RKT-45/2010

1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KATOWICACH Katowice, dnia 23 grudnia 2010 r. RKT-61-16/10/MZ DECYZJA Nr RKT – 45 /2010 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz § 2 pkt 4 i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji spółce z o.o. z siedzibą w Knurowie: I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę stosowaną przez Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji sp. z o.o. z siedzibą w Knurowie polegającą na zamieszczeniu we wzorcach „Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków”, „Umowy o zaopatrzenie w wodę”, „Umowy o odprowadzanie ścieków” oraz „Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków z właścicielem lokalu w budynku wielolokalowym”, stosowanych w obrocie z konsumentami, postanowienia o treści: „ W razie raŜącego naruszenia przez Odbiorcę usług postanowień niniejszej umowy oraz w przypadkach, w których zgodnie z przepisami Ustawy, Przedsiębiorstwo uprawnione jest do odcięcia wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego, Przedsiębiorstwo ma prawo do rozwiązania umowy bez okresu wypowiedzenia ”, co jest niezgodne z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123 poz. 858 ze zm.), a przez to z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie stosowania tej praktyki ; II. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę stosowaną przez Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji sp. z o.o. z siedzibą w Knurowie polegającą na tym, Ŝe w treści umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych z konsumentami – wbrew wymogowi określonemu w art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) – nie zamieszczono pełnej informacji na temat praw i obowiązków stron umowy poprzez zaniechanie objęcia treścią ww. umów postanowień określających obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo- kanalizacyjnego w zakresie standardów i terminów rozpatrywania zgłaszanych przez 2 konsumentów reklamacji, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie stosowania tej praktyki. III. Na podstawie art. 26 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, określa się Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji sp. z o.o. z siedzibą w Knurowie środki usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów , polegające na dokonaniu modyfikacji postanowień znajdujących się w zawartych i wykonywanych z konsumentami umowach o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, w ten sposób, Ŝe z umów zostanie usunięte postanowienie przewidujące moŜliwość rozwiązania umowy w razie raŜącego naruszenia przez odbiorcę usług postanowień umowy, w terminie sześciu miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. IV. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nakłada się na Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji sp. z o.o. z siedzibą w Knurowie kary pienięŜne w wysokości: 1) 8127 zł (słownie złotych: osiem tysięcy sto dwadzieścia siedem), płatną do budŜetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji, 2) 5418 zł (słownie złotych: pięć tysięcy czterysta osiemnaście), płatną do budŜetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. V. Na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz na podstawie art. 264 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), w związku z art. 83 i art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów postanawia się obciąŜyć Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji sp. z o.o. z siedzibą w Knurowie kosztami przeprowadzonego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów i zobowiązać ww. przedsiębiorcę do zwrotu na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwoty 22 zł (słownie: dwadzieścia dwa złote), w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „Prezesem Urzędu”) zostało przeprowadzone z urzędu pod sygn. akt RKT-400-21/10/MZ postępowanie wyjaśniające w sprawie wstępnego ustalenia, czy w związku z działalnością Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji sp. z o.o. z siedzibą w Knurowie (zwanego dalej „PWiK Knurów” lub „Spółką”) nastąpiło naruszenie przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej dalej równieŜ „ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów”). W toku przedmiotowego postępowania wyjaśniającego zbadane zostały pod kątem naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów warunki umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych przez PWiK Knurów z konsumentami, w oparciu o wykorzystywane w obrocie wzorce umowne. PoniewaŜ analiza ich treści dała podstawy do przyjęcia, iŜ w zakresie opisanym w pkt I-II sentencji niniejszej Decyzji mogło dojść do naruszenia przez Spółkę przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w dniu 17.08.2010 r. Postanowieniem Nr 1 wszczęte zostało w tej sprawie z urzędu postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów 3 (dowód: karta nr 1). Postanowieniem nr 2 z tej samej daty (dowód: karta nr 3) w poczet dowodów zaliczono materiały zgromadzone w toku ww. postępowania wyjaśniającego. Spółce postawiono zarzuty naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w drodze podejmowania bezprawnych działań godzących w zbiorowe interesy konsumentów polegających na tym, Ŝe: 1) we wzorcach „Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków”, „Umowy o zaopatrzenie w wodę”, „Umowy o odprowadzanie ścieków” oraz „Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków z właścicielem lokalu w budynku wielolokalowym”, stosowanych w obrocie z konsumentami zamieszczono postanowienie o treści: „ W razie raŜącego naruszenia przez Odbiorcę usług postanowień niniejszej umowy oraz w przypadkach, w których zgodnie z przepisami Ustawy, Przedsiębiorstwo uprawnione jest do odcięcia wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego, Przedsiębiorstwo ma prawo do rozwiązania umowy bez okresu wypowiedzenia ”, co moŜe być niezgodne z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123 poz. 858 ze zm.) i moŜe stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 2) w treści umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych z konsumentami – wbrew wymogowi określonemu w art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) – nie zamieszczono pełnej informacji na temat praw i obowiązków stron umowy poprzez zaniechanie objęcia treścią ww. umów postanowień określających obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego w zakresie standardów i terminów rozpatrywania zgłaszanych przez konsumentów reklamacji, co moŜe stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Spółka ustosunkowała się do postawionych jej zarzutów w pismach z dnia 1.09.2010 r. (dowód: karty nr 41-45) i z dn. 11.10.2010 r. (dowód: karta nr 49), a w toku postępowania wyjaśniającego w piśmie z dn. 6.07.2010 r. (dowód: karty 5-40). Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, pismem z dnia 29 października 2010 r., Spółka została poinformowana o zakończeniu zbierania materiału dowodowego (dowód: karta nr 51). W wyznaczonym terminie Spółka nie skorzystała z prawa do zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny. Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji spółka z o.o. z siedzibą w Knurowie prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Spółka jest zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym przy Sądzie Rejonowym w Gliwicach, X Wydział Gospodarczy, pod numerem KRS: 0000308355 (dowód: karty nr 8-11). Przedmiot działalności przedsiębiorcy został określony m.in. jako pobór, uzdatnianie i dostarczanie wody, odprowadzanie i oczyszczanie ścieków. Jedynym udziałowcem Spółki jest Gmina Miasta Knurów. Spółka prowadzi działalność w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków na terenie gminy Knurów, a takŜe dostarcza wodę do kilkudziesięciu nieruchomości na terenie sąsiednich gmin: Pilchowice (ul. Wiejska, Knurowska, Nieborowicka, Rybnicka, Krywałdzka i Kasztanowa) oraz Czerwionka-Leszczyny (ul. Graniczna i Gliwicka) (dowód: karta nr 5). Podstawę prawną działania Spółki na ww. obszarze stanowią: Decyzja Prezydenta Miasta Knurowa nr OG-0153/8a/2003 z dn. 13.01.2003 r., zezwolenie nr PWiK/1/02 Wójta Gminy Pilchowice z dn. 5.06.2002 r. i Decyzja nr GK/7033/1/2003 Burmistrza Miasta i Gminy Czerwionka-Leszczyny z dn. 13.01.2003 r. (dowód: karta nr 5). 4 Zgodnie z art. 19 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123 poz. 858 ze zm.) – zwanej dalej „ ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę ” – prawa i obowiązki przedsiębiorstwa i odbiorców jego usług określają regulaminy dostarczania wody i odprowadzania ścieków na terenie: Gminy Knurów, Gminy i Miasta Czerwionka-Leszczyny oraz Gminy Pilchowice. Ww. regulaminy nie stanowią załączników do zawieranych umów, moŜna je pobrać ze strony internetowej lub zapoznać się z nim w siedzibie przedsiębiorcy (dowód: karty nr 5-6). Stosownie do art. 6 ust. 1 ww. ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę PWiK Knurów zawiera z odbiorcami świadczonych przez siebie usług, w tym z konsumentami, pisemne umowy, na podstawie których odbywa się dostawa wody i odbiór ścieków. Spółka nie róŜnicuje umów zawieranych w obrocie konsumenckim i obrocie pozakonsumenckim. Spółka przedstawiła pięć stosowanych aktualnie wzorców: „Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków”, „Umowy o zaopatrzenie w wodę”, „Umowy o odprowadzanie ścieków” (wszystkie obowiązujące od dn. 23.08.2007 r.) oraz „Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków z właścicielem lokalu w budynku wielolokalowym” i „Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków z zarządcą budynku wielolokalowego” (oba wzorce obowiązują od dn. 15.07.2008 r.). Spółka przedstawiła kopie czterech umów zawartych z wykorzystaniem ww. wzorców (dowód: karta nr 6). Spółka świadczy usługi w zakresie dostarczania wody lub odprowadzania ścieków dla 2.746 odbiorców, w tym 2.480 odbiorców to konsumenci w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Na podstawie aktualnie obowiązujących wzorców zawarto 717 umów, w tym 644 zawarto z konsumentami. Spółka posiada własne ujęcie wody, a takŜe kupuje wodę od dwóch dostawców: Górnośląskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów S.A. w Katowicach i KWK Knurów. Produkcja własna pokrywa ok. 7% zaopatrzenia w wodę (dowód: karty nr 6-7). W toku postępowania ustalono, iŜ: − § 21 ust. 3 wzorca „Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków”, − § 20 ust. 3 „Umowy o zaopatrzenie w wodę”, − § 20 ust. 3 „Umowy o odprowadzanie ścieków”, − § 21 ust. 3 „Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków z właścicielem lokalu w budynku wielolokalowym”, zawiera postanowienia o treści: „ W razie raŜącego naruszenia przez Odbiorcę usług postanowień niniejszej umowy oraz w przypadkach, w których zgodnie z przepisami Ustawy, Przedsiębiorstwo uprawnione jest do odcięcia wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego, Przedsiębiorstwo ma prawo do rozwiązania umowy bez okresu wypowiedzenia ”. Ustalono równieŜ, Ŝe w umowach zawieranych przez PWiK Knurów nie zamieszczono pełnej informacji na temat praw i obowiązków stron umowy poprzez zaniechanie objęcia treścią ww. umów postanowień określających obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego w zakresie standardów i terminów rozpatrywania zgłaszanych przez konsumentów reklamacji. Zgodnie z § 14 ust. 3 umowy zgłoszenie przez odbiorcę zastrzeŜeń do wysokości naleŜności nie wstrzymuje jej zapłaty, a na podstawie § 14 ust. 4 umowy w przypadku nadpłaty zalicza się ją na poczet przyszłych naleŜności lub na pisemne Ŝądanie odbiorcy zwraca się ją w terminie 14 dni od dnia złoŜenie wniosku w tej sprawie. Ponadto ustalono, Ŝe § 15 ust. 1 umowy przewiduje, Ŝe Spółka na wniosek odbiorcy dokonuje urzędowego sprawdzenia prawidłowości działania wodomierza głównego, a w przypadku, gdy badania nie potwierdzą zgłoszonej przez odbiorcę niesprawności wodomierza, pokrywa on koszty sprawdzenia. Spółka w piśmie z dnia 1 września 2010 r. podniosła, Ŝe przepis art. 8 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę nie stanowi zakazu wypowiadania umowy. Zadaniem Spółki skoro art. 6 ust. 3 pkt 6 ww. ustawy określa warunki wypowiedzenia umowy, to co do zasady „… dopuszczona jest 5 moŜliwość wypowiedzenia umowy przez Przedsiębiorstwo. RównieŜ przepis art. 365 1 kodeksu cywilnego dopuszcza moŜliwość rozwiązania umowy o charakterze ciągłym przez kaŜdą ze stron (…) Pojęcie ‘raŜącego’ naruszenia umowy jest wprawdzie nieostre, ale nie moŜe być przez to uznane za bezprawne. Przepisy prawa często posługują się tego typu terminami w sytuacjach, w których trudno byłoby przewidzieć wszystkie potencjalne moŜliwe zdarzenia, np. wypowiedzenie z waŜnych powodów, czynności przekraczające zwykły zarząd itp. ”. Spółka podniosła takŜe, iŜ „ nie moŜna mówić o naruszeniu interesu konsumenta, jeŜeli rygor w postaci moŜliwości odstąpienia od umowy zastrzeŜony jest tylko na wypadek raŜącego jej naruszenia przez tego konsumenta. Trudno byłoby znaleźć uzasadnienie dla tezy, Ŝe strona umowy raŜąco naruszająca jej postanowienia miałaby być szczególnie chroniona przed rozwiązaniem takiej umowy ” (dowód: karta nr 41). Następnie w ww. piśmie z dnia 1 września 2010 r. Spółka podniosła, Ŝe zastrzeŜenie moŜliwości rozwiązania umowy bez okresu wypowiedzenia, z odbiorcami raŜąco naruszającymi postanowienia umowy albo odbiorcami, których nieruchomości zostały na podstawie przepisów prawa odcięte od sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej, chroni przedsiębiorstwo wodociągowo- kanalizacyjne przed ponoszeniem zbędnych kosztów, związanych np. z utrzymywaniem w gotowości przyłącza wodociągowego lub fragmentów sieci czy utrzymywanie dotychczasowego ciśnienia w sieci. Jednocześnie PWiK Knurów poinformowała, Ŝe nie korzystała z prawa do rozwiązania umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia (dowód: karta nr 42). Odnosząc się do zarzutu nie zamieszczenia pełnej informacji na temat praw i obowiązków stron umowy poprzez zaniechanie objęcia treścią ww. umów postanowień określających obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego w zakresie standardów i terminów rozpatrywania zgłaszanych przez konsumentów reklamacji, Spółka podniosła w ww. piśmie, iŜ obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego w tym zakresie zostały zamieszczone w regulaminach dostarczania wody i odprowadzania ścieków, obowiązujących na terenie poszczególnych gmin. Jednocześnie Spółka oświadczyła, Ŝe „… wprowadzi do treści umów z aktualnymi i przyszłymi Odbiorcami następujące postanowienie: ” Przedsiębiorstwo udostępnia w Biurze Obsługi Klienta informacje dotyczące realizacji usług wodociągowo-kanalizacyjnych, w tym informacje taryfowe. Przedsiębiorstwo w zakresie standardów jakościowych obsługi Odbiorców usług jest obowiązane do: 1. przyjmowania przez całą dobę zgłoszeń i reklamacji Odbiorców usług; 2. rozpatrywania wniosków lub reklamacji Odbiorców usług w sprawie rozliczeń i udzielania odpowiedzi, nie później niŜ w terminie 14 dni od dnia złoŜenia wniosku lub zgłoszenia reklamacji; 3. bezzwłocznego usuwania zakłóceń w dostarczaniu wody i odprowadzaniu ścieków spowodowanych awarią sieci; 4. udzielania informacji na Ŝądanie Odbiorców usług w ciągu: a) niezwłocznie – na telefoniczne Ŝądanie określenia przewidywanego terminu usunięcia przerw i zakłóceń w świadczeniu usług, b) 14 dni – na pisemne skargi i zaŜalenia, c) 21 dni – na pisemne i telefoniczne skargi i zaŜalenia, wymagające przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego ” (dowód: karta nr 42). Jednocześnie Spółka oświadczyła w ww. piśmie, Ŝe deklaruje opracowanie nowych wzorów umów uwzględniających ww. propozycję zmiany oraz przesłania ich wszystkim odbiorcom z propozycję podpisania nowej umowy. Następnie w piśmie z dnia 11.10.2010 r. Spółka poinformowała, odpowiadając na wezwanie Prezesa Urzędu z dn. 29.09.2010 r., Ŝe przygotowała nowe wzorce umów i wzór aneksu, zawierające postanowienia w zakresie obowiązków Spółki odnośnie standardów i 6 terminów rozpatrywania zgłaszanych reklamacji. Spółka oświadczyła, iŜ „… ostateczna treść wzorców umów i aneksów zostanie opracowana niezwłocznie po uzyskaniu Państwa decyzji w sprawie zmiany treści postanowienia umownego, dotyczącego naliczania ilości pobranej wody w przypadku zaboru lub przemieszczenia wodomierza głównego z winy odbiorcy usług (postępowanie antymonopolowe RKT-411-06/10/MZ) ” oraz poinformowała, Ŝe „ Aneksy do aktualnie obowiązujących umów zostaną dostarczone Odbiorcom usług Przedsiębiorstwa bezpośrednio przez inkasentów, bądź, jeŜeli okaŜe się to niemoŜliwe, zostaną przesłane drogą pocztową. PWiK deklaruje wykonanie przedmiotowej operacji w okresie 3 miesięcy od momentu opracowania ostatecznej treści wzorca aneksu ” (dowód: karta nr 49). W toku przeprowadzonego postępowania Spółka oświadczyła, iŜ w 2009 roku osiągnęła przychód w wysokości 13 545 513,52 zł (słownie: trzynaście milionów pięćset czterdzieści pięć tysięcy pięćset trzynaście złotych pięćdziesiąt dwa grosze). Ponadto Spółka oświadczyła, Ŝe wysokość osiągniętego przez nią w 2009 roku przychodu z tytułu działalności w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków wyniosła 11 830 479,24 zł (słownie: jedenaście milionów osiemset trzydzieści tysięcy czterysta siedemdziesiąt dziewięć złotych dwadzieścia cztery grosze). Osiągnięty w 2009 roku przychód Spółki ustalono na podstawie zeznania CIT-8 o wysokości osiągniętego przychodu (poniesionej straty) Spółki za 2009 rok (dowód: karty nr 43-45). Prezes Urzędu zwaŜył, co następuje. W pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie, czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy doszło do naruszenia interesu publicznoprawnego. Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, celem regulacji w niej przyjętej jest zapewnienie rozwoju i ochrony konkurencji, a takŜe podejmowana w interesie publicznym ochrona przedsiębiorców naraŜonych na stosowanie praktyk ograniczających konkurencję i ochrona interesów konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów ma zatem charakter publicznoprawny i słuŜy ochronie interesu ogólnospołecznego; w odniesieniu do przedsiębiorców chroni konkurencję, a w odniesieniu do konsumentów ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Instrumenty w niej przewidziane mogą być stosowane jedynie wówczas, gdy na skutek działań sprzecznych z przepisami prawa naruszony został interes publiczny. Ma to miejsce w szczególności wtedy, gdy określonymi działaniami dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, względnie, gdy wywołują one na rynku niekorzystne zjawiska (wyrok Sądu Antymonopolowego z dn. 24 października 1991 r., sygn. akt XV Amr 8/90). Wymienione w art. 1 cele ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zostały określone jako równorzędne co sprawia, Ŝe praktyki ograniczające konkurencję obejmują nie tylko te, które godzą w konkurencję, ale równieŜ te, które – podejmowane przez przedsiębiorców posiadających pozycję dominującą – nie godząc wprost w konkurencję, naruszają interesy uczestników rynku. Praktyki ograniczające konkurencję moŜna zatem podzielić na praktyki antykonkurencyjne, wywierające bezpośredni wpływ na stan lub rozwój konkurencji oraz praktyki eksploatacyjne, których istotą jest uzyskanie korzyści kosztem innych podmiotów, w tym nieprowadzących działalności gospodarczej. W przypadku praktyk eksploatacyjnych bezpośrednim celem lub skutkiem działań przedsiębiorców jest naruszenie przede wszystkim innych niŜ konkurencyjne interesów uczestników rynku poprzez wykorzystanie przez przedsiębiorców istniejącej nad kontrahentami przewagi. Nie ulega wątpliwości, Ŝe Spółka z racji posiadanej siły rynkowej ma moŜliwość eksploatowania zajmowanej na rynku pozycji kosztem kontrahentów, w tym podejmowania działań będących przedmiotem postawionych w niniejszym postępowaniu zarzutów. Dla stwierdzenia naruszenia interesu publicznego wystarczające jest natomiast dowolne naduŜycie siły rynkowej w relacjach ze słabszymi uczestnikami rynku, albowiem juŜ sam fakt naduŜycia 7 posiadanej na rynku pozycji dominującej narusza interes publiczny 1 . Dla oceny kwestii naruszenia interesu publicznoprawnego istotne jest takŜe to, iŜ praktyki eksploatacyjne urzeczywistniają się poprzez stosunki umowne, które w okolicznościach przedmiotowej sprawy mają charakter powtarzalny i powszechny. O naruszeniu interesu publicznoprawnego w przedmiotowej sprawie świadczy zatem równieŜ fakt, iŜ objęte zarzutem działanie przedsiębiorcy wymierzone jest w szeroki krąg uczestników rynku. Jest ono skierowane do członków określonej zbiorowości tj. wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez Spółkę usług, z którymi zawarto umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków o treści zakwestionowanej w toku niniejszego postępowania. Negatywne skutki wynikające z zakwestionowanych postanowień umownych godzą zatem w szeroki i bliŜej nieokreślony krąg podmiotów, wśród których znaczący udział mają konsumenci będący najsłabszymi uczestnikami obrotu gospodarczego. Zachowanie Spółki skutkuje zatem znacznym stopniem zagroŜenia interesu publicznoprawnego, co wynika z powszechnego charakteru stosowanych przez PWiK Knurów praktyk. W tym stanie rzeczy uznać naleŜy, Ŝe w niniejszej sprawie ma miejsce naruszenie przez Spółkę interesu publicznoprawnego, co uzasadnia ocenę jej zachowania na rynku w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.); 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje natomiast, Ŝe nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Konsumentem w rozumieniu ww. ustawy jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową, zgodnie z art. 22 1 Kodeksu cywilnego w związku z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Uznanie określonego działania przedsiębiorcy za niezgodne z zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykazania, Ŝe spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki: − oceniane zachowanie musi być podejmowane przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, − zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności. − praktyka musi godzić w zbiorowe interesy konsumentów, Status przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsiębiorcę rozumie się m.in. przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tj. Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447) wynika, Ŝe przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, która we własnym imieniu wykonuje 1 E. Modzelewska-Wąchal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Wydawnictwo Twigger, Warszawa 2002, s. 15. 8 działalność gospodarczą. W rozwaŜanym przypadku podmiot będący stroną postępowania bez wątpienia posiada status przedsiębiorcy, gdyŜ jest to spółka prawa handlowego prowadząca działalność gospodarczą na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, a więc podmiot prawa odznaczający się wyodrębnieniem organizacyjnym i majątkowym, prowadzący we własnym imieniu działalność gospodarczą. Zachowania niniejszego podmiotu podlegają zatem kontroli dokonywanej na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Bezprawność działań Drugą przesłanką, jaką naleŜy rozwaŜyć w celu udowodnienia naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność podejmowanych przez przedsiębiorcę zachowań. Bezprawność ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifikować je jako naruszające zbiorowe interesy konsumentów „muszą być zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa” 2 . Porządek prawny, którego naruszenie moŜe wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a takŜe nakazy i zakazy wynikające z zasad współŜycia społecznego i dobrych obyczajów 3 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Art. 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności naleŜy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie moŜliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 4 . W art. 24 ust. 2 ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest jednak wyczerpujący. Ustawodawca posłuŜył się tutaj terminem „w szczególności”, co oznacza, Ŝe ma on charakter przykładowy. Zamiarem ustawodawcy było uznanie za praktykę określoną w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów działań, które naruszyły przepisy innych aktów prawnych. Oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów „za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów moŜna uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Zdaniem Sądu NajwyŜszego zachowania takie (…) stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów” 5 . Podkreślenia wymaga takŜe, Ŝe bezprawność jest kategorią obiektywną. RozwaŜenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy teŜ niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawności działania decyduje całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego 6 . Dla stwierdzenia bezprawności działania 2 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. Por. równieŜ: M. Szydło: Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów, Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 3 Wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007 r. (sygn. akt XVII AmA 45/07). 4 Por. wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVIII AmA 32/05). 5 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. 6 Wyrok SN z dnia 8 maja 2002 r. (sygn. akt I PKN 267/2001). 9 przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje ponadto strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy) i stopień tej winy, a takŜe świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Trzecią przesłanką, jaką naleŜy wziąć pod uwagę w niniejszej sprawie jest to, iŜ kwestionowane zachowania przedsiębiorcy godzą w interesy konsumentów oraz, Ŝe zagroŜone są zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie objaśnia znaczenia pojęć „godzenia w interesy konsumentów” oraz „zbiorowego interesu konsumentów”. NaleŜy przyjąć, Ŝe interesem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 ustawy jest interes prawny, rozumiany jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za godne ochrony. Działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Wskazówki co do tego, jak naleŜy pojmować zbiorowy interes konsumentów zawarte są natomiast w art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który stanowi, Ŝe nie jest zbiorowym interesem suma indywidualnych interesów konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. (sygn. akt III SK 27/07) Sąd NajwyŜszy wskazał, iŜ wystarczające dla stwierdzenia, Ŝe ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów powinno być ustalenie, Ŝe zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów) wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. W ww. wyroku Sąd NajwyŜszy stanął na stanowisku, iŜ sformułowanie: „ nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów” naleŜy rozumieć w ten sposób, Ŝe liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy w taki sposób, iŜ potencjalnie ofiarą takiego zachowania moŜe być kaŜdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy. Zgodnie z powołanym wyrokiem Sądu NajwyŜszego przez interes zbiorowy naleŜy rozumieć zatem interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsumentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów konieczne jest, Ŝeby działanie przedsiębiorcy było skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do grupy adresatów wyodrębnionych za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Działanie o takim charakterze jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa nie tylko w odniesieniu do konkretnych konsumentów, lecz wobec kaŜdego z członków danej zbiorowości. Przy tym zaistnienie przesłanki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpośrednio uzaleŜnione od liczby konsumentów, których interesy zostały rzeczywiście naruszone wskutek działań przedsiębiorcy. Istotne jest to, Ŝe przedmiotowe działanie moŜe zagrozić, przynajmniej potencjalnie, interesom pewnego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów, bezprawność działań przedsiębiorcy i podstawa wydania decyzji zostaną poniŜej omówione osobno dla kaŜdego ze stawianych zarzutów. 10 Ad I. W przedmiotowym postępowaniu pierwszy postawiony Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji spółce z o.o. z siedzibą w Knurowie zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dotyczy tego, iŜ we wzorcach „Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków”, „Umowy o zaopatrzenie w wodę”, „Umowy o odprowadzanie ścieków” oraz „Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków z właścicielem lokalu w budynku wielolokalowym”, stosowanych w obrocie z konsumentami, zamieszczono postanowienia o treści: „ W razie raŜącego naruszenia przez Odbiorcę usług postanowień niniejszej umowy oraz w przypadkach, w których zgodnie z przepisami Ustawy, Przedsiębiorstwo uprawnione jest do odcięcia wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego, Przedsiębiorstwo ma prawo do rozwiązania umowy bez okresu wypowiedzenia ”, co jest niezgodne z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123 poz. 858 ze zm.), a przez to z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 1. Bezprawność działań przedsiębiorcy Analizując przesłankę bezprawności kwestionowanego zachowania Spółki naleŜy wskazać, iŜ zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisemnej umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a odbiorcą usług. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne moŜe odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeŜeli: 1) przyłącze wodociągowe lub kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) odbiorca usług nie uiścił naleŜności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 3) jakość odprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; 4) został stwierdzony nielegalny pobór wody, to jest bez zawarcia umowy, jak równieŜ przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. Formułując powyŜszy przepis ustawodawca nie posłuŜył się terminem „w szczególności” lub podobnym. Oznacza to, Ŝe ww. katalog ma charakter zamknięty. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne nie moŜe zaprzestać świadczenia usług na rzecz odbiorców w innych przypadkach niŜ określone w ustawie. Skoro tylko w wymienionych enumeratywnie przypadkach przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne moŜe odciąć wodę lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, to teŜ tylko w tych samych przypadkach moŜna umowę wypowiedzieć. Przyczyny wypowiedzenia umowy przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne są więc enumeratywnie wyliczone 7 . Rozwiązanie umowy oznacza praktycznie zaprzestanie świadczenia usługi dostarczania wody lub odprowadzania ścieków. W ocenie Prezesa Urzędu brzmienie postanowienia umownego, zgodnie z którym umowa moŜe być rozwiązana przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne w razie „ raŜącego naruszenia przez Odbiorcę usług postanowień niniejszej umowy” (co skutkuje odcięciem dostawy wody i zamknięciem przyłącza kanalizacyjnego) nie znajduje odzwierciedlenia w brzmieniu art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Zdarzenia, objęte hipotezami powołanego wyŜej 7 Bartosz Rakoczy: Charakterystyka umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , Radca prawny, 4/2005. 11 przepisu obejmują bowiem ściśle określone sytuacje, w których moŜe nastąpić odcięcie dostawy wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego i nie odnoszą się w sposób ogólny do raŜącego naruszenia postanowień umowy przez odbiorcę. Oznacza to, Ŝe kwestionowane postanowienie umowne moŜe statuować moŜliwość przekroczenia przez Spółkę jej ustawowych kompetencji jako dostawcy usług wodociągowych i kanalizacyjnych w zakresie moŜliwości wstrzymania świadczenia usług. Postanowienie to przewiduje bowiem moŜliwość podjęcia działań powodujących odcięcie dostaw wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego w sytuacjach, które nie zostały objęte art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Okoliczności raŜącego naruszenia przez konsumenta postanowień umowy są duŜo szersze niŜ wymienione w sposób enumeratywny w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę przesłanki pozwalające na odcięcie dostawy wody i wstrzymanie odbioru ścieków. Skoro ustawodawca w treści ww. przepisu przewidział określone sankcje za określone naruszenia, za niedopuszczalne naleŜy uznać, aby Spółka w treści umowy określała sankcje o większej wadze za mniejsze naruszenia. RaŜące naruszenie przez odbiorcę postanowień umowy wyraŜać się moŜe w postaci uchybień, w stosunku do których nieadekwatne są tak powaŜne konsekwencje jak wypowiedzenie umowy i wstrzymanie świadczenia usług przez przedsiębiorstwo wodociągowo- kanalizacyjne. Pojęcie „raŜącego naruszenia” jest nieostre i stwarza dla odbiorcy usług ryzyko daleko idącej uznaniowości zachowania Spółki, która ma swobodę w zakresie interpretacji tego pojęcia. Stąd w ocenie Prezesa Urzędu pozbawienie konsumentów przysługującej im z mocy ustawy ochrony przed odcięciem dostawy wody, będącym skutkiem rozwiązania umowy na skutek wypowiedzenia jej przez przedsiębiorcę, poprzez sprzeczne z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę uregulowanie we wzorcu umowy określenie przypadku, w którym PWiK Knurów moŜe odciąć przyłącze wody od sieci, świadczy o bezprawności kwestionowanego postanowienia umownego. 2. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Zachowanie Spółki godzi w interesy konsumentów, gdyŜ stosowanie we wzorcu umowy kwestionowanej klauzuli pozbawia odbiorców moŜliwości korzystania z usługi o charakterze powszechnym, niezbędnej dla prawidłowego funkcjonowania kaŜdego gospodarstwa domowego i przedsiębiorcy, w sytuacji – gdy zgodnie z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa – nie byliby pozbawieni dostarczania wody i odbierania ścieków. Działanie przedsiębiorcy, nie respektujące tej ochrony naleŜy uznać za godzące w interesy konsumentów, gdyŜ wywołuje negatywne skutki w sferze praw konsumentów. W przedmiotowej sprawie zakwestionowane zachowanie Spółki dotyczy zbiorowego interesu konsumentów, gdyŜ skierowane jest do szerokiego ich kręgu. Stosowane praktyki wymierzone są zatem we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez Spółkę usług, z którymi zawarto umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków na podstawie wzorca zakwestionowanego w toku niniejszego postępowania, jak równieŜ w jej potencjalnych kontrahentów. Zakwestionowane zachowania podejmowane są w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika zresztą z samej natury wzorców umowy, jakimi posługuje się Spółka w obrocie gospodarczym. Są one skierowane do szerokiego kręgu odbiorców, co z załoŜenia oznacza, iŜ działanie przedsiębiorcy jest ustalone, jednakowe i powtarzalne we wszystkich przypadkach, gdy dany wzór umowy znajduje zastosowanie. Wskazuje to na naruszenie w przedmiotowej sprawie interesu publicznego, przez który naleŜy rozumieć prawo wszystkich odbiorców przedsiębiorstwa (konsumentów) do korzystania z jego usług, którego to prawa mogą zostać pozbawieni wyłącznie na podstawie przepisów prawa. W powyŜszym kontekście podkreślenia wymaga, iŜ usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków są usługami o charakterze uŜyteczności publicznej. Z uwagi na swój charakter usługi te są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania wszystkich 12 gospodarstw domowych. Dostęp do wody to podstawowa Ŝyciowa potrzeba kaŜdego człowieka 8 . To dodatkowo przesądza o uznaniu, Ŝe kwestionowane przez Prezesa Urzędu zachowania dotyczą ogółu konsumentów jako zbiorowości. Mając powyŜsze na uwadze stwierdzić naleŜy, iŜ kwestionowane zachowanie PWiK Knurów stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 3. Podstawa wydania decyzji Stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeŜeli Prezes Urzędu stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ww. ustawy decyzji, o której mowa w art. 26 nie wydaje się, jeŜeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W takim przypadku Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. W toku postępowania PWiK Knurów ustosunkował się do przedmiotowego zarzutu, podnosząc w piśmie z dnia 1 września 2010 r. argumenty przemawiające za tym, Ŝe kwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienie nie narusza zbiorowych interesów konsumentów. Spółka nie wprowadziła zmian w stosowanych wzorcach umów ani nie doprowadziła do usunięcia kwestionowanego postanowienia z zawartych i wykonywanych umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. W związku z powyŜszym orzeczono jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Ad II. Drugi zarzut postawiony Spółce dotyczy tego, Ŝe w treści umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych z konsumentami – wbrew wymogowi określonemu w art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) – nie zamieszczono pełnej informacji na temat praw i obowiązków stron umowy poprzez zaniechanie objęcia treścią ww. umów postanowień określających obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo- kanalizacyjnego w zakresie standardów i terminów rozpatrywania zgłaszanych przez konsumentów reklamacji, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 1. Bezprawność działań przedsiębiorcy Analizując przesłankę bezprawności zachowania Spółki naleŜy wskazać, iŜ zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisemnej umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a odbiorcą usług. Art. 6 ust. 3 tej ustawy zawiera wymogi, jakim powinna odpowiadać treść takich umów. Stosownie do art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, do postanowień takich naleŜą postanowienia dotyczące praw i obowiązków stron umowy. W treści umów brak jest postanowień określających tryb postępowania reklamacyjnego. W umowach nie informuje się o formach i terminach, w jakich moŜe być złoŜona reklamacja, ani o tym, w jakim terminie przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne zobowiązane jest do jej rozpatrzenia. 8 Por. wyrok SOKiK z dn. 20 marca 2008 r. (sygn. akt XVII AmA 78/07) 13 Zgodnie z § 14 ust. 3 umowy zgłoszenie przez odbiorcę zastrzeŜeń do wysokości naleŜności nie wstrzymuje jej zapłaty, a na podstawie § 14 ust. 4 umowy w przypadku nadpłaty zalicza się ją na poczet przyszłych naleŜności lub na pisemne Ŝądanie odbiorcy zwraca się ją w terminie 14 dni od dnia złoŜenie wniosku w tej sprawie. Umowa nie zawiera Ŝadnych postanowień określających formę i termin dokonania powyŜszego zgłoszenia zastrzeŜeń do wysokości faktury, ani formy złoŜenia wniosku o zwrot nadpłaty. Ponadto § 15 ust. 1 umowy przewiduje, Ŝe Spółka na wniosek odbiorcy dokonuje urzędowego sprawdzenia prawidłowości działania wodomierza głównego, a w przypadku, gdy badania nie potwierdzą zgłoszonej przez odbiorcę niesprawności wodomierza, pokrywa on koszty sprawdzenia. Postanowienia umowne w powyŜszym zakresie oparte są na treści przepisu § 18 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. Nr 127 poz. 886). Postanowienia określające szczegółowo tryb postępowania reklamacyjnego i terminy rozpatrywania reklamacji zamieszczono w: − „Regulaminie dostarczania wody i odprowadzania ścieków obowiązującym na obszarze Gminy Knurów” (§ 41-42, Rozdział IX), − „Regulaminie dostarczania wody i odprowadzania ścieków obowiązującym na terenie Gminy i miasta Czerwionka-Leszczyny” (§ 31-33, Rozdział IX), − „Regulaminie dostarczania wody i odprowadzania ścieków na terenie Gminy Pilchowice” (§ 42, Rozdział VII). Jak wykazano powyŜej, ww. regulaminy dostarczania wody i odprowadzania ścieków nie stanowią załączników do zawieranych umów, konsumenci mogą je pobrać ze strony internetowej lub zapoznać się z nim w siedzibie przedsiębiorcy. Spółka jako profesjonalista świadczący usługi o charakterze uŜyteczności publicznej, powinien formułować treść umowy w taki sposób, aby nie doprowadzić do sytuacji, w której konsument – z uwagi na fakt, Ŝe nie otrzymuje za pośrednictwem umowy pełnej informacji na temat praw i obowiązków stron – nie jest w stanie korzystać z pełni swoich praw. Podkreślić równieŜ naleŜy, iŜ z punktu widzenia konsumenta kluczowe znaczenie ma prawo do otrzymania usługi o naleŜytej jakości w sposób ciągły i niezawodny, w dalszej zaś kolejności prawo do podejmowania działań w celu wyegzekwowania od dostawcy, aby świadczenie usług realizowane było w sposób naleŜyty. SłuŜyć ma temu właśnie tryb reklamacyjny. Informacja w powyŜszym zakresie jest dla konsumenta bardzo waŜna, bowiem dotyczy moŜliwości dochodzenia przez konsumenta jego praw i roszczeń. Informacje dotyczące postępowania reklamacyjnego mają fundamentalne znaczenie dla konsumenta 9 . Są konieczne dla uzyskania przez konsumenta pełnej wiedzy o zakresie jego praw i obowiązków. NaleŜy zwrócić uwagę, iŜ w wyroku z dnia 27 października 2005 r. Sąd Okręgowy – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (sygn. akt XVII AmA 78/04) uznał, Ŝe działaniem bezprawnym jest niezamieszczenie w umowie o dostawie wody i odbiorze ścieków wszystkich postanowień dotyczących praw i obowiązków stron umowy, które wynikają z regulaminu, a które rzutują na dochodzenie przez konsumenta jego praw. W wyroku z dn. 27.05.2009 r. Sąd Okręgowy – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (sygn. akt XVII Ama 82/08) stwierdził, iŜ zasady postępowania reklamacyjnego stanowią istotne, waŜne informacje z punktu widzenia konsumenta, konieczne do pełnej wiedzy o zakresie jego praw i obowiązków i wobec tego powinny być określone w umowie, stosownie do art. 6 ust. 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, bez konieczności poszukiwania tych istotnych informacji w innych dokumentach, które nawet nie stanowiły załączników do umów. 9 Uzasadnienie wyroku SOKiK z dn. 15 lipca 2010 r., sygn. akt AmA 28/09. 14 W uzasadnieniu wyroku z dn. 10.09.2010 r. Sąd Okręgowy – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (sygn. akt XVII AmA 122/09) stwierdził, iŜ przepis art. 6 ust. 3 pkt 3 i 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę „… został sformułowany przez ustawodawcę w sposób ogólny, lecz zdaniem sądu ta okoliczność nie moŜe zwalniać przedsiębiorcy świadczącego usługi na rzecz konsumentów od obowiązku takiego ustalenia treści umowy, która w maksymalnie szerokim zakresie poinformuje konsumenta o prawach i obowiązkach stron związanych z realizacją objętych umową usług. Takie działanie ma na celu ochronę interesów konsumentów jako słabszej strony stosunku zobowiązaniowego nawiązywanego w wyniku zawarcia umowy z uŜyciem wzorca umownego (…) NaleŜy podkreślić, Ŝe chodzi tu o informacje podstawowe, które umoŜliwią konsumentowi pełniejsze korzystanie z przysługujących mu praw strony umowy cywilnoprawnej charakteryzującej się równorzędnością stron. Nie dotyczy to informacji o charakterze uniwersalnym, zawartych np. w kodeksie cywilnym (…) Konsument jako równorzędna strona umowy ma prawo do uzyskania w nieskomplikowany sposób rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji o przysługujących mu uprawnieniach wynikających z zawartej umowy. Tylko w takiej sytuacji konsument będzie mógł w pełni korzystać z faktu zawarcia umowy z przedsiębiorcą ”. 2. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów W ocenie Prezesa Urzędu zachowanie Spółki godzi w interesy konsumentów. Zaniechanie objęcia treścią umów postanowień dotyczących obowiązków przedsiębiorstwa wodociągowo- kanalizacyjnego w zakresie standardów i terminów rozpatrywania zgłaszanych przez konsumentów reklamacji spowodować moŜe po stronie konsumentów negatywne konsekwencje wynikające z faktu, Ŝe na podstawie umowy nie są oni w stanie ustalić, jakie konkretnie obowiązki ciąŜą w tym zakresie na przedsiębiorcy. Nieświadomość co do istnienia określonych wymogów załatwiania reklamacji moŜe spowodować, Ŝe konsumenci nie będą korzystać ze swoich uprawnień w tym zakresie, jak równieŜ, Ŝe nie będą wymagać od przedsiębiorcy określonego zachowania, gdy ten nie wykona spoczywających na nim obowiązków. Wprowadzenie do treści umów postanowień informujących, jakie standardy obowiązują w przedmiotowym zakresie przyczyni się zatem do stworzenia konsumentom odpowiednich warunków dochodzenia ich roszczeń, co jest tym bardziej istotne, iŜ w przedmiotowej sprawie są oni słabszymi stronami umów o charakterze adhezyjnym. NałoŜenie na przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne w art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę obowiązku podawania w umowach zawieranych z konsumentami informacji na temat ich praw i obowiązków słuŜy zapewnieniu konsumentom źródła wiedzy odnośnie przysługujących im uprawnień, spoczywających na nich obowiązków, które powinni dopełnić, aby złoŜyć skuteczną reklamację, a takŜe odpowiadających im praw i obowiązków dostawców usług. Zaniechanie objęcia treścią umów przedmiotowych postanowień pozbawia konsumentów wiedzy koniecznej do ich prawidłowego, świadomego i czynnego uczestniczenia w rynku, czym przyczynia się do osłabienia ich sytuacji, a tym samym narusza ich interesy. W tym miejscu zauwaŜyć naleŜy, iŜ Prezes Urzędu nie stawia Spółce zarzutu braku w treści umowy informacji o wszystkich skutkach prawnych jej zawarcia, a jedynie zarzut braku konkretnego zakresu informacji o podstawowym znaczeniu dla konsumenta, które umoŜliwiają mu pełne korzystanie z przysługujących mu praw i obowiązków. Mając powyŜsze na uwadze stwierdzić naleŜy, iŜ kwestionowane zachowanie Spółki stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 3. Podstawa wydania decyzji Stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeŜeli Prezes Urzędu stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ww. ustawy decyzji, o której mowa w art. 26 nie wydaje się, jeŜeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W takim przypadku 15 Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. W tym miejscu podkreślić naleŜy, iŜ przedmiotowa praktyka dotyczy umowy, a nie wzorca umowy. W związku z tym jej zaniechania nie moŜna będzie stwierdzić z chwilą wprowadzenia do obrotu gospodarczego nowego wzorca umowy, ale dopiero z chwilą wyeliminowania z obrotu wszystkich zawartych i wykonywanych umów, to jest przesłania lub dostarczenia w inny sposób do odbiorców usług nowych umów (bądź aneksów do umów). Zaznaczyć naleŜy, iŜ proponowana przez Spółkę treść nowego postanowienia umownego (str. 5 niniejszej decyzji) nie budzi wątpliwości w zakresie zgodności z ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. W toku postępowania ustalono, iŜ Spółka nie uzupełniła zawartych i wykonywanych umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków o treści, których brak kwestionowany jest w przedmiotowym postępowaniu. W związku z powyŜszym orzeczono jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. III. Stosownie do art. 26 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu moŜe określić w decyzji uznającej praktykę za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania, środki usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu zapewnienia wykonania zawartego w niej nakazu. W związku z powyŜszym Prezes Urzędu postanowił zobowiązać PWiK Knurów do zastosowania środków usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, polegających na dokonaniu modyfikacji postanowień znajdujących się w zawartych i wykonywanych z konsumentami umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, w ten sposób, Ŝe z umów zostanie usunięte postanowienie przewidujące moŜliwość rozwiązania umowy w razie raŜącego naruszenia przez odbiorcę usług postanowień umowy, w terminie sześciu miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Określając powyŜszy termin Prezes Urzędu wziął pod uwagę czasochłonność procesu wymiany (aneksowania) obowiązujących umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, związaną z koniecznością wyjaśniania konsumentom przyczyn zmiany umowy, a takŜe konieczność poniesienia wysiłku organizacyjnego i zaangaŜowania wielu pracowników 10 . Tak określony termin nie powinien spowodować zbyt duŜego wysiłku organizacyjnego dla przedsiębiorcy ani wpłynąć negatywnie na jego funkcjonowanie. Określenie takiego terminu nie powinno skutkować więc obniŜeniem jakości usług świadczonych na rzecz konsumentów przez Spółkę. Celem określenia środków usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów jest doprowadzenie do stanu, w którym wszystkie zawarte przez Spółkę z konsumentami umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków nie będą zawierać kwestionowanego postanowienia. Spełnienie nakazu pozwoli na pełne wyeliminowanie nieprawidłowości, a przez to doprowadzi do zrównania sytuacji prawnej konsumentów, którzy obecnie są związani umowami na dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków, z konsumentami, którzy w przyszłości podpiszą takie umowy, nie zawierające kwestionowanego postanowienia. Wobec powyŜszego orzeka się jak w punkcie III sentencji niniejszej decyzji. IV. Zgodnie z treścią art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu moŜe nałoŜyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pienięŜną w wysokości nie większej niŜ 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia 10 Por. wyrok SOKiK z dn. 27.06.2007 r., sygn. akt XVII AmA 108/06. 16 kary, jeŜeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 tejŜe ustawy. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzaleŜniana jest wysokość nakładanych na przedsiębiorców kar. Norma prawna wynikająca z art. 111 ww. ustawy stanowi jedynie, iŜ przy ustalaniu wysokości kar pienięŜnych, o których mowa między innymi w art. 106 naleŜy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a takŜe uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Wskazać równieŜ naleŜy, Ŝe kara pienięŜna moŜe być nałoŜona na przedsiębiorcę niezaleŜnie od tego, czy dopuścił się naruszenia przepisów ustawy umyślnie, czy teŜ nieumyślnie. Z powyŜszego wynika, Ŝe kara moŜe być nałoŜona bez względu na okoliczność występowania po stronie przedsiębiorcy winy rozumianej jako świadomość bezprawności zachowania. Okoliczność ta jest jednak czynnikiem relewantnym przy miarkowaniu wysokości nakładanej kary pienięŜnej 11 . NałoŜona przez Prezesa Urzędu kara powinna ponadto pełnić funkcję represyjną (tj. stanowić dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów), a takŜe prewencyjną, dyscyplinującą (tj. zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości). W zaleŜności od stopnia naruszenia przepisów ustawy, ustala się funkcję prewencyjną lub represyjną za wiodącą. W punktach I-II sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji sp. z o.o. z siedzibą w Knurowie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o jakich mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, co daje podstawy do nałoŜenia na Spółkę kary pienięŜnej określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ustalając wymiar kar pienięŜnych Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk. W kontekście analizy wagi stwierdzonego naruszenia wzięto takŜe pod uwagę okoliczność, iŜ naruszenia dopuścił się przedsiębiorca o bardzo silnej pozycji rynkowej, działający w warunkach monopolu naturalnego. W związku z tym po stronie konsumentów brak jest moŜliwości wyboru alternatywnego dostawcy usług, co równieŜ wpływa na dotkliwość zakwestionowanych praktyk. Uwzględniono takŜe specyfikę rynku, na jakim doszło do naruszenia konkurencji. ZwaŜono, Ŝe usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, których dotyczą stwierdzone naruszenie, naleŜą do usług uŜyteczności publicznej, które są świadczone w sposób powszechny i które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania wszystkich gospodarstw domowych. Stwierdzone naruszenia dotyczą zatem towaru, który naleŜy uznać za niezbędny z punktu widzenia konsumentów, z którego nie mogą oni zrezygnować i którego nie mogą oni zastąpić towarem o częściowej choćby substytucyjności. Jednocześnie wzięto takŜe pod uwagę geograficzny zasięg działania Spółki, który ogranicza terytorialny zasięg oddziaływania przedsiębiorcy do wymiaru lokalnego. Prezes Urzędu wziął pod uwagę takŜe długotrwały okres stosowania stwierdzonych naruszeń, wynikający z ustalenia, Ŝe kwestionowane wzorce wprowadzono do obrotu w 2007 i 2008 r. W powyŜszym kontekście wzięto pod uwagę, iŜ stosowane przez Spółkę naruszenia zbiorowych interesów konsumentów mają miejsce na etapie zawierania kontraktu i polegają na mającym wpływ na treść kontraktu naruszeniu przepisów prawa. Oceniając wagę naruszenia Prezes Urzędu miał równieŜ na względzie, iŜ zakwestionowane praktyki wymierzone są we wszystkich konsumentów korzystających z usług Spółki, a zatem mają charakter powszechny. Z uwagi na róŜnorodność stosowanych przez przedsiębiorcę praktyk, konieczne stało się wymierzenie dwóch kar pienięŜnych. 11 Konrad Kohutek w: „ Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz ”, Wolters Kluwer Polska sp. z o.o., Warszawa 2008 r., str. 1027. 17 1. Pierwsza kara określona w niniejszej decyzji jest wymierzana w związku ze stosowaniem przez przedsiębiorcę praktyki naruszających zbiorowe interesy konsumentów określonej w pkt. I niniejszej decyzji. Praktyka ta polega na zamieszczeniu we wzorcach „Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków”, „Umowy o zaopatrzenie w wodę”, „Umowy o odprowadzanie ścieków” oraz „Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków z właścicielem lokalu w budynku wielolokalowym”, stosowanych w obrocie z konsumentami, postanowienia o treści: „ W razie raŜącego naruszenia przez Odbiorcę usług postanowień niniejszej umowy oraz w przypadkach, w których zgodnie z przepisami Ustawy, Przedsiębiorstwo uprawnione jest do odcięcia wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego, Przedsiębiorstwo ma prawo do rozwiązania umowy bez okresu wypowiedzenia ”, co jest niezgodne z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123 poz. 858 ze zm.), a przez to z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu zwaŜył, iŜ w wyniku powyŜszego zachowania sytuacja konsumentów została osłabiona, gdyŜ umowa o dostarczania wody i odbiór ścieków moŜe zostać rozwiązana w sytuacji nie przewidzianej powszechnie obowiązującymi przepisami prawa. Rozwiązanie umowy jest równoznaczne z zaprzestaniem dostarczania wody lub odbierania ścieków, a więc pozbawia konsumenta dostępu do towaru, korzystanie z którego jest podstawową Ŝyciową potrzebą kaŜdego człowieka. Podstawą obliczenia wysokości niniejszej kary jest przychód osiągnięty przez przedsiębiorcę w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary, tj. w 2009 r. PoniewaŜ w 2009 roku Spółka uzyskała przychód netto w wysokości 13 545 513,52 zł (słownie: trzynaście milionów pięćset czterdzieści pięć tysięcy pięćset trzynaście złotych pięćdziesiąt dwa grosze) maksymalna kara pienięŜna, jaka moŜe zostać nałoŜona na przedsiębiorcę w oparciu o ww. przepis wynosi 1354551,35 zł (słownie: jeden milion trzysta pięćdziesiąt cztery tysiące pięćset pięćdziesiąt jeden złotych trzydzieści pięć groszy). W związku z powyŜszym Prezes Urzędu uznał, iŜ natura naruszenia uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu kary pienięŜnej na poziomie 0,06% przychodu uzyskanego przez Spółkę w 2009 r., czyli kwotę na poziomie 8127 zł . Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciąŜające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. W sprawie tej nie wystąpiły okoliczności łagodzące ani okoliczności obciąŜające. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyŜsza kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma jednak w niniejszym przypadku miejsca. W związku z powyŜszym ustalono wysokość kary na kwotę 8127 zł (słownie złotych: osiem tysięcy sto dwadzieścia siedem). W ocenie Prezesa Urzędu wymierzona kara w wysokości 0,06% przychodu uzyskanego przez PWiK Knurów w 2009 r. i stanowiąca około 0,6% maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ww. ustawy i współmierna do moŜliwości finansowych Spółki. Prezes Urzędu uznał, Ŝe orzeczona kara powinna pełnić funkcję dyscyplinującą i prewencyjną tak, aby zapobiec w przyszłości stosowaniu podobnych naruszeń. Niniejsza kara powinna pełnić równieŜ funkcję edukacyjną i wychowawczą, a takŜe podkreślać naganność zakwestionowanego w niniejszym postępowaniu zachowania przedsiębiorcy. Wobec powyŜszego orzeczono, jak w punkcie IV ppkt. 1 sentencji niniejszej decyzji. 18 2. Druga kara określona w niniejszej decyzji jest wymierzana w związku ze stosowaniem przez Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji sp. z o.o. z siedzibą w Knurowie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów określonej w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. Praktyka ta polega na nie zamieszczaniu w treści umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawieranych z konsumentami pełnej informacji na temat praw i obowiązków stron umowy poprzez zaniechanie objęcia treścią ww. umów postanowień określających obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego w zakresie standardów i terminów rozpatrywania zgłaszanych przez konsumentów reklamacji, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu zwaŜył, iŜ w wyniku powyŜszego zachowania sytuacja konsumentów została osłabiona, gdyŜ nie są oni informowani o całości ciąŜących na nich obowiązków oraz uprawnieniach i obowiązkach przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego. Oceniając charakter stwierdzonych naruszeń zwrócono uwagę, iŜ niemoŜność zapoznania się w treści umowy z całokształtem uprawnień i obowiązków związanych z kwestiami, o jakich mowa w treści postawionych w niniejszej sprawie zarzutów, moŜe prowadzić do niekorzystania przez konsumentów z niektórych przysługujących im uprawnień, niewykonania spoczywających na nich obowiązków z naraŜeniem się na sankcje, jak równieŜ do nieegzekwowania od dostawcy usług odpowiednich zachowań. Podstawą obliczenia wysokości niniejszej kary jest przychód osiągnięty przez przedsiębiorcę w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary, tj. w 2009 r. PoniewaŜ w 2009 roku Spółka uzyskała przychód netto w wysokości 13 545 513,52 zł (słownie: trzynaście milionów pięćset czterdzieści pięć tysięcy pięćset trzynaście złotych pięćdziesiąt dwa grosze) maksymalna kara pienięŜna, jaka moŜe zostać nałoŜona na przedsiębiorcę w oparciu o ww. przepis wynosi 1354551,35 zł (słownie: jeden milion trzysta pięćdziesiąt cztery tysiące pięćset pięćdziesiąt jeden złotych trzydzieści pięć groszy). W związku z powyŜszym Prezes Urzędu uznał, iŜ natura naruszenia uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu kary pienięŜnej na poziomie 0,05% przychodu uzyskanego przez Spółkę w 2009 r., czyli kwotę na poziomie 6773 zł . Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciąŜające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Okolicznością łagodzącą, która wystąpiła w niniejszej sprawie, jest pozytywna reakcja na wszczęcie postępowania przez Prezesa Urzędu, polegająca na podjęciu działań mających na celu zaprzestanie praktyk, jakkolwiek nie stanowiących zaniechania przez przedsiębiorcę stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w związku z czym kwotę bazową naleŜy zmniejszyć o 20% , to jest do kwoty 5418 zł . W sprawie tej nie wystąpiły okoliczności obciąŜające. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyŜsza kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma w niniejszym przypadku miejsca. W związku z powyŜszym ustalono wysokość kary na kwotę 5418 zł (słownie złotych: pięć tysięcy czterysta osiemnaście). W ocenie Prezesa Urzędu wymierzona kara w wysokości 0,04% przychodu uzyskanego przez Spółkę w 2009 r. i stanowiąca około 0,4% maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ww. ustawy i współmierna do moŜliwości finansowych PWiK Knurów. Prezes Urzędu uznał, Ŝe orzeczona kara powinna pełnić funkcję dyscyplinującą i prewencyjną tak, aby zapobiec w przyszłości stosowaniu podobnych naruszeń. Niniejsza kara powinna pełnić równieŜ funkcję edukacyjną i wychowawczą, a takŜe podkreślać naganność zakwestionowanego w niniejszym postępowaniu zachowania przedsiębiorcy. Wobec powyŜszego orzeczono, jak w punkcie IV ppkt. 2 sentencji niniejszej decyzji. 19 Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pienięŜną naleŜy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Karę naleŜy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. V. Stosownie do art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeŜeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ww. ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które moŜe być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W punktach I-II niniejszej decyzji Prezes Urzędu w wyniku przeprowadzonego przeciwko Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji spółce z o.o. z siedzibą w Knurowie postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów stwierdził naruszenie przez ww. przedsiębiorcę 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Spełniona została zatem przesłanka wynikająca z art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pozwalająca na obciąŜenie Spółki kosztami przeprowadzonego postępowania, którymi są dla Prezesa Urzędu wydatki w kwocie 22 zł związane z prowadzoną w toku tego postępowania korespondencją. W związku z tym postanowiono obciąŜyć PWiK Knurów kosztami postępowania w wysokości 22 zł (słownie: dwadzieścia dwa złote). Wobec powyŜszego orzeczono jak w punkcie V sentencji niniejszej decyzji. Koszty niniejszego postępowania, na podstawie art. 264 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, w związku z art. 83 i art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przedsiębiorca obowiązany jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000 w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie V niniejszej decyzji, stosownie do treści art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 32 § 1 i 2 Kodeksu postępowania cywilnego, naleŜy wnieść zaŜalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. Dyrektor Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Maciej Fragsztajn