrzucenia tej oferty 4 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie Pl. Szczepański 5 < 31 - 011 Kraków tel. 12 421 75 79 < faks 12 421 74 98 krakow@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl i wyboru przez zamawiającego droższej oferty innego z uczestników zmowy . Jeżeli jednak oferta uczestnika zmowy była najkorzystniejsza, zaś bezpośrednio za nią plasowała się oferta przedsiębiorcy spoza grona uczestników porozumienia („obca” oferta ) , to ten uczestnik uzupełniał ofertę o wymagane dokumenty i uzyskiwał zamówienie. 1.2.2 R EALIZACJA ZAŁOŻEŃ SCHEMATU DZIAŁANIA W POSZCZEGÓLNYCH PRZETARGACH (13) Poniżej zostanie przedstawiony przebieg postępowań przetargowych z udziałem Krystyny Jakubas, Magdaleny Jakubas i Marka Jakubasa , w któr ych jeden z tych przedsiębiorców zajął pierwsze miejsce w rankingu ofert. (14) Łącznie omówionych zostanie dziesięć przetargów. Ich organizatorami byli: (1) Zespół Szkół im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Woli Dębińskiej, (2) Gmina Łapanów, (3) Gmina Nowy Wiśnicz, (4) Gimnazjum Gminne nr 2 im. Komisji Edukacji Narodowej w Zaborzu, (5) Gmina Łapsze Niżne, (6) Gmina Wojnicz i (7) Akademia Górniczo Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie. P rzetargi te zostały przeprowadzone w latach 2014 - 2017. (15) Opisy przebiegu przetargów wskazują na : (1) zależność reakcji stron postępowania na wezwania zamawiających do uzupełnienia oferty od ukł adu ofert w rankingu zgodnie ze schem atem przedstawionym w punkcie 1 2 decyzji oraz (2) powtarzalność tych reakcji w kolejnych przetargach. 1.2.3 P RZETARGI Z ESPOŁU S ZKÓŁ W W OLI D ĘBIŃSKIEJ I. ZSzW - 272/160/14 (16) Postępowanie o udzielenie zamówienia na usługę dowozu uczniów do Zespołu Szkół im. Kardynała Wyszyńskiego w Woli Dębińskiej w roku szkolnym 2014/2015 (znak: ZSzW - 272/160/14) zostało wszczęte 6 czerwca 2014 r. (ogłoszenie w BZP nr 191502 - 2014) . (17) Zamawiający przy wyborze oferty kierował się wyłącznie kryterium ceny. (18) 16 czerwca 2014 r. zamawiający dokonał otwarcia ofert. W postępowaniu złożono siedem ofert, które zawierały następujące ceny: - 117 632,80 zł – Krystyna Jakubas; - 128 694,60 zł – Magdalena Jakubas; - 129 504,00 zł – „Transwit” Witold Cygan; - 133 551,00 zł – FPUH Janusz Kapinos; - 134 360,40 zł – Marek Jakubas; - 142 994,00 zł – UT - PO Bogdan Pł awecki ; - 177 25 8,20 zł – Janpol Jan Pięta. (19) Oferty przedsiębiorców, którym został postawiony zarzut zmowy, zajęły miejsca pierwsze , drugie i piąte . O ferty Magdaleny Jakubas i Marka Jakubasa zostały przedzielone dwiema ofert ami przedsiębiorc ów niebędąc ych uczestnik ami zmowy. (20) Oferta Krystyny Jakubas była niekompletna. Do oferty nie dołącz ono wydruku z CE I DG oraz licencji na wykonywanie krajowego transportu drogowego. Zamawiający wezwał Krystynę Jakubas do uzupełnienia tych dokumentów w terminie do 25 czerwca 2014 r. Do upływu tego terminu oferta nie została uzupełniona . W konsekwencji zama wiający wykluczył Krystynę Jakubas z postępowania przetargowego. (21) Oferta Magdaleny Jakubas również była niekompletna w takim samym zakresie, co oferta Krystyny Jakubas. Po wezwaniu zamawiającego Magdalena Jakubas uzupełniła swoją ofertę. 5 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie Pl. Szczepański 5 < 31 - 011 Kraków tel. 12 421 75 79 < faks 12 421 74 98 krakow@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (22) Po wykluczeniu Krys tyny Jakubas zamawiający dokonał wyboru oferty Magdaleny Jakubas jako najkorzystniejszej. Umowa w sprawie zamówienia publicznego p omiędzy zamawiającym a Magdaleną Jakubas została zawarta 31 lipca 2014 r . II. ZSzW - 272/221/16 (23) Postępowanie o udzielenie zamówienia na usługę dowozu uczniów do Zespołu Szkół w Woli Dębińskiej w roku szkolnym 2016/2017 (znak: ZSzW - 272/160/1 6 ) zostało wszczęte 24 maja 201 6 r. ( nr ogłoszeni a w BZP 57793 - 201 6 ). (24) Zamawiający przy wyborze oferty kierował się kryterium ceny (waga 95%) i gwarancji (waga 5%) . (25) 3 czerwca 201 6 r. zamawiający dokonał otwarcia ofert. W postępowaniu złożono pięć ofert, które zawierały następujące ceny: - 98 746 ,80 zł – Krystyna Jakubas; - 105 761 ,60 zł – Magdalena Jakubas; - 12 3 838 , 2 0 zł – PHU Polkar Paulina Szczepanik; - 145 961,80 zł – Marek Jakubas; - 1 58 102 , 8 0 zł – Janpol Jan Pięta. (26) Kryterium gwarancji nie miało wpływu na kolejność ofert w rankingu. (27) Oferty przedsiębiorców, którym został postawiony zarzut zmowy, zajęły miejsca pierwsze, drugie i czwarte . Oferty Magdaleny Jakubas i Marka Jakubasa zostały przedzielone ofert ą innego przedsiębiorc y ( PHU Polkar ) . (28) Ofert a Krystyny Jakubas była niekompletna. N ie dołączono do niej wykazu pojazdów, którymi wykonawca dysponuje na potrzeby wykonania zamówienia oraz wykazu kierowców, którzy będą uczestniczyć w wykonaniu zamówienia. Zamawiający wezwał Krystynę Jakubas do ich uzupełnienia w terminie do 1 5 czerwca 201 6 r. Do upływu tego terminu nie uzupełniono wymaganych dokumentów. W konsekwencji zamawiający wykluczył Krystynę Jakubas z postępowania przetargowego. (29) Oferta Magdaleny Jakubas była obarczona tymi samymi brakami, co oferta Krystyny Jakubas (brak wykazu pojaz dów i kierowców). Po wezwaniu przez zamawiającego Magdalena Jakubas uzupełniła sw oją ofertę o wymagane dokumenty. (30) Następnie zamawiający dokonał wyboru najkorzystniejszej oferty, którą, po odrzuceniu oferty Krystyny Jakubas, była oferta Magdaleny Jakubas. (31) P ismem do zamawiającego z 27 czerwca 2016 r. PHU Polkar , które go oferta przedzieliła oferty Magdaleny Jakubas i Marka Jakubasa, zarzucił stronom postępowania uczestnictwo w zmowie przetargowej i wni ó sł o odrzucenie ich ofert. (32) W uzasadnieniu wniosku wskazano na powiązania rodzinne p omiędzy przedsiębiorcami. Następnie stwierdzono , że analiza ofert złożonych przez strony postępowania prowadzi do wn iosku, iż w trakcie ich przygotowywania działali oni w porozumieniu. W tym zakresie zwrócono uwagę na następujące okoliczności: (1) częściowe wypełnienie każdej z ofert przez tą samą osobę, o czym świadczy charakter pisma, (2) takie same braki każdej z ofert (brak wykazu sprzętu lub wykazu osób), (3) złożenie przez Magdalenę Jakubas i Mar ka Jakubasa w odpowiedzi na wezwanie zamawiającego takich samych pism o takiej samej treści i formacie, (4) wynikając e z CE I DG pełnomocnictwo Magdaleny Jakubas dla Marka Jakubasa i Marka Jakubasa dla Magdaleny Jakubas, (5) złożenie przez Marka Jakubasa w ramach uzupełnienia wykazu pojazdów umowy użyczenia autobusów, w której użyczającym jest Magdalena Jakubas. 6 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie Pl. Szczepański 5 < 31 - 011 Kraków tel. 12 421 75 79 < faks 12 421 74 98 krakow@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (33) Dalej w uzasadnieniu wniosku omówiono plan działania stron post ę powania. W ocenie PHU Polkar wykonawcy działający w zmowie celowo pierwotnie złożyli niepełne oferty, aby w zależności od cen ofert złożonych przez konkurentów uzupełnić bądź zaniechać uzupełnienia swoich ofert w celu uzyskania możliwie największego wynagrodzenia za świadczone usługi. Zdaniem PHU Polkar potwierdza to przebieg post ę powania przetargowego. Mianowicie Krystyna Jakubas, której oferta zawierała najniższą cenę , nie uzupełniła brakujących dokumentów, dzięki czemu najkorzystniejszą stała się droższa oferta złożona przez Magdalenę Jakubas. Z kolei Magdalena Jakubas uzupełniła brakujące dokumenty, gdyż gdyby tego nie zrobiła to kolejną najkorzystniejszą ofertą nie b yłaby oferta Marka Jakubasa, lecz PHU Polkar . (34) Zamawiający odniósł się do wniosku PHU Polkar pismem z 30 czerwca 2016 r. , w którym stwierdził, że dochował należytej staranności przy badaniu złożonych ofert i nie znajduje podstaw do powtórzenia czynności wyb oru najkorzystniejszej oferty. 18 lipca 2016 r. p omiędzy zamawiającym a Magdaleną Jakubas została zawarta u mowa w sprawie przedmiotowego zamówienia . III. ZSzW - 272/250/17 (35) Postępowanie o udzielenie zamówienia na usługę dowozu uczniów do Zespołu Szkół w Woli Dębińskiej w roku szkolnym 2017/2018 (znak: ZSzW - 272/250 /1 7 ) zostało wszczęte 6 czerwca 2017 r. ( nr ogłoszeni a w BZP: 500011375 - N - 2017). Zamówienie zostało podzielone na dwie części (dwie trasy prowadzące do szkoły). (36) Zamawiający przy wyborze oferty ki er ował się kryterium ceny (waga 60 %) i czasu podstawienia samochodu zastępczego (waga 40 %). (37) 22 czerwca 201 7 r. zamawiający dokonał otwarcia ofert. W postępowaniu zostały złożone jedynie dwie oferty , które zawierały następujące ceny: - 64 269 ,00 zł (część I) i 59 058 ,00 zł (część II) – Krystyna Jakubas; - 75 694,60 zł (część I) i 69 557,2 0 zł (część II) – Magdalena Jakubas . (38) W obydwu ofertach zadeklarowano taki sam czas podstawienia samochodu zastępczego, a zatem to kryterium nie miało wpływu na kolejność ofert w rankingu. (39) Oferty Krystyny Jakubas i Magdaleny Jakubas były jedynymi ofertami złożonymi w przetargu, a zatem automatycznie zajęły miejsce pierwsze i drugie . (40) Oferta Krystyny Jakubas była niekomplet na. Do oferty nie dołączono oświadczenia dotyczącego przynależności do grupy kapitałowej. Zamawiający wezwał Krystynę Jakubas do uzupełnienia tego dokumentu w terminie do 30 czerwca 2017 r. Do upływu tego terminu oferta nie została uzupełniona . W konsekwen cji zamawiający wykluczył Krystynę Jakubas z postępowania przetargowego. (41) Po wykluczeniu Krystyny Jakubas zamawiający dokonał wyboru oferty Magdaleny Jakubas jako najkorzystniejszej. Umowa w sprawie zamówienia publicznego p omiędzy zamawiającym a Magdaleną J akubas obejmująca obydwie części zamówienia została zawarta 20 lipca 2017 r. 1.2.4 P RZETARGI G MINNE GO G IMNAZJUM NR 2 IM . K OMISJI E DUKACJI N ARODOWEJ W Z ABORZU I. GG Z ABORZE /PN/2/2015 (42) Postępowanie o udzielenie zamówienia na usługę dowozu uczniów do Gimnazjum Gminnego Nr 2 w Zaborzu w roku szkolnym 2015/2016 ( GG Zaborze/PN/2/2015) zostało wszczęte 17 czerwca 2015 r. ( nr ogłoszenia w BZP : 146200 - 2015) . 7 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie Pl. Szczepański 5 < 31 - 011 Kraków tel. 12 421 75 79 < faks 12 421 74 98 krakow@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (43) Kryteriami oceny ofert była cena (waga 98 %) oraz czas podstawienia pojazdu zastępczego (waga 2 %). (44) Otwarcie ofert nastąpiło 25 czerwca 2015 r. W postępowaniu zostały złożone oferty zawierające następujące ceny: - 111 232 ,00 zł – Krystyna Jakubas; - 132 720 ,00 zł – Magdalena Jakubas ; - 146 227,20 zł – PKS w Pszczynie ; - 158 000 ,00 zł – Marek Jakubas. (45) Kryterium czasu podstawienia pojazdu zastępczego nie miało wpływu na kolejność ofert w rankingu. (46) Oferty przedsiębiorców, którym został postawiony zarzut zmowy, zajęły miejsca pierwsze, drugi e i czwarte . Druga w rankingu oferta Magdaleny Jakubas i czwarta w rankingu oferta Marka Jakubas zostały przedzielone „obcą” ofertą. (47) Oferta Krys t yny Jakubas była niekompletna . W załączonym do oferty dokumencie „Wykaz autobusów” w rubryce „Podstawa dysponowania” zaznaczono pozycję „ oddane do dyspozycji” . W przypadku zadeklarowania przez wykonawcę korzystania z pojazdów innego podmiotu zamawiający wymagał dołączenia do oferty pisemnego zobowiązania tego podmiotu do ich udostępnienia w okres ie realizacji zamówienia. Do oferty Krystyny Jakubas nie załączono takiego dokumentu. Zamawiający wezwał Krystynę Jakubas do uzupełnienia brakujących informacji , a następnie, wobec ich nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie , wykluczył ją z przetargu . (48) Po o drzuceniu oferty Krystyny Jakubas najkorzystniejsza oferta należała do Magdaleny Jakubas i to ona została wybrana przez zamawiającego. 12 lipca 2015 r. Magdalena Jakubas zawarła z zamawiającym umowę w spr awie przedmiotowego zamówienia . II. GG Z ABORZE /PN/1/2016 (49) Postępowanie o udzielenie zamówienia na usługę dowozu uczniów do Gimnazjum Gminnego Nr 2 w Zaborzu w terminie o d 1 września do 31 grudnia 2016 r. (znak: GG Zaborze/PN/1/2016) zostało wszczęte 7 czerwca 2 016 r. ( nr ogłoszenia w BZP: 72929 - 2016 ) . (50) Kryteriami oceny ofert była cena (waga 90 %) oraz czas reakcji , tj. podstawienia pojazdu zastępczego w razie awarii (waga 10 %). (51) Otwarcie ofert nastąpiło 15 czerwca 2016 r. W postępowaniu zostały złożone oferty zawierające następujące ceny: - 36 516 ,00 zł – Krystyna Jakubas; - 38 215,04 zł – PKS w Pszczynie ; - 38 968 ,00 zł – Magdalena Jakubas. (52) Każdy z uczestników przetargu zadeklarował taki sam czas reakcji wobec czego to kryterium nie miało wpływu na kolejność ofert w rankingu. (53) Oferty przedsiębio rców, którym został postawiony zarzut zmowy przetargowej, zajęły zatem miejsca pierwsze i trzecie . Ich oferty zostały przedzielone ofertą przedsiębiorcy niebędącego uczestnikiem zmowy. (54) Oferta Krystyny Jakubas była niekompletna . Do oferty nie dołączono wyka zu dostępnych wykonawcy pojazdów w celu realizacji zamówienia wraz z kopiami dowodów rejestracyjnych i potwierdzeniem aktualnego OC, a także wydruk u z CE I DG. Z amawiający wezwał Krystynę Jakubas do usunięcia tych braków. 8 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie Pl. Szczepański 5 < 31 - 011 Kraków tel. 12 421 75 79 < faks 12 421 74 98 krakow@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (55) Krystyna Jakubas uzupełniła ofertę w wyznaczonym przez zamawiającego terminie. Uzupełnienie obejmowało m.in. dokument „Wykaz autobusów dostępnych wykonawcy usług w celu realizacji zamówienia” sporządzony na formularzu przygotowanym przez zamawiającego. W r ubryce „Podstawa dysponowania” zaznaczono pozycję „ oddane do dyspozycji” . W przypadku zadeklarowania przez wykonawcę korzystania z pojazdów innego podmiotu zamawiający wymagał dołąc zenia do oferty pisemnego zobow iązania tego podmiotu do ich udostępnienia w okresie realizacji zamówienia. Do wykazu została zatem d ołączona umowa użyczenia z 14 czerwca 2016 r. zawarta pomiędzy Krystyną Jakubas a Magdaleną Jakubas, której przedmiotem było kilka autobusów. Dwa spośród pięciu autobusów ujętych w tym wykazie pokryw ało się z autobusami wskazanymi przez Magdalenę Jakubas w wykazie załączonym do jej oferty (Irisbus SFR 141 nr rej. KTA 35043 oraz Irisbus Axer nr rej. KTA 50854) (dowód: karty nr 1347 - 1350) . (56) Po uzupełnieniu oferty przez Krystynę Jakubas, zamawiający wybrał tę ofertę jako najkorzystniejszą . 29 czerwca 2016 r. zamawiający zawarł z Krystyną Jakubas umowę w sprawie zamówienia publicznego. 1.2.5 P RZETARGI G MINY Ł APANÓW I. IBP.III.271.4.2015 (57) Postępowanie przetargowe Gminy Łapanów na usługi dowozu uczniów do szkół na terenie tej gminy w latach szkolnych 2015/2016, 2016/2017 i 2017/2018 ( znak : IBP.III.271.4.2015) zostało wszczęte 18 czerwca 2015 r. ( nr ogłoszenia w BZP : 148820 - 2015). (58) Zam ówienie zostało podzielone na trzy części, tj. dowóz uczniów do : ( I ) Zespołu Szkół w Tarnawie i Publicznej Szkoły Podstawowej w Zbydniowie, (II) Publicznego Gimnazjum w Łapanowie, Publicznej Szkoły Podstawowej w Łapanowie i Publicznej Szkoły Podstawowej w Grabiu oraz (III) Zespołu Szkół w Sobolowie. (59) Kryteriami oceny ofert była cena (waga 95%) oraz czas podstawienia pojazdu zastępczego (waga 5%). (60) Otwarcie ofert odbyło się 26 czerwca 2015 r. Postępowanie przetargowe w części I i III zostało unieważnione, gdyż cena najkorzystniejszej oferty przewyższała kwotę, jaką zamawiający zamierzał przeznaczyć na sfinansowanie tych części zamówienia. W części II zamówienia zostały złożone oferty zawierające następujące ceny: - 599 374, 0 8 zł – Krystyna Jakubas; - 63 9 332 , 35 zł – Przewóz Osób Autobusem Włodzimierz Paszkot ; - 676 293,75 zł – Magdalena Jakubas ; - 679 290 ,62 zł – FHU Voyages - Komi Łukasz Kominiak ; - 739 227,67 zł – Marek Jakubas. (61) Kryterium czasu podstawienia pojazdu zastępczego nie miało wpływu na kolejność ofert w rankingu. (62) Oferty przedsiębiorców, którym został postawiony zarzut zmowy przetargowej , zajęły miejsca pierwsze, trzecie i piąte . Pierwsza w rankingu oferta Krystyny Jakubas i trzecia w rankingu oferta Magdaleny Jakubas zostały przedzielone „obcą” ofertą. (63) Oferta Krystyny Jakubas była niekompletna w zakresie oświadczeń o posiadaniu wymaga nych up rawnień, wiedzy i doświadczenia, potencjału, sytuacji finansowej, braku podstaw do wykluczenia z postępowania i przy należności do grupy kapitałowej. Wobec tego zamawi ający wezwał Krystynę Jakubas do uzupełnienia oferty, a Krystyna Jakubas uzupełniła ofertę o wymagane dokumenty. 9 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie Pl. Szczepański 5 < 31 - 011 Kraków tel. 12 421 75 79 < faks 12 421 74 98 krakow@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (64) Oferta Magdaleny Jakubas również była niekompletna. Na załączonym do oferty formularzu „Oświadczenie o przynależności do grupy kapitałowej” nie zaznaczono żadnej opcji (należy/nie należy). (65) Po uzupełnieniu oferty przez Krystynę Jakubas zamawiający dokonał jej wyboru jako najkorzystniejszej w zakresie części II zamówienia . 9 lipca 2015 r. pomiędzy zamawiającym a Krystyną Jakubas została zawarta umo wa w sprawie zamówienia publicznego. II. IBP.III.271.5.2015 (66) 15 lipca 2015 r., tj. b ezpośrednio po zakończeniu opisanego powyżej przetargu, Gmina Łapanów przeprowadziła kolejne postępowanie przetargowe w zakresie, w jakim wcześniejszy przetarg został uniewa żniony, tj. dowozu uczniów do (I ) Zespołu Szkół w Tarnawie i Publicznej Szkoły Podstawowej w Zbydniowie oraz (II ) Zespołu Szkół w Sobolowie (znak: IBP.III.271.5.2015 , nr ogłoszenia w BZP : 178106 - 2015). W nowym przetargu okres świadczenia usługi zost ał zawężony do roku szkolnego 2015/2016. Przetarg został podzielony na dwie części zgodne z wcześniejszym podziałem. (67) K ryteriami oceny ofert była cena (waga 95%) oraz czas podstawienia pojazdu zastępczego (waga 5%). (68) Otwarcie ofert nastąpiło 5 sierpnia 2015 r. Postępowanie przetargowe w części I zostało unieważnione, gdyż cena najkorzystniejszej oferty przewyższała kwotę, jaką zamawiający zamierzał przeznaczyć na sfinansowanie t ej części zamówienia. W części II zamówienia zostały złożone oferty zawieraj ące następujące ceny: - 53 724 , 3 8 zł – Marek Jakubas; - 54 719 , 28 zł – „Telesfor” Transport Osobowy T. Głowacki P. Głowacki sp.j. ; - 59 693,76 zł – Magdalena Jakubas; - 64 469,26 zł – FHU Voyages - Komi Łukasz Kominiak; - 69 642,72 zł – Krystyna Jakubas. (69) Kryterium czasu podstawienia pojazdu zastępczego nie miało wpływu na kolejność ofert w rankingu. (70) Oferty przedsiębiorców, którym został postawiony zarzut zmowy przetargowej, zajęły zatem miejsca pierwsze, trzecie i piąte. Pierwsza w rankingu ofert a Marka Jakubas a i trzecia w rankingu oferta Magdaleny Jakubas zostały przedzielone „obcą” ofertą. (71) Oferta Marka Jakubasa był a niekompletna – nie zawierała dokumentów potwierdzających posiadanie wymaganego doświadczenia. Na wezwanie zamawiającego Marek Jak ubas uzupełnił swoją ofertę poprzez przekazanie dokumentu „Wykaz podobnych usług” na formularzu przygotowanym przez zamawiającego. Do tego dokumentu został załączony dokument zatytułowany „Użyczenie wiedzy i doświadczenia” , którym Magdalena Jakubas użyczył a Markowi Jakubasowi na czas realizacji zamówienia posiadaną przez nią wiedzę i doświadczenie, oraz wystawione przez Gminny Zespół Szkół i Przedszkoli w Zakliczynie oraz Zespół Szkół im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Woli Dębińskiej referencje potwierdzające wykonanie na ich rzecz przez Magdalenę Jakubas usług dowozu uczniów. (72) Oferta Magdaleny Jakubas obarczona była t akim samym brakiem, co oferta Marka Jakubasa, tj. nie zawierała dokumentu „Wykaz podobnych usług” . Należy przy tym zwrócić uwagę na fakt wynikający z poprzedniego punktu – Magdalena Jakubas spełniała wymogi stawiane przez zamawiającego w zakresie doświadczenia i wiedzy. 10 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie Pl. Szczepański 5 < 31 - 011 Kraków tel. 12 421 75 79 < faks 12 421 74 98 krakow@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (73) Oferta Marka Jakubasa została wybr ana przez zamawiającego jako najkorzystniejsza. 20 sierpnia 2015 r. pomiędzy zamawiającym a Markiem Jakubas em została zawarta umowa w sprawie zamówienia publicznego . 1.2.6 P RZETARG G MINY N OWY W IŚNICZ (74) Postępowanie przetargowe Gminy Nowy Wiśnicz o udzielenie zamówienia na usługi dowozu uczniów do szkół w tej gminie w okresie od początku września do końca grudnia 2015 r. (znak: WI - ZP.271.5.2015.PN) zostało wszczęte 7 lipca 2015 r. (nr ogłoszenia w BZP : 168636 - 2015) . (75) Kryteriami w yboru ofert była cena (waga 96% ) i czas po dstawienia pojazdu zastępczego (waga 4% ). (76) Otwarcie ofert nastąpiło 17 lipca 2015 r. W postępowaniu złożono pięć ofert. Zgodnie z przygotowanym przez zamawiającego formularzem wykonawcy wskazywali w ofertach cenę jednego wozokilometra ( nie wskazywali łącznej ceny zamówienia ). W ofertach zawarto następujące stawki: - 8,18 zł/km – Krystyna Jakubas ; - 9,56 zł / km – Magdalena Jakubas ; - 10,80 zł/km – Rejonowe P rzedsiębiorstwo Komunikacyjne sp. z o.o. ; - 11,15 zł/km – Marek Jakubas ; - 16,00 zł/km – Firma Przewozowa Tadeusz Wolak. (77) Całkowita cena wykonania zamówienia (iloczyn stawki za jeden wozokilometr, długości dziennej trasy i liczby dni) według oferty Krystyny Jakubas wynosiła 63 571 zł, a oferty Magdal eny Jakubas 74 295,97 zł. (78) Czas podstawienia pojazdu zastępczego w ofertach Krystyny Jakubas, Magdaleny Jakubas i Marka Jakubas był taki sam i wynosił 29 minut. RPK zadeklarowało 20 minut, a Tadeusz Wolak 30 minut. To kryterium nie miało wpływu na kolejność ofert w rankingu. (79) Oferty przedsiębiorców, którym został postawiony zarzut zmowy przetargowej zajęły zatem miejsca pierwsze, drugie i czwarte. Oferty Magdaleny Jakubas i Marka Jakubasa zostały przedzielone ofertą przedsiębiorcy niebędącego uczestnikiem zmo wy. (80) Oferta Krystyny Jakubas nie zawierała następujących dokumentów mających potwierdzić spełnienie warunków udziału w p rzetargu : (1) wykazu wykonanych usług, (2) wykazu osób, które będą uczestniczyć w wykonaniu zamówienia, (3) oświadczenia, że osoby te posiadają wymagane uprawnienia i (4) wykazu pojazdów, którymi dysponuje wykonawca w celu wykonania zamówienia. Zamawiający wezwał Krystynę Jakubas do uzupełnienia oferty w terminie do 27 lipca 2015 r. Oferta Kry styny Jakubas nie została uzupełniona, a w ko nsekwencji zamawiający wykluczył z przetargu tego wykonawcę . (81) Oferta Magdaleny Jakubas również była niekompletna. W dokumencie „Wykaz osób (kierowców)” sporz ądz onym na przygotowanym prz e z zam aw i a jącego formularzu brakowało informacji, jakie kategorie prawa jazdy posiadają osoby wymienione w tym dokumencie. Zamawiający wezwał Magdalenę Jakubas do uzupełnienia tej informacji do 21 lipca 2015 r. Oferta została uzupełniona o wymagane . (82) Po odrzuceniu oferty Krystyny Jakubas zamawiający dokonał wyboru najkorzystniejszej z pozostałych ofert, tj. oferty Magdaleny Jakubas. Umowa w sprawie udzielenia zamówienia pomiędzy Magdaleną Jakubas a Gminą Nowy Wiśnicz została zawarta 17 sierpnia 2015 r . 11 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie Pl. Szczepański 5 < 31 - 011 Kraków tel. 12 421 75 79 < faks 12 421 74 98 krakow@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 1.2.7 P RZETARG AGH (83) Postępowanie przetargowe Akademii G órniczo - Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie o udzielenie zamówienia na usługi dowozu studentów na praktyki studenckie (znak: KC - zp.272 - 321/15 ) zostało wszczęte 28 lipca 2015 r. (nr ogłoszenia w BZP : 1 12263 - 2015). (84) Kryteriami wyboru ofert była cena (waga 80%) i rok produkcji autobusu (waga 20%). (85) Otwarcie ofert odbyło się 5 sierpnia 2015 r. W postępowaniu złożono sześć ofert , które zawierały następujące ceny : - 54 646,98 zł – Krystyna Jakubas ; - 58 756,92 zł – Ma rek Jakubas ; - 61 649,00 zł – Firma Przewozowa Bartek; - 61 649,10 zł – Magdalena Jakubas; - 64 937,05 zł – Markpol Marek Rzeźnik; - 87 952,72 zł – Sun & Mores sp. z o.o . (86) Rok produkcji autobusu miał taki wpływ na kolejność ofert w rankingu , że spowodował przesunięcie oferty Magdaleny Jakubas z czwartej na trzecią lokatę. (87) Oferty przedsiębiorców, którym został postawiony zarzut zmowy przetargowej zajęły zatem miejsca pierwsze, drugie i trzecie . (88) Oferta Krystyny Jakubas była niekompletna – nie została do niej załączona licencja na przewóz osób. Na wezwanie zamawiającego oferta nie została uzupełniona. Następnie zamawiający wezwał Marka Jakubasa do wyrażenia zgody na przedłużenie terminu związania ofertą. Marek Jakubas nie wyraził takiej zgody. (89) R eakcją zamawiające go na takie zachowania stron postępowania było odrzucenie wszystkich trzech ofert, tj. oferty Krystyny Jakubas, Marka Jakubasa i Magdaleny Jakubas. W uzasadnie niu swojej decyzji zamawiający wskazał, że okoliczności sprawy świadczą o istnieniu zmowy pomi ędzy tymi wykonawcami polegającej na celowym wycofaniu ofert zawierających niższą cenę, aby doprowadzić do wyboru oferty zawierającej wyższą cenę. Po odrzuceniu ofert uczestników porozumienia zamawiający dokonał wyboru jako najkorzystniejszej oferty Firmy Przewozowej Bartek. 1.2.8 P RZETARG G MINY Ł APSZE N I ŻNE (90) Postępowanie przetargowe Gminy Łapsze Niżne o udzielenie zamówienia na usługi dowozu uczniów tej gminy do szkół w roku szkolnym 201 6 /2017 (znak: ZP.271.9.2016 ) zostało wszczęte 1 4 lipca 201 6 r. (nr ogłoszenia w B Z P : 135 32 3 - 201 6 ). Zamówienie zostało pod zielone na trzy części, tj. dowóz uczniów do: (I ) Zespołu Szkół Szkoła Podstaw owa i Gimnazjum we Frydmanie, (II ) Zespołu Placó wek Oświatowych w Niedzicy i (III ) Zespołu Placówek Oświatowych w Łapszach Niżnych. (91) Kryteriami wyboru ofert była cena (waga 96%) i termin płatności faktur (4%). (92) Otwarcie ofert nastąpiło 22 lipca 2016 r. W ramach części I i II zostały złożone oferty zawierające następujące ceny: - 74 800 zł (część I) i 276 000 zł (część II) – Krystyna Jakubas; - 76 670 zł (część I) i 292 200 zł (część II) – Magdalena Jakubas ; - brak oferty (część I) i 405 000 zł (część II) – Marek Cichoń. (93) Kryterium terminu płatności faktur nie miało wpływu na kolejność ofert w rankingu. (94) Oferty przedsiębiorców, którym został postawiony zarzut zmowy przetargowej zajęły miejsca pierwsze i drugie. 12 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie Pl. Szczepański 5 < 31 - 011 Kraków tel. 12 421 75 79 < faks 12 421 74 98 krakow@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (95) Oferta Krystyny Jakubas była niekompletna. Nie załączono do niej wykazu urządzeń dostępnych wykonawcy w celu wykonania zamówienia i wykazu osób, które będą uczestniczyć w wykonaniu zamówienia. Zamawiający wezwał Krystynę Jakuba s do uzupełnienia tych dokumentów. Do upływu wyznaczonego przez zamawiającego terminu oferta nie została uzupełniona, wobec czego zamawiający wykluczył tego wykonawcę z przetargu. (96) Po odrzuceniu oferty Krystyny Jakubas najkorzystniejszą ofert ą w zakresie części I i II zamówienia była oferta Magdaleny Jakubas i to ta oferta została wybrana przez zamawiającego. 11 sierpnia 2016 r. Magdalena Jakubas zawarła z Gminą Łapsze Niżne dwie umowy w sprawie zamówienia publicznego dotyczące dowozu uczniów w zakresie I i II części zamówienia. 1.2.9 P RZETARG G MINY W OJNICZ (97) Postępowanie przetargowe Gminy Wojnicz o udzielenie zamówienia na usług i dowozu uczniów tej gminy do szkół w roku szkolnym 2017/2018 (znak: PZP/1/2017 ) zostało wszczęte 24 l ipca 2017 r. (nr ogłosz enia w BZ P : 555392 - N - 2017). Zamówienie zosta ło podzielone na dwie części: (I ) dowóz uczniów do szkół na terenie Gminy Wojnicz i (II ) dowóz uczniów niepełnosprawnych z terenu Gminy Wojnicz do szkół w Tarnowie. (98) Kryteriami wyboru ofert by ły: (1) cena (waga 60%), (2) doświadczenie kierowców ( waga 15%), (3) d oświadczenie opiekunów (10%), (4 ) aspekt środowiskowy (autobus spełniający normę emisji spalin EURO 5) (waga 10 % ) i (5) czas podstawienia pojazdu zastępczego (waga 5%) . (99) Otwarcie ofert nastąpiło 11 si erpnia 2017 r. W postępowaniu złożono pięć ofert, które zawierały następujące ceny: - 206 481,88 zł (część I) i 64 223,50 zł (część II) – Marek Jakubas ; - 2 19 205,36 zł (część I) i 65 626,00 zł (część II) – Magdalena Jakubas; - 229 345,60 zł (część I), brak oferty na część II – FTD Feniks Jan Kaziród; - 246 195,20 zł (część I) i 98 711,00 zł (część II) – PTP Transport Leszek Borgula; - 270 182,00 zł (część I) i 95 150,00 zł (część II) – Krystyna Jakubas. (100) Pozacenowe kryteria oceny ofert nie miały wpływu na kolejność ofert w rankingu. (101) Oferty przedsiębiorców, którym został postawiony zarzut zmowy przetargowej zajęły miejsca pierwsze, drugie i piąte w ramach części I zamówienia (oferty Magdaleny Jakubas i Krystyny Jakuba s zostały przedzielone dwiema „obcymi” ofertami) oraz pierwsze, drugie i trzecie w ramach części II zamówienia . O ferty częściowe były składane na jednym formularzu ofertowym, a załączone do niego dokumenty odnosiły się do obydwu części zamówienia. Tym samy m nie istniała możliwość wycofania oferty jedynie w zakresie jednej z części zamówienia. (102) Oferta Marka Jakubasa była niekompletna w zakresie dokumentów mających potwierdzić spełnienie przez niego warunków udziału w postępowaniu , tj. : (1) zezwolenia na wykon ywanie zawodu przewoźnika drogowego, (2) wykazu wykonanych usług, (3 ) wykazu pojazdów dostępnych w celu wykonania zamówienia, (4) wykazu osób, które będą ucze stniczyć w wykonaniu zamówienia . Zamawiający wezwał Marka Jakubasa do uzupełnienia tych dokumentów w terminie do 22 sierpnia 2017 r. Marek Jakubas w ostatnim dniu tego terminu poinformował zamawiającego, że rezygnuje z zawarcia umowy z zamawiającym, gdyż źle skalkulował koszty zatrudnie nia związane z realizacją usługi. W konsekwencji zamawiający wykluczył tego wykonawcę z postępowania przetargowego. 13 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie Pl. Szczepański 5 < 31 - 011 Kraków tel. 12 421 75 79 < faks 12 421 74 98 krakow@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (103) Oferta Magdaleny Jakubas również była niekompletna w zakresie dokumentów potwierdzających spełnienie warunków udziału w przetargu. Zamawiaj ący wezwał ją do uzupełnienia oferty, a Magdalena Jakubas w terminie uzupełniła ofertę o wymagane dokumenty. (104) Po odrzuceniu oferty Marka Jakubasa najkorzystniejszą ofertą była oferta Magdaleny Jakubas i zamawiający dokonał wyboru tej oferty. Umowa w sprawie zamówienia publicznego dotycząca obydwu jego części została zawarta pomiędzy Gminą Wojnicz a Magdaleną Jakubas 5 września 2017 r . 1.3. P ODOBIEŃSTWA W OFERTACH I WSPÓŁPRACA STRON (105) Analiza dokumentacji ofertowej składanej przez strony postępowania w powyżej opisanych przetargach ujawniła liczne podobieństwa. (106) Przede wszystkim o ferty wszystkich trzech przedsiębiorców były wypełniane odręcznym pismem o podobnych cechach charakterystyczn ych. Takie podobieństwa dotyczą m.in. ofert złożonych w przetargach przeprowadzonych przez Gminę Łapanów , Gminę Nowy Wiśnicz i Gminne Gimnazjum w Zaborzu . (107) Podobieństwa te ilustrują poniższe tabele, w których zamieszczono wycinki ofert złożonych przez stron y postępowania w przetargu Gminy Łapanów . Oferta Marka Jakubas Oferta Krystyny Jakubas Oferta Magdaleny Jakubas Powyżej: wycinki formularzy cenowych przedstawiając e listy załączników do ofert Oferta Marka Jakubas a Oferta Krystyny Jakubas Oferta Magdaleny Jakubas Powyżej: wycinki formularzy cenowych d otyczące miejsca i daty ich podpisania 14 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie Pl. Szczepański 5 < 31 - 011 Kraków tel. 12 421 75 79 < faks 12 421 74 98 krakow@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (108) Powyższe podobieństwa wskazują, że oferty wszystkich trzech przedsiębiorców były wypełniane przez tę samą osobę. Dodatkowo należy zwrócić uwagę na podobieństwa powyższych próbek pisma z zamieszczonym poniżej własnoręcz nym podpisem Magdaleny Jakubas. Powyżej: pod pis Magdaleny Jakubas (109) Przedsiębiorcy popełniali w ofertach takie same błędy. Przykładowo w ofertach złożonych przez Magdalenę Jakubas i Marka Jakubasa w przetargu przeprowadzonym przez Gminę Łapanów w 2016 r. (numer sprawy: IBP.III.271.4.2016) nie wskazano czasu podstawienia pojazdu zastępczego. (110) Oferty stron postępowania były obarczone takimi samymi brakami. Zazwyczaj polegały ona na niezałączeniu do oferty licencji przewoźnika, wykazu środków transportu lub kierowców. Taki e brak i miał y miejsce przy kładowo w przetargu Zespołu Szkół w Woli Dębińskiej w roku szkolnym 2016/2017 (znak: ZSzW - 272/160/16) , w którym oferty wszystkich stron postępowania nie zawierały właśnie wykazu środków transportu i wykazu kierowców. (111) Załączane do ofert informacje z CEIDG były generowane w tym samym czasie, w odstępie jednej minuty . Taka sytuacja wystąpiła w przetargu Gimnazj um Gminnego w Zaborzu z 2016 r . Informacja z CE I DG dotycząca Magdaleny Jakubas została wygenerowana 14 czerwca 2016 o godzinie 20:51, a Krystyny Jakub as minutę później, tj. o 20:52. (112) Koperty, w których przedsiębiorcy składali oferty były przygotowane w ten sam sposób. Zawierały takie same nadruk i wskazujące adres zamawiającego, nazwę postępowania przetargowego oraz termin, przed nadejściem którego nie należy ich otwierać. Tekst nadruków miał ten sam rodzaj i rozmiar czcionki. Układ tekstu był identyczny. (113) Dokumentacja przetargowa wskazuje ponadto na istnienie różnych form współp racy pomiędzy przedsiębiorcami. (114) Przedstawiając przebieg przetargów wskazano j uż, że stron y postępowania czasem udostępniały sobie potencjał u technicznego i doświadczenia (punk t y 5 5 i 71 decyzji ). (115) W dokumencie „Wykaz osób, które będą uczestniczyć w wykonaniu zamówienia pn. transport uczniów do szkół w roku szkolnym 2016/2017” , który wchodził w skład dokumentacji ofertowej, jaką Magdalena Jakubas złożyła w przetargu Gminy Łapsze Niżne w 2016 r. (ZP.271.9.2016), jako jeden z kierowców został wskazany Marek Jakubas. Oznacza to, że strony współpracowały na etapie realiza cji zamówień. (116) W niektórych przetargach na otwarciu ofert w imieniu wszystkich stron postępowania uczestniczyła ta sama osoba. (117) W przetargu Gminy Łapanów przeprowadzonym w 2015 r. ( znak: IBP.III.271.5.2015 ) na dokumencie „Lista obecności wykonawców” w rubry kach „Imię i nazwisko Pr z edstawiciela” dotyczących stron postępowania zostało wpisane odręcznie „ [  ] ” i został złożony podpis tej osoby. (118) W przetargu Zespołu Szkół w Woli Dębińskiej w 2015 r. na dokumencie „ Lista oferentów obecnych na otwarciu ofert” w rubrykach „Imię i nazwisko osoby reprezentującej firmę” dotyczących stron postępowania zostało wpisane odręcznie „ [  ] ” i został złożony podpis tej osoby. (119) Z CE I DG wynika, że Magdalena Jakubas była pełnomocnikiem Marka Jakubasa, a Marek Jakubas pełnomocni kiem Magdaleny Jakubas. 15 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie Pl. Szczepański 5 < 31 - 011 Kraków tel. 12 421 75 79 < faks 12 421 74 98 krakow@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 2. O CENA PRAWNA 2.1 Z AKAZ POROZUMIEŃ OGRANICZAJĄCYCH KONKURENCJĘ (120) W dziale 2 zostanie przedstawiona ocena prawna ustaleń faktycznych przedstawionych w rozdziale 1 . (121) Stronom post ę powania został postawiony zarzut naruszenia a rt. 6 ust. 1 pkt 7 uokk zgodnie z którym, „zakazane są porozumienia, których celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku właściwym, polegające w szczególności na uzgadnianiu przez przedsiębiorców przystępującyc h do przetargu lub przez tych przedsiębiorców i przedsiębiorcę będącego organizatorem przetargu warunków składanych ofert, w szczególności zakresu prac lub ceny” . Takie p orozumienie w doktrynie prawa konkurencji określane jest jako „zmowa przetargowa”. 2.2 I NTERES PUBLICZNY (122) Zgodnie z art. 1 ust. 1 uokk ustawa ta określa „warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów” . Tak określony cel ustawy oznacza, że ma ona charakter publiczny i służy ochronie interesu publicznego (ogólnospołecznego). Interes publiczny nie jest pojęciem stałym; jest konkretyzowany w każdej sprawie. (123) Przedmiotem decyzji jest horyzontalna (tj. zawarta pomiędzy konkurentami ) zmowa przetargowa . Porozumieni a tego typu ze swojej natury wywołuj ą niekorzystne skutki na rynku prowadząc przede wszystkim do podwyższenia poziomu cen towarów i usług . Niweczą one cel, jaki ma być osiągnięty w drodze przetargu, tj. wybór najkorzystniejszej oferty złożonej przez oferentów w warunkach konkurencji. Powyższe względy przesądzają o naruszeniu interesu publicznego i uzasadniają interwencj ę Prezesa UOKiK. 2.3 P RZEDSIĘBIORCA (124) Adresatami zakazów prawa konkurencji są przedsiębiorcy . Pojęcie to na potrzeby stosowania uokk zostało zdefiniowane w art. 4 pkt 1 tej ustawy . W zakres tej definicji wchodzą między innymi przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2019 r. poz. 1292, z późn. zm. ) . Zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy: „Przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą.” . Działalnością gospodarczą je st „zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły” (art. 3 ww. ustawy). (125) Strony postępowania prowadzą działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu usług drogowego transportu osób, a co za tym idzie są przedsiębiorcami w rozumie ni u powyższych przepisów. 2.4 P OROZUMIENIE (126) Użyty w art. 6 ust. 1 uokk t ermin „porozumienie” został zdefiniowany w art. 4 pkt 5 uokk , zgodnie z którym za porozumienie uznaje się m.in. umowy zawierane między przedsiębiorcami, albo niek tóre postanowienia tych umów, a także uzgodnienia dokonane w jakiejkolwiek formie przez dwóch lub więcej przedsiębiorców. (127) Powołany przepis ustanawia bardzo szeroką definicję porozumienia . Intencją takiej regulacji jest objęcie zakazem różnych form koordynacji między przedsię biorcami 16 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie Pl. Szczepański 5 < 31 - 011 Kraków tel. 12 421 75 79 < faks 12 421 74 98 krakow@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl i zapobiegnięcie obchodzenia reguł konkurencji jedynie ze względu na formę, w której przedsiębior cy koordynują swoje działania 1 . Aby zatem zaistniało porozumienie w rozumieniu ar t. 6 ust. 1 uokk wystarczy, że nastąpił a świadoma koordynacja zachowań przedsiębiorców na rynku. Forma, w jakiej została wyrażona intencja takiego zachowania jest nieistotn a 2 . (128) Przedsiębiorcy zawierający niedozwolone porozumienie z natury rzeczy starają się ten fakt ukryć, co powoduje, że zazwy czaj brak jest w tym zakresie dowodów bezpośrednich. Z tego względu wniosek o istnieniu porozumienia może zostać wyprowadzony z szeregu zbieżnych zdarzeń i dowodów pośrednich (poszlak), które - analizowane łącznie – mogą stanowić, w braku innego spójnego w ytłumaczenia, dowód naruszenia reguł konkurencji 3 . (129) W sprawach z zakresu ochrony konkurencji dozwolone jest stos owanie domniemań faktycznych, dzięki którym można wyprowadzić wniosek o istnieniu porozumienia ograniczającego konkurencję. Fakt zawarcia zakazanego prawem porozumienia może być udowodniony w sposób pośredni, jeżeli podobieństwo postępowania przedsiębiorców nie da się wyjaśnić bez założenia wcześni ej uzgodnionego zachowania tych podmiotów na rynku . (130) Konieczne jest, aby Prezes UOKiK wskazał precyzyjne i spójne dowody ws kazujące na istnienie porozumienia , jednak nie każdy z dowodów z osobna musi koniecznie odpowiadać tym kryteriom w odniesieniu do każd ego elementu naruszenia. Wystarczy, by zbiór wskazanych przez Prezesa UOKiK poszlak jako całość odpowiadał temu wymogowi 4 . (131) W ocenie Prezesa UOKiK ustalone w sprawie fakty potwierdzają istnienie porozumienia w rozumieniu art. 4 pkt 5 uokk. (132) Węzłow a dla taki ej oceny jest prawidłowość zachowań stron postępowania w reakcji na wezwania zamawiających do uzupełnienia brakujących dokumentów , która wystąpiła we wszystkich przetargach, w których jeden z nich zajął pierwsze miejsce, tj. w dziesięciu przetargach. Polega ona z jednej strony na nieuzupełnianiu oferty przez uczestnika porozumienia, który złożył w danym postępowaniu przetargowym najkorzystniejszą ofertę, w sytuacji gdy w klasyfikacji ofert be zpośrednio następne miejsce zajmowała oferta innego z uczestników tego porozumienia oraz, z drugiej strony, braku takich działań, jeżeli oferty uczestników porozumienia były przedzielone „obcą” ofertą , tj. ofertą przedsiębiorcy nie będącego uczestnikiem teg o porozumienia. (133) Analizując charakter braków w ofertach przedsiębiorców należy wskazać, że dotyczyły one dokumentów, które były w dyspozycji przedsiębiorców (np. licencja przewoźnika) , względnie mogły zostać łatwo pozyskane (np. informacja z CEIDG, która może zostać wygenerowana w każdym czasie na stronie internetowej CEI DG), a także standardowych dla procedury przetargowej oświadczeń składanych na przygotowanych przez zamawiającego formularzach . Przykładem j est oświadczenie o przynależności do grupy kapitałowej (taki brak wystąpił w przetargach Gminy Łapanów w 2015 r. i Gminy Wola Dębińska w 2017 r. ), którego wypełnienie sprowadza się do zaznaczenia właściwej 1 Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 11 września 2014 r. w sprawie C - 382/12 P, MasterCard Inc , EU:C:2014:2201, akapit 63. 2 Wyrok Sądu I Instancji z 26 października 2006 r. w sprawie T - 41/96, Bayer AG , EU:T:2000:242, akapit 69. 3 Wyrok Sądu I Instancji z 1 lipca 2010 r. w sprawie C - 407/08 P , Knauf Gips KG , akapit 49 . 4 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2006 r., sygn. ak t: III SK 6/06 . 17 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie Pl. Szczepański 5 < 31 - 011 Kraków tel. 12 421 75 79 < faks 12 421 74 98 krakow@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl opcji (należy/nie należy) . Były to zatem braki, które mogły zostać łatwo uzupełnione na wezwanie zamawiającego. (134) Z tego względu z aniechanie uzupełnienia oferty należy oceniać jako zachowanie cel owe. Mając zaś na uwadze, że skutki nieuzupełnienia oferty (wykluczenie wykonawcy z przetargu i odrzucenie jego oferty) są powszechnie znane wśród uczestników postępowań przetargowych, zaś informacja o nich jest każdorazowo zawarta w wezwaniu zamawiającego , uprawnione jest wywiedzenie wniosku o celowym doprowadzaniu przez strony postępowania do odrzucenia ich ofert. Nieuzupełnianie ofert było zatem metodą wycofania przez strony postępowania ich ofert z przetargu. (135) Zachowania wykonawców celowo doprowadzając ych do wycofania swojej oferty z przetargu należy oceniać w świetle dwóch założeń: (1) racjonalności przedsiębiorcy, który działa w celu osiągnięcia zysku oraz (2) tego, że celem udziału przedsiębiorcy w przetargu jest uzyskanie zamówienia, gdyż daje ono możliwość osiągnięcia zysku . Celowe wycofani e ofert y oznacza , że wykluczenie z przetargu było korzystniejsze od uzyskania zamówienia. Przyczyny t ej nietypowej sytuacji mogą być różne. Obok działania w ramach zmowy przetargowej może to być np. zmiana sytuacji na rynku w okresie od sporządzenia oferty do rozstrzygnięcia przetargu lub wygranie w tym czasie innych przetargów i związany z tym brak możliw ości jednoczesnego wykonania kilku zamówień. (136) W przedmiotowej sprawie szczególnie istotna jest z naczna liczba przetargów, w których doszło do wycofania ofert oraz fakt, że beneficjentem takiej rezygnacj i w każdym przypadku był któryś z uczestników zmowy. Takiej zbieżności nie sposób wyjaśnić inaczej niż działaniem przez przedsiębiorców w ramach zmowy przetargowej. Jedynie istnienie niedozwolonego porozumienia, w ramach którego rekompensowana była utrata możli wości uzyskania zysku związanego z realizacją z amówienia, racjonalizuje działania stron postępowania. (137) Powyższe okoliczności, które same w sobie stanowią dostateczne silne dowody istnienia zmowy, są dodatko wo wzmacniane ustaleniami dotyczącymi podobieństw w zakresie sporządzenia ofert. (138) Szczególnie istotne jest w tym zakresie ustalenie, że w niektórych przetargach oferty były wypełni one odręcznym pismem o podobnych cechach charakterystycznych zbieżnych z tymi występującymi w podpisie Magdaleny Jakubas. Wska zuje to na przygotowanie tych ofert przez tę samą osobę, którą mogła być Magdalena Jakubas , co z kolei świadczy o wzajemn ej znajomoś ci treści ofert i wspólnego ich przygotowania (lub co najmniej powierzenia ich przygotowania jednemu z uczestników zmowy ) . (139) D okonując analizy w zakresie istnienia porozumienia należy także zwrócić uwagę na łączące strony postępowania więzi rodzinne oraz relacj e gospodarcz e, które przybierały różne formy i polegały m.in. na udostępnianiu potencjału technicznego i doświadczenia w celu umożliwienia spełnienia warunków udziału w przetargu oraz współpracy na etapie wykonywania zamówień. Takie więzi i relacje znacznie ułatwiają zawarcie i utrzymani e porozumienia, gdyż po pierwsze zapewniają kanały komunikacyjne - nieograniczoną możliwość swobodnego porozumiewania się oraz dokonywania uzgodnień odnośnie treści składanych ofert i następnie podejmowanych działań, a po drugie wiążą się z istnieniem pom iędzy przedsiębiorcami relacji zaufania niezbędne j z punktu widzenia stabilności zmowy. Na istnie nie takiej relacji wskazują w szczególności wzajemne pełnomocnictwa Magdaleny Jakubas i Marka Jakubasa . 18 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie Pl. Szczepański 5 < 31 - 011 Kraków tel. 12 421 75 79 < faks 12 421 74 98 krakow@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (140) W ocenie Prezesa UOKiK wszystkie wyżej przedstawione ok oliczności oceniane łącznie jednoznacznie wskazują, że pomiędzy przedsiębiorcami: Magdaleną Jakubas , Krystyną Jakubas i Markiem Jakubasem istniało porozumienie w rozumieniu art. 4 pkt 5 uokk . W ramach tego porozumienia strony dokon ywa ły uzgodnień warunków składanych ofert oraz zachowania w toku poszczególnych przetargów , tj. składanie niekompletnych ofert, które miało na celu otwarcie im drogi do rezygnacji z dalszego udziału w przetargu , oraz sposób reakcji na wezwania zamawiających do uzupełnienia ofert w celu pozyskania zamówienia po możliwie najwyższej cenie. 2.5 J EDNO CIĄGŁE NARUSZENIE (141) Naruszenie art. 6 uokk może mieć postać jednorazowego zachowania lub całej serii działań. Jeżeli poszczególne zachowania – z uwagi na identyczny cel polegający na zakłóceniu konkurencji – wpisują się w „całościowy plan” uprawnione jest przyjęcie, że stanowią one jedno, ciągłe n aruszenie, a odpowiedzialność za te działania może zostać przypisana na podstawie udziału w naruszeniu postrzeganym jako całość 5 . (142) Powyższe odnosi się również do zmowy przetargowej, która może mieć charakter jednorazowy i dotyczyć jednego przetargu lub cią gły i polegać na uzgadnianiu przez przedsiębiorców zachowań w szeregu następujących po sobie przetargach. (143) W ocenie Prezesa UOKiK działania opisane w rozdziale 1 stanowią jedno ciągłe naruszenie. Były podejmowane w sposób powtarzalny w przetargach przeprowadz o nych w czterech kolejnych latach od 2014 do 2017 . Miały taki sam antykonkurencyjny cel w postaci uzgodnionego wpływania na wyniki przetargów , a w konsekwencji podwyższania cen zamawianych usług . Tożsama była metoda wpływania na przetargi, która polegała na składaniu niekompletnych ofert i późniejszym ich uzupełnieniu lub braku takiego działania w zależności od układu ofert w rankingu . (144) Na istnienie jednego naruszenia wskazuje także podejmowanie powyżej opisanych dzia łań przez tę samą grupę przedsiębiorców w odniesieniu do jednorodnych usług (dowóz uczniów do szkół). Dowody wskazują, że takie działania stanowiły strategię pozyskiwania zamówień publicznych przez strony postępowania. 2.6 O GRANICZENIE KONKURENCJI (145) Sprzeczne z art. 6 uokk są porozumienia, których celem lub skutkiem jest ograniczenie, wyeliminowanie lub naruszenie konkurencji w inny sposób . (146) Porozumienia ograniczające konkurencję mogą być zakla syfikowane na gruncie powyższego przepisu jako zakazane ze względu na cel albo ze względu na skutek. (147) Jeżeli celem porozumienia jest ograniczenie konkurencji, to nie jest konieczne wykazanie wystąpienia antykonkurencyjnych skutków porozumienia. Przyjmuje się bowiem, że zakaz porozumień ze względu na cel odnosi się do porozumień charakteryzujących się wystarczająco dużym stopniem szkodliwości dla konkurencji, że nie ma potrzeby badania ich skutków 6 . (148) W przedmiotowej sprawie istota działań uczestników zmowy polegała na uzgodnionym wpływaniu na ostateczne wyniki przeta rgów zmierzające do wy grania przetargów, przy jednoczesnym osiągnięciu możliwie jak najwyższej ceny . Działania te obejmowały 5 Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 7 stycznia 2004 r. w połączonych sprawach C - 204/00 P, C - 205/00 P, C - 211/00 P, C - 217/00 P i C - 219/00 P, Aalborg Portland , EU:C:2004:6, akapit 258; wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 21 września 2006 r. w sprawie C - 113/04 P, Technische Unie, EU:C:2006:593, akapit 178. 6 Tak Sąd Najwyższy m.in. w wyrokach: z 23 listopada 2011 r., sygn. akt III SK 21/11; z 15 lutego 2019 r., s ygn. akt I NSK 10/18 oraz I NSK 11/18; z 9 października 2019 r., sygn. akt I NSK 89/18 oraz z 5 grudnia 2019 r., sygn. akt I NSK 1/19. 19 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie Pl. Szczepański 5 < 31 - 011 Kraków tel. 12 421 75 79 < faks 12 421 74 98 krakow@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl wspólne przygotowywanie ofert oraz, w razie wystąpienia szczególnego układu ofert w rankingu, w którym oferty uczestników zmowy zajęły kolejno najwyższe miejsca, wycofanie oferty z niższą ceną w celu doprowadzenia do wyboru oferty innego uczestnika zmowy oferującego wyższą cenę. (149) Taki e porozumienie ze swojej natury ogranicza konkurencję w rozumieniu art. 6 ust. 1 uokk bez konieczności badania jego skutków rynkowych. (150) Należy przy tym dodać, że w kilku przetargach uczestnicy zmowy skutecznie wpłynęli na wyniki przetargów i dzięki uzgodnio nym zachowaniom uzyskali zamówienia po wyższej cenie . 2.7 W YŁĄCZENIA SPOD ZAKAZU POROZUMIEŃ OGRANICZAJĄCYCH KONKURENCJĘ (151) Porozumienia ograniczające konkurencję są niedozwolone, o ile nie zostały wyłączone spod zakazu. (152) Istnieją trzy rodzaje wyłączeń: (1) zasada de minimis – wyłączenie na podstawie art. 7 uokk, (2) wyłączenia grupowe – w oparciu o rozporządzenia wydane na podstawie art. 8 ust . 3 uokk i (3) wyłączenia indywidualne – na podstawie art. 8 ust. 1 uokk . (153) Wyłącz enie stosowania zakazu zawierania porozumień ograniczających konkurencję z uwagi na niewielki udział przedsiębiorcy w rynku (zasada de minimis ) nie ma zastosowania do zmów przetargowych ( art. 7 ust. 3 uokk). (154) Żadne z rozporządzeń wykonawczych wydanych w op arciu o delegację zawartą w art. 8 ust. 3 uokk nie znajduje zastosowania do zmów przetargowych. (155) Zakazy przewidziane w art. 6 ust. 1 uokk mogą zostać uznane za niemające zastosowania na podstawie art. 8 ust. 1 uokk w przypadku gdy porozumienie: (1) przyczynia się do polepszenia produkcji lub dystrybucji produktów bądź do popierania postępu technicznego lub gospodarczego, (2) zapewnia nabywcy lub użytkownikowi odpowiednią część wynikających z niego korzyści , (3) nie nakłada na zainteresowane przedsiębiorstwa ograniczeń, które nie są niezbędne do osiągnięcia tych celów, (4) nie stwarza tym przedsiębiorcom możliwości wyeliminowania konkurencji na rynku właściwym w zakresie znacznej części określonych towarów (zwolnienie indywidualne). (156) Ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających zwolnienie indywidualne spoczywa na przedsiębiorcy, który powołując się na to wyłączenie musi udowodnić spełnienie wszystkich kumulatywnych przesłanek określonych w art. 8 ust. 1 uokk, co w n iniejszej sprawie nie nastąpiło. 2.8 R YNEK WŁAŚCIWY (157) Działania przedsiębiorców stanowiące praktyki ograniczające konkurencję ujawniają się na rynku właściwym. (158) Definiowanie rynku właściwego w przypadku porozumienia takiego jak analizowane w niniejszej sprawie, tj. zakazanego ze względu na cel oraz niepodlegającego wyłączeniu spod zakazu w oparciu o zasadę de minimis , nie jest bezwzględnie konieczne 7 . (159) Przez rynek właściwy rozumie się rynek towarów, które ze względu na ich przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w tym jakość, są uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz są oferowane na obszarze, na którym, ze względu na rodzaj i właściwości, 7 Wyrok Sądu I Instancji z 6 lipca 2000 r. w sprawie T - 62/98, Volkswagen AG, EU:T:2000:180, akapit 230 i wyrok tego Sądu z 21 lutego 1995 r. w sprawie T - 29/92, SPO, EU:T:1995:34, akapit 74. 20 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie Pl. Szczepański 5 < 31 - 011 Kraków tel. 12 421 75 79 < faks 12 421 74 98 krakow@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl istnienie barier dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znaczące różnice cen i koszty trans portu, panują zbliżone warunki konkurencji (art. 4 pkt 9 uokk). (160) Rynkiem właściwym w ujęciu produktowym, na jakim zostało zawarte porozumienie jest rynek usług dowozu uczniów do szkół. Za takim określeniem rynku w ujęciu produktowym przemawia przeznaczenie tych usług oraz ich właściwości. (161) Usługi te polegają na przewozie osób (uczniów) autobusami do szkół i innych placówek oświatowych w granicach administracyjnych określonych gmin. (162) Specyficznymi cechami tych usług są: trasy przejazdów, częstotliwość i harmono gram przejazdów, krąg osób uprawnionych, sposób płatności, upra wnienia kontrolne zamawiającego i usługa dodatkowa – opieka nad uczniami. (163) Trasy dowozu ustalane są przez zamawiającego i prowadzą z miejsc zamieszkania do szkół (dowóz uczniów z miejsca zamiesz kania do szkół) oraz na tych samych trasach powrotnych (dowóz uczniów ze szkół do miejsca zamieszkania). (164) Przewozy w ramach tych usług realizowane są dwa razy dziennie. Przewóz z miejsca zamieszkania do szkoły odbywa się w godzinach pora nnych, tak aby umoż liwić uczniom przybycie do szkoły przed ustaloną godziną rozpoczęcia zajęć szkolnych. Przewóz powrotny ze szkół do miejsc zamieszkania odbywa się po zakończeniu zajęć szkolnych. (165) Przewozy realizowane są we wszystkie dni nauki szkolnej – zgodnie z kalendarze m roku szkolnego, a więc codziennie, z wyjątkiem okresu wakacji, ferii zimowych i świątecznych, sobót oraz dni ustawowo wolnych od pracy. (166) Uprawnione do korzystania z tego rodzaju przewozów są ściśle określone osoby, tj. uczniowie zamieszkujący na terenie gmin organizatorów przetargu wraz z opiekunami. (167) Zapłata za przewóz nie jest dokonywana przez pasażerów, lecz zamawiającego – placówkę oświatową lub gminę. Wynagrodzenie za świadczenie usług dowozu uczniów do szkół jest ustalane w stałej wysokości na cały okres ich świadczenia, a jego wypłacenie następuje najczęściej w miesięcznych okresach rozliczeniowych. (168) Zamawiającemu przysługuje prawo kontroli wykonywania usługi (pojazdów, ich dokumentacji i kierowców). (169) Usłudze dowozu uczniów do szkół często towarzyszy dodatkowa usługa opieki nad uczniami. Obejmuje ona zapewnienie uczniom bezpieczeństwa i higieny w trakcie wsiadania, wysiadania oraz przejazdu . (170) Usługi o powyższych cechach nie mają substytutów. (171) Rynk i , na który ch doszło do zawarcia porozumienia, ma ją wymiar lokalny i obejmują obszar tych gmin województwa małopolskiego , w których przedsiębiorcy ubiegali się o zamówienia publiczne na usługi dowozu uczniów do szkół. (172) Takie ustalenie jest związane w szczególności z koniecznością codziennego dojazdu kierowcy i pojazdu do miejsca rozpoczęcia świadczenia usług oraz powrotu do bazy lub siedziby przedsiębiorcy po ich zakończeniu. Nieuzasadnione ekonomicznie byłoby świadczenie usługi dowozu uczniów do szkół na terenie gm in stosunkowo odległych względem bazy lub siedziby przedsiębiorcy. Tym samym bariery ekonomiczne w postaci kosztów dojazdu na miejsce rozpoczęcia świadczenia usług i powrotu determinują lokalny zasięg rynku. 21 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie Pl. Szczepański 5 < 31 - 011 Kraków tel. 12 421 75 79 < faks 12 421 74 98 krakow@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 3. K ARA PIENIĘŻNA (173) Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 1 uokk Prezes U OKiK może nałożyć na przedsiębiorcę karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się naruszenia zakazu określo nego w a rt. 6 uok k . (174) Możliwość nałożenia na przedsiębiorcę kary wymaga ustalenia , że naruszenie zakazu było „co najmniej nieumyślne” . Z ustaleń faktycznych przedstawionych w rozdziale 1 wynika, że Krystyna Jakubas, Magdalena Jakubas i Marek Jakubas realizowali uzgodnioną str a tegię pozyskiwania zamówień publicznych na usługi dowozu uczniów do szkół , której celem było uzyskiwanie tych zamówień po możliwie wysokiej cenie. Istotą tej strategi i była manipulacja wynikami przetargu poprzez uzupełnienie oferty po wezwaniu zamawiającego lub zaniechanie taki ego działa nia w zależności od układu ofert w rankingu . W ocenie Prezesa UOK i K umyślność naruszenia wynika z samej istoty tych działań. (175) W sprawie została zatem spełniona pr zesłanka umożliwiająca nałożenie kar pieniężnych , Prezes UOKiK uznał za zasadne skorzysta nie z tego uprawnienia . (176) Przemawiają za tym cele prewencji indywidualnej i ogólnej, jak również cel represyjny. Nałożenie kar pieniężn ych służyć będzie jako środek odstraszający strony postępowania od stosowania podobnych praktyk w przyszłości (prewencja indywidualna) oraz będzie sygnałem dla innych profesjonalnych uczestników rynku, że tego typu działania nie mogą być podejmowan e - pod rygorem sankcji finansowej (prewencja ogólna). Kara pieniężna spełni także funkcję represyjną, to znaczy stanowić będzie dolegliwość dla stron postępowania uzasadnioną zidentyfikowanymi korzyściami, jakie przedsiębiorcy odnieśli wskutek udziału w n iedozwolonym porozumieniu . (177) Ustalając wysokość nakładanych kar pieniężnych, Prezes UOKiK kieruje się wytycznymi zawartymi w art. 111 uokk oraz ich wykładnią przedstawioną w „Wyjaśnieniach dotyczących ustalania kar pieniężnych w sprawach związanych z narusze niem zakazu praktyk ograniczających konkurencję” z grudnia 2015 r. 8 (178) Prezes UOKiK nie jest związany swoimi dotychczasowymi decyzjami, w których nałożono kary pieniężne. Zgodnie z zasadą indywidualizacji kary jest ona określana indywidualnie w każdej sprawi e przy uwzględnieniu wszystkich jej istotnych okoliczności oraz celów polityki karania Prezesa UOKiK. 9 (179) Zgodnie z art. 111 ust. 1 uokk Prezes UOKiK, ustalając wysokość nakładanych kar pieniężnych, uwzględnia w szczególności okoliczności naruszenia przepisów tej ustawy oraz uprzednie naruszenie przepisów ustawy, a także okres, stopień oraz skutki rynkowe naruszenia przepisów ustawy, przy czym stopień naruszenia Prezes UOKiK ocenia biorąc pod uwagę okoliczności dotyczące natury naruszenia, działalności przedsiębiorcy, która stanowiła przedmiot naruszenia oraz specyfiki rynku, na którym doszło do naruszenia. (180) Zgodnie z ww. Wyjaśnieniami p odst awą obliczenia wysokości kary pieniężnej jest obrót w rozumieniu z art. 106 ust. 3 uokk za ostatni rok, w którym stosowana była praktyka ograniczająca konkurencję. W przedmiotowej sprawie ostatnie przetargi, w których zidentyfikowano realizację założeń zmo wy (przetarg Zespołu Szkół w Woli Dębińskiej 8 https://www.uokik.gov.pl/wyjasnienia_i_wytyczne.php 9 Wyrok Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2019 r., sygn. akt I NSK 7/18 22 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie Pl. Szczepański 5 < 31 - 011 Kraków tel. 12 421 75 79 < faks 12 421 74 98 krakow@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl i przetarg Gminy Wojnicz) zostały przeprowadzone w 2017 r., a zatem podstawę wyliczenia kary stanowi obrót osiągnięty przez przedsiębiorców w 2017 r . (181) Magdalena Jakubas osiągnęła w 2017 r. obrót w wysokości [  ] , Krystyna Jakubas [  ] , a Marek Jakubas [  ] . Powyższe kwoty stanowią podstawę wyliczenia kary. (182) Wyjściowa kwota kary jest ustalana jako wartość procentowa relewantnego obrotu. Wielkość wartości procentowej jest uzależniona od natury (powagi) naruszenia. Ze w zględu na kryterium natury naruszenia Prezes UOKiK wyróżnia trzy rodzaje naruszeń: bardzo poważne, poważne i pozostałe. Zmow y przetargow e zawierane pomiędzy konkurentami zaliczan e są przez Prezesa UOKiK do kategorii naruszeń bardzo poważnych , dla których kwota wyjściowa kar jest określona w przedziale od powyżej 1% do 3% obrotu. (183) W przedmiotowej sprawie kwoty wyjściowe będące podstawą dla ustalenia wysokości kar nałożonych na Magdalenę Jakubas, Krystynę Jakubas i Marka Jakubasa zostały ustal one odpowiednio na poziomie: [  ] , [  ] i [  ] obrotu osiągniętego w 2017 r. Kwota wyjściowa dla wyliczenia kary została zatem przyjęta na poziomie: (1) 76 362 , 52 zł dla Magdaleny Jakubas , (2) 9 532 , 96 zł dla Krystyny Jakubas i (3) 5 489 , 6 0 zł dla Marka Jakubasa . (184) W dalszej kolejności Prezes UOKiK rozważył specyfikę rynku, na jakim doszło do naruszenia konkurencji, działalności przedsiębiorc ów , a także skutki rynkowe naruszenia. Kara powinna być bowiem tym większa, im większe jest natężenie negatywnych efektów związanych z naruszeniem prawa konkurencji. (185) Prezes UOKiK uwzględnił zatem fakt, że rynki dowozu uczniów do szkół są rynkami konkurencyjnymi, na których działa wielu przedsiębiorców, co potwierdza znaczna liczba ofert złożonych w opisanych w decyzji przetargach. (186) Z drugiej strony Prezes UOKiK uwzględnił faktyczne wprowadzenie porozumienia w życie, poprzez realizację określonego zachowania w trakcie przetargów, a także negatywne skutki dla organizatorów przetargów, którzy kilkukrotnie wybrali oferty nie będące najkorzystniejszymi cenowo w świetle pierwotnego rozstrzygnięcia. (187) Na tym etapie Pre zes UOKiK dodatkowo rozważy ł, czy na wysokość kary powinna mieć wpływ dysproporcja obrotu związanego ze świadczeniem usług dowozu uczniów do szkół i całkowitego obrotu przedsiębiorców. W 2017 r. najniższy udział obrotu z praktyki w całkowitym obrocie wystą pił u Magdaleny Jakubas i wynosił [  ] . W świetle stosowanej przez Prezesa UOKiK metodologii ustalania kar dysproporcje w takiej wielkości nie są dostateczne dla obniżenia kary. (188) Wobec powyższego na etapie analizy specyfiki rynku i działalności przedsiębiorc ów oraz skutków rynkowych naruszenia zostały uwzględnione następujące okoliczności: konkurencyjny charakter rynku, faktyczne wprowadzenie porozumienia w życie i negatywne skutki porozumienia , co w ocenie Prezesa UOKiK uzasadnia podwyższenie kwot bazowych na tym etapie kalkulacji kary w stosunku do każdego z przedsiębiorców o 10% , tj. do kwot: 83 99 8 , 77 zł (Magdalena Jakubas), 10 486 , 16 zł (Krystyna Jakubas) i 6 038 , 56 zł (Marek Jakubas). (189) W kolejnym etapie rozważono okres naruszenia. Długotrwałość stosowania praktyki ograniczającej konkurencję prowadzi do zwielokrotnienia jej negatywnych skutków, w szczególności wpływa na wysokość korzyści uzyskiwanych przez przedsiębiorcę dopuszczającego się naruszenia lub szkód po noszonych przez innych uczestników rynku. Zgodnie ze stosowaną przez Prezesa UOKiK metodologią, długotrwałość stosowania praktyki i związane z nią zwielokrotnienie negatywnych skutków praktyki, 23 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie Pl. Szczepański 5 < 31 - 011 Kraków tel. 12 421 75 79 < faks 12 421 74 98 krakow@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl powinno zostać odzwierciedlone w wysokości nakładanej na przed siębiorcę sankcji. W tym celu Prezes UOKiK może zwiększyć kwotę wyjściową w przypadku porozumień ograniczających konkurencję maksymalnie o 200%. (190) Ustalając wartość podwyższenia kary z uwagi na okres naruszenia w przedmiotowej sprawie Prezes UOKiK miał na u wadze, że porozumienie trwało od 2014 r. do 2017 r. W tym okresie uczestnicy porozumienia wpływali na wyniki przetargów na usługi dowozu uczniów do szkół w czterech kolejnych latach szkolnych, tj. 2014/2015, 2015/2016, 2016/2017 i 2017/2018. W sześciu przy padkach zdołali doprowadzić do podwyższenia ceny zamówienia , przez co odnieśli dodatkowe korzyści, zaś zamawiający poniósł wyższe koszty. Mając to na uwadze w odniesieniu do każdej ze stron postępowania postanowiono podwyższyć wysokość kary ustaloną na poprzednim etapie o 8 0% , tj. do kwot : 151 197 , 7 9 zł (Magdalena Jakubas), 1 8 875 , 2 6 zł (Krystyna Jakubas) i 10 869 , 4 1 zł (Marek Jakub as). (191) Następnie zostały rozważone okoliczności łagodzące i obciążające, które wystąpiły w sprawie. (192) Zgodnie z art. 111 ust. 3 pkt 1 uokk okolicznościami łagodzącymi są w szczególności: dobrowolne usunięcie skutków naruszenia, zaniechanie stosowania zakazan ej praktyki przed wszczęciem postępowania lub niezwłocznie po jego wszczęciu, podjęcie z własnej inicjatywy działań w celu zaprzestania naruszenia lub usunięcia jego skutków oraz współpraca z Prezesem UOKiK w toku postępowania, bierna rola przedsiębiorcy w naruszeniu zakazu oraz działanie pod przymusem. (193) Z ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, że wystąpiła jedna przesłanka łagodzącą, tj. zaniechanie stosowania zakazanej praktyki przed wszczęciem postępowania. (194) Zgodnie z art. 111 ust. 4 pkt 1 uokk okol icznościami obciążającymi są: rola lidera lub inicjatora porozumienia, przymuszenie, wywieranie presji, umyślność naruszenia, czy też dokonanie uprzednio podobnego naruszenia . (195) Ustalony stan faktyczny sprawy potwierdza jedn ą okoliczność obciążając ą , tj. umy ślność naruszenia, która została omówiona na początku rozdziału 3 . (196) W sprawie wystąpiła zatem jedna okoliczność łagodząca (zaniechanie praktyki przed wszczęciem postępowania antymonopolowego) oraz jedna obciążająca (umyślność). Po rozważeniu ich wagi Prezes UOKiK postanowił o podwyższeniu kary na tym etapie jej ustalania w obec każdego z uczestników zmowy o 10% , tj. do wysokości: 166 318 zł , (Magdalena Jakubas), 20 763 zł (Krystyna Jakubas) i 11 956 zł (Marek Jakubas). (197) W ostatniej kolejności Prezes UOKiK rozważył, czy ewentualne dysproporcje pomiędzy wysokością kar a możliwy mi do oszacowania (rzeczywistymi lub potencjalnymi) korzyściami stron postępowania wynikającym z naruszenia , uzasadniają zmianę kar . (198) W przedmiotowej sprawie r zeczywista korzyść wynikająca z naruszenia może zostać ustalona jako kwota, o jaką przedsiębiorcy swoimi zachowaniami podwyższyli cenę poszczególnych zamówień. Wynosi ona łącznie 104 410,35 zł (40 001,40 zł w przetargach Zespołu Szkół w Woli Dębińskiej, 21 488 zł w przetar gach Gimnazjum w Zaborzu, 10 724,97 zł w przetargu Gminy Nowy Wiśnicz, 18 070 zł w przetargu Gminy Łapsze Niżne i 14 125,98 zł w przetargu gminy Wojnicz). Z kolei łączna wysokość nakładanych kar wynosi 1 99 037 zł. W ocenie Prezesa UOKiK nałożenie na uczes tników zmowy kary w granicach dwukrotności rzeczywistych korzyści z praktyki stanowi adekwatną sankcję zapewniającą realną odczuwalność kary i realizację jej funkcji, przy jednoczesnym poszanowaniu zasady proporcjon alności. 24 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie Pl. Szczepański 5 < 31 - 011 Kraków tel. 12 421 75 79 < faks 12 421 74 98 krakow@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (199) Kary w powyżej ustalonych wysokościach mieszczą się w ustawo wym limicie 10% obrotu osiągniętego przez przedsiębiorc ów w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary (2019 r.) . Wynosi on dla: Magdaleny Jakubas [  ] (obrót w 2019 r. - [  ] ), Krystyny Jakubas [  ] (obrót w 2019 r. – [  ] ), Marka Jakubasa [  ] zł (obrót w 2019 r. [  ] ). Kary stanowią zatem odpowiednio [  ] , [  ] i [  ] obrotu osiągniętego przez poszczególnych przedsiębiorców w 2019 r. 4. K OSZTY POSTĘPOWANIA (200) Zgodnie z art. 80 uokk Prezes UOKiK rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. Zgodnie z art. 77 ust. 1 uokk, jeżeli w wyniku postępowania stwierdzono naruszenie jej przepisów, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Zgodnie z art. 263 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 20 20 r. poz. 256 , z późn. zm.), do kosztów postępowania zalicza się m.in. koszty doręcze nia stronom pism urzędowych. Zgodnie z art. 264 § 1 ww. Kodeksu postępowania administracyjnego, jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustala w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. (201) W związku z faktem, że w wyniku postępowania zakończonego przedmiotową decyzją stwierdzono naruszenie przepisów uokk, jego koszty obciążają strony postępowania . Na koszty postępowania składają się wydatki związane z prowadzoną w jego toku korespondencją w kwocie 23 zł względem każdego z przedsiębiorców . P OUCZENIA (202) Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2019 r. poz. 369, z późn. zm.) karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji na rachunek bankowy UOKiK: NBP O/O Warszawa Nr 51 1010 1010 00 78 7822 3100 0000 (203) Koszty postępowania należy wpłacić w tym samym terminie na ten sam rachunek. (204) Zgodnie z art. 81 ust. 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zw. z art. 479 28 § 2 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, z późn. zm.) od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie miesiąca od dnia dor ęczenia decyzji. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem Prezesa UOKiK (Delegatura UOKiK w Krakowie, 31 - 011 Kraków, Plac Szczepański 5). (205) W przypadku kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach, zgodnie z art. 81 ust. 5 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zw. z art. 479 32 ww. Kodeksu postępowania cywilnego oraz art. 264 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2020 r. poz. 256 , z późn. zm.) w zw . z art. 83 ww. ustawy o ochronie konkurencji i kon sumentów, przysługuje zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodnia od dnia doręczenia tej decyzji. Zażalenie wnosi się za pośrednictwem Prezesa UOKiK (Delegatura UOKiK w Krakowie, 31 - 011 Kraków, Pla c Szczepański 5). (206) Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 9 w zw. z art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 20 20 r. poz. 7 5 5, z późn. zm.), odwołanie od decyzji Prezesa UOKiK podlega opłacie stałej w kwocie 1000 zł, a zażalenie na postanowienie Prezesa UOKiK - w kwocie 500 zł. (207) Zgodnie z art. 102 ust. 1 ww. ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, zwolnienia od kosztów sądowych może się domagać osoba fizyczna, jeżeli złoży oświadczenie, z które go wynika, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie 25 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie Pl. Szczepański 5 < 31 - 011 Kraków tel. 12 421 75 79 < faks 12 421 74 98 krakow@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl i rodziny lub ich poniesienie narazi ją na taki uszczerbek. Zgodnie z art. 105 ust. 1 zd. 1 tej ustawy wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych należy zgłosić na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. (208) Stosownie do treści art. 117 § 1, § 2 i § 4 zd. 1 ww. Kodeksu postępowania cywilnego, strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub częś ci, może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Osoba fizyczna, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego strona zgłasza wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych lub osobno, na piśmie lub ust nie do protokołu, w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury UOKiK w Krakowie Waldemar Jurasz