RKT-47/2011

1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KATOWICACH Katowice, dn. 13.12.2011r. RKT-61-15/11/SB DECYZJA Nr RKT-47/2011 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz § 2 pkt 4 i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887) po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko „Euro-Cash Plus” Sp. z o.o., - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy, bezprawne działanie przedsiębiorcy polegające na naruszaniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej i pełnej informacji przez nie umieszczanie w treści umów pożyczek pieniężnych informacji o skutkach przedterminowej spłaty kredytu przez konsumenta tj., iż w takiej sytuacji należy się mu zwrot proporcjonalny zapłaconego oprocentowania, co stanowi naruszenie art. 4 ust. 2 pkt. 10 ustawy z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 100, poz. 1081 ze zm.), i nakazuje się zaniechania jej stosowania. II. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 2 tej ustawy uznaje się za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów bezprawne działania przedsiębiorcy polegające na: 1. naruszaniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej i pełnej informacji przez nie umieszczanie w treści umów pożyczek pieniężnych informacji o rocznej stopie oprocentowania, co stanowi naruszenie art. 4 ust. 2 pkt. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 100, poz. 1081 ze zm.), 2. naruszaniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej i pełnej informacji przez nie umieszczanie w treści umów pożyczek pieniężnych informacji o rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania, co stanowi naruszenie art. 4 ust. 2 pkt. 6 ustawy z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 100, poz. 1081 ze zm.), 3. naruszaniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej i pełnej informacji przez nie umieszczanie w treści wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy pożyczki pieniężnej informacji o sposobie wykonania uprawnienia do odstąpienia od umowy przez konsumenta, w zakresie danych o nazwie i adresie siedziby przedsiębiorcy, na które oświadczenie ma zostać skierowane, co stanowi naruszenie art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 100, poz. 1081 ze zm.), i stwierdza się zaniechanie ich stosowania z dniem 30 czerwca 2011r. 2 III. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, nakłada się na „Euro-Cash Plus” Sp. z o.o., kary pieniężne płatne do budżetu państwa, w wysokości: 1) 6 118 PLN (słownie złotych: sześciu tysięcy stu osiemnastu), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazów, o jakich mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punktach I sentencji niniejszej decyzji, 2) 11 471 PLN (słownie złotych: jedenastu tysięcy czterystu siedemdziesięciu jeden), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. IV. Na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz na podstawie art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obciąża się „Euro-Cash Plus” Sp. z o.o., kosztami opisanego na wstępie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowiązuje się tego przedsiębiorcę do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w kwocie 23 PLN (słownie złotych: dwudziestu trzech), w terminie 14 dni od uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z urzędu przeprowadzone zostało postępowanie wyjaśniające w sprawie wstępnego ustalenia, czy w związku z działalnością „Euro-Cash Plus” Sp. z o.o. (zwanego dalej także przedsiębiorcą, Spółką) występuje naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm., zwanej dalej także uokik). W dniu 16 czerwca 2011r. Postanowieniem nr 1 (dowód: karty nr 2-3) wszczęte zostało z urzędu postępowanie w związku z podejrzeniem stosowania bezprawnych działań noszących znamiona praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na: 1. naruszaniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej i pełnej informacji przez nie umieszczanie w treści umów pożyczek pieniężnych informacji o rocznej stopie oprocentowania, co mogło stanowić naruszenie art. 4 ust. 2 pkt. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 100, poz. 1081 ze zm.), a poprzez to mogło stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 2. naruszaniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej i pełnej informacji przez nie umieszczanie w treści umów pożyczek pieniężnych informacji o rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania, co mogło stanowić naruszenie art. 4 ust. 2 pkt. 6 ustawy o kredycie konsumenckim, a poprzez to mogło stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 3. naruszaniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej i pełnej informacji przez nie umieszczanie w treści umów pożyczek pieniężnych informacji o skutkach przedterminowej 3 spłaty kredytu przez konsumenta tj., iż w takiej sytuacji należy się mu zwrot proporcjonalny zapłaconego oprocentowania, co mogło stanowić naruszenie art. 4 ust. 2 pkt. 10 ustawy o kredycie konsumenckim, a poprzez to mogło stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 4. naruszaniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej i pełnej informacji przez nie umieszczanie w treści wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy pożyczki pieniężnej informacji o sposobie wykonania uprawnienia do odstąpienia od umowy przez konsumenta, w zakresie danych o nazwie i adresie siedziby przedsiębiorcy, na które oświadczenie ma zostać skierowane, co mogło zostać uznane za naruszenie art. 11 ust. 2 ustawy o kredycie konsumenckim, a poprzez to mogło stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W odpowiedzi z dnia 30 czerwca 2011r. na zawiadomienie o wszczęciu postępowania, przedsiębiorca wyjaśnił, co następuje (dowód: karty nr 104-106): W opinii Spółki, przedłożone wzory umowy pożyczki oraz innych dokumentów nie są sprzeczne z przepisami ustawy o kredycie konsumenckim, a także zawierają przewidziane prawem informacje. Zdaniem Spółki, podejrzenie podejmowania bezprawnych działań noszących znamiona praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów poprzez nierzetelne i niepełne udzielanie informacji przez nieumieszczanie w treści umów pożyczki pieniężnej informacji o rocznej stopie oprocentowania, czy o rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania są nieuzasadnione. Do katalogu bezprawnych praktyk, o których mowa w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawodawca zaliczył naruszenie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. Tym samym oceny, czy został on naruszony, można dokonać w drodze interpretacji stosowanych postanowień ustanawiających obowiązki w tym zakresie. Ustosunkowując się do przedstawionych naruszeń Spółka wyjaśniła, że żadne informacje nie są fałszywe, ani nie wprowadzają w błąd. § 2 ust. 1 i § 2 ust. 2 umowy pożyczki zawiera informację o rocznej stopie oprocentowania, gdyż w zapisach umowy wyraźnie wskazano, że roczna stopa oprocentowania nie przekracza czterokrotności stopy oprocentowania kredytu lombardowego udzielonego przez NBP, tym samym wskazane zostało, jakich wartości oprocentowania nie przekracza oprocentowanie pożyczki. Zapis ten wynika z faktu, że pożyczki są zwykle udzielane na okres 30 dni. Jednakże jeżeli trzydziesty dzień jest dniem wolnym od pracy to w takiej sytuacji termin spłaty przesuwany jest na dzień roboczy po nim następujący lub jeszcze kolejny dzień jeżeli taki termin jest przez klienta wnioskowany oraz jest z nim uzgadniany. Zdarzają się również przypadki kiedy klienci wskazują na potrzebę przesunięcia terminu na późniejszy o jeden lub więcej dni bez względu na to czy termin spłaty przypada na dzień wolny. Przedsiębiorca wyjaśnił, iż w takiej sytuacji stara się uwzględnić wniosek klienta i nigdy nie wiąże się ten dodatkowy dzień lub dwa kredytowania z dodatkowymi obciążeniami klienta. Dlatego zastosowane zostało oprocentowanie wyrażone w kwocie złotych. Spółka zadeklarowała, iż nie ogranicza prawa do rzetelnej informacji klientowi przez wskazanie wartości oprocentowania, której faktyczne oprocentowanie jest bliskie. Podanie wartości oprocentowania może nastąpić tylko w sposób przybliżony. Przedmiotowy zapis umowy w opinii Spółki miał na celu wykazanie w sposób rzetelny i prawdziwy, iż przedmiotowe odsetki nie będą wyższe niż czterokrotna stopa kredytu lombardowego NBP. Zapis w § 2 punktu 2 ma charakter gwarancyjny dla klienta w zakresie wysokości odsetek, które w sytuacji przekroczenia odsetek maksymalnych nie są wiążące dla klienta. Zapis ten jest jedynie powtórzeniem zapisu z ustawy o tym, że zapis odsetek wyższych niż maksymalne jest bezskuteczny. 4 Jednakże mając na uwadze, że zapisy te zdaniem Urzędu nie są precyzyjne, Spółka dokonała zmiany przedmiotowych zapisów wprowadziła do umowy następujące postanowienie: § 2 pkt 1 otrzymał brzmienie: „Od kwoty Pożyczki Pożyczkodawca pobiera odsetki w kwocie … co wynosi w procentach w skali roku …”. Wyjaśnione zostało również, iż przeredagowane zostały zakwestionowane warunki w ten sposób, że skrót RRSO, zastąpiono pełną nazwą współczynnika. Dzięki temu usunięto wyjaśnienia dotyczące skrótu, lecz pozostawiony został wzór, tak aby konsument w razie potrzeby mógł samodzielnie sprawdzić obliczenie. W związku z zakwestionowaniem § 6 umowy pożyczki pieniężnej, Spółka dokonała zmiany zapisów w przedmiotowym zakresie przez dopisanie punktu drugiego: W przypadku spłaty przed terminem klient zobowiązuje się wskazać rachunek bankowy na który zostanie wpłacona część oprocentowania za okres w którym klient z pożyczki nie korzystał lub do odebrania jej z kasy pożyczkodawcy w jego siedzibie. Wskazane zostało, iż punkt ten znajdował się wcześniej tj. do 2009 roku w stosowanych wzorcach, jednakże w związku z awarią i naprawą oprogramowania został usunięty. W związku ze zwróceniem uwagi na przedmiotowy brak, aktualny wzór umowy został uzupełniony o przedmiotową informację. Zaznaczono, iż udzielane przez Spółkę pożyczki są krótkoterminowe, spłata następuje do miesiąca czasu, i sytuacja przedterminowej ich spłaty jest sporadyczna. Spółka wyjaśniła, iż zawsze w takiej sytuacji zwracała część oprocentowania za okres kiedy klient nie korzystał z pożyczki w stopniu co najmniej proporcjonalnym. Odnośnie § 7.1 umowy, Spółka wyjaśniła, że druk odstąpienia od umowy zawiera na pierwszej stronie pisma miejsce, gdzie wpisywane są dane o nazwie i siedzibie firmy, na które wysyła się oświadczenie o odstąpieniu od umowy. W praktyce w miejsce to w trakcie zawierania umowy przybijana jest pieczątka firmowa Spółki. Mając jednakże na uwadze stanowisko Urzędu, w druku przedmiotowego oświadczenia dane te zostały umieszczone na stałe. W celu udokumentowania wprowadzenia zmian do warunków wzorca umowy, dostarczona została przykładowa umowa zawarta z konsumentem w oparciu o nowy dokument. W kolejnym piśmie z dnia 18 sierpnia 2011r. przedsiębiorca wyjaśnił, co następuje (dowód: karty nr 123 - 124): Zmiany w zakresie treści wzorca umowy zostały wprowadzone w dniu 30 czerwca 2011r. tzn. od tego dnia umowy zawierane były z wykorzystaniem nowego wzorca umowy. Jako dowód dostarczona została umowa zawarta jako pierwsza w dniu 30 czerwca 2011r. Przedsiębiorca dodatkowo wyjaśnił, iż realizuje uprawienia konsumentów będących stronami zawartych umów, zarówno przed jak i w szczególności po wprowadzeniu nowego wzorca umów. Wprowadzone zmiany dotyczą obowiązku przekazywania właściwej i rzetelnej informacji, co nie wpływa na realizację uprawnień klientów, które przez cały czas są przestrzegane przez przedsiębiorcę. O wprowadzonych zmianach Spółka informowała we wszystkich swoich placówkach oraz przy każdym kontakcie z konsumentami. Konsumenci byli informowani, o możliwości zawarcia aneksów do umów poprzez zmianę ich treści w sposób dostosowujący je do nowych warunków umów. Jednocześnie przedsiębiorca zadeklarował, iż konsumenci będą informowani o podjętym jednostronnie zobowiązaniu, iż wszelkie ewentualne roszczenia konsumentów będą respektowane zgodnie z nowymi warunkami umów, również bez podpisania aneksów. Tryb ten Spółka uznała za najodpowiedniejszy, gdyż nie wymaga od konsumenta aktywności i przyznaje mu wszelkie uprawnienia które nabywa konsument zawierający umowę w oparciu o nowy jej wzór. Skutkuje to też tym, że konsument nie musi angażować się w analizę, czy przez zawarcie aneksu nie utraciłby posiadanych już uprawnień, abstrahując od faktu, że wprowadzone 5 zmiany nie ograniczają jakichkolwiek uprawnień czy też nie nakładają nowych obowiązków na konsumenta. Spółka wyjaśniła, iż umowy zawarte na podstawie kwestionowanego przez Urząd już nieobowiązującego wzorca, zostały zawarte z terminem realizacji do dnia 29 lipca 2011r. Jednocześnie wyjaśniono, iż na dzień udzielenia informacji, w realizacji pozostają umowy, które nie zostały spłacone w terminie i konsumenci, którzy je zawarli pozostają w zwłoce. Pismem z dnia 17 października 2011r. (dowód: karta nr 139) przedsiębiorca został zawiadomiony o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz o prawie do zapoznania się z materiałem zgromadzonym w sprawie. Prezes Urzędu ustalił, co następuje: „Euro-Cash Plus” Sp. z o.o. w Mikołowie jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego (dowód: karty nr 8-9). Na podstawie zgromadzonych dokumentów i informacji ustalono, iż przedsiębiorca zawierał z konsumentami umowy pożyczek pieniężnych zawierające następujące postanowienia (dowód: karty nr 12-14, 28-31): § 2.1 umowy pożyczki pieniężnej stanowił, iż „ Od kwoty Pożyczki Pożyczkodawca pobiera odsetki według stawki stałej w kwocie ... zł* ”. „*roczna stopa oprocentowania wynosi nie więcej niż czterokrotność stopy kredytu lombardowego NBP i wynosi około lecz nie więcej niż 20% ”. § 2.2 umowy pożyczki pieniężnej stanowił, iż „ W przypadku, gdy oprocentowanie określone w ust. 1 przekroczyłoby czterokrotność stopy kredytu lombardowego NBP, Pożyczka jest oprocentowana w wysokości równej czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP ”. § 2.3 umowy pożyczki pieniężnej stanowił, iż „ Naliczanie odsetek należnych od Klienta, odbywa się w oparciu o zasadę wyrażoną w postaci ilorazu 365/360 (lub 366/360 w roku przestępnym), co oznacza przyjęcie faktycznej ilości dni w okresie obrachunkowym w stosunku do 360 dni w roku obrachunkowym ”. § 3.3 umowy pożyczki pieniężnej stanowił, iż „ RRSO** obliczone na podstawie*** na dzień zawarcia niniejszej umowy wynosi … ”. „** RRSO oznacza Rzeczywistą roczną stopę oprocentowana wyrażoną w procentach ”. „*** RRSO obliczone jest na podstawie Ustawy o kredycie konsumenckim z dnia 20 lipca 2001 z (Dz.U. nr 100 r., poz. 1081 z późn. zm.)późniejszymi zmianami według poniższego wzoru … ”. § 6 umowy pożyczki pieniężnej stanowił, iż „ Klient uprawniony jest do wcześniejszej spłaty części lub całości zadłużenia wynikającego z niniejszej Umowy ”. § 7.1 umowy pożyczki pieniężnej stanowił, iż „ Pożyczkodawca informuje, Klienta o prawie do odstąpienia od niniejszej umowy w drodze doręczenia Pożyczkodawcy w terminie 10 dni od daty jej zawarcia niewadliwego pisemnego oświadczenia zgodnego ze wzorem stanowiącym załącznik do niniejszej umowy” . „ Oświadczenie o odstąpieniu od umowy Do … Ja … (imię i nazwisko Klienta (Pożyczkobiorcy) zamieszkała/y: …. (kod pocztowy, miejscowość, ulica / wieś, nr domu / mieszkania) niżej podpisana/y oświadczam niniejszym nieodwołalnie, że odstępuję od Umowy pożyczki pieniężnej nr … zawartej w … w dniu … pomiędzy …. i mną. Nadto oświadczam, że dokonałem już zwrotu należnych Pożyczkodawcy świadczeń ”. W czasie prowadzenia niniejszego postępowania przedsiębiorca dokonał zmiany 6 stosowanego wzorca umowy pożyczki pieniężnej. Powyżej przytoczone postanowienia otrzymały brzmienie (dowód: karty nr 125-130): § 2.1 nowej umowy pożyczki pieniężnej stanowi, iż „ Od kwoty Pożyczki Pożyczkodawca pobiera odsetki według stawki stałej w kwocie ... zł co wynosi w procentach w skali roku …% ”. § 2.2 nowej umowy pożyczki pieniężnej stanowi, iż „ W przypadku, gdy oprocentowanie określone w ust. 1 przekroczyłoby czterokrotność stopy kredytu lombardowego NBP, Pożyczka jest oprocentowana w wysokości równej czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP ”. § 2.3 nowej umowy pożyczki pieniężnej stanowi, iż „ Naliczanie odsetek należnych od Klienta, następuje przez przyjęcie że każdy rok ma 365 dni”. § 3.3 nowej umowy pożyczki pieniężnej stanowi, iż „ Rzeczywista roczna stopa oprocentowania obliczone na podstawie ** na dzień zawarcia niniejszej umowy wynosi …% ”. „** właściwy wybór zakreślić krzyżykiem ”. „* RRSO obliczone jest na podstawie Ustawy o kredycie konsumenckim z dnia 20 lipca 2001 z (Dz.U. nr 100 r., poz. 1081 z późn. zm.)późniejszymi zmianami według poniższego wzoru … ”. § 6.1 nowej umowy pożyczki pieniężnej stanowi, iż „ Klient uprawniony jest do wcześniejszej spłaty części lub całości zadłużenia wynikającego z niniejszej Umowy ”. § 6.2 nowej umowy pożyczki pieniężnej stanowi, iż „ W przypadku spłat przed terminem klient zobowiązuje się wskazać rachunek bankowy na który zostanie wpłacona część oprocentowania za okres w którym klient z pożyczki nie korzystał lub do odebrania jej z kasy pożyczkodawcy w jego siedzibie ”. § 7.1 nowej umowy pożyczki pieniężnej stanowi, iż „ Pożyczkodawca informuje, Klienta o prawie do odstąpienia od niniejszej umowy w drodze doręczenia Pożyczkodawcy w terminie 10 dni od daty jej zawarcia niewadliwego pisemnego oświadczenia zgodnego ze wzorem stanowiącym załącznik do niniejszej umowy”. „Oświadczenie o odstąpieniu od umowy Do EURO-CASH plus Sp. z o.o. … Ja … (imię i nazwisko Klienta (Pożyczkobiorcy) zamieszkała/y: …. (kod pocztowy, miejscowość, ulica / wieś, nr domu / mieszkania) niżej podpisana/y oświadczam niniejszym nieodwołalnie, że odstępuję od Umowy pożyczki pieniężnej nr … zawartej w …. w dniu …. pomiędzy …. i mną. Nadto oświadczam, że dokonałem już zwrotu należnych Pożyczkodawcy świadczeń ”. Przedmiotowa zmiana treści wzorca umowy w oparciu, o który przedsiębiorca zawiera umowy nastąpiła z dniem 30 czerwca 2011r. Zmiana treści wzorca umowy, została potwierdzona przez dostarczenie kompletu dokumentów dotyczących umowy zawartej z konsumentem w dniu 30 czerwca 2011r. (dowód: karty nr 125-130). Na podstawie dokumentu: zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za rok podatkowy 2010, ustalono przychód Spółki osiągnięty w roku 2010, który wyniósł … zł (dowód: karty nr 107 - 111). W toku niniejszego postępowania Prezes Urzędu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w art. 24 ust. 2 stanowi, że przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze 7 zm.), naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. W przypadku, gdy doszło do naruszenia art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu na podstawie art. 26 ust. 1 tej ustawy uznaje określoną praktykę za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuje zaniechanie jej stosowania. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie wydaje się decyzji, o której mowa w art. 26, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W przypadku określonym w art. 27 ust. 1 ww. ustawy Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania (art. 27 ust. 2 ww. ustawy). Naruszenie interesu publicznego Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ochrona interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowana w ramach działań Prezesa Urzędu jest prowadzona w interesie publicznym. Działania oparte na przepisach niniejszej ustawy są zatem podejmowane w interesie publicznym, w celu ochrony interesów zbiorowości, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Naruszenie interesu publicznego stanowi bezwzględny warunek do uznania kompetencji Prezesa Urzędu do rozstrzygnięcia określonej sprawy. Interes publiczny zostaje naruszony wówczas, gdy oceniane działania godzą w interesy ogólnospołeczne i dotykają szerokiego kręgu uczestników rynku i poprzez to powodują zaburzenia w jego prawidłowym funkcjonowaniu. Do naruszenia interesu publicznego dochodzi, gdy skutki określonych działań mają charakter powszechny, dotykają wszystkich potencjalnych podmiotów na danym rynku 1 . Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie przedmiotowa przesłanka została spełniona, istniała możliwość poddania zachowania przedsiębiorcy dalszej ocenie pod kątem stosowania przez niego praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Na mocy art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Aby można było stwierdzić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów muszą kumulatywnie zostać spełnione następujące przesłanki: - oceniane zachowanie musi być podejmowane przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, - praktyka musi godzić w zbiorowe interesy konsumentów, - praktyka musi być bezprawna. Status przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsiębiorcę rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, a także inne kategorie podmiotów określone w art. 4 pkt 1) lit. d) – lit. d) ww. ustawy. Z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2010r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) wynika, że przedsiębiorcą jest osoba prawna wykonująca działalność gospodarczą. W rozważanym przypadku podmiot będący stroną postępowania posiada status przedsiębiorcy, gdyż działa w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością prowadzącej działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego. Zachowania niniejszego podmiotu podlegają zatem kontroli dokonywanej na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów 1 Konrad Kohutek: Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2008r., strona 47 8 Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje pojęcia zbiorowych interesów konsumentów, stąd przy ustalaniu jego treści należy odwołać się do orzecznictwa sądowego. Pojęcie zbiorowych interesów konsumentów zostało szeroko omówione przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 kwietnia 2008r. (sygn. akt III SK 27/07). W uzasadnieniu Sąd Najwyższy podał, iż gramatyczna wykładnia tego pojęcia prowadzi do wniosku, że chodzi o zachowanie przedsiębiorcy, które godzi w interesy grupy osób stanowiących określony zbiór. Rezultaty tej wykładni modyfikuje zastrzeżenie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma interesów indywidualnych. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że przy konstruowaniu pojęcia „zbiorowego interesu konsumentów” nie można opierać się tylko i wyłącznie na tym, czy oceniana praktyka przedsiębiorcy skierowana jest do „nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów”. Wystarczające powinno być w jego ocenie ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów), wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów, za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Sąd Najwyższy orzekł też, że „ praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest (...) takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy ”. W rozważanym przypadku doszło do zagrożenia interesu publicznego w sposób opisany w punktach I i II sentencji niniejszej decyzji. Oceniane zachowanie przedsiębiorcy dotyczyło szerokiego kręgu najsłabszych uczestników rynku, jakimi są konsumenci. Dotyczyło ono wszystkich tych osób, które zawarły z przedsiębiorcą umowy pożyczek pieniężnych, jak i zagrażało interesom wszystkich jego potencjalnych klientów. Rozważane działania przedsiębiorcy, o których mowa w punktach I i II sentencji decyzji godziły więc w zbiorowe interesy konsumentów. Bezprawność działań Kolejną przesłanką, która musi być spełniona, aby było możliwe stwierdzenie naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność działania przedsiębiorcy rozumiana jako sprzeczność działania z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa. Jako „sprzeczne z prawem” należy kwalifikować zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umową międzynarodową mającą bezpośrednie zastosowanie w stosunkach wewnętrznych. Sprzeczne z prawem są czyny: zabronione i zagrożone sankcją karną, czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa /Por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod redakcją prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000r., s.117 - 118/. W punkcie I sentencji decyzji zakwestionowany został brak rzetelnej i pełnej informacji w treści umów pożyczek pieniężnych o skutkach przedterminowej spłaty kredytu przez konsumenta tj., iż w takiej sytuacji należy się mu zwrot proporcjonalny zapłaconego oprocentowania, co stanowiło naruszenie art. 4 ust. 2 pkt. 10 ustawy o kredycie konsumenckim. 9 § 6 umowy pożyczki pieniężnej stanowił, iż „ Klient uprawniony jest do wcześniejszej spłaty części lub całości zadłużenia wynikającego z niniejszej Umowy ”. Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim, umowa o kredyt konsumencki powinna zawierać informacje o skutkach przedterminowej spłaty kredytu przez konsumenta. Art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o kredycie konsumenckim stanowi, iż jeżeli konsument spłaca kredyt przed terminem, wówczas w przypadku kredytu oprocentowanego - nie jest on zobowiązany do zapłaty oprocentowania za okres po spłacie kredytu. Zgodnie z art. 8 ust. 4 tej ustawy, kredytodawca obowiązany jest rozliczyć się z konsumentem w terminie 14 dni od dnia dokonania spłaty kredytu. W przedmiotowym przypadku, przedsiębiorca udziela pożyczek oprocentowanych, w wysokości oprocentowania określonej w umowie. Koszt odsetek jest pobierany przy wypłacie konsumentom pożyczek. Tym samym w momencie wcześniejszej spłaty pożyczki, konsumentowi należy się zwrot proporcjonalnej części odsetek. Jednak z treści umowy nie wynikało, iż w sytuacji wcześniejszej spłaty pożyczki koszt odsetek powinien zostać proporcjonalnie zmniejszony, pomimo, iż zgodnie z ustawą o kredycie konsumenckim umowa powinna określać skutki, jakie w takiej sytuacji powstają. Z mocy ustawy przedsiębiorca jest zobowiązany do rozliczenia spłaconej pożyczki, a więc jest zobowiązany do zwrotu proporcjonalnej części wpłaconego oprocentowania. Jednak konsument ma prawo dysponować wiedzą o tym obowiązku przedsiębiorcy. Brak tej wiedzy w efekcie może spowodować, iż w przypadku niewywiązania się przez przedsiębiorcę z tego obowiązku, konsumenci nie będą żądać zwrotu należnej im części wpłaconego oprocentowania. W wyniku nie posiadania przedmiotowej wiedzy, konsumenci będą postępować w inny sposób, niż gdyby posiadali pełną, rzetelną informację tego dotyczącą. Tym samym nie posiadając wiedzy o korzyściach jakie wynikają z wcześniejszego zwrócenia pożyczki, konsumenci mogą z tego prawa nie korzystać. Dlatego też zostało stwierdzone, iż przedmiotowy brak pełnej i rzetelnej informacji o prawach jakie przysługują konsumentom, którzy skorzystają z możliwości wcześniejszej spłaty pożyczki narusza ich ekonomiczne interesy. W związku z faktem, że zaistniały łącznie przesłanki wynikające z art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, tj. bezprawność działań przedsiębiorcy oraz naruszenie zbiorowych interesów konsumentów, Prezes Urzędu uznał ocenianą praktykę za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. W trakcie prowadzonego postępowania przedsiębiorca dokonał zmiany treści wzorca umowy o pożyczkę pieniężną. Zmiana ta polega na uzupełnieniu „nowego” wzorca umowy o poniżej przytoczone: § 6.1 nowej umowy pożyczki pieniężnej stanowi, iż „ Klient uprawniony jest do wcześniejszej spłaty części lub całości zadłużenia wynikającego z niniejszej Umowy ”. § 6.2 nowej umowy pożyczki pieniężnej stanowi, iż „ W przypadku spłat przed terminem klient zobowiązuje się wskazać rachunek bankowy na który zostanie wpłacona część oprocentowania za okres w którym klient z pożyczki nie korzystał lub do odebrania jej z kasy pożyczkodawcy w jego siedzibie ”. Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt. 10 ustawy o kredycie konsumenckim konsument ma prawo do otrzymania jednoznacznej, wyraźnej i klarownej informacji podanej w łatwy do zrozumienia sposób, że nie musi on płacić równowartości odsetek za okres, o który skrócił spłatę kredytu. Wprowadzone postanowienia nadal nie wskazują konsumentowi, w jaki sposób może wyliczyć kwotę, o którą tańsza będzie pożyczka, w sytuacji wcześniejszej jej spłaty. Wzorzec umowy nie zawiera informacji dotyczącej nie pobierania oprocentowania za okres po wcześniejszej spłacie kredytu. Samo stwierdzenie, iż przedsiębiorca rozliczy spłatę pożyczki dokonaną przed terminem, a także deklaracja, iż część zapłaconego oprocentowania zostanie zwrócona, jest niewystarczające. 10 Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności stwierdzone zastało, iż pomimo dokonania zmiany brzmienia warunków umowy pożyczki pieniężnej, przedsiębiorca nadal nie informuje konsumentów poprzez postanowienia umów pożyczek pieniężnych o skutkach przedterminowej spłaty kredytu przez konsumenta tj., iż w takiej sytuacji należy się mu zwrot proporcjonalny zapłaconego oprocentowania, co stanowiło naruszenie art. 4 ust. 2 pkt. 10 ustawy o kredycie konsumenckim. Dlatego też, Prezes Urzędu stwierdził, iż Spółka nadal w przypadku zawierania umów poza lokalem przedsiębiorstwa nie wykonuje obowiązku udzielania konsumentom rzetelnych, prawdziwych i pełnych informacji w powyżej opisanym zakresie. Wobec powyższego należało orzec jak w punkcie I sentencji decyzji. W zakresie punktu II sentencji niniejszej decyzji oceniana praktyka dotyczyła naruszania obowiązku udzielania rzetelnej i pełnej informacji w zawieranych z konsumentami umowach pożyczek pieniężnych, który to obowiązek wynikał z art. 4 ust. 2 ustawy o kredycie konsumenckim. W punkcie II.1 sentencji decyzji zakwestionowany został brak rzetelnej i pełnej informacji w treści umów pożyczek pieniężnych o rocznej stopie oprocentowania, co stanowiło naruszenie art. 4 ust. 2 pkt. 4 ustawy o kredycie konsumenckim. § 2.1 poprzednio obowiązującej umowy pożyczki pieniężnej stanowił, iż „ Od kwoty Pożyczki Pożyczkodawca pobiera odsetki według stawki stałej w kwocie ... zł* ”. „*roczna stopa oprocentowania wynosi nie więcej niż czterokrotność stopy kredytu lombardowego NBP i wynosi około lecz nie więcej niż 20% ”. § 2.2 poprzednio obowiązującej umowy pożyczki pieniężnej stanowił, iż „ W przypadku, gdy oprocentowanie określone w ust. 1 przekroczyłoby czterokrotność stopy kredytu lombardowego NBP, Pożyczka jest oprocentowana w wysokości równej czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP ”. § 2.3 poprzednio obowiązującej umowy pożyczki pieniężnej stanowił, iż „ Naliczanie odsetek należnych od Klienta, odbywa się w oparciu o zasadę wyrażoną w postaci ilorazu 365/360 (lub 366/360 w roku przestępnym), co oznacza przyjęcie faktycznej ilości dni w okresie obrachunkowym w stosunku do 360 dni w roku obrachunkowym ”. Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt. 4 ustawy o kredycie konsumenckim, umowa o kredyt konsumencki powinna zawierać informacje o rocznej stopie oprocentowania. Roczna stopa oprocentowania jest informacją, umożliwiającą pożyczkobiorcy porównanie ofert różnych przedsiębiorców pod względem wielkości naliczanego kosztu, którym jest oprocentowanie pożyczki. Koszt ten jest jednym z elementów wpływających na ostateczną wartość środków pieniężnych, jaką konsument musi zwrócić przedsiębiorcy. Podanie jedynie kwoty jaka będzie należna przedsiębiorcy z tytułu naliczanych odsetek od udzielonej pożyczki nie jest wystarczające. Otrzymanie takiej informacji, co prawda umożliwi konsumentowi wyliczenie rocznej stopy oprocentowania, jaką stosuje przedsiębiorca, jednak wymaga to dokonania odpowiednich wyliczeń. Ustawodawca, nakładając na przedsiębiorcę obowiązek określenia wielkości oprocentowania w umowie pożyczki uznał ją za jedną z ważniejszych informacji, którą konsument powinien posiadać podejmując decyzję o zawarciu umowy. Jest to tym bardziej ważne, iż zgodnie z art. 359 § 2 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne). Jeżeli wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej przekracza wysokość odsetek maksymalnych, należą się odsetki maksymalne (art. 359 § 2 2 Kodeksu cywilnego). Postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach 11 maksymalnych, także w razie dokonania wyboru prawa obcego. W takim przypadku stosuje się przepisy ustawy (art. 359 § 2 3 Kodeksu cywilnego). Pomimo, iż w § 2.2 umowy podana jest informacja, iż „ W przypadku, gdy oprocentowanie określone w ust. 1 przekroczyłoby czterokrotność stopy kredytu lombardowego NBP, Pożyczka jest oprocentowana w wysokości równej czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP ”, to jednak brak procentowego określenia w umowie wielkości tego oprocentowania, powoduje, iż konsument ma utrudnioną możliwość zweryfikowania wielkości naliczanych odsetek pod względem przestrzegania przez przedsiębiorcę powyżej przytoczonych przepisów Kodeksu cywilnego. W efekcie tego konsumenci mogą zapłacić odsetki o wyższej wartości, niż należą się przedsiębiorcy zgodnie z powyższymi przepisami prawa. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności stwierdzone zostało, iż przedmiotowy brak pełnych i rzetelnych informacji w zakresie rocznej stopy oprocentowania narusza interesy ekonomiczne konsumentów. W związku z faktem, że zaistniały łącznie przesłanki wynikające z art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, tj. bezprawność działań przedsiębiorcy oraz naruszenie zbiorowych interesów konsumentów, Prezes Urzędu uznał ocenianą praktykę za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. W trakcie prowadzonego postępowania przedsiębiorca dokonał zmiany treści wzorca umowy o pożyczkę pieniężną. Zmiana ta polega na uzupełnieniu „nowego” wzorca umowy o informację o rocznej stopie oprocentowania. § 2.1 nowej umowy pożyczki pieniężnej stanowi, iż „ Od kwoty Pożyczki Pożyczkodawca pobiera odsetki według stawki stałej w kwocie ... zł co wynosi w procentach w skali roku …% ”. § 2.2 nowej umowy pożyczki pieniężnej stanowi, iż „ W przypadku, gdy oprocentowanie określone w ust. 1 przekroczyłoby czterokrotność stopy kredytu lombardowego NBP, Pożyczka jest oprocentowana w wysokości równej czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP ”. § 2.3 nowej umowy pożyczki pieniężnej stanowi, iż „ Naliczanie odsetek należnych od Klienta, następuje przez przyjęcie że każdy rok ma 365 dni”. Analiza brzmienia nowych postanowień wykazała, iż konsumenci za ich pośrednictwem otrzymują informację o rocznej stopie oprocentowania zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt. 4 ustawy o kredycie konsumenckim. Z uwagi na wprowadzenie do treści „nowego” wzorca umowy powyższych zmian, należało stwierdzić, iż w przedmiotowym zakresie nie narusza on zbiorowych interesów konsumentów. Z uwagi na wprowadzenie do stosowania przy zawieraniu umów z konsumentami tego nowego wzorca umowy z dniem 30 czerwca 2011r., zostało to przez Prezesa Urzędu uznane za wystarczające do stwierdzenia, iż przedsiębiorca zaniechał stosowania zakwestionowanej praktyki z tym dniem. W świetle ww. okoliczności orzeczono jak w punkcie II.1 sentencji niniejszej decyzji. W punkcie II.2 sentencji decyzji zakwestionowany został brak rzetelnej i pełnej informacji w treści umów pożyczek pieniężnych o rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania, co stanowiło naruszenie art. 4 ust. 2 pkt. 6 ustawy o kredycie konsumenckim. § 3.3 poprzednio obowiązującej umowy pożyczki pieniężnej stanowił, iż „ RRSO** obliczone na podstawie*** na dzień zawarcia niniejszej umowy wynosi … ”. „** RRSO oznacza Rzeczywistą roczną stopę oprocentowana wyrażoną w procentach ”. 12 „*** RRSO obliczone jest na podstawie Ustawy o kredycie konsumenckim z dnia 20 lipca 2001 z (Dz.U. nr 100 r., poz. 1081 z późn. zm.)późniejszymi zmianami według poniższego wzoru … ”. Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 6 ustawy o kredycie konsumenckim, umowa o kredyt konsumencki powinna zawierać informacje o całkowitym koszcie kredytu i rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania. Wymóg ustawy o kredycie konsumenckim co do informacji, jakie ma zawierać umowa jest jednoznaczny. Celem tego wymogu jest uchronienie konsumenta przed koniecznością interpretacji podawanych informacji, a także przed możliwością dowolnej wykładni danych umieszczonych w umowie przez przedsiębiorcę. Konsument zapoznając się z warunkami umowy przed jej podpisaniem powinien otrzymać pełną nazwę współczynnika, który ma być określony w umowie wraz z jego wartością oraz jednostką w której jest on określany. Rozbicie przez przedsiębiorcę przedmiotowych informacji na różne części umowy przez posłużenie się odwołaniem do przypisów końcowych powoduje, iż konsument będzie musiał poszukiwać informacji umieszczonych w różnych częściach umowy. Opisany sposób podania informacji w efekcie może powodować, iż konsumenci nie będą w ogóle mieli wiedzy o rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania. W umowie posłużono się skrótem „RRSO”, który został wyjaśniony w przypisach końcowych umowy. Dodatkowo podana została wartość bez określenia jednostki miary, w której została ona wyliczona. Odesłanie konsumenta do przypisów przez podanie obok skrótu dwóch gwiazdek i obok kwoty trzech gwiazdek, należy uznać za niewystarczające. Fakt umieszczenia w ustawie o kredycie konsumenckim informacji o rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania wśród informacji, jakie muszą być zawarte w umowie świadczy o tym, iż nie mogą one być podane konsumentom w dowolny sposób. Analiza informacji zawartych w umowie wykazała, iż przy każdej innej kwocie umieszczonej w umowie podawane są jednostki, których one dotyczą. Jedyny brak tych jednostek dotyczył właśnie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania. Biorąc pod uwagę powyższe, konsument ma utrudniony sposób identyfikacji warunku umowy, który określa ta wartość. Rzeczywista Roczna Stopa Oprocentowania jest parametrem zestandaryzowanym przez ustawę i ma służyć konsumentom do szybkiej oceny kosztów z jakimi wiąże się zaciągnięcie pożyczki w odniesieniu do kwoty pożyczki. Dlatego też tak ważne jest, by konsument bez konieczności przeszukiwania treści umowy, w łatwy sposób otrzymywał tą informację. Za słusznością przedmiotowej interpretacji przepisów przemawia omyłka jaką popełnił przedsiębiorca dokonując zmiany brzmienia postanowień w nowym wzorcu umowy. Ilość gwiazdek przypisanych do informacji w treści umowy nie odpowiada ilościom gwiazdek, jakie nadano w przypisach końcowych. Właśnie w celu uniknięcia takiej niejednoznaczności informacje, które zgodnie z ustawą o kredycie konsumenckim powinny być umieszczone w umowie muszą być podane w sposób pełny i rzetelny, a tym samym w sposób nie wymagający dodatkowych ich interpretacji, czy też sięgania do przypisów końcowych. W związku z faktem, że zaistniały łącznie przesłanki wynikające z art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, tj. bezprawność działań przedsiębiorcy oraz naruszenie zbiorowych interesów konsumentów, Prezes Urzędu uznał ocenianą praktykę za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. W trakcie prowadzonego postępowania przedsiębiorca dokonał zmiany treści wzorca umowy o pożyczkę pieniężną. Zmiana ta polega na uzupełnieniu „nowego” wzorca umowy o informację o rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania. § 3.3 nowej umowy pożyczki pieniężnej stanowi, iż „ Rzeczywista roczna stopa oprocentowania obliczone na podstawie ** na dzień zawarcia niniejszej umowy wynosi …% ”. 13 Analiza brzmienia nowych postanowień wykazała, iż konsumenci za ich pośrednictwem otrzymują informację o rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt. 6 ustawy o kredycie konsumenckim. Z uwagi na wprowadzenie do treści „nowego” wzorca umowy powyższych zmian, należało stwierdzić, iż w przedmiotowym zakresie nie narusza on zbiorowych interesów konsumentów. Z uwagi na wprowadzenie do stosowania przy zawieraniu umów z konsumentami tego nowego wzorca umowy z dniem 30 czerwca 2011r., zostało przez Prezesa Urzędu uznane za wystarczające do stwierdzenia, iż przedsiębiorca zaniechał stosowania zakwestionowanej praktyki z tym dniem. W świetle ww. okoliczności orzeczono jak w punkcie II.2 sentencji niniejszej decyzji. W punkcie II.3 sentencji decyzji zakwestionowany został brak rzetelnej i pełnej informacji poprzez nie umieszczanie w treści wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy pożyczki pieniężnej informacji o sposobie wykonania uprawnienia do odstąpienia od umowy przez konsumenta, w zakresie danych o nazwie i adresie siedziby przedsiębiorcy, na które oświadczenie ma zostać skierowane, co stanowiło naruszenie art. 11 ust. 2 ustawy o kredycie konsumenckim. § 7.1 umowy pożyczki pieniężnej stanowił, iż „ Pożyczkodawca informuje, Klienta o prawie do odstąpienia od niniejszej umowy w drodze doręczenia Pożyczkodawcy w terminie 10 dni od daty jej zawarcia niewadliwego pisemnego oświadczenia zgodnego ze wzorem stanowiącym załącznik do niniejszej umowy” . „ Oświadczenie o odstąpieniu od umowy Do … Ja … (imię i nazwisko Klienta (Pożyczkobiorcy) zamieszkała/y: …. (od pocztowy, miejscowość, ulica / wieś, nr domu / mieszkania) niżej podpisana/y oświadczam niniejszym nieodwołalnie, że odstępuję od Umowy pożyczki pieniężnej nr … zawartej w …. W dniu …. Pomiędzy …. i mną. Nadto oświadczam, że dokonałem już zwrotu należnych Pożyczkodawcy świadczeń ”. Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o kredycie konsumenckim, kredytodawca obowiązany jest przy zawarciu umowy wręczyć konsumentowi wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy, z oznaczeniem swojego imienia i nazwiska (nazwy) i adresu zamieszkania (siedziby). Informując o sposobie odstąpienia, kredytodawca obowiązany jest podać, jakiej treści oświadczenie powinien złożyć konsument i gdzie to oświadczenie powinno zostać złożone. Analiza dostarczonych dokumentów wykazała, iż wzór oświadczenia o odstąpieniu stanowiący załącznik do umowy pożyczki pieniężnej nie zawierał danych o nazwie przedsiębiorcy i adresie, na który powinno zostać wysłane to oświadczenie. Ustawa w przedmiotowym zakresie bardzo precyzyjnie określa wymagania jakim ma odpowiadać wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Ma to na celu ochronę konsumentów przed koniecznością samodzielnego ocenienia jakie dane mają w takim dokumencie się znajdować. Posiadanie przez konsumenta konkretnego adresu, na jaki ma zostać wysłane takie oświadczenie jest ważne ze względu na fakt, iż może się on różnić od adresu placówki, w której umowa taka jest zawierana. W sytuacji nie posiadania przez konsumenta przedmiotowej informacji będzie zmuszony samodzielnie podjąć decyzję na jaki adres ma takie oświadczenie skierować. W celu ochrony konsumenta przed koniecznością podejmowania takich decyzji ustawodawca nakazał wydawanie konsumentom wzoru oświadczenia zawierającego dane o nazwie i adresie przedsiębiorcy. Nie posiadanie tych informacji może doprowadzić do nieskorzystania z prawa do odstąpienia od umowy. Dopiero umieszczenie tych informacji w przedmiotowym wzorze oświadczenia, gwarantuje posiadanie pełnych i rzetelnych informacji przez konsumentów w przedmiotowym zakresie. W związku z faktem, że zaistniały łącznie przesłanki wynikające z art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, tj. bezprawność działań przedsiębiorcy oraz naruszenie 14 zbiorowych interesów konsumentów, Prezes Urzędu uznał ocenianą praktykę za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. W trakcie prowadzonego postępowania przedsiębiorca dokonał zmiany treści wzorca oświadczenia o odstąpieniu od umowy o pożyczkę pieniężną. § 7.1 nowej umowy pożyczki pieniężnej stanowi, iż „ Pożyczkodawca informuje, Klienta o prawie do odstąpienia od niniejszej umowy w drodze doręczenia Pożyczkodawcy w terminie 10 dni od daty jej zawarcia niewadliwego pisemnego oświadczenia zgodnego ze wzorem stanowiącym załącznik do niniejszej umowy”. „Oświadczenie o odstąpieniu od umowy Do EURO CASH plus Sp. z o.o. … Ja … (imię i nazwisko Klienta (Pożyczkobiorcy) zamieszkała/y: …. (kod pocztowy, miejscowość, ulica / wieś, nr domu / mieszkania) niżej podpisana/y oświadczam niniejszym nieodwołalnie, że odstępuję od Umowy pożyczki pieniężnej nr … zawartej w …. w dniu …. pomiędzy …. i mną. Nadto oświadczam, że dokonałem już zwrotu należnych Pożyczkodawcy świadczeń ”. Analiza brzmienia nowych postanowień wykazała, iż konsumenci za ich pośrednictwem otrzymują wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy w brzmienie zgodnym z art. 11 ust. 2 ustawy o kredycie konsumenckim. Z uwagi na wprowadzenie do treści „nowego” wzorca umowy powyższych zmian, należało stwierdzić, iż w przedmiotowym zakresie nie narusza on zbiorowych interesów konsumentów. Z uwagi na wprowadzenie do stosowania przy zawieraniu umów z konsumentami tego nowego wzorca umowy z dniem 30 czerwca 2011r., zostało przez Prezesa Urzędu uznane za wystarczające do stwierdzenia, iż przedsiębiorca zaniechał stosowania zakwestionowanej praktyki z tym dniem. W świetle ww. okoliczności orzeczono jak w punkcie II.3 sentencji niniejszej decyzji. III. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może skorzystać z uprawnienia do nałożenia na przedsiębiorcę stosującego praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów kary pieniężnej w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Kara taka może być nałożona bez względu na to, czy przedsiębiorca dopuścił się naruszania celowo, czy też nieumyślnie. Dlatego też Prezes Urzędu ma prawo nałożyć karę pieniężną z tytułu stosowania praktyki, gdy narusza ona interesy konsumentów bez względu na to, czy przedsiębiorca ponosi winę za jej stosowanie. Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, w tym kar określonych w art. 106 tej ustawy, należy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszania przepisów ustawy, a także uprzednie naruszanie przepisów ustawy. Kara nakładana przez Prezesa Urzędu na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów służy podkreśleniu naganności ocenianego zachowania. Zawodowy (profesjonalny) charakter świadczenia usług wymaga prowadzenia działalności w sposób zapewniający poszanowanie dobrych obyczajów oraz słusznych interesów konsumentów, co wiąże się z respektowaniem obowiązujących przepisów prawa. Należy także podnieść, iż w ocenie Prezesa Urzędu brzmienie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pozwala na nałożenie odrębnych kar pieniężnych za poszczególne naruszania stwierdzone w niniejszej decyzji. Zgodnie bowiem z przedmiotowym przepisem Prezes Urzędu może nałożyć karę pieniężną na przedsiębiorcę, jeżeli ten dopuścił się naruszania art. 24 ww. ustawy, z czego wynika, że określona w tym przepisie kara może dotyczyć każdego naruszania stwierdzonego względem danego przedsiębiorcy. W ocenie Prezesa Urzędu zastosowanie takiego rozwiązania jest pożądane z 15 tego względu, iż pozwala na uwzględnienie przy nakładaniu kar w sposób zindywidualizowany wszystkich okoliczności związanych ze stosowaniem określonych naruszeń, które mogą różnić się pod wieloma względami (np. wagą naruszenia, zasięgiem oddziaływania praktyki, skutkami, jakie praktyka wywołuje na rynku i jej dotkliwością dla kontrahentów, czasem jej trwania itp.), a tym samym pozwala na nałożenie kary adekwatnej do danego naruszenia. Podstawą obliczenia wysokości niniejszej kary jest przychód osiągnięty przez przedsiębiorcę w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, tj. w 2010r. (dowód: karty nr 107-111). Przychód osiągnięty przez przedsiębiorcę w 2010r. wyniósł … zł, w związku z czym maksymalna kara, jaka mogłaby w niniejszym przypadku zostać wymierzona, to … zł. III. 1 Prezes Urzędu uznał, iż w okolicznościach niniejszej sprawy istnieją podstawy do nałożenia na przedsiębiorcę kary pieniężnej z tytułu naruszeń stwierdzonych w punkcie I sentencji decyzji dotyczące braku pełnych i rzetelnych informacji we wzorcu umowy pożyczki pieniężnej w oparciu o które zawierane są umowy z konsumentami. Brak opisanych w punkcie I sentencji niniejszej decyzji informacji w umowach pożyczek pieniężnych o skutkach przedterminowej spłaty kredytu przez konsumenta spowodował, iż utrudniono konsumentom możliwość podejmowania działań do których uprawniały ich przepisy prawa, a także mogli oni być narażeni na straty ekonomiczne. Biorąc pod uwagę fakt, iż przedmiotowe praktyki naruszały interesy konsumentów Prezes Urzędu za celowe uznał nałożenie na przedsiębiorcę kary pieniężnej, o jakiej mowa w art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W przedmiotowym przypadku ustalając wyjściowy poziom kary pieniężnej wzięto pod uwagę naturę naruszeń. Wyznaczając wagę naruszeń Prezes Urzędu wziął pod uwagę bezpośredni wpływ stosowania zakwestionowanych praktyk na pogorszenie się sytuacji konsumentów w stosunku do praw przyznanych im przez przepisy prawa i równocześnie możliwość uzyskania przez przedsiębiorcę nieuzasadnionych korzyści finansowych. Analizując powyższą sytuację stwierdzone zostało, iż przedsiębiorca dopuścił się stosowania praktyk na etapie zawarcia kontraktu z wpływem na jego wykonanie. Nakładając karę pieniężną określoną w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu bierze pod uwagę spełnienie przesłanki określonej w ww. przepisie tj. uznanie, iż naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. Jednak w toku postępowania nie stwierdzono, aby przedsiębiorca miał świadomość, iż swoim działaniem celowo narusza zbiorowe interesy konsumentów. Stąd nie można przedsiębiorcy przypisać umyślności działania. W kontekście analizy wagi stwierdzonego naruszenia wzięto także pod uwagę długi przekraczający rok okres stosowania zakwestionowanej praktyki, tj. od 2006r. (dowód: karta nr 7). W oparciu o osiągnięty przez przedsiębiorcę przychód ustalono kwotę bazową stanowiącą punkt wyjścia dla dalszych obliczeń. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, iż natura naruszenia uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu kary pieniężnej na poziomie …% przychodu uzyskanego przez Spółkę w 2010r., czyli na poziomie 5 098 zł. Wyliczając ostateczny wymiar kary Prezes Urzędu wziął pod uwagę okoliczność obciążającą, tj. zasięg ogólnopolski stosowanej praktyki (dowód: karta nr 7). W związku z powyższą okolicznością wysokość kary podwyższono o 20%. Przy czym w sprawie tej praktyki brak było okoliczności łagodzących. W oparciu o powyższe przesłanki ostatecznie wysokość kary podwyższono o 20%. 16 W związku z powyższym ustalono wysokość kary na kwotę 6 118 PLN (słownie złotych: sześciu tysięcy stu osiemnastu). Oceniając, czy kara nie przekroczyła kary maksymalnej stwierdzone zostało, iż stanowi ona …% osiągniętego przez przedsiębiorcę w 2010r. przychodu oraz …% maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kara ta jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ww. ustawy i współmierna do możliwości finansowych przedsiębiorcy. Prezes Urzędu uznał, że orzeczona kara powinna pełnić funkcję dyscyplinującą i prewencyjną tak, aby zapobiec w przyszłości stosowaniu podobnych naruszeń. Niniejsza kara powinna pełnić również funkcję edukacyjną i wychowawczą, a także podkreślać naganność zakwestionowanych w niniejszym postępowaniu zachowań przedsiębiorcy. Wobec powyższego należało orzec jak w punkcie III.1 sentencji decyzji. III.2 Prezes Urzędu uznał, iż w okolicznościach niniejszej sprawy istnieją podstawy do nałożenia na przedsiębiorcę kary pieniężnej z tytułu naruszeń stwierdzonych w punkcie II sentencji decyzji dotyczących braku pełnych i rzetelnych informacji we wzorcu umowy pożyczki pieniężnej w oparciu o które zawierane są umowy z konsumentami. Brak opisanych w punkcie II sentencji niniejszej decyzji informacji spowodował, iż utrudniono konsumentom możliwość podejmowania działań do których uprawniały ich przepisy prawa, a także mogli oni być narażeni na straty ekonomiczne. Biorąc pod uwagę fakt, iż przedmiotowe praktyki naruszały interesy konsumentów Prezes Urzędu za celowe uznał nałożenie na przedsiębiorcę kary pieniężnej, o jakiej mowa w art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W przedmiotowym przypadku ustalając wyjściowy poziom kary pieniężnej wzięto pod uwagę naturę naruszeń. Wyznaczając wagę naruszeń Prezes Urzędu wziął pod uwagę bezpośredni wpływ stosowania zakwestionowanych praktyk na pogorszenie się sytuacji konsumentów w stosunku do praw przyznanych im przez przepisy prawa i równocześnie możliwość uzyskania przez przedsiębiorcę nieuzasadnionych korzyści finansowych. Analizując powyższą sytuację stwierdzone zostało, iż przedsiębiorca dopuścił się stosowania praktyk na etapie zawarcia kontraktu z wpływem na jego wykonanie. Nakładając karę pieniężną określoną w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu bierze pod uwagę spełnienie przesłanki określonej w ww. przepisie tj. uznanie, iż naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. Jednak w toku postępowania nie stwierdzono, aby przedsiębiorca miał świadomość, iż swoim działaniem celowo narusza zbiorowe interesy konsumentów. Stąd nie można przedsiębiorcy przypisać umyślności działania. W kontekście analizy wagi stwierdzonego naruszenia wzięto także pod uwagę długi przekraczający rok okres stosowania zakwestionowanej praktyki, tj. od 2006r. (dowód: karta nr 7). W oparciu o osiągnięty przez przedsiębiorcę przychód ustalono kwotę bazową stanowiącą punkt wyjścia dla dalszych obliczeń. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, iż natura naruszenia uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu kary pieniężnej na poziomie …% (po …% za każdą z praktyk określonych w punktach II.1 i II.2 sentencji decyzji oraz …% za praktykę określoną w punkcie II.3 sentencji decyzji) przychodu uzyskanego przez Spółkę w 2010r., czyli na poziomie 12 746 zł. Wyliczając ostateczny wymiar kary Prezes Urzędu wziął pod uwagę okoliczność łagodzącą. W związku z wszczęciem postępowania przedsiębiorca niezwłocznie zmodyfikował postanowienia umowy. Podjęte przez przedsiębiorcę działania w przedmiotowej sprawie zostały uznane za wystarczające do stwierdzenia zaniechania stosowania zakwestionowanych w punkcie II sentencji decyzji praktyk, co dało podstawę do obniżenia kary o 30%. Obliczając ostateczny wymiar kary Prezes Urzędu uwzględnił również 17 okoliczność obciążającą, tj. zasięg ogólnopolski stosowanej praktyki (dowód: karta nr 7). W związku z powyższą okolicznością wysokość kary podwyższono o 20%. W oparciu o powyższe przesłanki ostatecznie wysokość kary obniżono o 10%. W związku z powyższym ustalono wysokość kary na kwotę 11 471 PLN (słownie złotych: jedenastu tysięcy czterystu siedemdziesięciu jeden). Oceniając, czy kara nie przekroczyła kary maksymalnej stwierdzone zostało, iż stanowi ona …% osiągniętego przez przedsiębiorcę w 2010r. przychodu oraz …% maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kara ta jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ww. ustawy i współmierna do możliwości finansowych przedsiębiorcy. Prezes Urzędu uznał, że orzeczona kara powinna pełnić funkcję dyscyplinującą i prewencyjną tak, aby zapobiec w przyszłości stosowaniu podobnych naruszeń. Niniejsza kara powinna pełnić również funkcję edukacyjną i wychowawczą, a także podkreślać naganność zakwestionowanych w niniejszym postępowaniu zachowań przedsiębiorcy. Wobec powyższego należało orzec jak w punkcie III.2 sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. IV. Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 ust. 1 tej ustawy, jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Postępowanie w sprawie stosowania przez przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało wszczęte z urzędu, a w jego wyniku Prezes Urzędu w punkcie I sentencji decyzji stwierdził naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa Urzędu ze stroną. W związku z powyższym postanowiono obciążyć ww. przedsiębiorcę kosztami postępowania w wysokości 23 PLN (słownie złotych: dwudziestu trzech). Koszty niniejszego postępowania przedsiębiorca obowiązany jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000 w terminie 14 dni od uprawomocnienie się decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 K.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie IV niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z 479 32 § 1 i 2 Kpc, można wnieść zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. 18 Dyrektor Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Maciej Fragsztajn