RKR-14/2013

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKIK W KRAKOWIE Pl. Szczepański 5, 31-011 Kraków Tel./fax (0-12) 421-75-79, 421-74-98, E-mail: krakow@uokik.gov.pl RKR-61-19/13/MS-8/2013 Kraków, dn. 4 lipca 2013r. DECYZJA Nr RKR – 14/2013 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 w związku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu – wszczętego z urzędu - postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów bezprawne, godzące w interesy konsumentów działania przedsiębiorcy Zakłady Komunalne Sp. o.o. z siedzibą w Rabce-Zdroju pod zarzutem stosowania, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów polegających na stosowaniu we wzorcach umowy pod nazwą: a) „Umowa nr …/2013”, b) „Umowa nr …/2012”, c) „Umowa nr …/2013 Skomielna Biała”, d) „Umowa nr …/2012 Skomielna Biała” oraz e) „Umowa użyczenia pojemników na wywóz odpadów komunalnych segregowanych i niesegregowanych” postanowień umownych wpisanych na podstawie art. 479 45 k.p.c. do Rejestru postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone, tj. postanowień o treści: 1. „W przypadku zmiany wysokości stawki podatku VAT, cena świadczenia usługi ulega automatycznie zmianie z dniem wejścia w życie odpowiednich przepisów poprzez doliczenie do kwoty netto nowej stawki podatku VAT. Powyższa zmiana nie wymaga aneksu do umowy na co strony niniejszym wyrażają zgodę.” (§ 3 ust. 4 wzorca a, b, c oraz d); 2. „W przypadku powstania opóźnienia w płatności przekraczającego okres 30 dni, Zleceniobiorcy przysługuje prawo zaprzestania dalszego świadczenia usługi i wycofania pojemników bez odrębnych powiadomień.” (§ 4 ust. 3 wzorca a oraz b), 3. „W przypadku uszkodzenia, zniszczenia lub kradzieży pojemnika zleceniodawca jest zobowiązany do pokrycia kosztów zakupu pojemnika w terminie 14 dni od stwierdzenia prze zleceniobiorcę powyższego faktu” (§ 5 ust. 2 wzorca a, b) albo w brzmieniu „W przypadku uszkodzenia, zniszczenia lub kradzieży pojemnika biorący w użyczenie jest zobowiązany do pokrycia kosztów zakupu pojemnika w terminie 14 dni od stwierdzenia prze zleceniobiorcę powyższego faktu” (§ 6 ust. 1 wzorca e); 4. „W przypadku braku pisemnego zgłoszenia zmiany adresu, adresem do doręczeń wszelkiej korespondencji jest adres podany przez Zleceniodawcę. Korespondencję 2 doręczoną pod wskazany adres uznaje się za dostarczoną do Zleceniodawcy.” (§ 12 ust. 3 wzorca a oraz b); 5. „Wszelkie spory, powstałe w związku z zawarciem, wykonywaniem i rozwiązaniem na jakiejkolwiek podstawie niniejszej umowy rozstrzygane będą przez sąd powszechny właściwy dla siedziby Zleceniobiorcy.” (§ 15 wzorca a, b oraz § 15 wzorca c i d); 6. „Właściwym do rozstrzygania sporów mogących wyniknąć w wyniku realizacji niniejszej umowy jest Sąd Powszechny właściwy dla siedziby użyczającego” (§ 9 wzorca e). oraz stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 30 czerwca 2013r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu – wszczętego z urzędu - postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na przedsiębiorcę Zakłady Komunalne Sp. o.o. z siedzibą w Rabce-Zdroju, karę pieniężną w wysokości 5.224 zł (słownie: pięć tysięcy dwieście dwadzieścia cztery) z tytułu naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i ust 2 pkt 1 w/w ustawy w zakresie opisanym w pkt I sentencji niniejszej decyzji, płatną do budżetu państwa. IV. Na podstawie art. 77 ust. 1 i art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331z późn. zm.) oraz art. 263 § 1 i art. 264 § 1 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie (…) oraz stosownie art. 33 ust. 6 oraz § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu – wszczętego z urzędu - postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, obciąża się przedsiębiorcę Zakłady Komunalne Sp. o.o. z siedzibą w Rabce-Zdroju kosztami opisanego na wstępie postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowiązuje się tego przedsiębiorcę do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w kwocie 26 zł (słownie: dwadzieścia sześć) w terminie 14 dni od uprawomocnienia się decyzji. UZASADNIENIE W dniu 7.10.2011r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - zwany dalej „Prezesem UOKIK” – wszczął z urzędu postępowanie wyjaśniające mające na celu 3 wstępne ustalenie, czy warunki umów zawieranych w obrocie z konsumentami przez przedsiębiorcę Zakłady Komunalne Sp. o.o. z siedzibą w Rabce-Zdroju - zwanego dalej „Spółką” - nie naruszają chronionych prawem interesów konsumentów, tj. czy są zgodne z przepisami ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) – zwanej dalej „ustawą o ochronie (…)” oraz przepisami kodeksu cywilnego dotyczącymi wzorców umów. W toku postępowania ustalono, że Spółka świadczy usługi komunalne , w tym wywozu odpadów stałych z terenu gminy Rabka Zdrój i gmin ościennych oraz dokonano analizy wzorców umów wywozu odpadów stałych stosowanych przez nią w obrocie z konsumentami. Przeprowadzona analiza wykazała, że stosowane przez Spółkę w obrocie z konsumentami wzorce umowy pod nazwą: a) „Umowa nr …/2013”, b) „Umowa nr …/2012”, c) „Umowa nr …/2013 Skomielna Biała”, d) „Umowa nr …/2012 Skomielna Biała” oraz e) „Umowa użyczenia pojemników na wywóz odpadów komunalnych segregowanych i niesegregowanych” zawierają postanowienia, które zostały wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. – zwanego dalej „Rejestrem”. Stosowanie tych postanowień może stanowić naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jako bezprawne działanie przedsiębiorcy. Mając powyższe na uwadze, postanowieniem nr RKR-76/2013 z dnia 7.03.2013r. Prezes UOKIK wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Zakłady Komunalne Sp. o.o. z siedzibą w Rabce-Zdroju, praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…), polegającej na stosowaniu w umowach stosowanych przez tego Przedsiębiorcę postanowień umownych wpisanych na podstawie art. 479 45 k.p.c. do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Odpowiadając zarzuty postawione w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania, Spółka Przedsiębiorca w pismach z dnia 20.03.2013r. oraz 24.04.2013r. potwierdziła fakt stosowanie kwestionowanych postanowień w umowach zawieranych z konsumentami. Poinformowała, że dokonała zmiany stosowanych wzorców umowy w ten sposób, że kwestionowane postanowienia zostały wykreślone albo zmienione w taki sposób, że utraciły one swoją abuzywność. Dla potwierdzenia powyższego oświadczenia Spółka dołączyła do pisma z dnia 20.03.2013r. zmienione w powyższy sposób wzorce umowy oraz – do pisma z dnia 24.04.2013r. – kopię umowy zawartej z konsumentem w dniu 8.04.2013r. z wykorzystaniem zmienionego wzorca umowy. Spółka podniosła również, że od 1 lipca 2013r. wchodzą w życie nowe zasady odbioru odpadów komunalnych. Zgodnie z tymi zasadami – wprowadzonymi ustawą z dnia 1 lipca 2011r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 152, poz. 897) – dotychczasowe umowy zawarte z konsumentami, będącymi właścicielami lub posiadaczami nieruchomości, zostały wypowiedziane do końca marca z terminem wypowiedzenia na dzień 30 czerwca 2013r. Natomiast od 1 lipca 2013r. właściciele lub posiadacze nieruchomości, w tym konsumenci, są zobowiązani do składania deklaracji, które będą podstawą ustalenia przez Radę Miasta opłat za odbiór odpadów. Opłaty te mają charakter opłat publicznoprawnych i pobierane są w trybie przepisów ustawy z dnia 4 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.). Odpady – zgodnie z nowymi zasadami - są odbierane przez przedsiębiorców wybranych przez gminę i w związku z tym nie są już zawierane umowy na wywóz odpadów komunalnych. Postanowieniem RKR-77/2013 z dnia 7.03.2013r. Prezes UOKIK z urzędu zaliczył w poczet dowodów materiały uzyskane w trakcie wymienionego wyżej postępowania wyjaśniającego sygn. akt RKR-405-5/13/MS. Prezes UOKIK ustalił następujący stan faktyczny: Spółka wykonuje działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Krajowego Rejestru Sadowego pod nr KRS 0000156990. Zakres prowadzonej przez niego działalności gospodarczej obejmuje świadczenie usług komunalnych dla mieszkańców Rabka Zdrój i gmin ościennych, w tym świadczenie usług wywozu odpadów stałych. W kontaktach z klientami, w tym konsumentami Spółka posługiwała się wzorcami umowy pod nazwą: a) „Umowa nr …/2013”, b) „Umowa nr …/2012”, c) „Umowa nr …/2013 Skomielna Biała”, d) „Umowa nr …/2012 Skomielna Biała” oraz e) „Umowa użyczenia pojemników na wywóz odpadów komunalnych segregowanych i niesegregowanych” Umowy z konsumentami były zawierane w formie pisemnej. We wszystkich przypadkach doręczane klientom, w tym konsumentom, wzorce umów były sporządzane przez Spółkę przed zawarciem umowy i zawierały gotowe jednolite postanowienia. Oznacza to, iż Spółka stosowała w obrocie konsumenckim wzorce umów. Ustalono, że dotychczasowe umowy zawarte z konsumentami, będącymi właścicielami lub posiadaczami nieruchomości, zostały wypowiedziane do końca marca z terminem wypowiedzenia na dzień 30 czerwca 2013r. Natomiast od 1 lipca 2013r. obowiązują nowe zasady zagospodarowywania odpadów wprowadzone znowelizowana ustawą z dnia 13 września 1996r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2012r. poz. 391 z późn. zm.). Stosownie do przepisów tej ustawy właściciele lub posiadacze nieruchomości, w tym konsumenci, zostali zobowiązani do złożenia deklaracji, które będą podstawą ustalenia przez Radę Miasta opłat za odbiór i utylizację odpadów. Opłaty te mają charakter opłat publicznoprawnych i pobierane są w trybie przepisów Ordynacji podatkowej. Odpady – zgodnie z nowymi zasadami - są odbierane przez przedsiębiorców wybranych przez gminę i w związku z tym nie są już zawierane umowy na wywóz odpadów komunalnych. Analiza wskazanych wyżej dokumentów pozwoliła na postawienie Spółce zarzutu naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, poprzez zamieszczenie w w/w wzorcach umowy postanowień o następującej treści: 1. „W przypadku zmiany wysokości stawki podatku VAT, cena świadczenia usługi ulega automatycznie zmianie z dniem wejścia w życie odpowiednich przepisów poprzez doliczenie do kwoty netto nowej stawki podatku VAT. Powyższa zmiana nie wymaga aneksu do umowy na co strony niniejszym wyrażają zgodę.” (§ 3 ust. 4 wzorca a, b, c 5 oraz d); 2. „W przypadku powstania opóźnienia w płatności przekraczającego okres 30 dni, Zleceniobiorcy przysługuje prawo zaprzestania dalszego świadczenia usługi i wycofania pojemników bez odrębnych powiadomień.” (§ 4 ust. 3 wzorca a oraz b), 3. „W przypadku uszkodzenia, zniszczenia lub kradzieży pojemnika zleceniodawca jest zobowiązany do pokrycia kosztów zakupu pojemnika w terminie 14 dni od stwierdzenia prze zleceniobiorcę powyższego faktu” (§ 5 ust. 2 wzorca a, b) albo w brzmieniu „W przypadku uszkodzenia, zniszczenia lub kradzieży pojemnika biorący w użyczenie jest zobowiązany do pokrycia kosztów zakupu pojemnika w terminie 14 dni od stwierdzenia prze zleceniobiorcę powyższego faktu” (§ 6 ust. 1 wzorca e); 4. „W przypadku braku pisemnego zgłoszenia zmiany adresu, adresem do doręczeń wszelkiej korespondencji jest adres podany przez Zleceniodawcę. Korespondencję doręczoną pod wskazany adres uznaje się za dostarczoną do Zleceniodawcy.” (§ 12 ust. 3 wzorca a oraz b); 5. „Wszelkie spory, powstałe w związku z zawarciem, wykonywaniem i rozwiązaniem na jakiejkolwiek podstawie niniejszej umowy rozstrzygane będą przez sąd powszechny właściwy dla siedziby Zleceniobiorcy.” (§ 15 wzorca a, b oraz § 15 wzorca c i d); 6. „Właściwym do rozstrzygania sporów mogących wyniknąć w wyniku realizacji niniejszej umowy jest Sąd Powszechny właściwy dla siedziby użyczającego” (§ 9 wzorca e). W tym miejscu należy zauważyć, iż do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone zostało wpisane, na podstawie art. 479 45 k.p.c ., postanowienie, które jest tożsame z przedmiotową klauzulą zakwestionowaną przez Prezesa UOKIK. Ad 1. - „ Do ceny netto zostanie doliczony podatek VAT zgodnie z obowiązującymi przepisami. Na dzień podpisania umowy stawka podatku VAT na lokal mieszkalny wynosi 7%, a na garaż i miejsce parkingowe 22%. W przypadku zmiany stawki podatku VAT nastąpi odpowiednia zmiana ceny.” (wpis nr 885 dokonany na podstawie wyroku SOKIK z dnia 18.05.2005r. sygn. akt XVII Amc 86/03), - „Strony oświadczają, że ustalona pomiędzy nimi cena przedmiotu umowy uwzględnia obecnie obowiązujące stawki podatku VAT od sprzedaży lokali, wobec czego gdyby stawki te uległy zmianie, cena przedmiotu umowy ulegnie zmianie proporcjonalnie do zmiany stawek podatku VAT. Ponadto, w przypadku wprowadzenia lub zmian stawek innych podatków lub danin publicznoprawnych o charakterze cenotwórczym, a związanych z budownictwem, ewentualny wzrost ceny z tego tytułu pokryje Nabywca." (wpis nr 1386 dokonany na podstawie wyroku SOKIK z dnia 5.12.2006r., sygn. akt XVII Amc 126/05), Ad 2. - „W przypadku zwłoki w opłacie abonenckiej Usługodawca zastrzega sobie prawo zawieszenia świadczenia usług wymienionych w § 1 bez dodatkowego powiadomienia Abonenta i uaktywnić usługę po uregulowaniu przez Abonenta zaległej należności wraz z naliczonymi umownymi odsetkami oraz opłatą za ponowną aktywację w kwocie 60 zł brutto.” (wpis nr 635 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 19.04.2005r., sygn. akt XVII Amc 23/05), - „Towarzystwo może również odstąpić od niniejszej umowy ze skutkiem natychmiastowym w przypadku, gdy Partycypant opóźni się powyżej 14 dni z wpłatą: a) którejkolwiek z rat określonych w par. 2 pkt. 3; b) dopłaty wynikającej z par. 2 pkt. 4; c) 6 odsetek określonych w par. 2 pkt. 7.” (wpis nr 1350 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 31.10.2007r., sygn. akt XVII Amc 90/07), - „Niedokonanie w ustalonym terminie wpłaty należności za imprezę będzie skutkowało skreśleniem Uczestnika z listy stałej lub rezygnacji na warunkach rezygnacji z przyczyn należących po stronie Protea Travel Services.” (wpis nr 1876 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 26.11.2009r., sygn. akt XVII Amc 343/09), Ad 3. - „Usługobiorca bierze pełną odpowiedzialność za pojemniki. W przypadku ich zaginięcia, zniszczenia lub spalenia zobowiązuje się wyposażyć nieruchomość w nowe urządzenie do zbierania odpadów” (wpis nr 3745 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 28.06.2012r., sygn. akt XVII Amc 1371/12), Ad 4. - „W przypadku zmiany adresu, każda ze stron zobowiązana jest niezwłocznie pisemnie powiadomić o tym drugą stronę. W przypadku nie powiadomienia o zmianie adresu, korespondencja kierowana na ostatni znany adres będzie uznawana za skutecznie doręczoną.” (wpis nr 1207 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 1604.2007r., sygn. akt XVII Amc 43/06), - „Oświadczenia i zawiadomienia Activ Investment przesłane Kupującemu na podany adres do korespondencji uważa się za skutecznie doręczone. Kupujący zobowiązany jest w trakcie trwania niniejszej Umowy do natychmiastowego zawiadomienia Activ Investment o każdej zmianie adresu swego miejsca zamieszkania, pod rygorem uznania za skutecznie doręczone oświadczeń i zawiadomień Activ Investment przesłanych Kupującemu na adres wskazany w niniejszej umowie.” (wpis nr 1482 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 20.05.2008r., sygn. akt XVII Amc 107/07), Ad 5 i 6. - „Spory, mogące wyniknąć na tle realizacji niniejszej umowy będą rozstrzygane prze sąd właściwy dla siedziby Wykonawcy” (wpis nr 784 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 24.04.2006r., sygn. akt XVII Amc 107/04). - „Spory wynikające z wykonania tej umowy rozstrzygać będzie Sąd właściwy dla siedziby spółki.” (wpis nr 1007 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 23.11.2006r., sygn. akt XVII Amc 156/05), Mając powyższe ustalenia na uwadze Prezes UOKIK zważył, co następuje: Treść art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) ogranicza zastosowanie jej przepisów wyłącznie do ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów, podejmowanej w interesie publicznym. Oznacza to, że warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców - naruszając jej przepisy – stanowią potencjalne zagrożenie interesu publicznego. Niniejsze postępowanie dotyczy treści wzorców umowy stosowanych przez Spółkę wobec nieograniczonego kręgu adresatów, tj. wszystkich zainteresowanych ich treścią aktualnych i potencjalnych klientów Spółki, którym - na gruncie art. 4 ust. 11 ustawy o ochronie (…) - przysługuje status konsumenta. 7 Zdaniem Prezesa UOKIK rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą albo mogli być klientami Spółki. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów, co oznacza, iż każde naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa UOKIK działań przewidzianych w ustawie o ochronie (...). W tym stanie rzeczy przyjąć należy, iż do oceny stanu faktycznego niniejszej sprawy zastosowanie mają przepisy w/w ustawy, a dotyczące jej postępowanie prowadzone było w interesie publicznym. Stosownie do treści art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) – „przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy”. Aby możliwe było zatem stwierdzenie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, niezbędne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: 1. działania przedsiębiorcy winny mieć bezprawny charakter, tzn. być sprzeczne z prawem, tj. przepisami określonych aktów prawnych a także sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami, a jednocześnie 2. działania te muszą naruszać zbiorowe interesy konsumentów. Odnosząc się do pierwszej z przesłanek art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…), tj. bezprawności działań przedsiębiorcy, stwierdzić należy, iż bezprawność rozumie się jako sprzeczność zachowania danego podmiotu z przepisami prawa oraz zasadami współżycia społecznego. Chodzi tu mianowicie o sprzeczność z szeroko rozumianym porządkiem prawnym, jako całością. Bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tzn. niezależnym od wystąpienia szkody, czy zaistnienia zamiaru po stronie podmiotu dopuszczającego się działań bezprawnych. Podkreślenia wymaga okoliczność, że przepisy w/w ustawy o ochronie (…) nie definiują pojęcia bezprawności działań przedsiębiorcy, na co zwrócił uwagę SOKiK w wyroku z dnia 23.06.2006r. (sygn. akt XVIII Ama 32/05), stwierdzając, iż art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (…) z 15 grudnia 2000r. – którego odpowiednikiem w ustawie o ochronie (…) z dnia 16 lutego 2007r. jest art. 24 ust. 2 – nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw, gdyż dopiero na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. Niemniej jednak, ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w jednym przypadku wprost identyfikuje działanie przedsiębiorcy jako bezprawne – mianowicie, działanie polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do Rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK, co SOKIK potwierdził w innym wyroku z dnia 25.03.2004r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), stwierdzając, że można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny zawierający postanowienia o treści już wpisanej do Rejestru stanowi wystarczającą przesłankę do stwierdzenia bezprawności działania tego przedsiębiorcy. Do stwierdzenia praktyki, określonej w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, iż przedsiębiorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zostały wpisane do prowadzonego przez Prezesa UOKIK Rejestru. Pokreślenia 8 wymaga, że wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 — 479 45 k.p.c.) dokonuje się niezależnie od tego, czy postanowienia wzorca były, czy też nie były zastosowane przy konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie — Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do Rejestru. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w Rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do Rejestru oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych, tj. stosowanych także przez innych przedsiębiorców. Prezes UOKIK może stwierdzić stosowanie przez przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na posługiwaniu się postanowieniem wzorca umownego, które zostało wpisane do Rejestru, bez względu na to, czy wpis dotyczy tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu jest prowadzone postępowanie, czy też nie. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2.12.2005r. (sygn. akt VI ACa 760/05) wskazał, że zgodnie z art. 23 a ust. 2 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 z późń. zm.) praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest posługiwanie się postanowieniem wpisanym do Rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do Rejestru powstał w związku ze stosowaniem wzorca umowy przez ten podmiot, co do którego bada się stosowanie praktyki. Sąd wskazał też, że naruszenie interesów konsumentów może nastąpić w wyniku działań podmiotów, które stosują klauzule abuzywne wpisane do Rejestru, przy czym wpis do Rejestru związany jest z działaniami innych kontrahentów konsumentów. Analogicznie orzekł Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 29.09.2005r. (sygn. akt VI ACa 381/05), gdzie powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19.12.2003r. (sygn. akt III CZP 95/03), stwierdził, że wyrok uwzględniający powództwo przez uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 k.p.c., od chwili wpisania do odpowiedniego Rejestru, skutek także wobec osób trzecich. Zgodnie ze stanowiskiem SOKiK wyrażonym w wyroku z dnia 25.05.2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, iż określona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do Rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, że mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie dwóch klauzul powinien być zatem zamiar, cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy można uznać za tożsame. Takie stanowisko zajął także Sąd Najwyższy, który w uchwale z dnia 13.07.2006r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(...) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (...)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „(...) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a uokik [obecnie art. 24 – przyp. własny UOKIK] obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież 9 tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a uokik znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (...).” Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do Rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia wzorców umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Przedmiotem niniejszego postępowania jest wykazanie, że zakwestionowane przez Prezesa UOKIK zapisy wzorca umowy stosowane przez Spółkę przy świadczeniu usług wywozu odpadów komunalnych, są tożsame z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami SOKIK wymienionymi w niniejszej decyzji i wpisanych do Rejestru. Dodatkowo podkreślenia wymaga okoliczność, że większość postanowień wpisanych do Rejestru, które zostały wskazane w niniejszej decyzji oraz postanowienia wskazane w sentencji decyzji dotyczy świadczenia usług wywozu odpadów komunalnych lub innych usług świadczonych na rzecz konsumentów. W ocenie Prezesa UOKIK postanowienie wskazane w pkt I.1. sentencji decyzji o treści: „W przypadku zmiany wysokości stawki podatku VAT, cena świadczenia usługi ulega automatycznie zmianie z dniem wejścia w życie odpowiednich przepisów poprzez doliczenie do kwoty netto nowej stawki podatku VAT. Powyższa zmiana nie wymaga aneksu do umowy na co strony niniejszym wyrażają zgodę.” jest tożsame z treścią postanowień wpisanych do Rejestru pod pozycją 885 i 1386, które zostały wymienione powyżej w treści decyzji. Wszystkie te bowiem postanowienia - zarówno stosowane przez Spółkę, jak i powołane wyżej, wpisane do Rejestru - dotyczącą wzrostu cen usług świadczonych przez Spółkę spowodowanego waloryzacją, bądź zmianami wysokości stawki podatku VAT. Zgodnie z powszechnie przyjętym stanowiskiem doktryny (vide: E. Łętowska „Ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów. Komentarz”, CH BECK 2000, s. 108) i judykatury, w każdym przypadku zmiany ceny konsumentowi powinno przysługiwać z tego tytułu uprawnienie do odstąpienia od umowy bez konieczności ponoszenia jakichkolwiek dodatkowych obciążeń. Powyższa zmiana ceny obejmuje swoim zakresem zarówno zmiany spowodowane waloryzacją o wskazane w umowie wskaźniki, jak i zwiększeniem obciążeń podatkowych, w tym podatku VAT, co ma miejsce w niniejszej sprawie. Zasadność powyższego stanowiska w zakresie wzrostu cen spowodowanego zmianą stawki podatku VAT potwierdzają wyroki SOKIK uznające za niedozwolone następujące postanowienia: „Do ceny netto zostanie doliczony podatek VAT zgodnie z obowiązującymi przepisami. Na dzień podpisania umowy stawka podatku VAT na lokal mieszkalny wynosi 7%, a na garaż i miejsce parkingowe 22%. W przypadku zmiany stawki podatku VAT nastąpi odpowiednia zmiana ceny.” (vide: wyrok SOKIK z dnia 18.05.2005r. sygn. akt XVII Amc 86/03) oraz „Strony oświadczają, że ustalona pomiędzy nimi cena przedmiotu umowy uwzględnia obecnie obowiązujące stawki podatku VAT od sprzedaży lokali, wobec czego gdyby stawki te uległy zmianie, cena przedmiotu umowy ulegnie zmianie proporcjonalnie do zmiany stawek podatku VAT. Ponadto, w przypadku wprowadzenia lub zmian stawek innych podatków lub danin publicznoprawnych o charakterze cenotwórczym, a związanych z budownictwem, ewentualny wzrost ceny z tego tytułu pokryje Nabywca.” (vide: wyrok SOKIK z dnia 5.12.2006r., sygn. akt XVII Amc 126/05). W uzasadnieniu tego ostatniego wyroku SOKIK stwierdził, że „zakwestionowane postanowienie, w zakresie w jakim pozwala pozwanemu na podwyższenie ceny w przypadku wzrostu stawki podatku VAT, odzwierciedla niedozwoloną klauzulę umowną wskazaną przez ustawodawcę w art. 385³ pkt 2 k.c.” A zatem analizowane postanowienie jest tożsame z postanowieniami wpisanymi do Rejestru zarówno pod 10 względem treści, stanu faktycznego oraz rażąco narusza interesy konsumentów, jaki dobre obyczaje. Także postanowienie wskazane w pkt I.2. sentencji decyzji o treści: „W przypadku powstania opóźnienia w płatności przekraczającego okres 30 dni, Zleceniobiorcy przysługuje prawo zaprzestania dalszego świadczenia usługi i wycofania pojemników bez odrębnych powiadomień.” jest – zdaniem Prezesa UOKIK - tożsame z treścią postanowień wpisanych do Rejestru pod pozycją 635, 1350 oraz 1876, które zostały wymienione powyżej w treści decyzji. Zacytowane powyżej postanowienie umowne oraz wskazane postanowienia wpisane do Rejestru dotyczą sytuacji, w której po upływie określonego w umowie terminu zwłoki konsumenta w realizacji jego zobowiązań, jak np. zapłata za świadczone usługi Spółka uzyskuje prawo – bez konieczności uprzedniego wezwania konsumenta do spełnienia świadczenia i wyznaczenia dodatkowego terminu do jego spełnienia – zawieszenia lub zaprzestania świadczenia usług, niezależnie od możliwości naliczani odsetek za zwłokę. Tego rodzaju klauzule - tj. dopuszczające możliwość zaprzestania świadczenia usług albo rozwiązania umowy przez profesjonalistę wskutek zwłoki konsumenta w spełnieniu świadczenia pieniężnego bez uprzedniego wezwania do zapłaty – zostały przez SOKiK zakazane w odniesieniu do przedsiębiorców z różnych branż ze względu naruszenie dobrych obyczajów. Sąd uznał m.in. za niedozwolone następujące postanowienia umowne: „W przypadku zwłoki w opłacie abonenckiej Usługodawca zastrzega sobie prawo zawieszenia świadczenia usług wymienionych w § 1 bez dodatkowego powiadomienia Abonenta i uaktywnić usługę po uregulowaniu przez Abonenta zaległej należności wraz z naliczonymi umownymi odsetkami oraz opłatą za ponowną aktywację w kwocie 60 zł brutto.” (vide: wyrok SOKiK z dnia 19.04.2005r., sygn. akt XVII Amc 23/05), „Towarzystwo może również odstąpić od niniejszej umowy ze skutkiem natychmiastowym w przypadku, gdy Partycypant opóźni się powyżej 14 dni z wpłatą: a) którejkolwiek z rat określonych w par. 2 pkt. 3; b) dopłaty wynikającej z par. 2 pkt. 4; c) odsetek określonych w par. 2 pkt. 7.” (vide: wyrok SOKiK z dnia 31.10.2007r., sygn. akt XVII Amc 90/07) oraz „Niedokonanie w ustalonym terminie wpłaty należności za imprezę będzie skutkowało skreśleniem Uczestnika z listy stałej lub rezygnacji na warunkach rezygnacji z przyczyn należących po stronie Protea Travel Services.” (vide: wyrok SOKiK z dnia 26.11.2009r., sygn. akt XVII Amc 343/09). W tym stanie rzeczy należy uznać, że analizowane postanowienie narusza interesy konsumentów, umożliwiając Spółce działanie w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, a ponadto jest tożsame z postanowieniami wpisanym do Rejestru zarówno pod względem treści, jak i stanu faktycznego. W ocenie Prezesa UOKIK postanowienie wskazane w pkt I.3. sentencji decyzji o treści: „W przypadku uszkodzenia, zniszczenia lub kradzieży pojemnika zleceniodawca jest zobowiązany do pokrycia kosztów zakupu pojemnika w terminie 14 dni od stwierdzenia przez zleceniobiorcę powyższego faktu” (§ 5 ust. 2 wzorca a, b) albo w brzmieniu „W przypadku uszkodzenia, zniszczenia lub kradzieży pojemnika biorący w użyczenie jest zobowiązany do pokrycia kosztów zakupu pojemnika w terminie 14 dni od stwierdzenia prze zleceniobiorcę powyższego faktu” jest tożsame z treścią postanowienia wpisanego do Rejestru pod pozycją 3745, które zostało wymienione powyżej w treści decyzji. Wszystkie te bowiem postanowienia - zarówno stosowane przez Spółkę, jak i powołane wyżej, wpisane do Rejestru - dotyczącą obciążania konsumenta kosztami zakupu nowego pojemnika na śmieci w przypadku uszkodzenia, zniszczenia lub kradzieży pojemnika dostarczonego przez Spółkę. Bezsporne jest, że pojemniki stanowią własność Spółki, a konsument jest ich użytkownikiem, który odpowiada za ich ewentualne zagubienie, zniszczenie lub uszkodzenie. Do jego 11 odpowiedzialności zastosowanie znajdują także zastosowanie ogólne przepisy dotyczące odpowiedzialności za szkodę. Tytułem do występowania przez przedsiębiorcę przeciwko konsumentowi o naprawienie wyrządzonej szkody może być zarówno czyn niedozwolony (art. 415 k.c. i nast.), jak i niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania (art. 471 k.c. i nast.). Każde ewentualne roszczenie przedsiębiorcy o naprawienie szkody powinno jednak podlegać indywidualnej ocenie, z uwzględnieniem wszystkich występujących w sprawie okoliczności, w tym także przesłanek wyłączających odpowiedzialność konsumenta. Podkreślić należy, iż w każdym przypadku konsument może podnieść zarzuty egzoneracyjne, jak np. siła wyższa, wyłączna wina poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą konsument nie ponosi odpowiedzialności. Tymczasem Spółka w kwestionowanych postanowieniach wyłączyła a priori - tj. przed zaistnieniem ewentualnego zdarzenia – w każdym przypadku możliwość wyłączenia odpowiedzialności konsumenta za zniszczenie lub uszkodzenie pojemników, mimo że – zgodnie z doświadczeniem życiowym - zniszczenie lub uszkodzenie pojemników może nastąpić na skutek siły wyższej (pożar, powodzie), jak również na skutek działania pracowników Spółki podczas ładowania odpadów. Powyższe okoliczności wyłączają w świetle powołanych przepisów odpowiedzialność konsumenta za szkodę spowodowaną zniszczeniem lub uszkodzeniem pojemników. Analizowane postanowienie nie przewiduje jednak takiego wyłączenia, przez co narusza w sposób rażący interesy ekonomiczne konsumenta, który ponosi odpowiedzialność majątkową w każdym przypadku zniszczenia lub uszkodzeni pojemników, nawet jeżeli jest to spowodowane siłą wyższą lub działaniem osób działających w imieniu Spółki. Z tego względu SOKIK uznał postanowienie o analogicznej treści: „Usługobiorca bierze pełną odpowiedzialność za pojemniki. W przypadku ich zaginięcia, zniszczenia lub spalenia zobowiązuje się wyposażyć nieruchomość w nowe urządzenie do zbierania odpadów” (wyrok SOKiK z dnia 28.06.2012r., sygn. akt XVII Amc 1371/12) za niedozwolone z uwagi na sprzeczność z dobrymi obyczajami i rażące naruszenie interesów konsumentów. Również z tych powodów Prezes UOKIK uznał zakwestionowane postanowienia za tożsame z w/w postanowieniem wpisanym do Rejestru pod 3745, mimo pewnych różnic semantycznych. Również postanowienie wskazane w pkt I.4 sentencji decyzji o treści: „W przypadku braku pisemnego zgłoszenia zmiany adresu, adresem do doręczeń wszelkiej korespondencji jest adres podany przez Zleceniodawcę. Korespondencję doręczoną pod wskazany adres uznaje się za dostarczoną do Zleceniodawcy.” jest – w ocenie Prezesa UOKIK - tożsame z treścią postanowień wpisanych do Rejestru pod pozycją 1207 oraz 1482, które zostały wymienione powyżej w treści decyzji. Postanowienia te o treści: „W przypadku zmiany adresu, każda ze stron zobowiązana jest niezwłocznie pisemnie powiadomić o tym drugą stronę. W przypadku nie powiadomienia o zmianie adresu, korespondencja kierowana na ostatni znany adres będzie uznawana za skutecznie doręczoną.” (vide: wyrok SOKiK z dnia 16.04.2007r., sygn. akt XVII Amc 43/06) oraz „Oświadczenia i zawiadomienia Activ Investment przesłane Kupującemu na podany adres do korespondencji uważa się za skutecznie doręczone. Kupujący zobowiązany jest w trakcie trwania niniejszej Umowy do natychmiastowego zawiadomienia Activ Investment o każdej zmianie adresu swego miejsca zamieszkania, pod rygorem uznania za skutecznie doręczone oświadczeń i zawiadomień Activ Investment przesłanych Kupującemu na adres wskazany w niniejszej umowie.” (vide: wyrok SOKIK z dnia 20.05.2008r., sygn. akt XVII Amc 107/07) zostały uznane przez SOKIK za niedozwolone, albowiem Sąd podzielił w pełni stanowisko Prezesa UOKIK, że są one niedozwolonymi postanowieniami umownymi w rozumieniu art. 385 3 pkt 9 k.c. Analogicznie SOKIK uznał niedozwolone postanowienie o treści: „W przypadku zwrotu pisma wysłanego na adres podany na wstępie niniejszej umowy bądź na adres korespondencyjny podany przez Nabywcę na piśmie z adnotacją: "nie podjęte w terminie", "adresat nieznany", "adresat 12 zmienił adres" lub inną równoznacznością, uznawać się będzie, że adresat został powiadomiony prawidłowo i prawnie skutecznie.” (vide: wyrok SOKIK z dnia 17.10.2006r., sygn. akt XVII Amc 122/05) . Przepis ten uznaje za niedozwolone postanowienie, które przyznaje kontrahentowi konsumenta uprawnienie do dokonywania wiążącej interpretacji umowy. W kwestionowanym postanowieniu Spółka zastrzegła że wysyłanie zawiadomień, tym także oświadczeń woli wysyłane na znany adres konsumenta będzie równoznaczne z ich doręczeniem konsumentowi. Oznacza to, iż tylko Spółka – jako twórca wzorca umowy – de facto decyduje o skuteczności doręczeń i wynikających z nich skutków prawnych. Takie działanie narusza standardy prawne wynikające z przepisów kodeksu cywilnego oraz obowiązujących w obrocie dobrych obyczajów. Stosownie bowiem do treści art. 61 § 1 k.c. oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. W razie wątpliwości, czy oświadczenie zostało złożone prawidłowo, a jego treść wywołuje przewidziane skutki prawne, podmiotem właściwym do rozstrzygnięcia tych kwestii jest sąd powszechny, a nie twórca wzorca, który – korzystając z przewagi kontraktowej - narzuca swoim kontrahentom treść wzorca. Za niedopuszczalne w obrocie, zwłaszcza konsumenckim i sprzeczne z dobrymi obyczajami należy uznać zapisy wprowadzające doręczenie zastępcze lub domniemanie doręczenia, które należą do prawa procesowego i nakładają na osoby trzecie określone obowiązki związane z dostarczeniem stronom postępowania pism procesowych. A zatem analizowane postanowienie – mimo pewnych różnic semantycznych – jest tożsame z postanowieniami wpisanymi do Rejestru zarówno pod względem treści, stanu faktycznego oraz narusza interesy konsumentów, umożliwiając Przedsiębiorcy działanie w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami. Postanowienia wskazane w pkt I.5. oraz pkt I.6. sentencji decyzji o treści: „Wszelkie spory, powstałe w związku z zawarciem, wykonywaniem i rozwiązaniem na jakiejkolwiek podstawie niniejszej umowy rozstrzygane będą przez sąd powszechny właściwy dla siedziby Zleceniobiorcy.” oraz „Właściwym do rozstrzygania sporów mogących wyniknąć w wyniku realizacji niniejszej umowy jest Sąd Powszechny właściwy dla siedziby użyczającego” są – w ocenie Prezesa UOKIK - tożsame z treścią postanowień wpisanych do Rejestru pod pozycją 784 oraz 1007, które zostały wymienione powyżej w treści decyzji. Zacytowane powyżej postanowienia oraz postanowienia wpisane do Rejestru są niedozwolonymi postanowieniami umownymi z uwagi na niekorzystny dla konsumentów sposób określenia właściwości sądu. Takie postanowienia były już wielokrotnie kwestionowanego przez SOKIK. Tytułem przykładu można wskazać postanowienia o treści: „Spory wynikające z wykonania tej umowy rozstrzygać będzie Sąd właściwy dla siedziby spółki.” (vide: wyrok SOKiK z dnia 23.11.2006r., sygn. akt XVII Amc 156/05), „Spory, mogące wyniknąć na tle realizacji niniejszej umowy będą rozstrzygane prze sąd właściwy dla siedziby Wykonawcy” (vide: wyrok SOKiK z dnia 24.04.2006r., sygn. akt XVII Amc 107/04, wpis do Rejestru nr 784), „Sądem właściwym do rozstrzygnięcia sporów mogących wyniknąć na tle stosowania niniejszej umowy jest Sąd Rejonowy w Bielsku Białej lub Sąd Okręgowy w Bielsku Białej, w zależności od wartości wynikłego przedmiotu sporu." (vide: wyrok SOKiK z dnia 7.09.2007r., sygn. akt XVII Amc 92/07), w wypadku których SOKIK uznał za niedozwolone postanowienia zawierające klauzule prorogacyjne, stosowane w obrocie z konsumentami przez przedsiębiorców działających w różnych branżach gospodarki. Podzielając stanowisko Prezesa UOKIK, SOKIK uznał, że kwestię właściwości sądu w sprawach cywilnych określają przepisy k.p.c. - sądem właściwym do rozpatrzenia wniesionego powództwa jest zgodnie z art. 27 k.p.c. sąd ogólnej właściwości pozwanego lub zgodnie z art. 34 k.p.c. i sąd miejsca wykonania umowy (właściwość przemienna) - i zgodnie z art. 385³ pkt 23 k.c. nie mogą być one w tym zakresie wyłączane, ponieważ mogą stanowić dodatkową dolegliwość dla 13 konsumenta, a także ograniczać realizację przysługujących mu praw. Treść analizowanych postanowień w ten sam sposób kształtuje stosunki między stronami umowy w zakresie właściwości sądowej w przypadku występowania sporów, tj. narzuca właściwość, która w poszczególnych przypadkach może być inna, niż ta wynikająca z właściwych przepisów k.p.c. Z tych też względów Prezes UOKIK uznał zakwestionowane postanowienia za tożsame z w/w postanowieniami, wpisanymi do Rejestru pod poz. 784 oraz 1007, mimo pewnych odmienności wynikających z różnic w sformułowaniu i użytych zwrotów porównywanych klauzul. Odnosząc się do drugiej przesłanki, tj. naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, stwierdzić należy, iż ustawa o ochronie (...) nie definiuje pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzając jedynie w treści art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W świetle - powołanego na początku uzasadnienia prawnego niniejszej decyzji - art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) należy przyjąć, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy są powszechne i mogą dotknąć każdego potencjalnego klienta przedsiębiorcy – czyli konsumenta. Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12.09.2003r. (sygn.: I CKN 504/01) stwierdził, iż nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów. Oceniane w niniejszej decyzji działania Spółki odnoszą się do wszystkich jej aktualnych i przyszłych (potencjalnych) klientów, a zatem dotyczą zbiorowych interesów konsumentów. Uwzględniając powyższy wywód, Prezes UOKIK uznał, że zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do zakwalifikowania działań Spółki jako praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (...). Stosownie do treści przepisu art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (...) w przypadku gdy przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24 Prezes UOKIK wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Mając na uwadze powyższe ustalenia, zgodnie z którymi Spółka naruszyła zbiorowe interesy konsumentów oraz zaniechała stosowania zarzucanej jej praktyki poprzez rozwiązanie wszystkich umów zawartych z konsumentami z dniem 30 czerwca 2013r., orzeczono jak w pkt I sentencji. Zgodnie z art.106 ust.1 pkt.4 ustawy o ochronie (…), Prezes UOKIK może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24. Z treści powyższego przepisu wynika, iż w/w kara ma charakter fakultatywny, a zatem do Prezesa UOKIK należy - w ramach uznania administracyjnego - decyzja w sprawie zasadności nałożenie kary pieniężnej w danej sprawie. Wprawdzie ustawa o ochronie (…) nie zawiera katalogu przesłanek, od których 14 uzależniona jest decyzja o nałożeniu kary, jednakże w jej art. 111 zostało wskazane, że ustalając wysokość kary Prezes UOKIK winien wziąć pod uwagę w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Ustalając wysokość kary pieniężnej w decyzjach stwierdzających naruszenie zakazów określonych w ustawie o ochronie (…), należy zatem uwzględnić wagę tego naruszenia, rozmiar skutków stosowanej praktyki ograniczającej konkurencję, bądź praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, jak również zaistniałe okoliczności obciążające i łagodzące. W niniejszej sprawie zostało udowodnione, iż doszło do naruszenia przez Spółkę określonego w art. 24 ustawy o ochronie (…) zakazu stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, w sposób określony w pkt I sentencji decyzji. Przy czym charakter i uciążliwość tego naruszenia uzasadniają nałożenie na Spółkę kary pieniężnej. Podkreślenia wymaga, że naruszenie przez przedsiębiorców przepisów ustawy może nastąpić zarówno umyślnie (tj., gdy przedsiębiorca miał taki zamiar), jak też i nieumyślnie (tj., gdy przedsiębiorca nie miał na celu podejmowania działań sprzecznych z przepisami tej ustawy). Natomiast kara pieniężna - zgodnie z cytowanym wyżej przepisem art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) - może zostać nałożona także w przypadku, gdy przedsiębiorca „choćby nieumyślnie” dopuścił się określonego jej przepisami zakazanego działania. Oznacza to, że kara pieniężna może być nałożona także w przypadku, gdy po stronie przedsiębiorcy nie będzie występował element winy, rozumiany jako świadomość bezprawności jego zachowania. Nakładając karę pieniężną, Prezes UOKIK wziął pod uwagę konieczność ustalenia, czy określone w tym przepisie naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. Z tego względu, Prezes UOKIK wziął pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, które wskazywać mogą na nieumyślny charakter naruszenia przez Spółkę zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Opisane w niniejszej decyzji działania - podejmowane przez Spółkę w zakresie prowadzonej przez nią działalności gospodarczej - powinny były kojarzyć się jej z nieuchronnością naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Należy jednak przyznać, że w zgromadzonym materiale dowodowym nie ma jednoznacznych dowodów wyraźnej intencji Spółki naruszenia tych interesów. Zebrane w trakcie niniejszego postępowania informacje mogą zatem wskazywać na wspomniane wyżej nieumyślne działanie Spółki. Pomimo tego – jak już wcześniej sygnalizowano - samo stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki daje podstawę do nałożenia na Przedsiębiorcę kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…). Kara nakładana przez Prezesa UOKIK na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów służy podkreśleniu naganności ocenianego zachowania. Spółka, jako profesjonalista mogła i powinna wiedzieć, że określając warunki umowne nie może stosować klauzul uznanych za abuzywne, ani w żaden inny sposób godzić w interesy konsumentów. Orzeczona kara powinna stanowić dolegliwość dla uczestnika niniejszego postępowania, tak aby jej nałożenie skutkowało w przyszłości zapobieżeniem zaistnienia podobnych sytuacji. W opinii Prezesa UOKIK należy podkreślić aspekt edukacyjny i wychowawczy zastosowanego środka oraz wyrazić nadzieję, że odniesie on spodziewany skutek na przyszłość. Poza wymiarem indywidualnym kary należy zwrócić uwagę na jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. Wg zeznania o wysokości osiągniętego dochodu ( poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego odo osób prawnych za rok podatkowy 2012 CIT-8, przychody Spółki w 2012r. wyniosły 2.665.247 zł. Stosownie do treści przepisu art. 106 ust. 1 15 pkt 4 ustawy o ochronie (…), maksymalna kara nakładana na przedsiębiorcę może stanowić 10 % jego przychodów, co w niniejszej sprawie daje kwotę 266.525 zł. Ustalenie wysokości kary w analizowanej sprawie ma charakter wieloetapowy, co spowodowane jest zaistnieniem licznych okoliczności mających wpływ na tę wysokość. Ustalając wymiar kary pieniężnej w pierwszej kolejności Prezes UOKIK dokonał oceny wagi stwierdzonej praktyki i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych wyliczeń wysokości kary, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności mające wpływ na wymiar kary – dokonał gradacji ustalonej kwoty bazowej. W powyższym kontekście wzięto pod uwagę, iż naruszenie przez Spółkę zbiorowych interesów konsumentów polega na stosowaniu niedozwolonych postanowień umownych, wpisanych do publicznie i powszechnie dostępnego Rejestru niedozwolonych postanowień umownych, prowadzonego przez Prezesa UOKIK. Prezes UOKIK zważył również, że w wyniku analizowanego zachowania Przedsiębiorcy pozycja kontraktowa konsumentów została osłabiona. Kwestionowane zapisy regulują zagadnienia, które mogły w rzeczywistości odnosić się do wszystkich konsumentów, z uwagi na to, że dotyczyły one postępowania Spółki na wypadek zwłoki konsumentów z zapłatą należności za świadczone usługi oraz procedury zmiany ceny świadczonych usług. Skutkiem zastosowania w umowie powyższych postanowień jest ograniczenie praw konsumentów oraz naruszenie ich interesów ekonomicznych. Uwzględniając powyższe, wskazane postanowienia należało zaklasyfikować, jako niezbyt dotkliwe dla konsumentów Jednocześnie uwzględnić także należy, że ich stosowanie mogło rodzić zagrożenie dla wszystkich konsumentów, kontrahentów Spółki, lecz jedynie w niektórych przypadkach mogło ono znaleźć faktyczne zastosowanie. Rozważane w niniejszej decyzji zachowanie Spółki wiązało się z działalnością dotyczącą rozpowszechnionych usług, co powodowało, że tym większa ilość osób mogła być zagrożona wskutek jego oddziaływania. Jednoczenie stwierdzić należy, że ujawniały się one na rynku lokalnym, na którym występuje ograniczona ilość podmiotów oferujących swe usługi, co powodowało, że konsumenci mieli ograniczoną swobodę przy wyborze kontrahenta i oferty. A zatem, choć usługi wywozu odpadów stałych należą do usług, z których konsumenci korzystają w sposób powszechny, to biorąc pod uwagę ograniczoną możliwość wyboru innej oferty, stopień zagrożenia rozważanymi praktykami należało ocenić jako umiarkowany. Podczas dokonywaniu oceny wagi naruszenia uwzględniono także okres stosowania kwestionowanych postanowień, wynoszący co najmniej 2 lata. Nakładając karę pieniężną, Prezes UOKiK uwzględnił całokształt okoliczności sprawy, które wskazywać mogą na nieumyślny charakter naruszenia przez Spółkę zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Pomimo tego – jak już wcześniej wskazano – samo stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki daje podstawę do nałożenia kary pieniężnej. Podkreślić należy, iż obrót z konsumentami jest cały czas badany zarówno przez Prezesa UOKiK w zakresie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, jak również jest w masowy sposób weryfikowany przez organizacje zajmujące się ochroną konsumentów, a wynikiem tego jest duża ilość postanowień niedozwolonych w Rejestrze. Wina przedsiębiorcy polega w tym przypadku na naruszeniu zasad ostrożności i niedochowaniu staranności, wymaganych od profesjonalnego uczestnika obrotu gospodarczego. Dochowując należytej staranności Spółka na bieżąco powinna monitorować Rejestr i dopilnować, aby ze stosowanych przez nią wzorców eliminowane były niedozwolone postanowienia, tożsame z wpisanymi do Rejestru. 16 Ostatecznie podsumowanie wagi stwierdzonej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów pozwoliło Prezesowi UOKIK na ustalenie, iż waga naruszenia stosowanego przez Spółkę w przedmiotowej sprawie, kształtuje się na poziomie 0,28% przychodów osiągniętych przez niego w 2012r. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie występowały okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Okolicznością łagodzącą, która wystąpiła w niniejszej sprawie, jest zaniechanie przez Spółkę stosowania praktyki opisanej w pkt I sentencji niniejszej decyzji, co skutkuje obniżeniem kwoty bazowej o 30%. W sprawie nie wystąpiły natomiast okoliczności obciążające. Całokształt tych okoliczności łagodzących i obciążających skutkuje obniżeniem kwoty bazowej o 30%. Obliczona w ten sposób kara pieniężna z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie (…) w zakresie opisanym w pkt. I. sentencji decyzji została określona w wysokości 5.224 zł (słownie: pięć tysięcy dwieście dwadzieścia cztery), co stanowi 0,20% przychodu Spółki oraz 2% maksymalnego wymiaru kary. Nakładając niniejszą decyzją karę pieniężną za naruszenie przepisów ustawy o ochronie (…), Prezes UOKIK wziął pod uwagę, że ma ona charakter prewencyjny (ma zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości i zniechęcać do naruszania prawa) oraz represyjny (nakładana jest za naruszenie ustawowych zakazów), zaś zagrożenie nią, czyli potencjalna możliwość nałożenia kary przez Prezesa UOKIK, nadaje jej charakter dyscyplinujący (vide: wyrok SN z dnia 7.04.2004r., sygn. akt: III SK 31/04). Biorąc pod uwagę powyższe kara pieniężna nałożona na Spółkę jest adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Decydując o nałożeniu kary pieniężnej i jej wysokości wzięto pod uwagę wszystkie wyżej opisane okoliczności. Orzeczona kara powinna również stanowić dolegliwość dla uczestnika niniejszego postępowania, tak, aby jej nałożenie skutkowało w przyszłości zapobieżeniem zaistnienia podobnych sytuacji. Z drugiej strony należy też podkreślić wymiar edukacyjny i wychowawczy zastosowanej sankcji oraz wyrazić nadzieję, że odniesie ona spodziewany skutek na przyszłość. Poza wymiarem indywidualnym kary, należy zwrócić uwagę na jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. Z tych też względów orzeczono jak w pkt II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie (…) karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawie: NBP O/O Warszawa 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 . Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie (…) Prezes UOKIK rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. Natomiast w myśl art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie (…) jeżeli w wyniku postępowania Prezes UOKIK stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Analogicznie - stosownie do treści przepisu art. 264 § 1 k.p.a. - jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. Do kosztów postępowania – zgodnie z art. 263 § 1 k.p.a. - zalicza się (…) również koszty doręczenia stronom pism urzędowych. Postępowanie w sprawie stosowania przez Spółkę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało wszczęte z urzędu, a w jego wyniku Prezes Urzędu - w pkt I sentencji 17 decyzji - stwierdził naruszenie przepisów ustawy o ochronie (…). Kosztami postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa UOKIK ze stroną i w związku z tym postanowiono obciążyć Przedsiębiorcę kosztami postępowania w wysokości 26 zł (słownie: dwadzieścia sześć). Koszty niniejszego postępowania Spółka obowiązana jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: NBP O/O Warszawa 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 . Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie (…) w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie (31-011 Kraków, Pl. Szczepański 5). W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie III niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie (…) oraz art. 479 32 § 1 i 2 k.p.c. oraz art. 264 § 2 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie (…), przysługuje zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodniowym od dnia doręczenia niniejszej decyzji, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie (31-011 Kraków, Pl. Szczepański 5). Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Marek Szarzyński Zastępca Dyrektora Delegatury Otrzymują: 1 x Zakłady Komunalne Sp. o.o .; ul. Kilińskiego 46b, 34-700 Rabka Zdrój 1 x a/a