RKR-33/2013

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KRAKOWIE RKR-61-30/13/BR- 11 /13 Kraków, dn. 15 listopada 2013 r. DECYZJA Nr RKR - 33 /2013 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107 poz. 887) – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – 1. Po uprawdopodobnieniu w toku postępowania przeprowadzonego pod zarzutem stosowania przez Gminne Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej sp. z o.o. z siedzibą w Nowym Żmigrodzie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, że działania polegające na: a) Stosowaniu, w obrocie z konsumentami, wzorców umów o świadczenie usług zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków zawierających postanowienie, które zostało wpisane do rejestru postanowień uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.) o treści: „ Jeżeli Odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie zawiadomił o tym Dostawcę, faktury oraz inne dokumenty wysłane przez Dostawcę poczytuje się za doręczone Odbiorcy ” naruszają zakaz, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 pkt 1 powołanej na wstępie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; b) Stosowaniu w obrocie z konsumentami wzorców umów o świadczenie usług zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków zawierających postanowienie o treści: „ Rozwiązanie umowy może nastąpić: − Przez oświadczenie jednej ze stron z trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia na koniec miesiąca kalendarzowego. − Przez dostawcę za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku nie wykonania lub nienależytego wykonania umowy przez Odbiorcę. − Jeżeli Odbiorca usług zalega z zapłatą za dwa okresy obrachunkowe, Dostawca usług po upływie dodatkowo wyznaczonego terminu do zapłaty tych zaległości może odstąpić od umowy”, które uprawnia Gminne Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej sp. z o.o. z siedzibą w Nowym Żmigrodzie do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy w innych przypadkach, niż określone w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858, z późn. zm.) naruszają zakaz, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 powołanej na wstępie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 2 c) Stosowaniu w obrocie z konsumentami wzorców umów o świadczenie usług zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków zawierających postanowienie o treści: „ Odbiorca dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę, za odprowadzane ścieki w terminie określonym w fakturze ” , które określa uprawnienia odbiorcy usług niezgodnie z § 17 ust. 5 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. Nr 127, poz. 886), naruszają zakaz, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 powołanej na wstępie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; d) Naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez zaniechanie obowiązku wynikającego z art. 6 ust. 3 pkt 3 i 6 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. 2006r. Nr 123, poz. 858 ze zm.) niezamieszczania w zawieranych umowach o świadczenie usług zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków, postanowień określających prawa i obowiązki stron umowy w zakresie możliwości przyznawania rabatów oraz zasad ich ustalania w przypadku nienależytego świadczenia usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, naruszają zakaz, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 powołanej na wstępie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 2. Po zobowiązaniu się Gminnego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej sp. z o.o. z siedzibą w Nowym Żmigrodzie do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia powyższym naruszeniom poprzez: a) wykreślenie z wzorców umów o świadczenie usług zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków kwestionowanego w pkt I.1.a) niniejszej decyzji postanowienia o treści: „ Jeżeli Odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie zawiadomił o tym Dostawcę, faktury oraz inne dokumenty wysłane przez Dostawcę poczytuje się za doręczone Odbiorcy ”; b) zaprzestanie stosowania we wzorcach umów o świadczenie usług zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków postanowienia wskazanego w pkt I.1 b) niniejszej decyzji i zastąpienia go postanowieniem o treści: „ Umowa może być rozwiązana przez odbiorcę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, Rozwiązanie przez Odbiorcę umowy za wypowiedzeniem następuje poprzez złożenie pisemnego oświadczenia woli w siedzibie przedsiębiorstwa lub przesłanie takiego oświadczenia listem poleconym ”; c) zaprzestanie stosowania we wzorcach umów o świadczenie usług zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków postanowienia wskazanego w pkt I.1 c) niniejszej decyzji i zastąpienia go postanowieniem o treści: 3 „ Odbiorca usług dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę lub odprowadzone ścieki w terminie określonym w fakturze, który nie może być krótszy niż 14 dni od daty jej wysłania lub dostarczenia w inny sposób ”; d) wprowadzenie we wzorcach umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowienia, którego brak wskazano w pkt I.1 d) niniejszej decyzji o treści: Dla usługi zaopatrzenia w wodę: „ Uprawnienia Odbiorcy: 1. Odbiorca może domagać się od Przedsiębiorstwa obniżenia należności w razie dostarczania wody nie odpowiadającej warunkom określonym w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. z 2007 r. Nr 61, poz. 417 ze zm.). 2. Odbiorca może domagać się od Przedsiębiorstwa obniżenia należności w razie udowodnienia zawinionego świadczenia usług o obniżonej jakości. 3. Obniżenie, o którym mowa w ust. 1 i 2 będzie proporcjonalne do szkody jaką poniósł Odbiorca w okresie trwania zakłócenia”. Dla usługi odprowadzania ścieków: „ Uprawnienia odbiorcy: 1. Odbiorca może domagać się od Przedsiębiorstwa obniżenia należności w razie udowodnienia zawinionego świadczenia usług o obniżonej jakości. 2. Obniżenie, o którym mowa w ust. 1 będzie proporcjonalne do szkody jaką poniósł odbiorca w okresie trwania zakłócenia”. e) Rozpoczęcie stosowania w obrocie prawnym nowych wzorców umów; f) Przedłożenie wszystkim konsumentom, z którymi umowy nadal obowiązują aneksów do tych umów, uwzględniających wprowadzone we wzorcach zmiany. nakłada się na Gminne Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej sp. z o.o. z siedzibą w Nowym Żmigrodzie obowiązek wykonania tego zobowiązania . II. Na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 ust. 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 107, poz. 887), - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - ustala się termin wykonania zobowiązania , o którym mowa w pkt I.2 sentencji niniejszej decyzji, jako 6 miesięcy licząc od daty uprawomocnienia się przedmiotowej decyzji. III. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 ust. 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie 4 właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 107, poz. 887), - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - nakłada się na Gminne Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej sp. z o.o. z siedzibą w Nowym Żmigrodzie obowiązek złożenia w terminie do dnia 30 czerwca 2014 r. informacji o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania nałożonego w punkcie I.2 sentencji niniejszej decyzji, przy czym sprawozdanie powinno zawierać w szczególności: 1. informacje dotyczące liczby konsumentów, którym doręczono aneksy do umów o: − dostarczanie wody, − odprowadzanie ścieków, uwzględniające wprowadzone we wzorcach umów zmiany wraz z kopiami 5 przykładowych aneksów skierowanych do konsumentów; 2. kopie 5 przykładowych umów o: − dostarczanie wody, − odprowadzanie ścieków, zawartych z konsumentami w okresie od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji do dnia sporządzenia sprawozdania. UZASADNIENIE W dniu 10 lipca 2013 r. postanowieniem nr RKR-184/2013 Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura UOKiK w Krakowie (zwany dalej „Prezesem UOKiK”) wszczął postępowanie w sprawie stosowania przez przedsiębiorcę Gminne Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej sp. z o.o. z siedzibą w Nowym Żmigrodzie (zwane dalej „Spółką”) praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów , polegających na: 1. Stosowaniu, w obrocie z konsumentami, wzorców umów o świadczenie usług zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków zawierających postanowienie, które zostało wpisane do rejestru postanowień uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.) o treści: „Jeżeli Odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie zawiadomił o tym Dostawcę, faktury oraz inne dokumenty wysłane przez Dostawcę poczytuje się za doręczone Odbiorcy” - co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) – zwanej dalej ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów. 2. Stosowaniu we wzorcach umów o świadczenie usług zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków postanowienia o treści: „ Rozwiązanie umowy może nastąpić: − Przez oświadczenie jednej ze stron z trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia na koniec miesiąca kalendarzowego − Przez dostawcę za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku nie wykonania lub nienależytego wykonania umowy przez Odbiorcę. 5 − Jeżeli Odbiorca usług zalega z zapłatą za dwa okresy obrachunkowe, Dostawca usług po upływie dodatkowo wyznaczonego terminu do zapłaty tych zaległości może odstąpić od umowy ” który uprawnia Gminne Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej sp. z o.o. z siedzibą w Nowym Żmigrodzie do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy w innych przypadkach, niż określone w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858, z późn. zm.) – zwanej dalej ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu- co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 3. Stosowaniu we wzorcach umów o świadczenie usług zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków postanowienia o treści: Odbiorca dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę, za odprowadzane ścieki w terminie określonym w fakturze , które określa uprawnienia odbiorcy usług niezgodnie z § 17 ust. 5 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. Nr 127, poz. 886) – zwanego dalej rozporządzeniem taryfowym - co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 4. Naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez zaniechanie obowiązku wynikającego z art. 6 ust. 3 pkt 3 i 6 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu zamieszczania w zawieranych umowach o świadczenie usług zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków, postanowień określających prawa i obowiązki stron umowy w zakresie możliwości przyznawania rabatów oraz zasad ich ustalania w przypadku nienależytego świadczenia usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków - co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wszczęcie postępowania poprzedziło przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego (sygn. akt RKR-400-7/12/BR) mającego na celu ustalenie stosowanych na terenie Gminy Nowy Żmigród zasad zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków. Postanowieniem nr RKR-185/2013 z dnia 10 lipca 2013 r. zaliczone zostały w poczet dowodów informacje i dokumenty uzyskane przez Prezesa UOKiK w postępowaniu wyjaśniającym, prowadzonym pod sygnaturą akt RKR-400-7/12/BR, tj. : − pismo Gminy Nowy Żmigród z 10 maja 2012 r. znak IOŚ.604.29.2012 wraz z załącznikami; − pismo Gminy Nowy Żmigród z 21 czerwca 2012 r. znak IOŚ.604.29.2012 bez załączników. Ustosunkowując się w dniu 30 lipca 2013 r. do zarzutów przedstawionych w postanowieniu o wszczęciu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (pismo Spółki znak: GPGK.A.XIV.16/13) Spóła wskazała, iż: 6 W przypadku zarzutu pierwszego uznaje stanowisko Prezesa UOKiK i zobowiązuje się do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniu. Równocześnie wyjaśniła, iż taki zapis miał jedynie na celu zobowiązanie nabywców usług do aktualizowania swoich danych, aby możliwe było skuteczne doręczanie faktur. Również w przypadku zarzutu drugiego Spółka uznała stanowisko Prezesa UOKiK, iż wskazane postanowienia umów o świadczenie usług zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków dają jej szersze uprawnienia niż wynikają z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu i zobowiązała się do podjęcia działań zmierzających do zapobieżeniu naruszeniom. Ustosunkowując się do zarzutu trzeciego Spółka uznała stanowisko Prezesa UOKiK, iż klauzula umowna jest niezgodna z § 17 ust. 5 rozporządzenia taryfowego i zobowiązała się do dokonania jej zmiany. Równocześnie wyjaśniła, iż mimo istniejącego zapisu stosuje się do przepisów rozporządzenia taryfowego. W przypadku zarzuty czwartego Spółka również uznała stanowisko Prezesa UOKiK, iż we wzorcach umów brak jest zapisów dotyczących praw odbiorcy w przypadku otrzymywania usług o obniżonej jakości i zobowiązała się do wprowadzenia stosownego zapisu. W związku z powyższym Spółka została wezwana w dniu 20 sierpnia 2013 r. (pismo znak: RKR-61-30/13/BR-4/13) do uszczegółowienia swojego zobowiązania poprzez przedłożenie nowego wzorca umowy o dostarczanie wody i wzorca umowy o odprowadzanie ścieków oraz wzorców aneksów do dotychczas podpisanych umów, których wzorzec został zakwestionowany przez Prezesa UOKiK. W dniu 13 września 2013 r. (pismo z dnia 13 września 2013 r. znak GPGK.A.XIV.26/13) Spółka przedłożyła nowe wzorce umów o dostarczanie wody oraz o odprowadzanie ścieków i aneksy do każdego typu umów. Zgodnie z przedłożonymi wzorcami w przypadku zarzutu pierwszego Spółka zobowiązała się do wykreślenia w nowych wzorcach umów kwestionowanego postanowienia o treści: „ Jeżeli Odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie zawiadomił o tym Dostawcę, faktury oraz inne dokumenty wysłane przez Dostawcę poczytuje się za doręczone Odbiorcy ” W przypadku zarzutu drugiego kwestionowane postanowienie o treści: „ Rozwiązanie umowy może nastąpić: − Przez oświadczenie jednej ze stron z trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia na koniec miesiąca kalendarzowego − Przez dostawcę za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku nie wykonania lub nienależytego wykonania umowy przez Odbiorcę. − Jeżeli Odbiorca usług zalega z zapłatą za dwa okresy obrachunkowe, Dostawca usług po upływie dodatkowo wyznaczonego terminu do zapłaty tych zaległości może odstąpić od umowy” zostało zastąpione postanowieniem: „- Umowa może być rozwiązana przez odbiorcę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, 7 -Rozwiązanie przez Odbiorcę umowy za wypowiedzeniem następuje poprzez złożenie pisemnego oświadczenia woli w siedzibie przedsiębiorstwa lub przesłanie takiego oświadczenia listem poleconym ” W zakresie zarzutu trzeciego kwestionowane postanowienia o treści: „ Odbiorca dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę, za odprowadzane ścieki w terminie określonym w fakturze ,” zastąpione zostało postanowieniem o treści: „ Odbiorca usług dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę lub odprowadzone ścieki w terminie określonym w fakturze, który nie może być krótszy niż 14 dni od daty jej wysłania lub dostarczenia w inny sposób ”. W przypadku zarzutu naruszenia obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez zaniechanie obowiązku wynikającego z art. 6 ust. 3 pkt 3 i 6 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. 2006r. Nr 123, poz. 858 ze zm.) Spółka zobowiązała się do zamieszczania w zawieranych umowach o świadczenie usług zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków, postanowień określających prawa i obowiązki stron umowy w zakresie możliwości przyznawania rabatów oraz zasad ich ustalania w przypadku nienależytego świadczenia usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, Przedsiębiorca w nowych wzorcach umów wprowadził postanowienie: Dla usługi zaopatrzenia w wodę: „ Uprawnienia Odbiorcy: 1. Odbiorca może domagać się od Przedsiębiorstwa obniżenia należności w razie dostarczania wody nie odpowiadającej warunkom określonym w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. z 2007 r. Nr 61, poz. 417 ze zm.). 2. Odbiorca może domagać się od Przedsiębiorstwa obniżenia należności w razie udowodnienia zawinionego świadczenia usług o obniżonej jakości. 3. Obniżenie, o którym mowa w ust. 1 i 2 będzie proporcjonalne do szkody jaką poniósł Odbiorca w okresie trwania zakłócenia” Dla usługi odprowadzania ścieków: „ Uprawnienia odbiorcy: 1. Odbiorca może domagać się od Przedsiębiorstwa obniżenia należności w razie udowodnienia zawinionego świadczenia usług o obniżonej jakości. 2. Obniżenie, o którym mowa w ust. 1 będzie proporcjonalne do szkody jaką poniósł odbiorca w okresie trwania zakłócenia” Zmiana zakwestionowanych postanowień we wzorcu umowy i podpisywanie umów według nowego wzorca z nowymi odbiorcami nastąpi od dnia uprawomocnienia się decyzji. Z odbiorcami, z którymi podpisane były umowy zawierające kwestionowane postanowienie podpisane zostaną aneksy. Aneksy do umów zostaną przedłożone do podpisania w terminie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji. Przedsiębiorca posiada podpisanych łącznie 819 umów na świadczenie usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków zawartych w oparciu o wzorce zawierające postanowienia kwestionowane przez Prezesa UOKiK. 8 W toku postępowania Prezes UOKIK ustalił następujący stan faktyczny: Na terenie Gminy Nowy Żmigród działalność w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków prowadzi Gminne Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej sp. z o.o. z siedzibą w Nowym Żmigrodzie (zwana Spółką) wpisana do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000366824. Usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków świadczone są przez Spółkę na podstawie „Umowy o dostarczanie wody” i „Umowy o odprowadzanie ścieków”. Wzorce ww. umów nie zawierają informacji o prawach konsumentów i obowiązkach Spółki w przypadku nienależytego świadczenia usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków w zakresie rabatów i sposobów ich ustalania. Równocześnie wzorce analizowanych umów zawierają między innymi następujące postanowienia: 1. Umowa o odprowadzanie ścieków: - § 12 ust.1 „ Odbiorca dokonuje zapłaty za odprowadzane ścieki w terminie określonym w fakturze ”, - § 12 ust. 3 „ W przypadku nie dotrzymania terminów płatności określonych w fakturze Dostawca będzie obciążał odbiorcę odsetkami ustawowymi zgodnie z obowiązującymi przepisami ”. - § 14 „ Dostawca ma prawo do zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego, po uprzednim 20-dniowym zawiadomieniu powiatowego inspektora sanitarnego, wójta gminy oraz Odbiorcy jeżeli: a) Przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa, b) Odbiorca nie uiścił opłat za dwa pełne okresy obrachunkowe następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległych opłat, c) Został stwierdzony nielegalne odprowadzanie ścieków, - § 15 ust. 2 „Jeżeli Odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie zawiadomił o tym Dostawcę, faktury oraz inne dokumenty wysłane przez Dostawcę poczytuje się za doręczone Odbiorcy”; - §17 Rozwiązanie umowy może nastąpić: 2. Przez oświadczenie jednej ze stron z trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia na koniec miesiąca kalendarzowego 3. Przez dostawcę za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku nie wykonania lub nienależytego wykonania umowy przez Odbiorcę. 5. Jeżeli Odbiorca usług zalega z zapłatą za dwa okresy obrachunkowe, Dostawca usług po upływie dodatkowo wyznaczonego terminu do zapłaty tych zaległości może odstąpić od umowy” 9 2. Umowa o dostarczanie wody: - § 10 ust. 1 „Odbiorca dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę w terminie określonym w fakturze”, - § 10 ust. 3 „ W przypadku nie dotrzymania terminów płatności określonych w fakturze Dostawca będzie obciążał odbiorcę odsetkami ustawowymi zgodnie z obowiązującymi przepisami ”. - § 13 „ Dostawca ma prawo do odcięcia dostawy wody, po uprzednim 20-dniowym zawiadomieniu powiatowego inspektora sanitarnego, wójta gminy oraz Odbiorcy jeżeli: d) Przyłącze wodociągowe wykonano niezgodnie z przepisami prawa, e) Odbiorca nie uiścił opłat za dwa pełne okresy obrachunkowe następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległych opłat, f) Został stwierdzony nielegalny pobór wody - § 14 ust. 2 „Jeżeli Odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie zawiadomił o tym Dostawcę, faktury oraz inne dokumenty wysłane przez Dostawcę poczytuje się za doręczone Odbiorcy”; - §16 Rozwiązanie umowy może nastąpić: 2. Przez oświadczenie jednej ze stron z trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia na koniec miesiąca kalendarzowego 3. Przez dostawcę za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku nie wykonania lub nienależytego wykonania umowy przez Odbiorcę. 5. Jeżeli Odbiorca usług zalega z zapłatą za dwa okresy obrachunkowe, Dostawca usług po upływie dodatkowo wyznaczonego terminu do zapłaty tych zaległości może odstąpić od umowy” Spółka w pismach z dnia 30 lipca 2013 r. (znak: GPGK.A.XIV.16/13) i z dnia 13 września 2013 r. (znak: GPGK.A.XIV.26/13) zobowiązała się do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, które zostały opisane szczegółowo w niniejszej decyzji. W dniu 8 listopada 2013 r. Spółka została zawiadomiona o zakończeniu zbierania materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy. Strona nie skorzystała z możliwości zapoznania się z aktami. Mając powyższe ustalenia na uwadze Prezes UOKIK zważył, co następuje: Interes publiczny Treść art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ogranicza zastosowanie jej przepisów wyłącznie do ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów, podejmowanej w interesie publicznym. Oznacza to, że warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców - naruszając jej 10 przepisy – stanowią potencjalne zagrożenie interesu publicznego nie zaś interesu jednostki lub grupy. Takie stanowisko konsekwentnie prezentuje Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów – dalej zwany „SOKiK”, który w wyroku z dnia 27 czerwca 2001r. (sygn. akt XVII Ama 92/00) stwierdził, że „ interes publiczny w postępowaniu administracyjnym nie jest pojęciem jednolitym i stałym. W każdej sprawie winien on być ustalony i konkretyzowany co do swych wymagań. Organ administracji – Prezes Urzędu winien być w toku postępowania i przy wydawaniu decyzji rzecznikiem tego interesu, albowiem wynika to z jego zadań w strukturze administracji publicznej – art. 7 k.p.a. Publiczny znaczy dotyczący ogółu, dotykający ogółu a nie jednostki, czy też określonej grupy. A zatem podstawą do zastosowania przez Prezesa Urzędu przepisów ustawy o ochronie (…) winno być uprzednie stwierdzenie, że został naruszony interes publicznoprawny, a nie interes prawny jednostki czy też grupy ”. Należy dodać także, iż Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 26 lutego 2004 r. (sygn. akt III SK 2/04) stwierdził, że naruszenie indywidualnego interesu (w powołanym wyroku – konsumenta), nie wyklucza dopuszczalności równoczesnego uznania, że dochodzi do naruszenia publicznego zbiorowego interesu. Z kolei w wyroku z dnia 5 czerwca 2008 r. (sygn. akt III SK 40/07) Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że „ ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów chroni istnienie mechanizmu konkurencji, jako optymalnego sposobu podziału dóbr w społecznej gospodarce rynkowej, zatem każde działanie wymierzone w ten mechanizm, godzi w interes publiczny ”. Uwzględniając charakter praktyk opisanych w niniejszej decyzji należy stwierdzić, że w rozważanej sprawie ww. przesłanka sformułowana w art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. Rozpatrywana sprawa ma charakter publiczno – prawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu nieograniczonego kręgu adresatów, w tym przypadku odbiorców usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, a którym - na gruncie art. 4 ust. 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 22 1 Kodeksu cywilnego (zwanego dalej K.c.) - przysługuje status konsumenta, tj. osoby fizycznej dokonującej czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą i zawodową. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Uznanie określonego działania przedsiębiorcy za niezgodne z zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykazania, że spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki: − oceniane zachowanie musi być podejmowane przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, − zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności, − praktyka musi godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Spółka odpowiadając na zarzuty postawione w postanowieniu o wszczęciu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów złożyła zobowiązanie do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanym naruszeniom. Wobec powyższego w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a co za tym idzie niezbędne będzie jedynie uprawdopodobnienie, a nie wykazanie, przez Prezesa UOKiK na podstawie okoliczności sprawy i innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania, że 11 Spółka stosuje praktyki, o których mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Status przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsiębiorcę rozumie się między innymi przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r . o swobodzie działalności gospodarczej (tj. Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) wynika, że przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, która we własnym imieniu wykonuje działalność gospodarczą. W rozważanym przypadku podmiot będący stroną postępowania bez wątpienia posiada status przedsiębiorcy, gdyż jest to spółka prawa handlowego prowadząca działalność gospodarczą na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, a więc podmiot prawa odznaczający się wyodrębnieniem organizacyjnym i majątkowym, prowadzący we własnym imieniu działalność gospodarczą. Zachowania niniejszego podmiotu podlegają zatem kontroli dokonywanej na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Bezprawność działań Drugą przesłanką, jaką należy uprawdopodobnić w przypadku naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność podejmowanych przez przedsiębiorcę zachowań. Bezprawność ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifikować je jako naruszające zbiorowe interesy konsumentów „ muszą być zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa ” (tak: Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. sygn. akt III SZP 3/06). Porządek prawny, którego naruszenie może wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów (tak: wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007 r. sygn. akt XVII AmA 45/07). Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Art. 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem (tak: wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006 r. sygn. akt XVIII AmA 32/05). W art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.) (zwanej dalej K.p.c.), naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest jednak wyczerpujący. Ustawodawca posłużył się tutaj terminem „ w szczególności ”, co oznacza, że ma on charakter przykładowy. Zamiarem ustawodawcy było uznanie za praktykę określoną w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów działań, które naruszyły przepisy innych aktów prawnych. Oprócz praktyk wskazanych 12 bezpośrednio przez ustawodawcę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów „ za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Zdaniem Sądu Najwyższego zachowania takie (…) stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów ” (tak: Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. sygn. akt III SZP 3/06). Podkreślenia wymaga także, że bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawności działania decyduje całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego (tak: wyrok SN z dnia 8 maja 2002 r. sygn. akt I PKN 267/2001). Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy) i stopień tej winy, a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Bezprawność działań przedsiębiorcy w przypadku zarzutu określonego w pkt I.1 a) sentencji decyzji Zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c. Jak wyżej wskazano, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw, gdyż dopiero na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. Niemniej, ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w jednym przypadku wprost identyfikuje działanie przedsiębiorcy jako bezprawne – mianowicie, działanie polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK, co Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów potwierdził w wyroku z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), stwierdzając, że można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c. Zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny zawierający postanowienia o treści już wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych stanowi wystarczającą przesłankę do stwierdzenia bezprawności działania tego przedsiębiorcy. Pokreślenia wymaga, iż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 — 479 45 K.p.c.) dokonuje się niezależnie od tego, czy postanowienia wzorca były, czy też nie były zastosowane przy konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. 13 Art. 479 43 K.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa UOKiK, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych, tj. stosowanych także przez innych przedsiębiorców. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrażonym w wyroku z dnia 25 maja 2005 r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, iż określona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, że mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie dwóch klauzul powinien być zatem zamiar, cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy można uznać za tożsame. Takie stanowisko zajął także Sąd Najwyższy, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(...) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (...)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał między innymi, że „(...) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a uokik [obecnie art. 24 – przyp. UOKIK] obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a uokik znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (...)”. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Przedmiotem niniejszego postępowania było uprawdopodobnienie, że wyżej wymienione, zakwestionowane przez Prezesa UOKiK zapisy wzorców umownych stosowanych przez Spółkę przy zawieraniu umów z konsumentami są tożsame z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisane do Rejestru klauzul abuzywnych w pozycjach nr 1207, 1482, 1500, 2478, 2733, 2789. W wyniku przeprowadzonej analizy treści stosowanych przez Spółkę wzorców umów dotyczących usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków Prezes UOKiK zwrócił uwagę, iż zawierają one postanowienie w brzmieniu: „„ Jeżeli Odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie zawiadomił o tym Dostawcę, faktury oraz inne dokumenty wysłane przez Dostawcę poczytuje się za doręczone Odbiorcy ” - § 15 ust. 2 umowy o odprowadzanie ścieków i § 14 ust. 2 umowy o dostarczanie wody. 14 W ocenie Prezesa UOKiK postanowienie to jest zbliżone z treścią klauzul wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone między innymi w pozycjach: - Nr 1207 o treści: „W przypadku zmiany adresu, każda ze stron zobowiązana jest niezwłocznie pisemnie powiadomić o tym drugą stronę. W przypadku nie powiadomienia o zmianie adresu, korespondencja kierowana na ostatni znany adres będzie uznawana za skutecznie doręczoną.” - Nr 1482 o treści: „Oświadczenia i zawiadomienia Activ Investment przesłane Kupującemu na podany adres do korespondencji uważa się za skutecznie doręczone. Kupujący zobowiązany jest w trakcie trwania niniejszej Umowy do natychmiastowego zawiadomienia Activ Investment o każdej zmianie adresu swego miejsca zamieszkania, pod rygorem uznania za skutecznie doręczone oświadczeń i zawiadomień Activ Investment przesłanych Kupującemu na adres wskazany w niniejszej umowie” - Nr 1500 o treści „W przypadku zwrotu pisma wysłanego na adres podany na wstępie niniejszej umowy bądź na adres korespondencyjny podany przez Nabywcę na piśmie z adnotacją: „nie podjęte w terminie”, „adresat nieznany”, „adresat zmienił adres” lub inną równoznacznością, uznawać się będzie, że adresat został powiadomiony prawidłowo i prawnie skutecznie” - nr 2478 o treści " Strony ustalają, że zawiadomienia wysłane na adresy stron podane w niniejszej umowie są skutecznie doręczone .” - Nr 2733 o treści " Zawiadomienie o dokonanych zmianach uważa się za doręczone po upływie 14 dni od daty wysłania na ostatni podany przez Klienta adres do korespondencji " - Nr 2789 o treści „"(…) wszelką korespondencję przekazaną przez Polkomtel na posiadany adres uważa się za prawidłowo dostarczoną " Zacytowane powyżej postanowienia uznane zostały przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w przypadku wyżej cytowanych klauzul uznał, iż są one niedozwolonymi postanowieniami umownymi w rozumieniu art. 385 3 pkt 9 K.c. (tak np. wyrok SOKiK z dnia 17 października 2006 r., sygn.: XVII Amc 122/05, wyrok SOKiK z dnia 16 kwietnia 2007 r., sygn.: XVII Amc 43/06, wyrok SOKiK z dnia 20 maja 2008 r., sygn.: XVII Amc 107/07). Sąd zaprezentował stanowisko, że powołane postanowienia należy ocenić jako niedozwolone, bowiem przyznają kontrahentowi konsumenta uprawnienie do dokonywania wiążącej interpretacji umowy. W postanowieniach tych przedsiębiorcy zastrzegali, że wysyłanie wszelkiej korespondencji, a zatem również oświadczeń woli, na wskazany przez klienta adres będzie równoznaczne z jej doręczeniem konsumentowi. Oznacza to, iż tylko przedsiębiorca – jako twórca wzorca umowy – de facto decyduje o skuteczności doręczeń i wynikających z nich skutków prawnych. Takie działanie narusza standardy prawne wynikające z przepisów Kodeksu cywilnego oraz obowiązujących w obrocie dobrych obyczajów. Stosownie bowiem do treści art. 61 § 1 K.c. oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. W razie wątpliwości, czy oświadczenie zostało złożone prawidłowo, a jego treść wywołuje przewidziane skutki prawne, właściwym do rozstrzygnięcia tych kwestii jest sąd powszechny, a nie twórca wzorca, który – korzystając z 15 przewagi kontraktowej - narzuca swoim kontrahentom jego treść. Za niedopuszczalne w obrocie, zwłaszcza konsumenckim i sprzeczne z dobrymi obyczajami należy uznać natomiast zapisy wprowadzające doręczenie zastępcze lub domniemanie doręczenia, które należą do prawa procesowego i nakładają na osoby trzecie określone obowiązki, np. związane z dostarczeniem stronom postępowania pism procesowych. Obowiązki te są nakładane na podmioty prawa w drodze ustawowej i nie mogą być rozszerzane na uczestników obrotu gospodarczego przez postanowienia wzorca umowy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że kwestionowane postanowienia wzorców umów Spółki naruszają interesy konsumentów, umożliwiając jej działanie w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ze szkodą dla konsumentów. Postanowienia te są tożsame z klauzulami wpisanymi do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c., pomimo bowiem różnic w sformułowaniu ich treści, wywołują one takie same skutki prawne, jak przytoczone wyżej zapisy z rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Kwestionowane postanowienie może wywoływać te same skutki dla konsumentów, co klauzule wpisane do rejestru, tj. że oświadczenie woli zostało właściwie złożone z chwilą, kiedy zostało wysłana na adres jaki wcześniej został wskazany przez adresata, jeżeli ten nie dokonał zgłoszenia zmiany adresu. Mając powyższe na uwadze – w ocenie Prezesa UOKiK – przedmiotowe postępowanie niewątpliwie uprawdopodobniło tożsamość stosunków prawnych, w których użyte zostały kwestionowane klauzule oraz postanowienia wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych pod nr 1207, 1482, 1500, 2478, 2733, 2789. Ponadto, podobieństwo stanu faktycznego, będącego podstawą oceny abuzywności, cel zamieszczenia klauzul oraz skutek jaki klauzule te wywoływały bądź wywołują wobec konsumentów, pozwalają na zakwalifikowanie wyżej cytowanych postanowień jako tożsamych z postanowieniami wpisanymi do rejestru klauzul niedozwolonych pod nr: 1207, 1482, 2478, 2733, 2789. Uwzględniając powyższe Prezes UOKiK uznał, iż pierwsza przesłanka (przesłanka bezprawności), niezbędna do uprawdopodobnienia działań Spółki za naruszające zbiorowe interesy konsumentów, została spełniona. Bezprawność działań przedsiębiorcy w przypadku zarzutu określonego w pkt I.1 b) sentencji decyzji W przedmiotowym postępowaniu drugi postawiony Spółce zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , który należy uprawdopodobnić dotyczy faktu, iż we wzorcu umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków stosowanym w obrocie z konsumentami zamieszczono postanowienia o następującej treści(§ 17 umowy o odprowadzanie ścieków i § 16 umowy o dostarczanie wody): „ Rozwiązanie umowy może nastąpić: − Przez oświadczenie jednej ze stron z trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia na koniec miesiąca kalendarzowego 16 − Przez dostawcę za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku nie wykonania lub nienależytego wykonania umowy przez Odbiorcę. − Jeżeli Odbiorca usług zalega z zapłatą za dwa okresy obrachunkowe, Dostawca usług po upływie dodatkowo wyznaczonego terminu do zapłaty tych zaległości może odstąpić od umowy”, co może być niezgodne z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu i może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Analizując przesłankę bezprawności kwestionowanego zachowania Spółki należy wskazać, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisemnej umowy o dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowo- kanalizacyjnym a odbiorcą usług. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu, przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeżeli: 1. przyłącze wodociągowe lub kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2. odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 3. jakość odprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; 4. został stwierdzony nielegalny pobór wody, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. Formułując powyższy przepis ustawodawca nie posłużył się terminem „ w szczególności ” lub podobnym. Oznacza to, że w/w katalog ma charakter zamknięty. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne nie może zaprzestać świadczenia usług na rzecz odbiorców w innych przypadkach niż określone w ustawie. Skoro tylko w wymienionych enumeratywnie przypadkach przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć wodę lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, to też tylko w tych samych przypadkach można umowę wypowiedzieć. Przyczyny wypowiedzenia umowy przez przedsiębiorstwo wodociągowo- kanalizacyjne są więc enumeratywnie wyliczone (tak: Bartosz Rakoczy: Charakterystyka umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , Radca prawny, 4/2005). Rozwiązanie umowy oznacza w praktyce zaprzestanie świadczenia usługi dostarczania wody lub odprowadzania ścieków. W ocenie Prezesa UOKiK brzmienie postanowienia umownego, zgodnie z którym umowa może być rozwiązana przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne p rzez oświadczenie jednej ze stron z trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia na koniec miesiąca kalendarzowego, przez dostawcę za trzymiesięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego w przypadku nie wykonania lub nienależytego wykonania umowy przez Odbiorcę, jeżeli Odbiorca usług zalega z zapłatą za dwa okresy obrachunkowe, po upływie dodatkowo wyznaczonego terminu do zapłaty tych zaległości może odstąpić od 17 umowy”, (co skutkuje odcięciem dostawy wody i zamknięciem przyłącza kanalizacyjnego) nie znajduje odzwierciedlenia w brzmieniu art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu. Zdarzenia, objęte hipotezami powołanego wyżej przepisu obejmują bowiem ściśle określone sytuacje, w których może nastąpić odcięcie dostawy wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego i nie odnoszą się w sposób ogólny do naruszenia postanowień umowy przez odbiorcę, wypowiedzenie bez podania przyczyny, czy też zalegania z zapłatą, ale w przypadku innym niż określa to ustawa. Oznacza to, że kwestionowane postanowienie umowne może statuować możliwość przekroczenia przez Spółkę jej ustawowych kompetencji jako dostawcy usług wodociągowych i kanalizacyjnych w zakresie możliwości wstrzymania świadczenia usług. Postanowienie to przewiduje bowiem możliwość podjęcia działań powodujących odcięcie dostaw wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego w nieokreślonych sytuacjach, które mogły nie zostać objęte art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu. Okoliczności naruszenia postanowień umowy przez konsumenta bez wskazania rodzaju naruszeń lub określone w sposób odmienny i mniej korzystny dla konsumenta niż określone w ustawie o zbiorowym zaopatrzeniu zasady regulowania przeterminowanych należności, jak również wypowiedzenie umowy przez Spółkę przez złożenie oświadczenia są dużo szersze niż wymienione w sposób enumeratywny w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu przesłanki pozwalające na odcięcie dostawy wody i wstrzymanie odbioru ścieków. Skoro ustawodawca w treści w/w przepisu przewidział określone sankcje za określone naruszenia, za niedopuszczalne należy uznać, aby Spółka w treści umowy określała inne zasady rozwiązania umowy niż określone przez ustawodawcę i sankcje o większej wadze za mniejsze naruszenia. Rozwiązanie umowy przez złożenie oświadczenia przez jedną ze stron umowy, czyli również Spółkę, powoduje brak pewności nieprzerwanego świadczenia usług przez Spółkę w przypadku dóbr o charakterze powszechnym, kiedy to ustawodawca przewidział dla dostawcy usług ściśle określone przypadki zaprzestania ich świadczenia. Takie postanowienie daje Spółce rolę decyzyjną w zakresie świadczenia usług w dużo szerszym zakresie niż zezwalają na to przepisy. Stwarza to dla odbiorcy ryzyko nagłego (w okresie 3 miesięcy) pozbawienia go możliwości korzystania z usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków. Naruszenie postanowień umowy, o których mowa we wskazanych we wzorcach umowy powodach wypowiedzenia - wyrażać się może w postaci uchybień, w stosunku do których nieadekwatne są tak poważne konsekwencje jak wypowiedzenie umowy i wstrzymanie świadczenia usług przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne. Pojęcie „ niewykonania lub nienależytego wykonania ” jest pojęciem nieostrym i stwarza dla odbiorcy usług ryzyko daleko idącej uznaniowości zachowania Spółki, która ma swobodę w zakresie interpretacji tego pojęcia. W przypadku postanowienia „ Jeżeli Odbiorca usług zalega z zapłatą za dwa okresy obrachunkowe, Dostawca usług po upływie dodatkowo wyznaczonego terminu do zapłaty tych zaległości może odstąpić od umowy” jest ono mniej korzystne dla konsumenta, niż przewidział to ustawodawca. Zgodnie bowiem z treścią art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeżeli odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty. Tak więc ustawodawca określił termin odcięcia dostaw wody i zamknięcia przyłącza wodociągowego jako pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia, czyli okresy ściśle zdefiniowane co do czasu. Natomiast Spółka wprowadziła zapis o brzmieniu „ po upływie dodatkowo wyznaczonego terminu do zapłaty ” co 18 może oznaczać w praktyce okres krótszy na uiszczenie opłaty niż przewidział ustawodawca, a co za tym idzie mniej korzystny dla konsumenta, niż dają mu przepisy. Stąd w ocenie Prezesa UOKiK uprawdopodobnione zostało, iż pozbawienie konsumentów przysługującej im z mocy ustawy ochrony przed odcięciem dostawy wody lub zaprzestaniem odbioru ścieków, będącym skutkiem rozwiązania umowy na skutek wypowiedzenia jej przez przedsiębiorcę, poprzez sprzeczne z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu określenie we wzorcu umowy przypadkach, w których Spółka może odciąć przyłącze wodociągowe lub kanalizacyjne, świadczy że spełniona została przesłanka bezprawności niezbędna do uprawdopodobnienia, iż doszło do naruszenia przez Spółkę art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Bezprawność działań przedsiębiorcy w zarzucie opisanym w pkt I.1 c) sentencji decyzji Praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów analizowana w tym punkcie decyzji polega na zamieszczeniu we wzorcach umów postanowienia zgodnie z którym „ Odbiorca dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę, za odprowadzane ścieki w terminie określonym w fakturze ” - § 12 ust. 1 umowy o odprowadzanie ścieków i §10 ust. 1 umowy o dostarczanie wody. Stosownie do treści przepisu § 17 ust. 1 rozporządzenia taryfowego, termin zapłaty za usługi z zakresu zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków określony w fakturze, powinien wynosić co najmniej 14 dni licząc od dnia jej „wysłania lub dostarczenia w inny sposób” . A zatem minimalny obowiązek, jaki przepis ten nakłada na przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjne, to wysłanie faktury konsumentowi nie później niż 14 dni przed terminem płatności wskazanym w rachunku. Natomiast kwestionowane postanowienie, stosowne w umowach zawieranych przez Spółkę - wbrew obowiązującym przepisom – nakłada na konsumentów obowiązek uiszczenia należności w terminie określonym w fakturze, bez względu na to, kiedy zostanie ona wysłana odbiorcom. Co za tym idzie postanowienie to nie gwarantuje, iż wysłanie lub dostarczenie faktury do konsumenta nastąpi w terminie 14 dni przed datą płatności widniejącą na rachunku, a zatem nie gwarantuje, że termin płatności określony w fakturze będzie – stosownie do treści § 17 ust. 1 rozporządzenia taryfowego – nie krótszy niż 14 dni od daty jej wysłania lub dostarczenia w inny sposób. Może to doprowadzić do sytuacji, w której przysługujący konsumentowi termin na uregulowanie należności ulegnie skróceniu, w konsekwencji wysłania lub doręczenia faktury konsumentowi w terminie późniejszym, niż 14 dni przed datą płatności. W analizowanym postanowieniu Spółka samodzielnie ustala datę uiszczenie należności przez konsumenta, jak również sama decyduje o dacie wysłania (doręczenia) rachunku konsumentowi. Wyłącznie od Spółki zależy zatem, jakim czasem dysponować będą odbiorcy jej usług, aby uregulować należności za dostawę wody lub odbiór ścieków. Tym samym może dochodzić do sytuacji, w których w wyniku wysłania lub doręczenia rachunków w terminie późniejszym niż 14 dni przed datą ich płatności, przysługujące konsumentom terminy na uregulowanie należności będą na tyle krótkie, że nawet przy dochowaniu należytej staranności konsumenci nie będą w stanie dokonać zapłaty w terminie podanym na rachunku. W skrajnych zaś przypadkach rachunki (faktury) mogą być doręczane konsumentom nawet po terminach płatności. Zauważyć należy, że do opisywanego powyżej naruszenia dochodzi niezależnie od tego, w jaki sposób w praktyce odbywa się doręczanie faktur konsumentom. Podkreślić bowiem należy, że dla naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie jest konieczne faktyczne wystąpienie na rynku skutków określonej praktyki. Wystarczające jest, że istnieje zagrożenie wystąpienia takich 19 skutków, gdyż zadaniem Prezesa UOKiK jest nie tylko eliminowanie skutków działań stanowiących praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów, ale również przeciwdziałanie ich wystąpieniu. Kluczowe znaczenie ma natomiast okoliczność, iż na podstawie analizowanych wzorców umów Spółka może arbitralnie ustalać terminy, w których dokonywana będzie wysyłka lub doręczanie rachunków odbiorcom usług i nie można wykluczyć sytuacji, iż następować to będzie w terminach późniejszych niż 14 dni przed datą płatności wskazaną na rachunku. W konsekwencji stosowania zakwestionowanego postanowienia może dochodzić do tego, że konsumenci, nie z własnej winy, nie będą w stanie terminowo wywiązywać się z obowiązku zapłaty na rzecz Spółki. Taki stan rzeczy z kolei, zgodnie z zapisem cytowanych w stanie faktycznym postanowień § 12 ust. 3 umowy o odprowadzanie ścieków i § 10 ust. 3 umowy o dostarczanie wody, daje Spółce prawo żądania od odbiorców jego usług zapłaty odsetek ustawowych. Uwzględniając powyższe ustalenia i wnioski uznać należy, że oceniana praktyka Spółki jest bezprawna, ponieważ stanowi naruszenie przepisu § 17 ust. 1 rozporządzenia taryfowego. Stanowisko takie znajduje odzwierciedlenie w dotychczasowym orzecznictwie, zarówno Prezesa UOKiK (tak: decyzja Prezesa Urzędu: Nr RKT-41/2010 z dnia 30 listopada 2010 r. oraz Nr RKR-20/2009 z dnia 14 października 2009 r.), jak również Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (tak: wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 27 maja 2009 r. sygn. akt: XVII Ama 82/08). Dokonując powyższej oceny w zakresie bezprawności analizowanych postanowień Prezes UOKiK uprawdopodobnił zatem pierwszą przesłankę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów stosowanych przez Spółkę. Bezprawność działań przedsiębiorcy w zakresie zarzutu określonego w pkt I.1 d) sentencji decyzji W przedmiotowym postępowaniu czwarty postawiony Spółce zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i art. 24 ust.2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dotyczy działania polegającego na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez zaniechanie obowiązku wynikającego z art. 6 ust. 3 pkt 3 i 6 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu, tj. zamieszczania w zawieranych umowach o dostawę wody i odprowadzanie ścieków postanowień określających prawa i obowiązki stron umowy w zakresie możliwości przyznawania rabatów oraz zasad ich ustalania w przypadku nienależytego świadczenia usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, Stosownie do art. 24 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest w szczególności naruszenie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu - przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ma obowiązek zapewnić zdolność posiadanych urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych do realizacji dostaw wody w wymaganej ilości i pod odpowiednim ciśnieniem oraz dostaw wody i odprowadzania ścieków w sposób ciągły i niezawodny, a także zapewnić należytą jakość dostarczanej wody i odprowadzanych ścieków. Równocześnie stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie 20 pisemnej umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a odbiorcą usług. Umowa ta winna zawierać w szczególności postanowienia dotyczące praw i obowiązków stron umowy (art. 6 ust. 3 pkt 3 tej ustawy). Ponadto zgodnie z art. 6 ust. 3 pkt 6 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu umowa winna określać odpowiedzialność stron za niedotrzymanie warunków umowy. Odbiorca w przypadku świadczenia przez dostawcę usług o obniżonej jakości winien wiedzieć jaki jest zakres odpowiedzialności dostawcy i że przysługuje mu z tytułu niewłaściwie świadczonych przez dostawcę usług rekompensata. Natomiast analizowane wzorce umowy o dostarczanie wody i umowy o odprowadzanie ścieków stosowane przez Spółkę nie zawierają zapisów dotyczących uprawnienia odbiorcy do domagania się od Spółki obniżenia należności w razie udowodnienia zawinionego świadczenia usług o obniżonej jakości. Nie precyzują one również zasad przyznawania upustu. Niesprecyzowanie we wzorcu umownym zasad przyznawania odpowiedniego upustu skutkować może zaniechaniem dochodzenia roszczeń z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania i w sposób negatywny wpływać na interes ekonomiczny Usługobiorców - konsumentów, którym nie została przekazana rzetelna prawdziwa i pełna informacja o ich prawach w tym zakresie. Brak przedmiotowej regulacji w umowach jakie obowiązują konsumentów - w ocenie Prezesa UOKiK – może świadczyć o bezprawności zachowania Spółki poprzez nieuregulowanie w umowach praw odbiorców i obowiązków Spółki - wbrew przepisom art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu - a co za tym idzie nieprzekazanie odbiorcom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji dotyczącej ich praw, tj. zasad na jakich odbiorcy usług przysługuje upust za świadczenie usług o obniżonej jakości . Również art. 6 ust. 3 pkt 6 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu wskazuje na konieczność ujęcia w umowach dotyczących świadczenia usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków zapisu dotyczącego odpowiedzialności stron za niedotrzymanie warunków umowy. Spółka jako profesjonalista świadczący usługi o charakterze użyteczności publicznej, powinna formułować treść umów w taki sposób, aby nie doprowadzić do sytuacji, w której konsument – z uwagi na fakt, że nie otrzymuje za pośrednictwem umowy pełnej informacji, wymaganej przepisami ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu – nie jest w stanie korzystać z pełni swoich praw. Nałożenie na przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne w art. 6 ust. 3 pkt 3 i 6 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu obowiązku podawania w umowach zawieranych z konsumentami informacji na temat praw i obowiązków stron służy zapewnieniu konsumentom źródła wiedzy w tym zakresie. Zaniechanie objęcia treścią umów przedmiotowych postanowień pozbawia konsumentów wiedzy koniecznej do ich prawidłowego, świadomego i czynnego uczestniczenia w rynku, czym przyczynia się do osłabienia ich sytuacji, a tym samym narusza ich interesy. W ocenie Prezesa UOKiK zostało uprawdopodobnione, że zachowanie Spółki może godzić w interesy konsumentów. Zaniechanie objęcia treścią umów postanowień dotyczących obowiązków przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego w zakresie odpowiedzialności stron za niedotrzymanie warunków umowy spowodować może po stronie konsumentów negatywne konsekwencje wynikające z faktu, że na podstawie umowy nie są oni w stanie ustalić, jakie konkretnie obowiązki ciążą w tym zakresie na przedsiębiorcy. Nieświadomość, co do istnienia możliwości wystąpienia w stosunku do Spółki z roszczeniem w przypadku nienależytego świadczenia przez nią usług, jak i zasad ustalania rekompensaty może spowodować, że konsumenci nie będą korzystać ze swoich uprawnień w tym zakresie, jak również, że nie będą wymagać od przedsiębiorcy określonego zachowania, gdy ten nie 21 wykona spoczywających na nim obowiązków. Wprowadzenie do treści umów postanowień konkretyzujących obowiązki Spółki w przedmiotowym zakresie przyczyni się zatem do stworzenia konsumentom odpowiednich warunków dochodzenia ich roszczeń, co jest tym bardziej istotne, iż w przedmiotowej sprawie są oni słabszymi stronami umów o charakterze adhezyjnym. Potwierdzenie takiego stanowiska można znaleźć w orzecznictwie. I tak: - W uzasadnieniu wyroku z dnia 10 września 2010 r. Sąd Okręgowy – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (sygn. akt XVII AmA 122/09) stwierdził, iż „ Konsument jako równorzędna strona umowy ma prawo do uzyskania w nieskomplikowany sposób rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji o przysługujących mu uprawnieniach wynikających z zawartej umowy. Tylko w takiej sytuacji konsument będzie mógł w pełni korzystać z faktu zawarcia umowy z przedsiębiorcą ”. - Sąd Najwyższy natomiast w wyroku z dnia 20 czerwca 2006r. (sygn. akt: III SK 7/2006) stwierdził, iż w gospodarce rynkowej „ konsument ma prawo do kompletnej i jednoznacznej informacji w sprawach mających istotne znaczenie dla zabezpieczenia jego interesu prawnego w warunkach globalizacji (masowości) obrotu prawnego” . - Podobne stanowisko zajął również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 lipca 2002 r. stwierdzając, że „ zasób zrozumiałej, jasnej i dostępnej informacji dla konsumenta spełnia niezbędne wymagania warunkujące możliwość dokonywania przez niego niezakłóconego i racjonalnego wyboru” (sygn. akt: I CKN 1319/00). Wobec powyższego w ocenie Prezesa UOKiK pozbawienie konsumentów przysługującej im z mocy ustawy informacji o odpowiedzialności stron za niedotrzymanie warunków umowy świadczy, iż spełniona została pierwsza przesłanka – przesłanka bezprawności - niezbędna do uprawdopodobnienia, iż doszło do naruszenia przez Spółkę art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przesłanka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Trzecią przesłanką, jaką należy uprawdopodobnić w niniejszej sprawie jest to, iż kwestionowane zachowania przedsiębiorcy godzą w interesy konsumentów oraz, że zagrożone są zbiorowe interesy konsumentów. Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiują pojęcia „ zbiorowego interesu konsumentów ”. Uregulowanie art. 24 ust. 3 tej ustawy stanowi jedynie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Z całą pewnością mamy do czynienia ze zbiorowym interesem konsumentów wówczas, gdy działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy dotyczy, bądź może dotyczyć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów może polegać zarówno na ich naruszeniu, jak i na zagrożeniu ich naruszenia. Dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest ustalenie, że konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości, przesądza o naruszeniu zbiorowych interesów konsumentów. Powyższe stanowisko jest trwale utrzymywane w orzecznictwie Sądu 22 Ochrony Konkurencji i Konsumentów (tak: wyroki Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: z dnia 4 lipca 2001 r. sygn. akt: XVII Ama 108/00) oraz z dnia 23 lutego 2002 r. sygn. akt: XVII Ama 133/2001).. Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który stwierdził, że „nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów” . Stosowane przez Spółkę wzorce umów wykorzystywane są przy nawiązywaniu stosunków prawnych z klientami, zainteresowanymi zaopatrzeniem w wodę lub odbiorem ścieków za pośrednictwem sieci wodociągowo – kanalizacyjnej eksploatowanej przez Spółkę. Stroną takich umów mogą być zarówno dotychczasowi klienci Spółki, jak również wszyscy potencjalni jej klienci. Zatem krąg adresatów analizowanych wzorców umów nie jest z góry określony. Biorąc natomiast pod uwagę, że klienci Spółki nie mają wpływu na zapisy zawieranych z nimi umów o dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków, gdyż nie są one z nimi indywidualnie negocjowane, uznać należy, że wszelkie zawarte w nich bezprawne zapisy godzą w interesy ekonomiczne lub prawne konsumentów. Mając na uwadze powyższe ustalenia, argumenty i wnioski przyjąć należy, że spełnione zostały wszystkie przesłanki niezbędne do zakwalifikowania działań Spółki jako praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Uwzględniając zatem opisane i przeanalizowane powyżej uwarunkowania faktyczne i prawne, Prezes UOKiK uznał, że działania Spółki zakwalifikować należy jako praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów, określone w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zobowiązanie przedsiębiorcy Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca zobowiąże się do podjęcia określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom Prezes Urzędu może, w drodze decyzji nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. W toku przeprowadzonego postępowania Spółka przedstawiła zobowiązanie do podjęcia określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom interesów konsumentów. Zgodnie z deklaracją Spółki wykreślone zostanie z wzorców umów o dostarczanie wody i umów o odprowadzania ścieków kwestionowanego w pkt I.1.a) niniejszej decyzji postanowienia o treści: „ Jeżeli Odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie zawiadomił o tym Dostawcę, faktury oraz inne dokumenty wysłane przez Dostawcę poczytuje się za doręczone Odbiorcy ”; Spółka zaprzestanie stosowania we wzorcach umów o świadczenie usług zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków postanowienia wskazanego w pkt I.1 b) niniejszej decyzji i zastąpi go postanowieniem o treści: 23 „ Umowa może być rozwiązana przez odbiorcę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, Rozwiązanie przez Odbiorcę umowy za wypowiedzeniem następuje poprzez złożenie pisemnego oświadczenia woli w siedzibie przedsiębiorstwa lub przesłanie takiego oświadczenia listem poleconym ”; Zaprzestane zostanie stosowanie we wzorcach umów o świadczenie usług zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków postanowienia wskazanego w pkt I.1 c) niniejszej decyzji i zastąpione postanowieniem o treści: „ Odbiorca usług dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę lub odprowadzone ścieki w terminie określonym w fakturze, który nie może być krótszy niż 14 dni od daty jej wysłania lub dostarczenia w inny sposób ”; Spółka wprowadzi we wzorcach umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowienie, którego brak wskazano w pkt I.1 d) niniejszej decyzji o treści: Dla usługi zaopatrzenia w wodę: „ Uprawnienia Odbiorcy: 4. Odbiorca może domagać się od Przedsiębiorstwa obniżenia należności w razie dostarczania wody nie odpowiadającej warunkom określonym w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. z 2007 r. Nr 61, poz. 417 ze zm.). 5. Odbiorca może domagać się od Przedsiębiorstwa obniżenia należności w razie udowodnienia zawinionego świadczenia usług o obniżonej jakości. 6. Obniżenie, o którym mowa w ust. 1 i 2 będzie proporcjonalne do szkody jaką poniósł Odbiorca w okresie trwania zakłócenia”. Dla usługi odprowadzania ścieków: „ Uprawnienia odbiorcy: 3. Odbiorca może domagać się od Przedsiębiorstwa obniżenia należności w razie udowodnienia zawinionego świadczenia usług o obniżonej jakości. 4. Obniżenie, o którym mowa w ust. 1 będzie proporcjonalne do szkody jaką poniósł odbiorca w okresie trwania zakłócenia”. Spółka zobowiązała się do rozpoczęcia stosowania w obrocie prawnym nowych wzorców umów od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji oraz przedłożenia wszystkim konsumentom, z którymi umowy nadal obowiązują aneksów do tych umów, uwzględniających wprowadzone we wzorcach zmiany. Proces aneksowania ma zostać zakończony w terminie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. W ocenie Prezesa UOKiK działania objęte złożonym przez Spółkę zobowiązaniami zmierzają do zapobieżenia zarzucanym jej naruszeniom art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zmiana stosowanych wzorców umów w zaproponowany przez Spółkę sposób oraz zmiana umów dotychczas zawartych z odbiorcami usług poprzez ich aneksowanie doprowadzą bowiem do wyeliminowania zakwestionowanych warunków świadczenia usług. Również określony przez Spółkę termin na wykonanie podjętego zobowiązania w ocenie Prezesa UOKiK uznać należy, za uzasadniony. 24 W odniesieniu do naruszeń uprawdopodobnionych w niniejszej decyzji Spółka podjęła działania zmierzające do zapobieżenia tym naruszeniom oraz złożyła zobowiązanie do ich pełnego zrealizowania. W toku postępowania Spółka przygotowała nowy wzorzec umowy w sposób uwzględniający zastrzeżenia zgłoszone przez Prezesa UOKiK i przystąpi do aneksowania zawartych umów. W orzecznictwie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów dotyczącym praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przyjmuje się, że brak zmiany wszystkich umów, mimo zmiany wzorca - wyklucza uznanie, że przedsiębiorca zaniechał praktyki (tak: wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 16 kwietnia 2007 r. sygn. akt XVII Ama 53/06). Ustalenie, że przedsiębiorca zawiera umowy z nowymi kontrahentami nie zawierające już postanowień, które mogą być uznane za przejaw stosowania tego rodzaju praktyk, w tym ustalenie, że przedsiębiorca dokonał zmiany wzorca umów, nie jest wystarczającym warunkiem jednoczesnego stwierdzenia zaniechania dotychczas stosowanej praktyki. Spółka zadeklarowała dokonanie zmiany wszystkich dotychczas obowiązujących umów mające na celu dostosowanie ich do zmienionych wzorców, poprzez doręczenie wszystkim odbiorcom usług informacji o zmianie wzorca umownego w okresie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji Prezesa UOKiK. W tej sytuacji Prezes UOKiK orzekł, jak w punkcie I.2 sentencji niniejszej decyzji. Ad II sentencji decyzji Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji, o której mowa w ust. 1, Prezes UOKiK może określić termin wykonania zobowiązania. Określając w niniejszej sprawie termin wykonania zobowiązania jako 6 miesięcy licząc od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji Prezes UOKiK uwzględnił nie tylko okres wykonania zobowiązania wskazany przez Spółkę, lecz również wziął pod uwagę ilość konsumentów, którym mają być przedłożone stosowne informacje i warunki w jakich Spółka prowadzi działalność. Uwzględniając powyższe, orzeczono jak w pkt II sentencji decyzji. Ad III sentencji decyzji Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , w decyzji, o jakiej mowa w ust. 1, Prezes UOKiK nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Spółka zobowiązana została do złożenia, w terminie do dnia 30 czerwca 2014 r., sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego w toku postępowania zobowiązania do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanym jej naruszeniom, poprzez przekazanie: 1) informacji dotyczących liczby konsumentów, którym doręczono aneksy do umów o: − dostarczanie wody, − odprowadzanie ścieków, uwzględniające wprowadzone we wzorcach umów zmiany wraz z kopiami 5 przykładowych aneksów skierowanych do konsumentów; 25 2) kopie 5 przykładowych umów o: − dostarczanie wody, − odprowadzanie ścieków, zawartych z konsumentami w okresie od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji do dnia sporządzenia sprawozdania. W związku z powyższym orzeczono jak w punkcie III sentencji niniejszej decyzji. POUCZENIE: Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 K.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Krakowie, 31 - 011 Kraków, Plac Szczepański 5. z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Otrzymują: 1. Gminne Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej sp. z o.o. ul. Jasielska 25 38-230 Nowy Żmigród 2. a/a RKR