RKT-21/2014

Katowice, dn. 11 lipca 2014 r. RKT-61-32/13/BP DECYZJA Nr RKT – 21/2014 Stosownie do art. 33 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz § 5 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, przeciwko: a. Barbarze Buckiej prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą Bucka Barbara w Sosnowcu, b. Markowi Buckiemu prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą Bucki Marek w Sosnowcu działającym wspólnie w ramach spółki cywilnej F.H. „Aligator II” s.c. Marek Bucki, Barbara Bucka w Sosnowcu, – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I.1. na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę polegającą na stosowaniu w regulaminie serwisu internetowego e-aligator.pl oraz w formularzu „Zgłoszenie reklamacyjne nr …” postanowień o treści: „Reklamacje rozpatrywane są w ciągu 14 dni roboczych od ich wpłynięcia” oraz „Uzgodniony termin reklamacji: w terminie 14 dni od daty na zgłoszeniu reklamacyjnym Klient zostanie poinformowany o sposobie rozpatrzenia reklamacji. W przypadku naprawy termin rozpatrzenia reklamacji wydłuŜa się do 21 dni kalendarzowych”, co jest niezgodne z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaŜy konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 141, poz. 1176 ze zm.), a poprzez to stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stwierdza się zaniechanie jej stosowania, odnośnie formularza „Zgłoszenie reklamacyjne nr …” z dniem 31 lipca 2013 r., a odnośnie regulaminu serwisu internetowego e-aligator.pl z dniem 30 listopada 2013 r., 2. na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę polegającą na stosowaniu w zakładce „o mnie” konta aukcyjnego allegro.pl dla uŜytkownika o nazwie „mark_but”, w części dotyczącej wymiany i zwrotu towaru, postanowienia o treści: „w przypadku zwrotu zakupionego obuwia na aukcji z wysyłką gratis z ceny butów zostanie potrącony koszt przesyłki, który ponieśliśmy wysyłając buty”, co jest niezgodne z art. 7 ust. 3 w zw. z art. 17 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 1225), a poprzez to stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 30 listopada 2013 r., PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KATOWICACH 2 II. na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę polegającą na stosowaniu we wzorcu umowy o nazwie „Zgłoszenie reklamacyjne nr …” postanowienia, które zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tj. Dz. U. z 2014 r., poz. 101) o treści: „Jednocześnie wyraŜam zgodę na to, Ŝe w przypadku nie odebrania reklamowanego towaru w terminie dwóch miesięcy od daty rozpatrzenia reklamacji, zostanie komisyjnie zniszczony lub przekazany na cele charytatywne”, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 31 lipca 2013 r., III. na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę polegającą na stosowaniu nieuczciwej praktyki rynkowej – w związku z prowadzoną działalnością za pośrednictwem serwisu internetowego e-aligator.pl oraz konta aukcyjnego allegro.pl dla uŜytkownika o nazwie „mark_but” – o której mowa w art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 oraz ust. 3 pkt 4 w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206) poprzez wprowadzające w błąd rozpowszechnianie nieprawdziwej informacji dotyczącej praw konsumenta w zakresie terminu do zwrotu towaru w przypadku odstąpienia od umowy zawartej na odległość, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 30 listopada 2013 r., IV. na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę polegającą na naruszaniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji – w związku z prowadzoną działalnością za pośrednictwem serwisu internetowego e-aligator.pl oraz konta aukcyjnego allegro.pl dla uŜytkownika o nazwie „mark_but” – w zakresie niepotwierdzania konsumentom na piśmie, najpóźniej w momencie rozpoczęcia spełniania świadczenia, informacji o terminie i sposobie dostawy, co jest niezgodne z art. 9 ust. 3 w zw. z art. 9 ust. 1 pkt 5 i art. 17 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 1225) a poprzez to z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 16 stycznia 2014 r., V. na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nakłada się na: a. Barbarę Bucką prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą Bucka Barbara w Sosnowcu kary pienięŜne w wysokości: 1. 485 zł (czterystu osiemdziesięciu pięciu złotych), płatną do budŜetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji, 2. 347 zł (trzystu czterdziestu siedmiu złotych), płatną do budŜetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie III. sentencji niniejszej decyzji, 3. 347 zł (trzystu czterdziestu siedmiu złotych), płatną do budŜetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie IV. sentencji niniejszej decyzji, - za które to zobowiązanie odpowiada ona solidarnie wraz z Markiem Buckim prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą Bucki Marek w Sosnowcu, 3 b. Marka Buckiego prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą Bucki Marek w Sosnowcu kary pienięŜne w wysokości: 1. 485 zł (czterystu osiemdziesięciu pięciu złotych), płatną do budŜetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji, 2. 347 zł (trzystu czterdziestu siedmiu złotych), płatną do budŜetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie III. sentencji niniejszej decyzji, 3. 347 zł (trzystu czterdziestu siedmiu złotych), płatną do budŜetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie IV. sentencji niniejszej decyzji, - za które to zobowiązanie odpowiada on solidarnie wraz z Barbarą Bucką prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą Bucka Barbara w Sosnowcu, VI. na podstawie art. 77 ust. 1 i art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz na podstawie art. 263 § 1 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 267), w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uwzględniając wynik przeprowadzonego postępowania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, postanawia się obciąŜyć niŜej wymienionych przedsiębiorców kosztami tego postępowania i zobowiązać ich do zwrotu przedmiotowych kosztów na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji w ten sposób, Ŝe: 1. Barbarę Bucką prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą Bucka Barbara w Sosnowcu uiści kwotę w wysokości 18 zł (osiemnastu złotych), za które to zobowiązanie odpowiada ona solidarnie wraz z Markiem Buckim prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą Bucki Marek w Sosnowcu, 2. Marka Buckiego prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą Bucki Marek w Sosnowcu uiści kwotę w wysokości 18 zł (osiemnastu złotych), za które to zobowiązanie odpowiada on solidarnie wraz z Barbarą Bucką prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą Bucka Barbara w Sosnowcu. UZASADNIENIE W imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej takŜe „Prezesem Urzędu”), przeprowadzono postępowanie wyjaśniające o sygn. akt RKT-405- 22/13/BP w sprawie działalności Barbary Buckiej prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą Barbara Bucka w Sosnowcu oraz Marka Buckiego prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą Marek Bucki w Sosnowcu – działających wspólnie w ramach spółki cywilnej F.H. „Aligator II” s.c. Marek Bucki, Barbara Bucka w Sosnowcu (zwani dalej takŜe „przedsiębiorcami”). W toku przedmiotowego postępowania powzięto podejrzenie, iŜ ww. przedsiębiorcy mogą stosować praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów opisane w sentencji niniejszej decyzji. W tych okolicznościach, Postanowieniem nr 1 z dn. 19 listopada 2013 r. (dowód: karty nr 2 – 4) wszczęto z urzędu przedmiotowe postępowanie administracyjne, co uczyniono po uprzednim otrzymaniu upowaŜnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dowód: karta nr 1). W toku niniejszego postępowania, w odpowiedzi na postawione zarzuty, przedsiębiorcy przedstawili swoje stanowisko w sprawie w pismach z dn. 4 grudnia 2014 r. (dowód: karty nr 83-108), z dn. 16 stycznia 2014 r. (dowód: karty nr 111-116), z dn. 17 marca 2014 r. (dowód: karty nr 119-122) oraz z dn. 4 maja 2014 r. (dowód: karty nr 131-137). 4 W piśmie z dn. 4 grudnia 2013 r., w odpowiedzi na zarzut wskazany w punkcie I.1. Postanowienia nr 1 z dn. 19 listopada 2013 r. przedsiębiorcy wyjaśnili, Ŝe punkt IV.6 regulaminu serwisu internetowego e-aligator.pl został zmieniony poprzez usunięcie sformułowania „roboczych”. Poinformowali takŜe, Ŝe dokument o nazwie „Zgłoszenie reklamacyjne nr …” nie jest przez nich stosowany – gdyŜ stosują przekazany uprzednio „Formularz reklamacji towaru” oraz formularz pobierany kaŜdorazowo za pośrednictwem linku przekazanego przez ich kontrahenta (dowód: karta nr 83). W odpowiedzi na zarzut punktu I.2. ww. Postanowienia, wskazali, Ŝe sformułowanie zawarte na stronie „o mnie” na portalu allegro.pl zostało usunięte (dowód: karta nr 84). W odniesieniu do zarzutu punktu II. Postanowienia nr 1 przedsiębiorcy wyjaśnili, Ŝe zgłoszenie reklamacyjne o powołanej treści nie jest juŜ przez nich stosowane. Obecne brzmienie formularza zostało przedłoŜone jako załącznik do pisma. Formularz ten jest pobierany za pośrednictwem linku wskazanego przez kontrahenta przedsiębiorców i uległ on zmianie juŜ kilkanaście miesięcy temu. Równocześnie wskazali, Ŝe w stosunku do konsumentów, wobec których stosowany był formularz przekazany przez ich kontrahenta, nie zdarzyła się sytuacja aby reklamacja nie została odebrana ze sklepu. Ponadto, na dzień odpowiedzi na pismo Prezesa Urzędu z dn. 19 listopada 2013 r., przedsiębiorcy nie posiadali Ŝadnego obuwia, wobec którego zgłoszona została reklamacja (dowód: karta nr 84). W odpowiedzi na zarzut punktu III. przedsiębiorcy wyjaśnili, Ŝe nigdy nie skracali ustawowego terminu do skorzystania z prawa do zwrotu towaru przez konsumentów. We wszystkich punktach objętych zarzutem punktu III. przedsiębiorcy dodali postanowienie o treści: „Dla zachowania terminu do złoŜenia oświadczenia o odstąpieniu, wystarcza wysłanie oświadczenia o odstąpieniu przed jego upływem”. Ponadto w opinii przedsiębiorców wymienione tam zapisy miały referować bezpośrednio do wskazanego 10 dniowego terminu do zwrotu towaru. Przedsiębiorcy wskazali równieŜ, iŜ konsumenci byli informowani, Ŝe do zachowania 10-dniowego terminu do zwrotu towaru wystarczy wysłać stosowne oświadczenie np. rekomendowany przez przedsiębiorców formularz. Podnieśli, Ŝe nigdy nie miało się zdarzyć, aby odmówili zwrotu towaru – nawet jeŜeli klient przekroczył wskazane ustawowo terminy. Zwroty miały być zawsze przyjmowane, a pieniądze zwracane do konsumentów. Ponadto w regulaminie zawarte zostało postanowienie, Ŝe do zwrotu towaru zastosowanie mają ogólne zasady wynikające z przepisów dotyczących zawierania umów na odległość. Wskazali równieŜ, Ŝe postanowienie o treści: „5. Do przesyłki zwrotnej naleŜy dołączyć wypełniony formularz zwrotu (znacznie przyspieszy to procedurę zwrotu naleŜności na rzecz Klienta), wraz z zawartym oświadczeniem o odstąpienia od umowy, swoje dane personalne, oraz wyraźne wskazanie na jakie konto bankowe dokonać zwrotu pieniędzy. FORMULARZ ZWROTU – Pobierz” nie uzaleŜniał skutecznego odstąpienia od umowy od załączenia formularza zwrotu wraz z oświadczeniem z danymi personalnymi, a jedynie oznaczało, Ŝe znacznie przyspieszona zostanie procedura zwrotu. Dodali równieŜ, Ŝe zawarte w formularzu wymiany i zwrotu postanowienie: „powód zwrotu (opcjonalnie)” nie stanowił jakiegokolwiek wymogu dla klienta, czy nawet powinności jego wypełnienia. Miało to mieć dla przedsiębiorców charakter wyłącznie statystyczny, tak by poznać sugestie klientów. W obecnych formularzach postanowienie to zostało usunięte (dowód: karta nr 85). W odpowiedzi na zarzut punktu IV. przedsiębiorcy wyjaśnili, Ŝe na potwierdzenie transakcji zawieranych z konsumentami wystawiane są zarówno paragony fiskalne, jak równieŜ faktury VAT (jeŜeli klient sobie takowej zaŜyczy). Dołączane są do przesyłki równieŜ formularze informacyjne. Ponadto konsumenci otrzymują potwierdzenie złoŜenia zamówienia w formie podsumowania na stronie internetowej oraz otrzymują na wskazany adres e-mail potwierdzenie 5 złoŜenia zamówienia ze wszelkimi wymaganymi informacjami, w tym z terminem i sposobem dostawy. W przedstawionym potwierdzeniu dotyczącym przykładowego zamówienia wskazane zostało sformułowanie o zamówionych produktach – „Kurier DPD, 1 usługa, 14,00 zł”, a w części „Dostawa i sposób płatności” zawarte zostało sformułowanie: „Szacowany czas dostawy: 1-2 dni robocze”. Ponadto klienci otrzymują następne 2 maile, w zaleŜności od wyboru formy płatności, w których równieŜ wskazana jest forma i czas dostawy towaru. Tytuły maili są następujące: „Zapłacono – przekazano towar do wysyłki”, „Przekazano towar do wysłania za pobraniem”, „Zrealizowane – towar został wysłany”, „Towar został wysłany za pobraniem”. Klient dokonujący u przedsiębiorców zakupów jest co najmniej trzykrotnie informowany o sposobie i terminie dostawy. RównieŜ w trakcie zamówienia klient informowany jest o sposobie dostawy, wybierając formę płatności, a zarazem, formę dostawy. W regulaminie sklepu znajduje się równieŜ klauzula punktu II. o treści: „5. Czas realizacji zamówienia (wysłania paczki) wynosi do 7 dni roboczych. Przesyłka wysłana firmą kurierską trafia zwykle do adresata (terytorium Polski) w terminie do 2 dni roboczych, lecz nie później niŜ 7-go dnia roboczego. 6. Zamówiony towar dostarczamy za pomocą firmy kurierskiej DPD – www.dpd.com.pl. Kupujący pokrywa koszty dostawy w wysokości określonej w cenniku sklepu www.e-aligator.pl. 7. Koszt dostawy jest uzaleŜniony od sposobu dostawy oraz formy płatności i jest kaŜdorazowo umieszczony na formularzu zamówienia”. Aktualnie klauzula o terminie dostawy została dodana równieŜ do zakładki „Dostawa” na kartach produktu oraz po dodaniu produktu do koszyka na karcie „1. Twój koszyk”. W piśmie z dn. 16 stycznia 2014 r. przedsiębiorcy wskazali, Ŝe zmiana regulaminu serwisu internetowego e-aligator.pl polegająca na usunięciu postanowienia o treści: „Reklamacje rozpatrywane są w ciągu 14 dni roboczych od ich wpłynięcia”, zmiana zakładki „o mnie” konta aukcyjnego allegro.pl o nazwie „mark_but” polegająca na usunięciu postanowienia o treści: „Reklamacje rozpatrywane są w ciągu 14 dni roboczych od ich wpłynięcia” oraz zmiany regulaminu serwisu internetowego e-aligator.pl (w tym jego poszczególnych zakładek), a takŜe formularzy: oświadczenia odstąpienia od umowy oraz wymiany i zwrotu towaru w odniesieniu do zarzutu punktu III. Postanowienia nr 1 z dn. 19 listopada 2013 r. nastąpiły pod koniec listopada 2013 r. Przedsiębiorcy wyjaśnili równieŜ, Ŝe dokument „Zgłoszenie reklamacyjne nr …” został zmieniony przez ich kontrahenta w okolicach lipca 2013 r. Podnieśli takŜe, Ŝe konsumenci wraz z przesyłką otrzymują paragon fiskalny lub fakturę, na której zamieszczona została informacja sposobie dostawy i kosztach dostawy np. „Przesyłka kurierska DPD – 1 sztuka – 18 złotych”. Ponadto wskazali, Ŝe klienci otrzymują przesyłki opakowane w folię/karton otrzymany od dostawcy – kuriera DPD – na których znajdują się loga firmy wysyłkowych oraz naklejany jest przez przedsiębiorców list przesyłowy z dodatkową informacją nadawczą ze wskazaniem sposobu przesyłki, terminu nadania przesyłki, nadawcy oraz wielu innych informacji. Poinformowali takŜe, Ŝe do karty informacyjnej załączanej do przesyłki dodany został punkt 5 o treści „Towar dostarczamy za pośrednictwem kuriera DPD. Szacowany czas dostawy od momentu nadania wynosi 1-2 dni robocze. Koszt dostawy przy płatnościach z góry przelewem tradycyjnym lub poprzez płatność internetową PAYU wynosi 14 zł, przy płatności za pobraniem koszt dostawy wynosi 18 zł”. W piśmie z dn. 17 marca 2014 r. przedsiębiorcy poinformowali o wysokości osiągniętego przez kaŜdego z nich w 2013 r. przychodu z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej. Przedstawili równieŜ informacje o osiągniętym przez kaŜdego z nich w 2013 r. przychodzie z tytułu działalności polegającej na zawieraniu z konsumentami umów na odległość, a pismem z dn. 4 maja 2014 r. przedstawili zeznania podatkowe o wysokości osiągniętego przychodu (osiągniętej straty) w roku podatkowym 2013 (PIT-36L) oraz Informacje o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2013 (dowód: karty nr 132-137). 6 Pismem z dn. 21 maja 2014 r. przedsiębiorcy zostali zawiadomieni o zakończeniu zbierania materiału dowodowego (dowód: karta nr 139). W wyznaczonym terminie przedsiębiorca – Marek Bucki – skorzystał z prawa do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: Barbara Bucka prowadzi działalność gospodarczą pod firmą Bucka Barbara w Sosnowcu. Jest przedsiębiorcą wpisanym do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. W rubryce „Wykonywana działalność gospodarcza (kody PKD)” wpisano m.in. kod 47.91. SprzedaŜ detaliczna prowadzona przez domy sprzedaŜy wysyłkowej lub Internet (dowód: karta nr 126). Z kolei Marek Bucki prowadzi działalność gospodarczą pod firmą Bucki Marek w Sosnowcu. W rubryce „Wykonywana działalność gospodarcza (kody PKD)” wpisano m.in. kod 47.91. SprzedaŜ detaliczna prowadzona przez domy sprzedaŜy wysyłkowej lub Internet (dowód: karta nr 127). Przedsiębiorcy wspólnie prowadzą działalność gospodarczą w ramach spółki cywilnej F.H. „Aligator II” s.c. Marek Bucki, Barbara Bucka w Sosnowcu (dowód: karty nr 52-58). Przedsiębiorcy prowadzą sklep internetowy pod adresem www.e-aligator.pl, w którym prowadzą sprzedaŜ obuwia. Przedmiotowy sklep internetowy zaczął funkcjonować w październiku 2012 r. Zasady sprzedaŜy na odległość za pośrednictwem tego sklepu internetowego określa jego regulamin, a takŜe poszczególne jego zakładki – w tym w szczególności zakładka „Zwroty i reklamacje” oraz „o firmie”. W toku postępowania ustalono, Ŝe przedmiotowe regulacje w wersji przedstawionej przez przedsiębiorców obowiązują co najmniej od czerwca 2013 r. Ustalono, iŜ przedsiębiorcy prowadzą równieŜ działalność za pośrednictwem portalu aukcyjnego allegro.pl dla uŜytkownika o nazwie „mark_but”. Cała sprzedaŜ za pośrednictwem tego konta aukcyjnego odbywa się w formule Kup teraz. Zasady sprzedaŜy na tym koncie aukcyjnym określa zakładka „o mnie”. W toku postępowania ustalono, Ŝe przedmiotowe regulacje w wersji przedstawionej przez przedsiębiorców obowiązują co najmniej od czerwca 2013 r. W swojej działalności polegającej na zawieraniu z konsumentami umów na odległość za pośrednictwem sklepu internetowego oraz konta aukcyjnego allegro.pl przedsiębiorcy stosują następujące wzory formularzy: a. formularz reklamacji towaru, b. formularz wymiany lub zwrotu towaru, c. formularz oświadczenie odstąpienia od umowy (formularz zwrotu). Ustalono, Ŝe przedmiotowe formularze są stosowane w obrocie konsumenckim co najmniej od czerwca 2013 r. (dowód: karty nr 13-18). Przy sprzedaŜy internetowej, jak równieŜ w sklepach stacjonarnych przedsiębiorcy stosowali równieŜ formularz reklamacyjny o nazwie „Zgłoszenie reklamacyjne nr …” (dowód: karty nr 60, 75). Przedmiotowy formularz był stosowany w obrocie konsumenckim co najmniej od 25 listopada 2012 r. (dowód: karta nr 77). We wzorcu tym przedsiębiorcy stosowali postanowienia o treści:
„Uzgodniony termin reklamacji: w terminie 14 dni od daty na zgłoszeniu reklamacyjnym Klient zostanie poinformowany o sposobie rozpatrzenia reklamacji. W przypadku naprawy termin rozpatrzenia reklamacji wydłuŜa się do 21 dni kalendarzowych”, 7
„Jednocześnie wyraŜam zgodę na to, Ŝe w przypadku nie odebrania reklamowanego towaru w terminie dwóch miesięcy od daty rozpatrzenia reklamacji, zostanie komisyjnie zniszczony lub przekazany na cele charytatywne” (dowód karta nr 74). Ustalono, iŜ przedmiotowy dokument poddany został modyfikacjom, w tym polegającym na usunięciu z jego treści postanowień wskazanych powyŜej, co nastąpiło w okolicach lipca 2013 r. (dowód: karty nr 89-90, 111). W regulaminie sklepu internetowego e-aligator.pl oraz w poszczególnych zakładkach tego serwisu internetowego przedsiębiorcy stosowali postanowienia o treści:
„Reklamacje rozpatrywane są w ciągu 14 dni roboczych od ich wpłynięcia” – punkt IV.6.,
„W okresie 10 dni od dostarczenia zamówionego towaru, klient ma prawo jego zwrotu bez podania przyczyn w ramach odstąpienia od umowy, wg ogólnych zasad wynikających z przepisów dotyczących zawierania umów na odległość (zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów), składając sprzedawcy oświadczenie (np. w formie formularza zwrotu)” – punkt V.1.,
„Do przesyłki zwrotnej naleŜy dołączyć wypełniony formularz zwrotu (znacznie przyspieszy to procedurę zwrotu naleŜności na rzecz Klienta), wraz z zawartym oświadczeniem o odstąpieniu od umowy, swoje dane personalne, oraz wyraźne wskazanie na jakie konto bankowe dokonać zwrotu pieniędzy (…)” – punkt V.5.,
„Ponadto informujemy iŜ, zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny mają Państwo moŜliwość zwrócenia towaru bez podania przyczyny w terminie 10 dni od otrzymania przesyłki. Dla zachowania terminu do złoŜenia oświadczenia o odstąpieniu, wystarcza wysłanie oświadczenia o odstąpieniu przed jego upływem (…)” – zakładka „Zwroty i reklamacje” (dowód: karty nr 27-28). Ustalono, iŜ z dniem 30 listopada 2013 r. nastąpiła zmiana regulaminu serwisu internetowego e-aligator.pl oraz jego poszczególnych zakładek (w tym zakładki „Zwroty i reklamacje”), polegająca na usunięciu ww. postanowień. Ustalono równieŜ, iŜ w punktach, objętych zarzutem punktu III. Postanowienia nr 1 z dn. 19 listopada 2013 r. został umieszczony zapis, zgodnie z którym „Dla zachowania terminu do złoŜenia oświadczenia o odstąpieniu, wystarcza wysłanie oświadczenia o odstąpieniu przed jego upływem (dowód: karty nr 83-84, 98-100, 111). W punkcie 1. formularza wymiany lub zwrotu towaru – który jest dołączany przez przedsiębiorców do kaŜdej przesyłki – przedsiębiorcy zamieścili postanowienie, zgodnie z którym „JeŜeli zakupiony rozmiar jest niewłaściwy moŜna go wymienić w ciągu 14 dni lub zwrócić w przeciągu 10 dni od momentu otrzymania przesyłki”. Jednocześnie w części dotyczącej zwracanego przedmiotu zawarto sformułowanie „Powód zwrotu (opcjonalnie)” oraz umieszczono wykropkowaną linijkę, w której konsument moŜe wskazać przyczyny dla których zwraca towar (dowód: karta nr 15). Pod koniec listopada 2013 r., w miejsce ww. uregulowań przedsiębiorcy wprowadzili klauzulę o treści: „1. Klient będący Konsumentem moŜe odstąpić od umowy zawartej na odległość, bez podania przyczyn, składając stosowne oświadczenie na piśmie, w terminie dziesięciu dni od daty otrzymania towaru np. wypełniając część „Zwrot towaru” niniejszego pisma” (dowód: karty nr 93, 111). Ponadto, w punkcie 1. formularza oświadczenie odstąpienia od umowy przedsiębiorcy zamieścili postanowienie, zgodnie z którym „JeŜeli zakupiony rozmiar jest niewłaściwy moŜna go zwrócić w przeciągu 10 dni od momentu otrzymania przesyłki”. Jednocześnie w części dotyczącej zwracanego przedmiotu zawarto sformułowanie „Powód zwrotu” oraz 8 umieszczono dwie wykropkowane linijki, w których konsument moŜe wskazać przyczyny dla których zwraca towar (dowód: karta nr 18). Pod koniec listopada 2013 r., w miejsce ww. uregulowań przedsiębiorcy wprowadzili klauzulę o treści: „1. Klient będący Konsumentem moŜe odstąpić od umowy zawartej na odległość, bez podania przyczyn, składając stosowne oświadczenie na piśmie, w terminie dziesięciu dni od daty otrzymania towaru” (dowód: karty nr 92, 111). Ustalono równieŜ, Ŝe w regulaminie konta aukcyjnego allegro.pl dla uŜytkownika o nazwie „mark_but” (zakładka „o mnie”) przedsiębiorcy stosowali postanowienie o treści: „w przypadku zwrotu zakupionego obuwia na aukcji z wysyłką gratis z ceny butów zostanie potrącony koszt przesyłki, który ponieśliśmy wysyłając buty” (dowód: karta nr 34). Ustalono równieŜ, Ŝe pod koniec listopada 2013 r. ww. postanowienie zostało usunięte z zakładki „o mnie” (dowód: karty nr 84, 111, 129-130). Na potwierdzenie zawarcia z konsumentami umów sprzedaŜy na odległość przedsiębiorcy wystawiali konsumentom paragony z kasy fiskalnej wraz z formularzem wymiany lub zwrotu towaru (dowód: karty nr 72-74). Przedsiębiorcy przedstawili równieŜ faktury VAT – ale wszystkie z nich zostały wystawione na rzecz przedsiębiorców (dowód: karty nr 79-81). Ustalono równocześnie, Ŝe były to jedyne dokumenty, tj. paragony z kasy fiskalnej oraz formularze wymiany i zwrotu towaru, spełniające wymóg formy pisemnej, o której mowa w art. 9 ust. 3 w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 1225 – zwana dalej takŜe „uonpk”) jakie przedsiębiorcy dostarczali konsumentom w związku z zawieraniem umów na odległość za pośrednictwem ww. kanału dystrybucji. Analiza przedstawionych przez przedsiębiorców dokumentów wykazała, Ŝe nie obejmowały one informacji o terminie i sposobie dostawy towaru. W toku postępowania ustalono, iŜ konsumenci wraz z przesyłką otrzymują paragon fiskalny, na którym zamieszczona została informacja o sposobie i kosztach dostawy np. „Przesyłka kurierska DPD 1 szt*18 złotych”. Równocześnie na tych dokumentach sprzedaŜowych widnieje data 16 stycznia 2014 r. (dowód: karty nr 114-115). Ponadto ustalono, iŜ na potwierdzenie zawarcia umów na odległość konsumenci otrzymują równieŜ tzw. kartę informacyjną, która jest załączana do kaŜdej przesyłki. Przedmiotowy dokument został uzupełniony o punkt 5, zgodnie z którym „Towar dostarczamy za pośrednictwem kuriera DPD. Szacowany czas dostawy od momentu nadania wynosi 1-2 dni robocze. Koszt dostawy przy płatnościach z góry przelewem tradycyjnym lub poprzez płatność internetową PAYU wynosi 14 zł, przy płatności za pobraniem koszt dostawy wynosi 18 zł” (dowód: karta nr 116). Ustalono, Ŝe w 2013 r. kaŜdy z przedsiębiorców osiągnął przychód z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości […] zł (słownie: […]). Przychód osiągnięty przez przedsiębiorców został ustalony na podstawie zeznań o wysokości osiągniętego przychodu (osiągniętej straty) w roku podatkowym 2013 (PIT-36L) oraz Informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2013 (dowód: karty nr 132-137). Ponadto przychód osiągnięty przez kaŜdego ze wspólników spółki cywilnej F.H. „Aligator II” s.c. Marek Bucki, Barbara Bucka w Sosnowcu z tytułu działalności polegającej na zawieraniu z konsumentami umów na odległość w 2013 r. wyniósł […] zł brutto (słownie: […]). Przedmiotowy przychód ustalono na podstawie wydruków z programu księgowego […], za pośrednictwem którego prowadzona jest sprzedaŜ przez przedsiębiorców (dowód: karty nr 119-122). 9 Prezes Urzędu zwaŜył, co następuje W pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie, czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy doszło do naruszenia interesu publicznoprawnego . Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, celem regulacji w niej przyjętej jest zapewnienie rozwoju i ochrony konkurencji, a takŜe podejmowana w interesie publicznym ochrona przedsiębiorców naraŜonych na stosowanie praktyk ograniczających konkurencję i ochrona interesów konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów ma zatem charakter publicznoprawny i słuŜy ochronie interesu ogólnospołecznego; w odniesieniu do przedsiębiorców chroni konkurencję, a w odniesieniu do konsumentów ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Instrumenty w niej przewidziane mogą być stosowane jedynie wówczas, gdy na skutek działań sprzecznych z przepisami prawa naruszony został interes publiczny. Ma to miejsce w szczególności wtedy, gdy określonymi działaniami dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, względnie, gdy wywołują one na rynku niekorzystne zjawiska (wyrok Sądu Antymonopolowego z dn. 24 października 1991 r., sygn. akt XV Amr 8/90). Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąŜe się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy dokonali lub dokonają zakupu poprzez sklep internetowy oraz konto aukcyjne allegro.pl prowadzone przez przedsiębiorców. Objęte zarzutem działanie przedsiębiorców wymierzone było w szeroki i bliŜej nieokreślony krąg uczestników rynku, poniewaŜ było ono skierowane do członków określonej zbiorowości tj. wszystkich rzeczywistych i potencjalnych kontrahentów przedsiębiorców. Interes publicznoprawny przejawia się takŜe w postaci zbiorowego interesu konsumentów, co oznacza, iŜ naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. W tym stanie rzeczy uznać naleŜy, Ŝe w niniejszej sprawie ma miejsce naruszenie przez przedsiębiorców interesu publicznoprawnego, co uzasadnia ocenę ich zachowania na rynku w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów . Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tj. Dz. U. z 2014 r., poz. 101 – zwany dalej takŜe „k.p.c.”); 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje natomiast, Ŝe nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Konsumentem w rozumieniu ww. ustawy jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową, zgodnie z art. 22 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tj. Dz. U. z 2014 r., poz. 121 – zwanej dalej takŜe „k.c.”) w związku z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Uznanie określonego działania przedsiębiorcy za niezgodne z zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykazania, Ŝe spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki: 10
oceniane zachowanie musi być podejmowane przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów,
zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności,
praktyka musi godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Status przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pod pojęciem „przedsiębiorcy” naleŜy rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 672 ze zm. – zwanej dalej takŜe „usdg”) tj. osobę fizyczną, osobę prawną i jednostkę organizacyjną nie będącą osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonującą we własnym imieniu działalność gospodarczą (art. 4 ust. 1 ww. ustawy). „Działalnością gospodarczą” jest zgodnie z przepisem art. 2 tej ustawy, zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóŜ, a takŜe działalność zawodowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. W niniejszym postępowaniu podmioty będące stroną tego postępowania posiadają status przedsiębiorców, gdyŜ prowadzą działalność na podstawie wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (dowód: karty nr 126-127). Zachowania niniejszych podmiotów podlegają zatem kontroli dokonywanej na podstawie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Tym samym zarówno Barbara Bucka, jak i Marek Bucki przy wykonywaniu działalności gospodarczej podlegają rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów i ich działania mogą podlegać ocenie pod kątem naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Drugą przesłanką, jaką naleŜy wziąć pod uwagę w niniejszej sprawie jest to, iŜ kwestionowane zachowania przedsiębiorców godzą w interesy konsumentów oraz Ŝe zagroŜone są zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie objaśnia znaczenia pojęć „godzenia w interesy konsumentów” oraz „zbiorowego interesu konsumentów”. NaleŜy przyjąć, Ŝe interesem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 ustawy jest interes prawny, rozumiany jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za godne ochrony. Działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Wskazówki, co do tego, jak naleŜy pojmować zbiorowy interes konsumentów zawarte są natomiast w art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który stanowi, Ŝe nie jest zbiorowym interesem suma indywidualnych interesów konsumentów. W wyroku z dn. 10 kwietnia 2008 r. (sygn. akt III SK 27/07, LEX nr 469180, OSNP 2009/13-14/188), Sąd NajwyŜszy wskazał, iŜ wystarczające dla stwierdzenia, Ŝe ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów powinno być ustalenie, Ŝe zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów) wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. W ww. wyroku, Sąd NajwyŜszy stanął na stanowisku, iŜ sformułowanie: „nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów” naleŜy rozumieć w ten sposób, Ŝe liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy 11 konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy w taki sposób, iŜ potencjalnie ofiarą takiego zachowania moŜe być kaŜdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy. Zgodnie z powołanym wyrokiem Sądu NajwyŜszego, przez interes zbiorowy naleŜy rozumieć zatem interes, dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsumentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów konieczne jest, Ŝeby działanie przedsiębiorcy było skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do grupy adresatów wyodrębnionych za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Działanie o takim charakterze, jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa, nie tylko w odniesieniu do konkretnych konsumentów, lecz wobec kaŜdego z członków danej zbiorowości. Przy tym, zaistnienie przesłanki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpośrednio uzaleŜnione od liczby konsumentów, których interesy zostały rzeczywiście naruszone wskutek działań przedsiębiorcy. Istotne jest to, Ŝe przedmiotowe działanie moŜe zagrozić, przynajmniej potencjalnie, interesom pewnego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. Bezprawność działań Kolejną przesłanką, która musi zostać spełniona, aby było moŜliwe stwierdzenie naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność rozwaŜanego zachowania. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów moŜe być takie zachowanie przedsiębiorcy, które jako sprzeczne z ustawą szczególną moŜna zaklasyfikować, jako niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jak i jedno z zachowań przykładowo wymienionych w art. 24 ust. 2 pkt 1 – 3 ww. ustawy. Dodać naleŜy, Ŝe stosownie do art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawa ta reguluje zasady i tryb przeciwdziałania praktykom naruszającym zbiorowe interesy konsumentów, jeŜeli praktyki te wywołują lub mogą wywoływać skutki na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Dla stwierdzenia, Ŝe dana praktyka jest niezgodna z art. 24 ww. ustawy wystarczające jest więc wykazanie, Ŝe potencjalnie istniało zagroŜenie naruszenia interesów konsumentów na przykład wskutek niedopełnienia określonego obowiązku informacyjnego względem konsumentów i nie jest konieczne faktyczne wystąpienie negatywnego skutku w praktyce. Oznacza to, Ŝe wystarczy juŜ samo zaniechanie udzielenia przez przedsiębiorcę istotnych informacji, nawet jeśli w praktyce nie zaistniały przesłanki wykorzystania tej informacji, na przykład określającej termin i sposób dostawy zamówionego na odległość towaru. Bezprawność ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifikować je jako naruszające zbiorowe interesy konsumentów „muszą być zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa” 1 . Porządek prawny, którego naruszenie moŜe wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a takŜe nakazy i zakazy wynikające z zasad współŜycia społecznego i dobrych obyczajów 2 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Art. 24 tej ustawy nie ma 1 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. Por. równieŜ: M. Szydło: Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów , Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 2 Wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007 r. (sygn. akt XVII AmA 45/07). 12 samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności naleŜy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie moŜliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 3 . Podkreślenia wymaga takŜe, Ŝe bezprawność jest kategorią obiektywną. RozwaŜenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy teŜ niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawności działania decyduje całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego 4 . Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje ponadto strona podmiotowa czynu, a zatem okoliczność czy sprawca (przedsiębiorca) dopuścił się naruszenia umyślnie czy teŜ nieumyślnie, a takŜe świadomość naruszenia norm prawnych. W niniejszej sprawie w punktach I.1. oraz I.2. sentencji niniejszej decyzji postawiono przedsiębiorcom zarzut stosowania postanowień regulaminu serwisu internetowego e- aligator.pl, formularza „Zgłoszenie reklamacyjne nr …” oraz zakładki „o mnie” konta aukcyjnego allegro.pl dla uŜytkownika o nazwie „mark_but” sprzecznych z uregulowaniami zawartymi w ustawie z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaŜy konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 141, poz. 1176 ze zm. – zwanej dalej takŜe „uswsk”) oraz w ustawie z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 1225 – zwanej dalej takŜe „uonpk”). Jako „sprzeczne z prawem” naleŜy kwalifikować zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umową międzynarodową mającą bezpośrednie zastosowanie w stosunkach wewnętrznych. Sprzeczne z prawem są czyny: zabronione i zagroŜone sankcją karną, czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współŜycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. W tym zakresie naleŜy stwierdzić, Ŝe dla ustalenia bezprawności działania wystarczy, Ŝe określone zachowanie koliduje z przepisami prawa. W zakresie punktu II. sentencji niniejszej decyzji naleŜy wskazać, Ŝe Prezes Urzędu moŜe takŜe stwierdzić stosowanie przez przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na posługiwaniu się postanowieniem wzorca umownego, które zostało wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, bez względu na to, czy wpis dotyczy tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu jest prowadzone postępowanie, czy teŜ nie (tak Sąd NajwyŜszy w uchwale z dn. 19 grudnia 2003 r. w sprawie o sygn. akt III CZP 95/03, Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dn. 29 września 2005 r. w sprawie o sygn. akt VI ACa 381/05, Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dn. 2 grudnia 2005 r. w sprawie o sygn. akt VI ACa 760/05). Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, wyraŜonym w wyroku z dn. 25 maja 2005 r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, iŜ określona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, Ŝe mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie dwóch klauzul powinien być zatem zamiar, cel, jakiemu ma słuŜyć kwestionowane postanowienie. Jeśli cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi 3 Por. wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVIII AmA 32/05). 4 Wyrok SN z dnia 8 maja 2002 r. (sygn. akt I PKN 267/2001). 13 sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy moŜna uznać za toŜsame. Trafność wyŜej opisanego stanowiska potwierdził Sąd NajwyŜszy w uchwale z dn. 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06, opubl. OSNP 2007/1-2/35). Wynikająca z art. 479 45 § 3 k.p.c. jawność rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone oznacza, Ŝe od chwili wpisania do niego określonego postanowienia zakazane jest stosowanie toŜsamych postanowień w obrocie konsumenckim i nikt nie moŜe zasłaniać się nieznajomością dokonanych wpisów. Rejestr postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone jest prowadzony przez Prezesa Urzędu. Rejestr ten jest powszechnie dostępny w wersji elektronicznej na stronie internetowej Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod adresem www.uokik.gov.pl 5 . PowyŜsze uzasadnia stwierdzenie, Ŝe przedsiębiorcy byli z mocy prawa zobowiązani do powstrzymania się od stosowania postanowienia, które uznano za toŜsame z postanowieniem wpisanym do rejestru. Równocześnie w punkcie III. sentencji niniejszej decyzji zarzucono przedsiębiorcom stosowanie nieuczciwej praktyki rynkowej. Art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 expressis verbis stanowi, Ŝe przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności zaś nieuczciwe praktyki rynkowe. Zgodnie z art. 4 ust 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206 – zwanej dalej takŜe „upnpr”), praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorców wobec konsumentów jest nieuczciwa, jeŜeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub moŜe zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu (ust. 1). Za nieuczciwą praktykę rynkową uznaje się w szczególności praktykę rynkową wprowadzającą w błąd oraz agresywną praktykę rynkową, a takŜe stosowanie sprzecznego z prawem kodeksu dobrych praktyk, jeŜeli działania te spełniają przesłanki określone w ust. 1 (ust. 2). Wreszcie w punkcie IV. sentencji niniejszej decyzji postawiono przedsiębiorcom zarzut niedopełniania wyszczególnionego tam obowiązku informacyjnego określonego w uonpk. Ww. ustawa przewiduje obowiązek przekazywania konsumentom określonych informacji zarówno na etapie prezentacji oferty, tj. przed zawarciem umowy, jak i po zawarciu umowy. „Szeroko ujęty obowiązek informacyjny jest jednym z filarów ochronnego reŜimu umowy zawieranej na odległość. (...) Zasadą jest udzielanie informacji przez przedsiębiorcę w sposób spontaniczny; nie zaś tylko umoŜliwienie konsumentowi jej uzyskania, w razie inicjatywy konsumenta” 6 . Potwierdzenie niezbędnych informacji na piśmie pozwala na ich indywidualizację oraz utrwalenie na wypadek konieczności ponownego zapoznania się z nimi po zawarciu umowy. NiezaleŜnie od etapu, na jakim jest wymagane podanie w określonej formie pewnych informacji, ich niedostatek prowadzi do osłabienia pozycji konsumenta względem przedsiębiorcy. Jest to szczególnie dotkliwe w przypadku umów zawieranych na odległość, gdyŜ kontakt z przedsiębiorcą jest ograniczony, a moŜliwość zbadania przedmiotu umowy przed zawarciem umowy nie istnieje. To z kolei powoduje, Ŝe wszelkie braki w informacjach mogą doprowadzić do zawarcia umowy, której w normalnych warunkach konsument by nie zawarł. Praktyka opisana w punkcie IV. sentencji niniejszej decyzji dotyczy zaniechania na etapie realizacji umowy. Informacje przekazywane w potwierdzeniu wystawianym po zawarciu umowy, przy przystąpieniu przez przedsiębiorców do jej wykonania, powinny dotyczyć konkretnej, zawartej z konsumentem umowy. Potwierdzenia takie mają słuŜyć odzwierciedleniu i utrwaleniu treści zawartej z konsumentem umowy, dzięki czemu moŜliwa jest kontrola jej wykonania, a takŜe ułatwione ma być dochodzenie 5 http://uokik.gov.pl/rejestr_klauzul_niedozwolonych2.php 6 Łętowska E., Prawo umów konsumenckich , Wydawnictwo C.H. Beck 2002, wyd. 2, s. 285. 14 przez konsumenta przysługujących mu na późniejszych etapach uprawnień np. z zakresu terminowości wykonania zobowiązania. W tym miejscu konieczne jest rozwaŜanie spełnienia przesłanki bezprawności w ramach kaŜdego z postawionych przedsiębiorcom zarzutów. Zostanie to uczynione oddzielnie dla kaŜdej z praktyk ocenianych w niniejszej decyzji. Ad I.1. W zakresie punktu I.1. sentencji niniejszej decyzji oceniana praktyka dotyczy stosowania przez przedsiębiorców w regulaminie serwisu internetowego e-aligator.pl oraz w formularzu „Zgłoszenie reklamacyjne nr …” postanowień o treści: „Reklamacje rozpatrywane są w ciągu 14 dni roboczych od ich wpłynięcia” oraz „Uzgodniony termin reklamacji: w terminie 14 dni od daty na zgłoszeniu reklamacyjnym Klient zostanie poinformowany o sposobie rozpatrzenia reklamacji. W przypadku naprawy termin rozpatrzenia reklamacji wydłuŜa się do 21 dni kalendarzowych”, które są niezgodne z art. 8 ust. 3 uswsk. Zgodnie z art. 8 ust. 3 uswsk jeŜeli sprzedawca, który otrzymał od kupującego Ŝądanie określone w ust. 1, nie ustosunkował się do tego Ŝądania w terminie 14 dni, uwaŜa się, Ŝe uznał je za uzasadnione. Celem wyznaczenia przez ustawodawcę terminu do rozpatrzenia reklamacji ma być zdyscyplinowanie przedsiębiorcy w zakresie wyraŜenia stanowiska odnośnie zgłoszonej niezgodności z umową i Ŝądania konsumenta co do sposobu doprowadzenia do stanu zgodności z umową. Do obliczania powyŜszego terminu naleŜy stosować zasady przyjęte w k.c. Zgodnie z art. 111 § 1 k.c. termin oznaczony w dniach kończy się z upływem ostatniego dnia. Niemniej, jeŜeli koniec terminu do wykonania czynności przypada na dzień uznany ustawowo za wolny od pracy, termin upływa dnia następnego (art. 115 k.c.). Nie jest dopuszczalne, aby przedsiębiorca wydłuŜał w jakikolwiek sposób powyŜszy termin, równieŜ w zakresie sposobu jego obliczania. Ustawodawca nie przewidział, aby termin na zajęcie stanowiska wynosił 14 dni roboczych, lecz 14 dni kalendarzowych, zgodnie z ogólnie przyjętymi regułami. NaleŜy zauwaŜyć, Ŝe przekroczenie powyŜszego terminu niesie za sobą skutek w postaci uznania roszczeń konsumenta, tak więc przedsiębiorca – wydłuŜając powyŜszy termin – działa na szkodę konsumenta, jednocześnie ograniczając swoją odpowiedzialność za skutki przekroczenia powyŜszego terminu. W tym więc zakresie przedmiotowe postanowienia, określając termin na rozpatrzenie reklamacji w kategoriach dni roboczych bądź teŜ przyzwalając na przedłuŜenie tego terminu do 21 dni kalendarzowych, w sposób niezasadny wydłuŜają termin, w którym przedsiębiorcy są zobowiązani rozpatrzyć reklamację. Ponadto powyŜsze klauzule mogą spowodować, iŜ konsument nie będzie miał wiedzy, iŜ przedsiębiorca powinien ustosunkować się do Ŝądania w terminie 14 dni, a takŜe moŜe nie mieć wiedzy, jakie konsekwencje wiąŜą się z przekroczeniem przez przedsiębiorcę ustawowego terminu do ustosunkowania się do twierdzeń konsumenta. Tak więc, jeśli negatywna odpowiedź przedsiębiorcy zostanie udzielona po wskazanym w art. 8 ust. 3 uswsk terminie konsument moŜe nie mieć świadomości, iŜ odrzucenie reklamacji było bezprawne, gdyŜ poprzez przekroczenie ustawowego terminu 14 dni kalendarzowych przyjmuje się, Ŝe zgłoszenie niezgodności towaru z umowa było zasadne. Stwierdzono zatem, Ŝe przedsiębiorcy stosowali postanowienia regulaminu sklepu internetowego e-aligator.pl oraz formularza „Zgłoszenie reklamacyjne nr …”, które są sprzeczne z przepisami uswsk, a zatem, Ŝe ich działania miały charakter bezprawny . Zachowanie przedsiębiorców godziło w interesy konsumentów , gdyŜ wskutek stosowania zakwestionowanych postanowień doszło do pogorszenia sytuacji prawnej konsumentów. Zakwestionowana klauzula w sposób sprzeczny z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa wydłuŜała termin rozpatrzenia reklamacji, pozbawiając zarazem konsumenta moŜliwości korzystania w tym czasie z rzeczy. Zakwestionowane zachowanie przedsiębiorców dotyczyło zbiorowego interesu konsumentów, gdyŜ skierowane 15 było do szerokiego ich kręgu. Stosowana praktyka wymierzona była we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez przedsiębiorców usług, jak równieŜ we wszystkich ich potencjalnych kontrahentów, którzy mogli zawrzeć umowę poprzez sklep internetowy lub teŜ dokonać zakupu w sposób tradycyjny w sklepie stacjonarnym. Zakwestionowane zachowania podejmowane były w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika zresztą z samej natury regulaminu sklepu internetowego oraz formularza reklamacyjnego, jakimi posługiwali się przedsiębiorcy w obrocie gospodarczym. W toku postępowania ustalono, Ŝe w lipcu 2013 r. formularz „Zgłoszenie reklamacyjne nr …” uległ modyfikacjom, w tym polegającym na usunięciu z niego klauzuli o treści: „Uzgodniony termin reklamacji: w terminie 14 dni od daty na zgłoszeniu reklamacyjnym Klient zostanie poinformowany o sposobie rozpatrzenia reklamacji. W przypadku naprawy termin rozpatrzenia reklamacji wydłuŜa się do 21 dni kalendarzowych”. Ustalono równieŜ, w zakresie stosowania zakwestionowanego postanowienia regulaminu serwisu e-aligator.pl, Ŝe postanowienie o treści: „Reklamacje rozpatrywane są w ciągu 14 dni roboczych od ich wpłynięcia” zostało usunięte pod koniec listopada 2013 r. W związku z tym, iŜ przedsiębiorcy nie wskazali precyzyjnej daty zaniechania stosowania przez nich zakwestionowanej praktyki, naleŜało przyjąć, iŜ do zaniechania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów rozwaŜanej w punkcie I.1. sentencji niniejszej decyzji doszło odnośnie formularza „Zgłoszenie reklamacyjne nr …” z dniem 31 lipca 2013 r. , a odnośnie regulaminu serwisu internetowego e-aligator.pl z dniem 30 listopada 2013 r. Na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie wydaje się decyzji, o której mowa w art. 26, jeŜeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W tym przypadku, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Wobec powyŜszego naleŜało orzec jak w punkcie I.1. sentencji niniejszej decyzji. Ad I.2. W zakresie punktu I.2. sentencji niniejszej decyzji oceniana praktyka dotyczy stosowania przez przedsiębiorców w zakładce „o mnie” konta aukcyjnego allegro.pl dla uŜytkownika o nazwie „mark_but”, w części dotyczącej wymiany i zwrotu towaru, postanowienia o treści: „w przypadku zwrotu zakupionego obuwia na aukcji z wysyłką gratis z ceny butów zostanie potrącony koszt przesyłki, który ponieśliśmy wysyłając buty”, co jest niezgodne z art. 7 ust. 3 w zw. z art. 17 uonpk., a poprzez to z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W ocenie Prezesa Urzędu ww. postanowienie jest sprzeczne z art. 7 ust. 3 uonpk, który w zdaniu 4 wskazuje, Ŝe jeŜeli konsument dokonał jakichkolwiek przedpłat, naleŜą się od nich odsetki ustawowe od daty dokonania przedpłaty – niewątpliwie zaś „do przedpłat dokonanych przez konsumenta na rzecz przedsiębiorcy przed odstąpieniem od umowy zawartej na odległość naleŜy równieŜ zaliczyć poniesione koszty wysyłki towaru” (Wioleta Baranowska-Zając, Glosa do wyroku TS z dnia 15 kwietnia 2010 r., C-511/08, opublikowano LEX/El., 2010). Jednocześnie analiza art. 12 ust. 4 uonpk (a contrario) wskazuje, iŜ koszty zwrotu towaru ponosi konsument. Uregulowanie art. 7 ust. 3 uonpk naleŜy równieŜ interpretować w kontekście z art. 6 ust. 1 zd. 2 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 97/7/WE z dnia 20 maja 1997 r., dotyczącej ochrony konsumentów w umowach zawieranych na odległość (Dziennik Urzędowy Wspólnot Europejskich Nr L144 z 4 czerwca 1997 r.). Zgodnie z tym przepisem „Konsument z tytułu wykonywania swego prawa odstąpienia od umowy nie moŜe ponosić Ŝadnych kosztów poza bezpośrednimi kosztami zwrotu towarów.” PowyŜsze uregulowanie naleŜy równieŜ analizować w nawiązaniu do wyroku Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 15 kwietnia 2010 r. (C-511/08), zgodnie z którym, „Artykuł 6 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie i art. 6 ust. 2 dyrektywy 97/7 w sprawie ochrony konsumentów w przypadku umów 16 zawieranych na odległość naleŜy interpretować w ten sposób, Ŝe stoją one na przeszkodzie stosowaniu uregulowania krajowego, które pozwala dostawcy na obciąŜenie konsumenta, w umowie zawieranej na odległość, kosztami wysyłki towarów w przypadku wykonania przez tego ostatniego przysługującego mu prawa odstąpienia od umowy”. W razie odstąpienia od umowy zawartej na odległość konsument zobowiązany jest ponieść bezpośrednie koszty odesłania towaru do przedsiębiorcy, natomiast przedsiębiorca zobowiązany jest zwrócić konsumentowi zapłaconą przez niego kwotę pienięŜną, na którą składają się w szczególności cena towaru oraz koszt wysyłki towaru do konsumenta. Skoro przedsiębiorca decyduje się na objęcie produktów wysyłką gratisową to nie moŜna przyjąć, iŜ na tej podstawie jest uprawniony do pomniejszania zwracanej kwoty o koszty przesyłki. Takie uregulowanie stanowiłoby obejście przepisów, zgodnie z którymi konsument z tytułu wykonywania swego prawa odstąpienia od umowy nie moŜe ponosić Ŝadnych kosztów poza bezpośrednimi kosztami zwrotu towarów. Zgodnie z art. 17 uonpk. nie moŜna w drodze umowy wyłączyć lub ograniczyć praw konsumenta określonych w art. 1-16e tej ustawy, co odnosi się równieŜ do art. 7 ust. 3 tej ustawy. Stwierdzono zatem, Ŝe przedsiębiorcy stosowali postanowienie konta aukcyjnego allegro.pl dla uŜytkownika o nazwie „mark_but”, które było sprzeczne z przepisami uonpk, a zatem, Ŝe ich działania miały charakter bezprawny . Zachowanie przedsiębiorców godziło w interesy konsumentów , gdyŜ wskutek stosowania zakwestionowanego postanowienia doszło do pogorszenia sytuacji ekonomicznej konsumentów. Zakwestionowane zachowanie przedsiębiorców dotyczyło zbiorowego interesu konsumentów, gdyŜ skierowane było do szerokiego ich kręgu. Stosowana praktyka wymierzona była we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez przedsiębiorców usług, jak równieŜ we wszystkich ich potencjalnych kontrahentów, którzy mogli zawrzeć z nimi umowę na odległość poprzez ogólnodostępne konto aukcyjne allegro.pl. Zakwestionowane zachowanie podejmowane było w sposób powtarzalny i powszechny, co wynikało z samej natury regulaminu – zakładki „o mnie” konta aukcyjnego allegro.pl – jakim posługiwali się przedsiębiorcy w obrocie gospodarczym. W toku postępowania ustalono, Ŝe pod koniec listopada 2013 r. kwestionowane w tym punkcie postanowienie zostało usunięte z zakładki „o mnie” konta aukcyjnego allegro.pl dla uŜytkownika o nazwie „mark_but”. Przedsiębiorcy nie wskazali precyzyjnej daty zaniechania stosowania przez nich zakwestionowanej praktyki, w tym teŜ zakresie naleŜało przyjąć, iŜ do zaniechania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów rozwaŜanej w punkcie I.2. sentencji niniejszej decyzji doszło z dniem 30 listopada 2013 r. Na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie wydaje się decyzji, o której mowa w art. 26, jeŜeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W tym przypadku, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Wobec powyŜszego naleŜało orzec jak w punkcie I.2. sentencji niniejszej decyzji. Ad II. W punkcie II. sentencji niniejszej decyzji opisano praktykę polegające na stosowaniu w dokumencie „Zgłoszenie reklamacyjne nr …”, w obrocie z konsumentami postanowienia o treści: „Jednocześnie wyraŜam zgodę na to, Ŝe w przypadku nie odebrania reklamowanego towaru w terminie dwóch miesięcy od daty rozpatrzenia reklamacji, zostanie komisyjnie zniszczony lub przekazany na cele charytatywne”. Tym samym w niniejszej sprawie konieczna jest ocena, czy stosowany przez przedsiębiorców wzorzec zawierał postanowienie, które zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. 17 W ocenie Prezesa Urzędu powyŜsze postanowienie naleŜy uznać za toŜsame z klauzulą wpisaną do rejestru o treści: „Odbiór towaru tylko po zwrocie zgłoszenia – Serwis nie wydaje duplikatów. Nieodebranie sprzętu w terminie jest wolą wyzbycia się własności, co skutkuje uznaniem sprzętu za porzucony – art. 180 kc w związku z art. 60 kc” – wyrok SOKIK z dn. 6 października 2005 r. (sygn. akt XVII AmC 71/04), wpis nr 605 z dn. 3 stycznia 2006 r. W wyroku tym SOKiK wskazał, Ŝe nieodebranie sprzętu w terminie nie moŜe być w Ŝadnym wypadku poczytywane za wolę jego porzucenia. Kwestionowane postanowienie dotyczące komisyjnego zniszczenia lub przepadku nieodebranego towaru moŜe wprowadzać konsumentów w błąd co do obowiązków sprzedawcy związanych z produktem. Sprzedawca nie moŜe samowolnie wyłączyć swojej odpowiedzialności za powierzony mu towar ani zwolnić się z obowiązku zwrotu rzeczy właścicielowi. Sprzedawca nie jest legitymowany do władania obuwiem naleŜącym do konsumenta. Z okoliczności nieodebrania towaru w terminie zakreślonym w przedmiotowym formularzu nie wynika w Ŝaden sposób zamiar porzucenia rzeczy przez konsumenta. Stwierdzono zatem, Ŝe przedsiębiorcy stosowali postanowienie wzorca umownego uznane za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., a zatem, Ŝe ich działania miały charakter bezprawny . Zachowanie przedsiębiorców godziło w interesy konsumentów , gdyŜ wskutek stosowania kwestionowanego postanowienia pogorszeniu uległa lub teŜ mogła ulec sytuacja ekonomiczna konsumentów. Po przekroczeniu wskazanego przez przedsiębiorców terminu konsumenci mogli juŜ nie odzyskać przekazanego do reklamacji obuwia. Zakwestionowane zachowanie przedsiębiorców dotyczyło zbiorowego interesu konsumentów, gdyŜ skierowane było do szerokiego ich kręgu. Stosowana praktyka wymierzona była we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez przedsiębiorców usług, jak równieŜ we wszystkich ich potencjalnych kontrahentów, którzy mogli zawrzeć umowę poprzez prowadzone przez przedsiębiorcę sklepy stacjonarne, a wyjątkowo takŜe i na odległość. Zakwestionowane zachowanie podejmowane było w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika zresztą z samej natury formularza, którym posługiwali się przedsiębiorcy w obrocie gospodarczym. W toku postępowania ustalono, Ŝe w lipcu 2013 r. formularz „Zgłoszenie reklamacyjne nr …” uległ modyfikacjom, w tym polegającym na usunięciu z niego klauzuli o treści: „Jednocześnie wyraŜam zgodę na to, Ŝe w przypadku nie odebrania reklamowanego towaru w terminie dwóch miesięcy od daty rozpatrzenia reklamacji, zostanie komisyjnie zniszczony lub przekazany na cele charytatywne”. Przedsiębiorcy nie wskazali precyzyjnej daty zaniechania stosowania przez nich zakwestionowanej praktyki, w tym teŜ zakresie naleŜało przyjąć, iŜ do zaniechania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów rozwaŜanej w punkcie II. sentencji niniejszej decyzji doszło z dniem 31 lipca 2013 r. Na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie wydaje się decyzji, o której mowa w art. 26, jeŜeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W tym przypadku, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Wobec powyŜszego naleŜało orzec jak w punkcie II. sentencji niniejszej decyzji. Ad III. W punkcie III. sentencji niniejszej decyzji zarzucono przedsiębiorcom stosowanie nieuczciwej praktyki rynkowej – w związku z prowadzoną działalnością za pośrednictwem serwisu internetowego e-aligator.pl oraz konta aukcyjnego allegro.pl dla uŜytkownika o nazwie „mark_but” – o której mowa w art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 oraz ust. 3 pkt 4 w zw. z art. 4 ust. 1 upnpr poprzez wprowadzające w błąd rozpowszechnianie nieprawdziwej informacji dotyczącej praw konsumenta w zakresie terminu do zwrotu towaru w przypadku odstąpienia od umowy zawartej na odległość. 18 Zgodnie z art. 4 ust. 1 upnpr, stosowana przez przedsiębiorcę wobec konsumentów praktyka rynkowa jest nieuczciwa, jeŜeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub moŜe zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. W celu wykazania, Ŝe zachowanie przedsiębiorców stanowiło nieuczciwą praktykę rynkową konieczne jest wykazanie, Ŝe mieści się ono w pojęciu nieuczciwej praktyki rynkowej, o której mowa w art. 4 ust. 1 ww. ustawy. Przez praktykę rynkową rozumie się zgodnie z art. 2 pkt 4 ww. ustawy – działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, sposób postępowania, oświadczenie lub informację handlową, w szczególności reklamę i marketing, bezpośrednio lub pośrednio związane z promocją lub nabyciem produktu przez konsumenta. W pierwszej kolejności w celu wykazania, Ŝe powyŜsze działanie przedsiębiorcy stanowi nieuczciwą praktykę rynkową konieczne jest wykazanie, Ŝe niniejsza praktyka rynkowa sprzeczna jest z dobrymi obyczajami (art. 4 ww. ustawy). W związku z powyŜszym, zasadne jest dokonanie oceny przesłanki nieuczciwości w kontekście naruszenia dobrych obyczajów oraz moŜliwości zniekształcenia w sposób istotny zachowania rynkowego przeciętnego konsumenta (o czym niŜej) po zawarciu umowy. Dobre obyczaje pozostają klauzulą generalną, która podlega konkretyzacji na okoliczność danego stanu faktycznego. Zgodnie z poglądem doktryny sprzeczne z dobrymi obyczajami są działania, które zmierzają do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u klienta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności (...) czyli takie działanie, które potocznie określone jest jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania 7 . W stosunkach z konsumentami „dobry obyczaj” powinien wyraŜać się we właściwym informowaniu o przysługujących uprawnieniach, niewykorzystywaniu pozycji profesjonalisty i rzetelnym traktowaniu partnerów umów. W niniejszej sprawie dobre obyczaje naleŜy ocenić jako prawo do rzetelnej i jednoznacznej informacji, jaką w ramach umów zawieranych na odległość (w okolicznościach niniejszej sprawy jest to osoba zawierająca umowę za pośrednictwem sieci Internet) profesjonalista powinien kierować do przeciętnego konsumenta. Naruszenie tak rozumianych dobrych obyczajów zostało dokonane przez stronę niniejszego postępowania poprzez stosowanie w regulaminie sklepu internetowego e-aligator.pl, w tym w zakładce „Zwroty i reklamacje” oraz w formularzach oświadczenia odstąpienia od umowy oraz wymiany lub zwrotu towaru postanowień o treści:
„W okresie 10 dni od dostarczenia zamówionego towaru, klient ma prawo jego zwrotu bez podania przyczyn w ramach odstąpienia od umowy, wg ogólnych zasad wynikających z przepisów dotyczących zawierania umów na odległość (zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów), składając sprzedawcy oświadczenie (np. w formie formularza zwrotu)” – punkt V.1. regulaminu serwisu internetowego e-aligator.pl,
„Do przesyłki zwrotnej naleŜy dołączyć wypełniony formularz zwrotu (znacznie przyspieszy to procedurę zwrotu naleŜności na rzecz Klienta), wraz z zawartym oświadczeniem o odstąpieniu od umowy, swoje dane personalne, oraz wyraźne wskazanie na jakie konto bankowe dokonać zwrotu pieniędzy (…)” – punkt V.5. regulaminu serwisu internetowego e-aligator.pl,
„Ponadto informujemy iŜ, zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny mają Państwo moŜliwość zwrócenia towaru bez podania przyczyny w terminie 10 dni od otrzymania przesyłki. Dla zachowania terminu do złoŜenia oświadczenia o 7 Pietrzykowski K. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz , Warszawa 2002, s. 804. 19 odstąpieniu, wystarcza wysłanie oświadczenia o odstąpieniu przed jego upływem (…)” – zakładka „Zwroty i reklamacje” serwisu internetowego e-aligator.pl,
„JeŜeli zakupiony rozmiar jest niewłaściwy moŜna go zwrócić w przeciągu 10 dni od momentu otrzymania przesyłki” – punkt 1 formularza oświadczenie odstąpienia od umowy,
„JeŜeli zakupiony rozmiar jest niewłaściwy moŜna go wymienić w ciągu 14 dni lub zwrócić w przeciągu 10 dni od momentu otrzymania przesyłki” – punkt 1 formularza wymiany lub zwrotu towaru. Na podstawie ww. postanowień konsumenci mogli zostać wprowadzeni w błąd odnośnie terminu do zwrotu towaru w przypadku odstąpienia od umowy zawartej na odległość. Na ich podstawie mogli podejmować decyzję o nieodstępowaniu od zawartych umów z uwagi na zastosowane przez przedsiębiorców obostrzenia polegające na skróceniu terminu do zwrotu towaru do 10 dni od otrzymania towaru. PowyŜsze uregulowania mogą być uznane równieŜ za niezgodne z art. 7 ust. 1 i 3 uonpk. Uonpk precyzyjnie wskazuje, Ŝe nie jest konieczne aby konsument zwracał towar wraz z oświadczeniem o odstąpieniu od umowy. Wystarczy bowiem zachowanie 14 dniowego terminu na dokonanie zwrotu towaru po odstąpieniu od umowy. Przechodząc do kwestii działania przedsiębiorców naleŜy mieć na uwadze art. 5 ust. 1 upnpr, zgodnie z którym za praktykę rynkową uznaje się działanie wprowadzające w błąd, jeŜeli działanie to w jakikolwiek sposób powoduje lub moŜe powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Zgodnie z art. 5 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy wprowadzającym w błąd działaniem moŜe być w szczególności rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji w sposób mogący wprowadzać w błąd. Stosownie zaś do brzmienia art. 5 ust. 4 ww. ustawy przy ocenie, czy praktyka rynkowa wprowadza w błąd przez działanie, naleŜy uwzględnić wszystkie jej elementy oraz okoliczności wprowadzenia produktu na rynek, w tym sposób jego prezentacji. Interpretując zatem pojęcie praktyki wprowadzającej w błąd naleŜy stwierdzić, Ŝe jest to kaŜda praktyka, która w jakikolwiek sposób, w tym równieŜ przez swoją formę, wywołuje skutek w postaci co najmniej moŜliwości wprowadzenia w błąd konsumenta, do którego jest skierowana, lub dociera, i która ze względu na swoją zwodniczą naturę moŜe zniekształcić jego zachowanie rynkowe 8 . Równocześnie art. 5 ust. 3 pkt 4 upnpr stanowi, Ŝe wprowadzające w błąd działanie moŜe między innymi dotyczyć praw konsumenta, w tym prawa do odstąpienia od umowy. Model konsumenta, do jakiego odnoszą się przepisy upnpr został określony jako model przeciętnego konsumenta. Stąd teŜ to w odniesieniu do przeciętnego konsumenta powinna być dokonywana ocena kaŜdej praktyki rynkowej, w tym praktyki polegającej na działaniu wprowadzającym w błąd. Będące przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia zachowanie przedsiębiorców w zakresie działań informacyjnych powinno być zatem oceniane z perspektywy przeciętnego konsumenta. Dlatego teŜ rozwaŜenia wymaga, czy przeciętny konsument mógł zostać wprowadzony w błąd poprzez omawiane informacje zamieszczone w regulaminie sklepu internetowego e-aligator.pl, w tym w zakładce „Zwroty i reklamacje” oraz w formularzach oświadczenia odstąpienia od umowy oraz wymiany lub zwrotu towaru. Definicja przeciętnego konsumenta zamieszczona w upnpr jest wynikiem dorobku orzeczniczego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zwanego dalej jako „TSUE”). Stopniowy rozwój orzecznictwa TSUE doprowadził do utrwalenia modelu konsumenta jako konsumenta rozwaŜnego, przeciętnie zorientowanego, mającego prawo do rzetelnej informacji niewprowadzającej w błąd, zawierającej wszelkie niezbędne dane wynikające z funkcji i przeznaczenia danego towaru. To czego moŜna oczekiwać od rozsądnego konsumenta wynika przede wszystkim z tego, jak daleko sięga obowiązek informacji 8 wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 14.09.2005 r., sygn. akt I ACa 149/05. 20 handlowej, jej dostępności, jasności, niedwuznaczności, pełności i odpowiedniości. W świetle orzecznictwa TSUE poziom percepcji i uwagi konsumenta róŜni się w zaleŜności od tego, jakiego produktu dotyczy praktyka rynkowa oraz w jakich okolicznościach produkt ten jest nabywany (por. C-342/97 Lloyd Schuhfabrik Meyer Rec. 1999, s. I-3819, pkt 26; C-299/99 Philips Rec. 2002, s. I-5475, pkt 63, a takŜe wyroki z 2007 r. w sprawach C-353/03 Nestle przeciwko Mars, pkt 25; T-241/05 Procter & Gamble, pkt 43; T-33/04 House of Donut Int, pkt 50-51). Orzecznictwo sądów polskich nie wypracowało natomiast do tej pory ujednoliconej wykładni, która pozwoliłaby na utrwalenie modelu przeciętnego konsumenta. Z jednej strony sądy traktowały konsumenta jako osobę nieuwaŜną i nieświadomą, próbując w ten sposób wyrównać jego szanse w relacji z przedsiębiorcą. Wynikało to ze specyfiki uwarunkowań społeczno-gospodarczych (przemiana z gospodarki uspołecznionej w wolnorynkową) i braku wiedzy konsumenta na temat mechanizmów wolnorynkowych, zwłaszcza co do pozyskiwania klienteli za pomocą reklamy. Z drugiej zaś strony wskazywano takŜe na model konsumenta mocno wyedukowanego łącząc wysoki standard powinności konsumenta z samym faktem uczestnictwa na coraz bardziej nieprzejrzystym rynku („skoro kupuje, powinien wiedzieć”, „gdyby przeczytał, byłby wiedział”), przy jednoczesnym braku odniesienia tej powinności nie tylko do istniejącej i realizowanej polityki informacyjno- edukacyjnej wobec konsumenta, ale takŜe oceny konkretnych obowiązków w tym zakresie jego kontrahenta 9 . Sąd NajwyŜszy, podobnie jak TSUE, uznał, iŜ poziom nasilenia powyŜszych cech u przeciętnego odbiorcy zaleŜy od rynku, na którym stosowana jest dana praktyka, model przeciętnego odbiorcy dostosowany jest więc do tego, jakiego produktu dotyczą działania marketingowe przedsiębiorcy. NaleŜy takŜe wskazać, iŜ w dyrektywie 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dn. 11 maja 2005 r. dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym (…) (Dz.U.UE.L.05.149.22) podkreślono, iŜ test przeciętnego konsumenta nie jest testem statystycznym. W celu ustalenia typowej reakcji przeciętnego konsumenta w danym przypadku krajowe sądy lub organy administracyjne muszą polegać na własnej umiejętności oceny. Dokonując stosownych ocen, naleŜy oprzeć się na wiedzy o poziomie percepcji uczestników danego rynku towarów lub usług 10 . Nie jest więc konieczne przeprowadzanie badań wśród grupy przeciętnych konsumentów na okoliczność ustalenia wprowadzania w błąd, gdyŜ wprowadzenie w błąd ma charakter abstrakcyjny, a jego stwierdzenie nie wymaga zaistnienia jednostkowej dezinformacji 11 . Na gruncie upnpr organ rozstrzygający dokonuje zatem oceny co do wprowadzenia w błąd in abstracto na podstawie doświadczenia Ŝyciowego w oparciu o zobiektywizowany model przeciętnego konsumenta. Zgodnie z art. 2 pkt 8 upnpr przez przeciętnego konsumenta rozumie się konsumenta, który jest dostatecznie dobrze poinformowany, uwaŜny i ostroŜny. Oceny tej powinno dokonać się z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych, językowych i przynaleŜności danego konsumenta do szczególnej grupy konsumentów, przez którą rozumie się dającą się jednoznacznie zidentyfikować grupę konsumentów, szczególnie podatną na oddziaływanie praktyki rynkowej lub na produkt, którego praktyka rynkowa dotyczy, ze względu na szczególne cechy, takie jak m.in. wiek, wykształcenie, sprawność fizyczna czy umysłowa. Wzorzec przeciętnego konsumenta nie jest stały, zmienia się bowiem w zaleŜności od okoliczności konkretnego przypadku. W przedmiotowej sprawie informacje zawarte w regulaminie sklepu internetowego e-aligator.pl, w tym w zakładce „Zwroty i 9 Łętowska E., Europejskie prawo umów konsumenckich , Warszawa 2004, s. 66-67. 10 zob. I. Wiszniewska, [w:] J. Szwaja (red.), Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz , Warszawa 2000 r., s. 458. 11 Sieradzka M., Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Komentarz , Warszawa 2008, s. 92. 21 reklamacje” oraz w formularzach oświadczenia odstąpienia od umowy oraz wymiany lub zwrotu towaru nie były skierowane do szczególnej grupy konsumentów. Zakupów przez Internet dokonują róŜne osoby, w róŜnym wieku, o zróŜnicowanym wykształceniu i dochodach oraz świadomości o otaczającej ich rzeczywistości. Na potrzeby niniejszej sprawy konstrukcję modelu przeciętnego konsumenta naleŜy stworzyć bez odwoływania się do przynaleŜności do szczególnej grupy konsumentów. Niemniej jednak naleŜy stwierdzić, Ŝe przeciętny konsument ma takŜe prawo odebrać kierowany do niego przekaz w sposób dosłowny zakładając, Ŝe przedsiębiorca wysyłający takie komunikaty – jako profesjonalista – jest podmiotem wiarygodnym i przekazuje informacje w sposób jasny, jednoznaczny i niewprowadzający w błąd. Wprowadzenie w błąd polega w tej sytuacji na zniekształceniu procesu decyzyjnego konsumenta poprzez wytworzenie w jego umyśle mylnego przekonania co do uprawnień związanych z zawartą transakcją. Zniekształcenie procesu decyzyjnego konsumenta, w przypadku praktyk wprowadzających w błąd przez działanie, polega w tym przypadku na rozpowszechnianiu nieprawdziwej informacji w sposób mogący wprowadzać w błąd, prowadząc do mylnego, czyli niezgodnego z rzeczywistością wyobraŜenia o uprawnieniach przysługujących konsumentom po zawarciu umowy, w efekcie czego dochodzi do podjęcia przez nich decyzji gospodarczych, których inaczej by nie podjęli. Wskazywanie w regulaminie sklepu internetowego e-aligator.pl, w tym w zakładce „Zwroty i reklamacje” oraz w formularzach oświadczenia odstąpienia od umowy oraz wymiany lub zwrotu towaru, Ŝe konsument ma prawo do zwrotu towaru w terminie 10 od dnia dostarczenia zamówionego produktu moŜe zniekształcać zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta po zawarciu umowy – w zakresie w jakim przedsiębiorcy skracają ustawowy termin, zgodnie z którym konsument jest uprawniony do zwrotu towaru. Zgodnie z art. 7 ust. 1 uonpk konsument, który zawarł umowę na odległość, moŜe od niej odstąpić bez podania przyczyn, składając stosowne oświadczenie na piśmie w terminie dziesięciu dni, ustalonym w sposób określony w art. 10 ust. 1 ww. ustawy. Do zachowania tego terminu wystarczy wysłanie oświadczenia przed jego upływem. Równocześnie w art. 7 ust. 3 uonpk zawarto uregulowanie, zgodnie z którym w razie odstąpienia od umowy umowa jest uwaŜana za niezawartą, a konsument jest zwolniony z wszelkich zobowiązań. To, co strony świadczyły, ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba Ŝe zmiana była konieczna w granicach zwykłego zarządu. Zwrot powinien nastąpić niezwłocznie, nie później niŜ w terminie czternastu dni. Wskazane uregulowanie ustawy w sposób jednoznaczny przewiduje, iŜ zwrot tego co strony sobie świadczyły następuje w terminie czternastu dni od dnia odstąpienia od umowy, który dla konsumenta liczony jest od momentu wysłania oświadczenia o odstąpieniu od umowy. ZłoŜenie oświadczenia nie jest równoznaczne z fizycznym zwróceniem towaru, czyli np. wysłaniem przesyłki do przedsiębiorcy. Oczywiście, konsument moŜe równocześnie z zachowaniem 10-dniowego terminu złoŜyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy i jednocześnie zwrócić przedmiot umowy. Nie moŜna jednak od konsumenta wymagać, aby obie te czynności mieściły się w terminie 10 dni od dnia zawarcia umowy, skoro ustawodawca w art. 7 ust. 3 uonpk wyraźnie określił termin na wzajemne rozliczenie stron umowy. Stosowane przez przedsiębiorcę postanowienie mogło w sposób skuteczny zniechęcać przeciętnych konsumentów do skorzystania z przysługującego im prawa do odstąpienia od umowy, a poprzez to naruszać równowagę pomiędzy stronami kontraktu. Z uwagi bowiem na charakter umów zawieranych na odległość, ustawodawca zdecydował się na przyznanie przedmiotowego uprawnienia, stanowiącego wyjątek od zasady pacta sunt servenda, aby chronić słabszych uczestników rynku jakimi są konsumenci. W tym stanie rzeczy w rezultacie wytworzenia się mylnego przekonania o przysługujących im uprawnieniach konsumenci mogli podejmować decyzję o rezygnacji z przyznanych im na podstawie ustawy uprawnień np. na skutek braku moŜliwości „zwrotu” towaru w terminie 10 dni, a którą to moŜliwość moŜe by mieli gdyby termin ten 22 wynosił dodatkowe 14 dni od dnia odstąpienia od umowy – czyli tak jak reguluje to ustawa. Istotne jest przy tym to, Ŝe takiej decyzji prawdopodobnie by nie podjęli, gdyby nie nieuczciwe działanie przedsiębiorców (gdyby wiedzieli, Ŝe są wprowadzani w błąd). Stwierdzono zatem, Ŝe przedsiębiorcy stosowali nieuczciwą praktykę rynkową określoną w upnpr, a zatem, Ŝe ich działania miały charakter bezprawny . Zachowanie przedsiębiorców godziło w interesy konsumentów , gdyŜ wskutek stosowania nieuczciwej praktyki rynkowej doszło do pogorszenia sytuacji prawnej konsumentów. Zakwestionowana praktyka znacząco skróciła czas, w którym konsument był uprawniony do zwrotu zakupionego na odległość towaru. Zakwestionowane zachowanie przedsiębiorców dotyczyło zbiorowego interesu konsumentów, gdyŜ skierowane było do szerokiego ich kręgu. Stosowana praktyka wymierzona była we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez przedsiębiorców usług, jak równieŜ we wszystkich ich potencjalnych kontrahentów, którzy mogli zawrzeć z nimi umowy na odległość poprzez ogólnodostępny serwis internetowy oraz konto aukcyjne allegro.pl. Zakwestionowane zachowanie podejmowane było w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika zresztą z samej natury regulaminu serwisu internetowego oraz formularzy informacyjnych wykorzystywanych przez przedsiębiorców w obrocie gospodarczym. W toku postępowania ustalono, Ŝe pod koniec listopada 2013 r. nastąpiła zmiana regulaminu serwisu internetowego e-aligator.pl oraz jego poszczególnych zakładek (w tym zakładki „Zwroty i reklamacje”), polegająca na usunięciu z ww. dokumentów postanowień stanowiących o istocie zarzucanej przedsiębiorcom praktyki. Równocześnie ustalono, Ŝe pod koniec listopada 2013 r., w miejsce zakwestionowanych postanowień zawartych w formularzach oświadczenia odstąpienia od umowy oraz wymiany lub zwrotu towaru przedsiębiorcy wprowadzili klauzule, zgodnie z którymi konsument moŜe odstąpić od umowy zawartej na odległość, bez podania przyczyn, składając stosowne oświadczenie na piśmie, w terminie dziesięciu dni od daty otrzymania towaru. Równocześnie przedsiębiorcy nie wskazali precyzyjnej daty zaniechania stosowania przez nich zakwestionowanej praktyki, w tym teŜ zakresie naleŜało przyjąć, iŜ do zaniechania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów rozwaŜanej w punkcie III. sentencji niniejszej decyzji doszło z dniem 30 listopada 2013 r. Na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie wydaje się decyzji, o której mowa w art. 26, jeŜeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W tym przypadku, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Wobec powyŜszego naleŜało orzec jak w punkcie III. sentencji niniejszej decyzji. Ad IV. W punkcie IV. sentencji niniejszej decyzji opisana została praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów polegająca na niedopełnianiu przez przedsiębiorców obowiązków informacyjnych na etapie po zawarciu umowy. W tym miejscu naleŜy wskazać, Ŝe w art. 9 ust. 3 uonpk sformułowano wymóg, aby potwierdzenie takie zostało sporządzone na piśmie. Z takiego punktu widzenia prawnie obojętne jest, w jakim dokumencie (o jakiej nazwie i o jakiej dodatkowej treści) zostaną zamieszczone wymagane prawem informacje. Wymagane jedynie jest, aby po pierwsze stosowne dane były konsumentom przekazywane oraz aby było to czynione w odpowiedniej, a zatem pisemnej formie najpóźniej w chwili rozpoczęcia spełniania świadczenia. Analizując przesłankę bezprawności kwestionowanego zachowania przedsiębiorców naleŜy stwierdzić, Ŝe jak ustalono w toku postępowania przedsiębiorcy potwierdzali fakt zawarcia umów na odległość wystawiając konsumentom paragony z kasy fiskalnej wraz z formularzem wymiany lub zwrotu towaru. Były to jedyne dokumenty, spełniające wymóg 23 formy pisemnej, o której mowa w art. 9 ust. 3 w zw. z art. 9 ust. 1 uonpk jakie przedsiębiorcy dostarczali konsumentom w związku z zawieraniem umów na odległość za pośrednictwem konta aukcyjnego allegro.pl oraz serwisu internetowego. Analiza tych dokumentów wykazała, Ŝe nie obejmowały one informacji o terminie i sposobie dostawy towaru, co jest niezgodne z art. 9 ust. 3 w zw. z art. 9 ust. 1 pkt 5 i art. 17 uonpk. Obowiązek przekazania na piśmie określonych informacji dotyczących złoŜonego zamówienia słuŜy utrwaleniu treści zawartej przez strony umowy. Wskazać trzeba, Ŝe samo zamieszczenie informacji odnoszących się do realizacji ewentualnego zamówienia przy konkretnym produkcie na stronie internetowej sklepu lub konta aukcyjnego nie słuŜy temu celowi ze względu na to, Ŝe informacja taka moŜe zostać zmieniona przez przedsiębiorcę po zawarciu umowy przez strony. Utrwalenie stosownych danych na piśmie umoŜliwia konsumentom weryfikację, czy poszczególne elementy umowy zostały naleŜycie wykonane, natomiast niedopełnienie ww. obowiązku moŜe utrudniać konsumentom dokonanie takiej oceny, a w sytuacji, gdy wystąpią ewentualne nieprawidłowości dotyczące realizacji zamówienia, udokumentowanie faktycznej treści kontraktu. Potwierdzenie treści umowy powinno być sporządzone najpóźniej w chwili przystąpienia do spełnienia świadczenia, a więc moŜe do tego dojść przy zawieraniu umowy lub teŜ na etapie późniejszym, jednak nie odleglejszym niŜ moment rozpoczęcia wykonywania umowy. NaleŜy równieŜ wskazać, iŜ nawet przesyłanie przez przedsiębiorców pocztą elektroniczną wiadomości, zawierających wszystkie informacje, określone w art. 9 ust. 1 uonpk nie doprowadziło do zaniechania stosowania rozwaŜanych praktyk z uwagi na brak informacji w tym zakresie na paragonach oraz formularzu wymiany lub zwrotu towaru – będących jedynymi potwierdzeniami pisemnymi. W tym miejscu moŜna jednak wspomnieć, iŜ moŜliwe byłoby potwierdzenie przez przedsiębiorców konsumentowi informacji, o których mowa w art. 9 ust. 1 uonpk za pomocą dokumentu elektronicznego podpisanego bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym z uŜyciem waŜnego kwalifikowanego certyfikatu. PosłuŜenie się taką formą nie naruszałoby interesów konsumenta, gdyŜ zapewnia identyfikację składającego oświadczenie woli i zapewnia integralność treści oświadczenia woli 12 . Odnośnie terminu dostawy, w wyroku z dn. 27 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (sygn. akt XVII AmA 194/10) stwierdził, iŜ z treści art. 9 ust. 3 w zw. z art. 9 ust. 1 pkt 5 uonpk „(…) wynika wprost, Ŝe informacja o terminie dostawy musi być potwierdzona konsumentowi na piśmie, a więc odpowiadać wymaganiom określonym w art. 78 § 1 k.c. tj. mieć formę podpisanego dokumentu. Powołany przepis wyraźnie odróŜnia formę pisemną od elektronicznej, co prowadzi do wniosku, Ŝe taka forma nie czyni zadość wymaganiom wynikającym z art. 9 ust. 3 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialności za produkt niebezpieczny”. Zgodnie zaś z art. 17 uonpk nie moŜna w drodze umowy wyłączyć lub ograniczyć praw konsumenta określonych w art. 1-16e tej ustawy, co odnosi się równieŜ do art. 9 ust. 3 w zw. z art. 9 ust. 1 pkt 5 tej ustawy. Wobec powyŜszego przedmiotowe naruszenie obowiązku informacyjnego określonego w art. 9 ust. 3 w zw. z art. 9 ust. 1 pkt 5 i art. 17 uonpk stanowi działanie bezprawne , określone w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zachowanie przedsiębiorców godziło w interesy konsumentów , gdyŜ mając na względzie cel wprowadzenia obowiązku pisemnego utrwalania treści zawieranych na odległość umów w zakresie opisanym w punkcie IV. sentencji niniejszej decyzji, stwierdzić naleŜy, Ŝe niedopełnienie spoczywającego na przedsiębiorcach obowiązku mogło utrudniać konsumentom pełne sprawdzenie tego, czy umowa została wykonana naleŜycie, powodować 12 Popłonyk D., Zawieranie przez konsumentów umów przez Internet , PPiA 2004.61.55, teza nr 1. 24 utrudnienia przy dochodzeniu roszczeń np. w przypadku zwłoki w wykonaniu zobowiązania przez przedsiębiorców, jak i mogło naraŜać konsumentów na dokonywanie przez przedsiębiorców jednostronnych zmian w zakresie realizacji przyjętego zamówienia. Zakwestionowane zachowanie przedsiębiorców dotyczyło zbiorowego interesu konsumentów, gdyŜ skierowane było do szerokiego ich kręgu. Praktyka wymierzona była zatem we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez przedsiębiorców usług, jak równieŜ we wszystkich ich potencjalnych kontrahentów, którzy mogli lub zawarli z nimi umowę na odległość za pośrednictwem sklepu internetowego lub konta aukcyjnego allegro.pl. Zakwestionowane zachowanie podejmowane było w sposób powtarzalny i powszechny. Po wszczęciu niniejszego postępowania przedsiębiorcy wprowadzili do stosowania w obrocie pisemne informacje, zawierające dane, których brak zakwestionowano w punkcie IV. sentencji decyzji. Ww. informacje stosowane są przez przedsiębiorców od dn. 16 stycznia 2014 r. PowyŜsze dało podstawy do przyjęcia, Ŝe z tym dniem doszło do zaniechania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów rozwaŜanej w tym punkcie. Na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie wydaje się decyzji, o której mowa w art. 26, jeŜeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W tym przypadku Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. W związku z powyŜszym orzeczono jak w punkcie IV. sentencji niniejszej decyzji. Ad V. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu moŜe skorzystać z uprawnienia do nałoŜenia na przedsiębiorcę stosującego praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów kary pienięŜnej w wysokości nie większej niŜ 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary. Kara taka moŜe być nałoŜona bez względu na to, czy przedsiębiorca dopuścił się naruszenia umyślnie, czy teŜ nieumyślnie. Okoliczność ta jest jednak czynnikiem relewantnym przy miarkowaniu wysokości nakładanej kary pienięŜnej 13 . Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przy ustalaniu wysokości kar pienięŜnych, w tym kar określonych w art. 106 tej ustawy, naleŜy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a takŜe uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Kara nakładana przez Prezesa Urzędu na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów słuŜy podkreśleniu naganności ocenianego zachowania. Przedsiębiorca, jako profesjonalista powinien wiedzieć, Ŝe określając warunki umowne nie moŜe stosować bezprawnych postanowień, ani w Ŝaden inny sposób godzić w interesy konsumentów. Orzeczona kara powinna stanowić dolegliwość dla uczestników niniejszego postępowania, tak aby jej nałoŜenie skutkowało w przyszłości zapobieŜeniem zaistnienia podobnych sytuacji. W opinii Prezesa Urzędu naleŜy podkreślić aspekt edukacyjny i wychowawczy zastosowanego środka oraz wyrazić nadzieję, Ŝe odniesie on spodziewany skutek na przyszłość. Poza wymiarem indywidualnym kary naleŜy zwrócić uwagę na jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. W punktach I., III. i IV. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez przedsiębiorców praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o jakich mowa w art. 24 ust. 1 i 2, art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 oraz w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. PowyŜsze daje podstawy do nałoŜenia na przedsiębiorców kar pienięŜnych określonych w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 13 Kohutek K., Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 1027. 25 Podstawą obliczenia wysokości niniejszych kar jest przychód osiągnięty przez poszczególnych przedsiębiorców w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary, tj. w 2013 roku. Przychód osiągnięty w 2013 r. przez kaŜdego z przedsiębiorców – wspólników spółki cywilnej F.H. „Aligator II” s.c. Marek Bucki, Barbara Bucka w Sosnowcu – wyniósł […] zł (słownie: […]). W związku z tym maksymalna kara, jaka mogłaby w niniejszym przypadku zostać wymierzona kaŜdemu z przedsiębiorców to kara w wysokości […] zł (słownie: […]). Przychód ze sprzedaŜy na odległość (sprzedaŜ internetowa), a więc z działalności, w związku z prowadzeniem której postawiono przedsiębiorcom zarzuty naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, wyniósł […] zł brutto (słownie: […]), co stanowi około […] % przychodu ogółem osiągniętego przez kaŜdego ze wspólników z tytułu działalności gospodarczej w 2013 r. Ustalenie wymiaru kar pienięŜnych w przedmiotowej sprawie ma charakter wieloetapowy, co spowodowane jest zaistnieniem okoliczności mających wpływ na jej wysokość. Ustalając wymiary kar pienięŜnych za naruszenia stwierdzone punktach I., III. i IV. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokona oceny wagi stwierdzonych praktyk i na tej podstawie ustali kwotę bazową, stanowiącą podstawę dla dalszych ustaleń wysokości kary, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności mające wpływ na wysokość kary – dokona gradacji ustalonej kwoty bazowej. 1. Pierwsza kara wymierzana jest z tytułu naruszenia stwierdzonego w punktach I.1.-I.2. sentencji niniejszej decyzji polegającego na stosowaniu w regulaminie serwisu internetowego e-aligator.pl, w formularzu „Zgłoszenie reklamacyjne nr …” oraz w zakładce „o mnie” konta aukcyjnego allegro.pl dla uŜytkownika o nazwie „mark_but”, w części dotyczącej wymiany i zwrotu towaru, postanowień o treści:
„Reklamacje rozpatrywane są w ciągu 14 dni roboczych od ich wpłynięcia”,
„Uzgodniony termin reklamacji: w terminie 14 dni od daty na zgłoszeniu reklamacyjnym Klient zostanie poinformowany o sposobie rozpatrzenia reklamacji. W przypadku naprawy termin rozpatrzenia reklamacji wydłuŜa się do 21 dni kalendarzowych”,
„w przypadku zwrotu zakupionego obuwia na aukcji z wysyłką gratis z ceny butów zostanie potrącony koszt przesyłki, który ponieśliśmy wysyłając buty”, które są niezgodne z postanowieniami uonpk oraz uswsk. Prezes Urzędu uwzględnił, iŜ naruszenie przez przedsiębiorców zbiorowych interesów konsumentów miało miejsce na etapie zawierania kontraktu i polegało na mającym wpływ na wykonanie kontraktu naruszeniu przepisów prawa. Praktyka wymieniona w punktach I.1.-I.2. tej decyzji ujawniła się na etapie zawierania kontraktu, jednakŜe rzutowała lub teŜ mogła rzutować na etap jego wykonywania. Oceniając wagę naruszenia Prezes Urzędu miał na względzie, iŜ zakwestionowane praktyki wymierzone były we wszystkich konsumentów korzystających ze sklepu internetowego oraz konta aukcyjnego allegro.pl przedsiębiorcy, a w przypadku formularza „Zgłoszenie reklamacyjne nr …” równieŜ w konsumentów dokonujących zakupu w sposób tradycyjny w sklepach stacjonarnych, a zatem miała charakter powszechny, jednakŜe skierowana była wyłącznie w tych konsumentów, którzy korzystali bądź chcieli skorzystać z prawa do zgłoszenia niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową lub teŜ chcieli skorzystać z prawa do odstąpienia od umowy zawartej na odległość, związanego z zakupem produktu z gratisową dostawą, z tego teŜ względu uciąŜliwość wprowadzonych postanowień oceniono jako umiarkowaną. Na podstawie zakwestionowanych postanowień w punkcie I.1. sentencji niniejszej decyzji pogorszeniu uległa sytuacja prawna konsumentów. Zakwestionowana klauzula w sposób sprzeczny z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa wydłuŜyła termin rozpatrzenia reklamacji, pozbawiając zarazem konsumenta moŜliwości korzystania w tym czasie z rzeczy. 26 Na podstawie zakwestionowanego postanowienia w punkcie I.2. sentencji niniejszej decyzji pogorszeniu mogła ulec sytuacja ekonomiczna konsumentów. Równocześnie ocenianą praktykę naleŜy uznać za krótkotrwałą, gdyŜ jak ustalono trwała ona odnośnie formularza „Zgłoszenie reklamacyjne nr …” od listopada 2012 r. do końca lipca 2013 r., a odnośnie postanowień serwisu internetowego oraz konta aukcyjnego allegro.pl od czerwca 2013 r. do końca listopada 2013 r. Nakładając karę pienięŜną, Prezes Urzędu wziął pod uwagę konieczność ustalenia, czy naruszenie dokonane było umyślne czy teŜ nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę tej przesłanki w przypadku stosowania kar pienięŜnych wynika z art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tego względu nakładając karę pienięŜną Prezes Urzędu uwzględnił, Ŝe przedsiębiorcy jako profesjonaliści formułując treść postanowień serwisu internetowego e-aligator.pl, formularza „Zgłoszenie reklamacyjne nr …” oraz zakładki „o mnie” konta aukcyjnego allegro.pl dla uŜytkownika o nazwie „mark_but”, powinni wykazać się odpowiednią starannością i dbałością tak, aby nie zostały naruszone powszechnie obowiązujące przepisy prawa. Przedsiębiorcy powinni być świadomi faktu, Ŝe zakwestionowane w niniejszej decyzji zachowanie jest niedopuszczalne w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dlatego zdaniem Prezesa Urzędu zachowanie przedsiębiorców objęte zarzutem punktu I. sentencji niniejszej decyzji jest efektem niedołoŜenia przez nich naleŜytej staranności, jakiej naleŜałoby oczekiwać od profesjonalnych uczestników obrotu gospodarczego. Całokształt okoliczności sprawy daje podstawę do stwierdzenia, Ŝe przedsiębiorcy dopuścili się naruszenia opisanego w punkcie I. sentencji decyzji nieumyślnie. Pomimo tego, jak wskazano powyŜej, samo stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki stanowi podstawę do nałoŜenia kary pienięŜnej. W oparciu o osiągnięty w 2013 r. przez poszczególnych przedsiębiorców przychód ustalono kwotę bazową stanowiącą punkt wyjścia dla dalszych obliczeń, którą określono na poziomie […] % przychodu, czyli na poziomie 1386,60 zł w przypadku kaŜdego z przedsiębiorców. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciąŜające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Okolicznością łagodzącą, która wystąpiła w niniejszej sprawie, jest zaniechanie stosowania zakwestionowanych praktyk niezwłocznie po wszczęciu postępowania przez Prezesa Urzędu bądź teŜ ich zaniechanie przed wszczęciem przedmiotowego postępowania, w związku z czym wymiar kary pienięŜnej naleŜy zmniejszyć o 30 % . Kolejną okolicznością łagodzącą, która wystąpiła w niniejszej sprawie, jest fakt osiągnięcia przez przedsiębiorców, […] przychodu (ok. […] %), z tytułu sprzedaŜy na odległość – sprzedaŜy internetowej – a więc kanału dystrybucji, w którym ujawniły się oceniane praktyki, (za wyjątkiem praktyki, która ujawniła się w formularzu „Zgłoszenie reklamacyjne nr …”) w związku z czym wymiar kary pienięŜnej naleŜy zmniejszyć o dalsze 40 % . W niniejszym przypadku mamy jednak do czynienia takŜe z jedną okolicznością obciąŜającą, którą jest znaczny zasięg praktyki związany z tym, Ŝe praktyką mogła być dotknięta bardzo duŜa liczba konsumentów, co ma związek z wykorzystywaniem ogólnodostępnego sklepu internetowego oraz konta aukcyjnego allegro.pl. W tym zakresie wymiar kary pienięŜnej naleŜy zwiększyć o 5 % . W związku z powyŜszym wymiar kary pienięŜnej dotyczącej praktyk punktu I.1. oraz I.2. naleŜało w sumie obniŜyć o 65 % , to jest do poziomu 485 zł . Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyŜsza kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma jednak w niniejszym przypadku miejsca. 27 W wyniku obliczeń przeprowadzonych w wyŜej opisany sposób karę pienięŜną z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w punktach I.1. oraz I.2. sentencji niniejszej decyzji określono na poziomie: a. w przypadku Barbary Buckiej 485 zł , co stanowi ok. […] % przychodu przedsiębiorcy, osiągniętego przez niego w 2013 r. i ok. […] % maksymalnego wymiaru kary, jaka mogłaby zostać w tym przypadku wymierzona, b. w przypadku Marka Buckiego 485 zł , co stanowi ok. […] % przychodu przedsiębiorcy, osiągniętego przez niego w 2013 r. i ok. […] % maksymalnego wymiaru kary, jaka mogłaby zostać w tym przypadku wymierzona. W tych okolicznościach naleŜało orzec, jak w punktach V.a.1. oraz V.b.1. sentencji niniejszej decyzji. 2. Druga kara jest wymierzana z tytułu naruszenia stwierdzonego w punkcie III. sentencji decyzji polegającego na stosowaniu nieuczciwej praktyki rynkowej, o której mowa w art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 oraz ust. 3 pkt 4 w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. Nr 171, poz. 1206) poprzez wprowadzające w błąd rozpowszechnianie nieprawdziwej informacji dotyczącej praw konsumenta w zakresie odstąpienia od umowy. Praktyka wymieniona powyŜej ujawniła się na etapie zawierania kontraktu, jednakŜe rzutowała lub teŜ mogła rzutować na etap jego wykonywania. Oceniając wagę naruszenia Prezes Urzędu miał na względzie, iŜ zakwestionowana praktyka wymierzona była we wszystkich konsumentów korzystających z serwisu internetowego oraz konta aukcyjnego allegor.pl przedsiębiorcy, a zatem miała charakter powszechny, jednakŜe skierowana była wyłącznie w tych konsumentów, którzy korzystali bądź chcieli skorzystać z prawa do odstąpienia od umowy, z tego teŜ względu uciąŜliwość wprowadzonego postanowienia jest umiarkowana. Równocześnie ocenianą praktykę naleŜy uznać za krótkotrwałą, gdyŜ jak ustalono trwała ona od czerwca 2013 r. do końca listopada 2013 r. Nakładając karę pienięŜną, Prezes Urzędu wziął pod uwagę konieczność ustalenia, czy naruszenie dokonane było umyślne czy teŜ nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę tej przesłanki w przypadku stosowania kar pienięŜnych wynika z art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tego względu nakładając karę pienięŜną Prezes Urzędu uwzględnił, Ŝe przedsiębiorcy jako profesjonaliści formułując treść postanowień dotyczących prawa do odstąpienia od umowy powinni wykazać się odpowiednią starannością i dbałością tak, aby nie zostały naruszone powszechnie obowiązujące przepisy prawa. Przedsiębiorcy powinni być świadomi faktu, Ŝe zakwestionowane w niniejszej decyzji zachowanie jest niedopuszczalne w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów sankcjonującej m.in. stosowanie przez przedsiębiorców nieuczciwych praktyk rynkowych. Dlatego zdaniem Prezesa Urzędu zachowanie przedsiębiorców objęte punktem III. sentencji niniejszej decyzji jest efektem niedołoŜenia przez nich naleŜytej staranności, jakiej naleŜałoby oczekiwać od profesjonalnych uczestników obrotu gospodarczego. Całokształt okoliczności sprawy daje podstawę do stwierdzenia, Ŝe przedsiębiorcy dopuścili się naruszenia opisanego w punkcie III. sentencji decyzji nieumyślnie. Pomimo tego, jak wskazano powyŜej, samo stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki stanowi podstawę do nałoŜenia kary pienięŜnej. W oparciu o osiągnięty w 2013 r. przez poszczególnych przedsiębiorców przychód ustalono kwotę bazową stanowiącą punkt wyjścia dla dalszych obliczeń, którą określono na poziomie […] % przychodu, czyli na poziomie 1386,60 zł w przypadku kaŜdego z przedsiębiorców. 28 Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciąŜające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Okolicznością łagodzącą, która wystąpiła w niniejszej sprawie, jest zaniechanie stosowania zakwestionowanych praktyk niezwłocznie po wszczęciu postępowania przez Prezesa Urzędu, w związku z czym wymiar kary pienięŜnej naleŜy zmniejszyć o 30 % . Kolejną okolicznością łagodzącą, która wystąpiła w niniejszej sprawie, jest fakt osiągnięcia przez przedsiębiorców, […] przychodu (ok. […] %), z tytułu sprzedaŜy na odległość – sprzedaŜy internetowej – a więc kanału dystrybucji, w którym ujawniły się oceniane praktyki, w związku z czym wymiar kary pienięŜnej naleŜy zmniejszyć o dalsze 50 % . W niniejszym przypadku mamy jednak do czynienia takŜe z jedną okolicznością obciąŜającą, którą jest znaczny zasięg praktyki związany z tym, Ŝe praktyką mogła być dotknięta bardzo duŜa liczba konsumentów, co ma związek z wykorzystywaniem ogólnodostępnego sklepu internetowego oraz konta aukcyjnego allegro.pl. W tym zakresie wymiar kary pienięŜnej naleŜy zwiększyć o 5 % . W związku z powyŜszym wymiar kary pienięŜnej dotyczącej praktyki punktu III. naleŜało w sumie obniŜyć o 75 % , tj. do poziomu 347 zł . Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyŜsza kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma jednak w niniejszym przypadku miejsca. W wyniku obliczeń przeprowadzonych w wyŜej opisany sposób karę pienięŜną z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w punkcie III. sentencji niniejszej decyzji określono na poziomie: a. w przypadku Barbary Buckiej 347 zł , co stanowi ok. […] % przychodu przedsiębiorcy, osiągniętego przez niego w 2013 r. i ok. […] % maksymalnego wymiaru kary, jaka mogłaby zostać w tym przypadku wymierzona, b. w przypadku Marka Buckiego 347 zł , co stanowi ok. […] % przychodu przedsiębiorcy, osiągniętego przez niego w 2013 r. i ok. […] % maksymalnego wymiaru kary, jaka mogłaby zostać w tym przypadku wymierzona. W tych okolicznościach naleŜało orzec, jak w punktach V.a.2. oraz V.b.2. sentencji niniejszej decyzji. 3. Trzecia kara wymierzana jest w związku ze stosowaniem praktyki opisanej powyŜej w punkcie IV. sentencji niniejszej decyzji, polegającej na naruszaniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji – w związku z prowadzoną działalnością za pośrednictwem serwisu internetowego e-aligator.pl oraz konta aukcyjnego allegro.pl dla uŜytkownika o nazwie „mark_but” – w zakresie niepotwierdzania konsumentom na piśmie, najpóźniej w momencie rozpoczęcia spełniania świadczenia, informacji o terminie i sposobie dostawy, co jest niezgodne z art. 9 ust. 3 w zw. z art. 9 ust. 1 pkt 5 i art. 17 uonpk. Prezes Urzędu uwzględnił, iŜ w niniejszym przypadku do potwierdzenia wymaganych informacji dochodzi faktycznie po jej zawarciu, a więc praktyka ujawnia się na etapie wykonywania kontraktu. Ze względu na specyfikę umów zawieranych na odległość, a takŜe rodzaj pominiętych danych, wagę tej praktyki określono jako stosunkowo duŜą. Miarkując niniejszą karę zwrócono równieŜ uwagę na to, Ŝe rozwaŜane zaniechanie nie powodowało wyłączenia przysługujących konsumentom uprawnień, czy nałoŜenia na nich nowych obowiązków. Wprawdzie powodowało ono niedoinformowanie konsumentów, co mogło skutkować np. utrudnieniami w dochodzeniu roszczeń dotyczących niewywiązywania się przez przedsiębiorców z umówionego na etapie zawierania kontraktu terminu, jak i dostawy towaru, 29 jednakŜe nie niweczyło ono w definitywny sposób przewidzianych prawem moŜliwości. Praktyka ujawniła się na rynku, na którym działa wielu przedsiębiorców oferujących swe usługi, dzięki czemu konsumenci mogą swobodnie wybierać swego kontrahenta. Ocenianą praktykę naleŜy uznać za długotrwałą, gdyŜ ustalono, iŜ dokumenty niezawierające wymaganych prawem informacji stosowane były przez przedsiębiorców od co najmniej roku. Równocześnie ocenianą praktykę naleŜy uznać za długotrwałą, gdyŜ jak ustalono trwała ona co najmniej od października 2012 r., tj. rozpoczęcia działalności gospodarczej polegającej na zwieraniu z konsumentami umów na odległość, a została zaniechana z w dn. 16 stycznia 2014 r. Nakładając karę pienięŜną, Prezes Urzędu wziął pod uwagę konieczność ustalenia, czy naruszenie dokonane było umyślne czy teŜ nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę tej przesłanki w przypadku stosowania kar pienięŜnych wynika z art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tego względu nakładając karę pienięŜną Prezes Urzędu uwzględnił, Ŝe przedsiębiorcy jako profesjonaliści zawierając z konsumentami umowy na odległość powinni wykazać się odpowiednią starannością i dbałością tak, aby wypełniać wszelkie nałoŜone obowiązki informacyjne wynikające z powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Przedsiębiorcy powinni być świadomi faktu, Ŝe zakwestionowane w niniejszej decyzji zachowanie jest niedopuszczalne w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dlatego zdaniem Prezesa Urzędu zachowanie przedsiębiorców objęte punktem IV. sentencji niniejszej decyzji jest efektem niedołoŜenia przez nich naleŜytej staranności, jakiej naleŜałoby oczekiwać od profesjonalnych uczestników obrotu gospodarczego. Całokształt okoliczności sprawy daje podstawę do stwierdzenia, Ŝe przedsiębiorcy dopuścili się naruszenia opisanego w punkcie IV. sentencji decyzji nieumyślnie. Pomimo tego, jak wskazano powyŜej, samo stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki stanowi podstawę do nałoŜenia kary pienięŜnej. W oparciu o osiągnięty w 2013 r. przez poszczególnych przedsiębiorców przychód ustalono kwotę bazową stanowiącą punkt wyjścia dla dalszych obliczeń, którą określono na poziomie […] % przychodu, czyli na poziomie 1386,65 zł w przypadku kaŜdego z przedsiębiorców. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciąŜające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Okolicznością łagodzącą, która wystąpiła w niniejszej sprawie, jest zaniechanie stosowania zakwestionowanych praktyk niezwłocznie po wszczęciu postępowania przez Prezesa Urzędu, w związku z czym wymiar kary pienięŜnej naleŜy zmniejszyć o 30 % . Kolejną okolicznością łagodzącą, która wystąpiła w niniejszej sprawie, jest fakt osiągnięcia przez przedsiębiorców, […] przychodu (ok. […] %), z tytułu sprzedaŜy na odległość – sprzedaŜy internetowej – a więc kanału dystrybucji, w którym ujawniły się oceniane praktyki, w związku z czym wymiar kary pienięŜnej naleŜy zmniejszyć o dalsze 50 % . W niniejszym przypadku mamy jednak do czynienia takŜe z jedną okolicznością obciąŜającą, którą jest znaczny zasięg praktyki związany z tym, Ŝe praktyką mogła być dotknięta bardzo duŜa liczba konsumentów, co ma związek z wykorzystywaniem ogólnodostępnego sklepu internetowego oraz konta aukcyjnego allegro.pl. W tym zakresie wymiar kary pienięŜnej naleŜy zwiększyć o 5 % . W związku z powyŜszym wymiar kary pienięŜnej dotyczącej praktyki punktu IV. naleŜało w sumie obniŜyć o 75 % , tj. do poziomu 347 zł . Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyŜsza kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma jednak w niniejszym przypadku miejsca. 30 W wyniku obliczeń przeprowadzonych w wyŜej opisany sposób karę pienięŜną z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w punkcie IV. sentencji niniejszej decyzji określono na poziomie: a. w przypadku Barbary Buckiej 347 zł , co stanowi ok. […] % przychodu przedsiębiorcy, osiągniętego przez niego w 2013 r. i ok. […] % maksymalnego wymiaru kary, jaka mogłaby zostać w tym przypadku wymierzona, b. w przypadku Marka Buckiego 347 zł , co stanowi ok. […] % przychodu przedsiębiorcy, osiągniętego przez niego w 2013 r. i ok. […] % maksymalnego wymiaru kary, jaka mogłaby zostać w tym przypadku wymierzona. W tych okolicznościach naleŜało orzec, jak w punktach V.a.3. oraz V.b.3. sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pienięŜną naleŜy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Karę naleŜy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Ad VI. Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które moŜe być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 ust. 1 tej ustawy, jeŜeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Zgodnie z art. 263 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego do kosztów postępowania zalicza się koszty podróŜy i inne naleŜności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56, a takŜe koszty spowodowane oględzinami na miejscu, jak równieŜ koszty doręczenia stronom pism urzędowych. Na podstawie art. 264 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. Postępowanie w sprawie stosowania przez przedsiębiorców praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało wszczęte z urzędu, a w jego wyniku Prezes Urzędu w punktach I.-IV. sentencji niniejszej decyzji stwierdził naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa Urzędu w związku z niniejszą sprawą, których wysokość wyniosła 36 zł (trzydzieści sześć złotych) Koszty te rozkładają się na wspólników spółki cywilnej F.H. „Aligator II” s.c. Marek Bucki, Barbara Bucka w Sosnowcu, wobec czego zarówno Barbarę Bucką, jak i Marka Buckiego obciąŜa się kosztami niniejszego postępowania w wysokości 18 zł (osiemnastu złotych). Jednocześnie, podobnie jak w przypadku kar, naleŜy stwierdzić, Ŝe powyŜsze naleŜności wynikają z działalności spółki cywilnej, a zatem na kaŜdym ze wspólników ciąŜy solidarna odpowiedzialność za spełnienie zobowiązania polegającego na wpłaceniu naleŜności określonej oddzielnie dla kaŜdego z nich. W związku z powyŜszym orzeczono jak w punkcie VI. sentencji niniejszej decyzji. Koszty niniejszego postępowania przedsiębiorcy obowiązani są wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 31 51101010100078782231000000 w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie VI. niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 32 § 1 i 2 k.p.c. i art. 264 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, moŜna wnieść zaŜalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. DYREKTOR DELEGATURY URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Maciej Fragsztajn