RKT-5/2019

1 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Tadeusza Kościuszki 43 < 40 - 048 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl P REZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUM ENTÓW MAREK NIECHCIAŁ Katowice , 3 w r ześ nia 201 9 r. RKT . 610 . 0 2 . 1 7 . MZ DECYZJA nr RKT – 5 /201 9 Stosownie do art. 33 ust. 4, 5 i 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 201 9 r. poz. 36 9) po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumen tów przeciwko Szczepanowi Grycko prowadzącemu działalność pod firmą Sigma - Solution Szczepan Grycko w Katowicach , - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów I. na podstawie art. 2 6 ust. 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę polegającą na s tosowaniu mechanizmu automatycznego przedłużania umów o świadczenie usług telekomunikacyjnych zawartych na czas oznaczony na kolejny czas oznaczony, w sytuacji braku aktywnego działania ze strony konsumenta, co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2070) oraz godzi w zbiorowe interesy konsumentó w i wobec tego stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz nakazuje się zaniechanie jej stosowania ; II. na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą z biorowe interesy konsumentów praktykę polegającą na: 1. Informowaniu konsumentów, zawierających umowę poza lokalem przedsiębiorstwa bądź na odległość, o przysługującym im prawie odstąpienia od umowy bez podania przyczyn, poprzez pisemne oświadczenie wysłane do przedsiębiorcy, w terminie 10 dni od dnia zawarcia umowy, co jest niezgodne z art. 27 ustawy z dnia 30.05.2014 r. o prawach konsumenta (Dz. U. z 201 9 r. poz. 1 3 4 ) oraz godzi w zbiorowe interesy konsumentów i wobec tego stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów o raz stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 1 listopada 201 5 r. ; 2. Przewidywaniu w „Regulaminie Promocji ‘Internet dla każdego’” skierowanym „do nowych klientów” możliwości zawarcia umów o dostarczanie Internetu na okres 36 miesięcy, co jest niezg odne z art. 56 ust. 4a ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawa telekomunikacyjnego (Dz. U. z 201 8 r. poz. 1 9 54 ze zm.) oraz godzi w zbiorowe interesy konsumentów i wobec tego stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie 2 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Tadeusza Kościuszki 43 < 40 - 048 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl konkurencji i konsument ów oraz stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 11 kwietnia 2017 r. ; 3. Braku wyraźnego odesłania w umowach o świadczenie usług telekomunikacyjnych z ulgą przyznaną abonentowi, do regulaminów promocji dotyczących opłat należnych w momencie rozwiązania umowy, pomimo możliwości zawarcia takich informacji o opłatach w regulaminie jedynie na podstawie zawarcia w umowie wyraźnego odesłania do regulaminu, co jest niezgodne z art. 56 ust. 5 w zw. z art. 56 ust. 3 pkt 21 ustawy z dnia 16 lipca 2014 r. Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. z 2018 r. poz. 1954 ze zm.) oraz godzi w zbiorowe interesy konsumentów i wobec tego stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 11 kwietnia 201 7 r. ; III. Na podstawie art. 26 ust. 2 i art. 27 ust. 4 ustawy o ochron ie konkurencji i konsumentów, określa się Szczepanowi Grycko prowadzącemu działalność pod firmą Sigma - Solution Szczepan Grycko w Katowicach środki usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów , polegające na : 1. w przypadku praktyki, o której mowa w punkcie I sentencji niniejszej decyzji: a) umożliwieniu bezkosztowego wypowiedzenia umowy konsumentom, których umowy zostały automatycznie przedłużone na kolejny czas określony, b) zwrocie kwot , uiszczonych przez konsumentów z tytułu z wrotu przyznanej ulgi w rozumieniu art. 57 ust. 6 Praw a telekomunikacyjne go , po rozwiązani u umowy przez Przedsiębiorcę z winy abonenta lub jej rozwiązani u przez abonenta przed upływem okresu, na jaki umowa została automatyczn i e przedłu żona n a kolejny czas oznaczony , po zgłoszeniu przez konsumentów stosownego żądania względem Spółki , c) zaniechani u dochodzenia roszczenia z tytułu zwrotu przyznanej ulgi w rozumieniu art. 57 ust. 6 Praw a telekomunikacyjne go , po rozwiązani u umowy przez Przedsiębiorcę z winy abonen ta lub jej rozwiązani u przez abonenta przed upływem okresu, na jaki umowa została automatyczn i e przedłu żona n a kolejny czas oznaczony , od konsumentów, którzy tego obowiązku nie wykonali - i poinformowani u ww. kon sumentów o – odpowiednio - przysługujących im uprawnieniach , poprzez skierowanie do konsumentów listem poleconym informacji o przysługujących uprawnieniach oraz czynnościach, jakie mus zą podjąć w celu realizacji tych uprawnień albo o zaniechaniu dochodzenia wobec ww. konsumentów przedmiotowego roszczenia . Przesłanie ww. informacji nastąpi w terminie sześciu miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji . W przypadk ach , o których mowa wyżej w podpunk tach a) - b), konsumenci będą mogli wystąpić do przedsiębiorcy z żą daniem, odpowiednio be zkosztowego wypowiedzenia umowy lub zwrotu , w ciągu trzech miesięcy od dnia otrzymania ww. informacji, a w razie zgłoszenia żądania zwrotu przedsiębiorca dokona zwrotu w terminie jednego miesiąca od dnia otrzymania od konsumenta żądania zwrotu. 2. przesłan i u wszystkim konsumentom, będącym stronami umów które są nadal wykonywane i dotyczą ich praktyki, opisane w punk tach I i II sentencji niniejszej decyzji , listem poleconym, propozycji zawarcia aneksów do umów lub nowych umów, modyfikujących postanowienia tych umów, w zakresie praktyk opisan ych w punk tach I i II sentencji niniejszej decyzji , wskazując, że aneksowanie lub zawarcie nowych umów następuje w wykonaniu decyzji Prezesa Urzędu . Jeżeli aneksy lub nowe umowy 3 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Tadeusza Kościuszki 43 < 40 - 048 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl zawierałyby także zmiany nie wynikające z wydania niniejszej decyzji, przesyłana konsumentom pisemna propozycja zawarcia aneksów do umów lub nowych umów powinna wyraźnie wskazywać, które zmiany wynikają z wydania niniejszej decyzji Prezesa Urzędu. Przesłanie ww. pisemnej propozycji nastąpi w term inie sześciu miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji . IV. Na podstawie art. 77 ust. 1 i art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz na podstawie art. 264 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 201 8 r. poz. 2096 ze zm. ), w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów postanawia się obciążyć Szczepana Grycko prowadzącego działalność pod firmą Sigma - Solution Szczepan Grycko w Katowicach kosztami przeprowadzonego postępowania w sprawie praktyk narus zających zbiorowe interesy konsumentów i zobowiązać ww. przedsiębiorcę do zwrotu na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwoty 77 zł (słownie: siedemdziesięciu siedmiu złotych), w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej dec yzji . Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „Prezesem Urzędu”), w związku z informacją od rzecznika konsument ów , zostało przeprowadzone z urzędu postępowanie wyjaśniające, mające na celu wstępne ustalenie, czy nastąpiło naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przez Szczepan a Gry cko prowadzące go działalność pod firmą Sigma - Solution Szczepan Grycko w Katowicach (zwany dalej także „Przedsiębiorc ą ”). W toku przedmiotowego postępowania zbadano warunki usług świadczonych przez Przedsiębiorc ę , polegających na dostarczaniu dostępu do Internetu. Na podstawie analizy treści stosowanych przez Przedsiębiorcę wzorców umownych Prezes Urzędu powziął podejrzenie, iż w zakresie opisanym w sentencji niniejsze j decyzji mogło dojść do naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z powołanymi przepisami z akazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyższym , P ostanowieniem nr 1 z dnia 30 marca 201 7 r. wszczęto postępowani e w s prawie podejrzenia stosowania przez Przedsiębiorc ę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na : 1. S tosowaniu mechanizmu automatycznego przedłużania umów o świadczenie usług telekomunikacyjnych zawartych na czas oznaczony na kolejny c zas oznaczony, w sytuacji braku aktywnego działania ze strony konsumenta, co może stanowić nieuczciw ą praktyk ę rynkow ą , o której mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2016 r. , poz. 3, ze zm.) oraz może godzić w zbiorowe interesy konsumentów i wobec tego może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ; 2. Informowaniu konsumentów, zawierających umowę poza lokalem przedsiębiorstwa bądź na odległość, o przysługującym im prawie odstąpienia od umowy bez podania przyczyn, poprzez pisemne oświadczenie wysłane do przedsiębiorcy, w termini e 10 dni od dnia zawarcia umowy, co może być niezgodne z art. 27 ustawy z dnia 30.05.2014 r. o prawach kons umenta (Dz. U. z 2014 r., poz. 827 ze zm.) oraz może godzić w zbiorowe interesy konsumentów i wobec tego może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 4 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Tadeusza Kościuszki 43 < 40 - 048 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 3. Przewidywaniu w „Regulaminie Promocji ‘Internet dla każd ego’” skierowanym „do nowych klientów” możliwości zawarcia umów o dostarczanie Internetu na okres 36 miesięcy , co może być niezgodne z art. 56 ust. 4a ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawa telekomunikacyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1489 ze zm.) oraz może g odzić w zbiorowe interesy konsumentów i wobec tego może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 4. Braku wyraźnego odesłania w umowach o świadczenie usług telekomunikacyjnych z ulgą przyznaną abonentowi, do reg ulaminów promocji dotyczących opłat należnych w momencie rozwiązania umowy, pomimo możliwości zawarcia takich informacji o opłatach w regulaminie jedynie na podstawie zawarcia w umowie wyraźnego odesłania do regulaminu, co może być niezgodne z art. 5 6 ust. 5 w zw. z art. 56 ust. 3 pkt 21 ustawy z dnia 16 lipca 2014 r. Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. z 2016 r., poz. 1489 ze zm.) oraz może godzić w zbiorowe interesy konsumentów i wobec tego może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie ko nkurencji i konsumentów. Delegatura w Katowicach w toku przedmiotowego postępowania, pismem z dnia 30 marca 201 7 r. zawiadomiła Przedsiębiorc ę o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów i jednocześnie wystąpiła, na podstawie art. 50 ust. 1 i 2 u okik , do ustosunkowania się do postawionego zarzutu oraz o przesłanie określonych informacji (dowód: karty nr 4 - 5 ) . Pismem z dnia 28 l i stopad a 2018 r. Prezes Urzędu skierował do Przedsiębiorc y szczegółowe uzasadnieni e zarzutów , a Przedsiębiorca nie skorzystał z możliwości ustosunkowania się do tego treści dokumentu (dowód: karty nr 184 - 190 ) . Po przeprowadzeniu pos tępowania dowodowego, pismem z dnia 30 kwietnia 201 9 r., Przedsiębiorca zosta ł poinformowany o zakończeniu zbierania ma teriału dowodowego (dowód: karty nr 199 - 200 ). W wyznaczonym terminie Przedsiębiorc a nie skorzystał z prawa do zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym . Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny W toku postępowania ustalono, że Przedsiębiorca prowadzi na podstawie wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej działalność gospodarczą polegającą m.in. na świadczeniu usługi dostarczania Internetu (dowód: karty nr 92 - 93 ) . Przedsiębiorca prowadzi działalność na terenie […] , posiada zawartych ok. […] umów z konsumentami (dowód: kart y nr 8 i 94 ). Na podstawie materiału zebranego w toku postępowania ustalono, że Przedsiębiorca świadczy usługę dostarczania dostępu do Internetu i stosuje wzorce umowne (dowód: karty nr 8 - 61, 65 - 74 ) , zawierające następujące postanowienia: 1. we wzorcu „Umowa o świadczenie usługi Sigma - Internet” (dowód: kart a nr 9 ) : a) „O ile abonent nie wyrazi innego oświadczenia woli przed upływem okresu, na jaki Umowa została zawarta, Umowa zawarta na czas określony uważana będzie za przedłużoną na czas określony … miesięcy” (§ 3 ust. 4) ora z b) „O ile abonent nie wyrazi innego oświadczenia woli przed upływem okresu, na jaki Umowa została przedłużona, tj. … miesięcy, umowa uważana będzie za przedłużoną na kolejny czas określony … miesięcy, na warunkach określonych w ust. 5. Oświadczenie woli wy maga formy pisemnej pod rygorem nieważności” (§ 3 ust. 6 umowy). Na podstawie powołanego § 3 ust. 5 wzorca „Umowy o świadczenie usługi Sigma - Internet” w przypadku przedłużenia umowy abonent będzie ponosił opłaty abonamentowe w wysokości opłaty abonamentowe j za ostatni miesiąc 5 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Tadeusza Kościuszki 43 < 40 - 048 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl korzystania z usługi na warunkach umowy zawartej na czas określony. Wzorzec „Umowy o świadczenie usługi Sigma - Internet” dotyczy umów zawieranych na czas określony. 2. w „Regulaminie świadczenia usługi Sigma - Internet” postanowienie „Konsumentowi, który zawarł umowę poza lokalem SS bądź na odległość, przysługuje prawo odstąpienia od Umowy bez podania przyczyn, poprzez pisemne oświadczenie wysłane do SS [Sigma Solution] , w terminie 10 dni od dnia zawarcia Umowy” (dowód: karty nr 10 ) . 3. w „Regulaminie Promocji ‘Internet dla każdego’” skierowanym „do nowych klientów” przewiduje możliwość zawarcia umów o dostarczanie Internetu na okres 36 miesięcy. Zgodnie z tabelą nr 2 i nr 3, dla każdej z czterech „opcji usługi Sigma - Internet” dostępny jes t „wariant Umowy o świadczenie usługi Sigma - Internet” wynoszący 36 miesięcy, oprócz wariantów 12 - miesięcznych i 24 - miesięcznych (dowód: karty nr 11 ) . Wzorce r egulamin u świadczenia usługi Sigma - Internet , regulaminu promocji „ Internet dla każdego ” i cennika usług stosowane były od 1.06.2013 r., a wzorzec umowy o świadczenie usługi Sigma - Internet co najmniej od sierpnia 2015 r. (dowód: karty nr 8 i 55). W toku postępowania ustalono, że Przedsiębiorca we wzorcu „Umowy o świadczenie usługi Sigma - Internet” (dowód : karty nr 9 ) nie zamieścił informacji o wysokości roszczenia z tytułu jednostronnego rozwiązania umowy przez abonenta lub przez dostawcę usług z winy abonenta przed upływem terminu, na jaki umowa została zawarta. Przedsiębiorca we wzorcu „Umowy o świadcze nie usługi Sigma - Internet” zamieścił ogólne odesłanie do załączników do tej umowy, zgodnie z którym „W sprawach nieuregulowanych w Umowie zastosowanie mają postanowienia Regulaminu, Cennika lub regulaminów promocji lub ofert czasowych” (§ 6 ust. 1). Na pod stawie § 6 ust. 2 wzorca umowy „Regulamin określa w szczególności: zakres świadczonych usług, ze wskazaniem elementów składających się na opłatę abonamentową, zakres obsługi serwisowej, sposób i termin odstąpienia od Umowy, sposób i termin rozwiązania Umow y, zakres odpowiedzialności z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania Umowy, wysokość odszkodowania oraz zasady i termin jego wypłaty, zasady, tryb i terminy składania i rozpatrywania reklamacji, informacje o polubownych sposobach rozwiązywania spo rów”. W zorzec umowy nie zawiera wyraźnego postanowienia o zawarciu w regulaminie świadczenia usług danych o wysokości roszczenia z tytułu jednostronnego rozwiązania umowy przez abonenta lub przez dostawcę usług z winy abonenta przed upływem terminu, na jak i umowa została zawarta. Informacja o wysokości roszczenia z tytułu jednostronnego rozwiązania umowy przez abonenta lub przez dostawcę usług z winy abonenta przed upływem terminu, na jaki umowa została zawarta, została zamieszczona przez Przedsiębiorcę w t reści regulaminów promocji: pkt 10 - 12 Regulaminu Promocji „Internet dla każdego” oraz pkt 10 - 11 Regulaminu Promocji „Internet za 0zł dla wszystkich”, Regulaminu Promocji „Internet za 0zł” i Regulaminu Promocji „Internet za 0zł dla lojalnych” (dowód: karty nr 11 - 14 ) . Przedsiębiorca, odnosząc się do zarzutów postawionych w Postanowieniu nr 1, podniósł, iż w jego ocenie mechanizm przedłużania umów na kolejny czas określony nie stanowi nieuczciwej praktyki rynkowej. Przedsiębiorca stwierdził, że „abonenci, któr zy nie chcieli przedłużać umowy, po podpisaniu jej mieli możliwość w tym samym dniu lub w jakimkolwiek przed upływem umowy złożyć wypowiedzenie” . Przedsiębiorca oświadczył, że […] (dowód: kart a nr 94 ) . Jednakże „mając na uwadze […] oraz zarzuty UOKiK” Przedsiębiorca wprowadził z dniem 11.04.2017 r. nowy wzór umowy, w którym przewidział dwa warianty przedłużania umów, spośród których konsument wybiera jeden. Wprowadzono równocześnie zmianę do „Regulamin u Promocji ‘Internet dla każdego’” , polegającą na us unięciu z niego wariantu umowy , zawieranej na czas określony wynoszący 36 miesięcy , a Przedsiębiorca 6 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Tadeusza Kościuszki 43 < 40 - 048 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl oświadczył, że powodem oferowania takich umów „nie była zła intencja a brak znajomości przepisów prawa” (dowód: karty nr 101, 115 i 117) . Zmieniony wzorze c umowy, przesłany w piśmie z dnia 26.07.2017 r., zawiera następujące postanowienia § 3: „4. Abonent wybiera wariant przedłużenia umowy (Określony/Nieokreślony): ……… 5. W przypadku wyboru wariantu Określony zastosowanie mają ust. 7 - 9. 6. W przypadku wybor u wariantu Nieokreślony ust. 7 - 9 nie mają zastosowania. Umowa po upływie okresu opisanego w ust. 1 przechodzi na czas nieokreślony z opłatą za usługę w wysokości wynik ającej z Cennika (bez promocji). 7. O ile Abonent nie wyrazi innego oświadczenia woli prz ed upływem okresu, na jaki Umowa została zawarta, Umowa zawarta na czas określony uważana będzie za przedłużoną na czas określony ........ miesięcy. 8. W przypadku przedłużenia Umowy, o którym mowa w ust. 4, Abonent będzie ponosił opłaty abonamentowe w wy sokości opłaty abonamentowej za ostatni miesiąc korzystania z Usługi na warunkach Umowy zawartej na czas określony. 9. O ile Abonent nie wyrazi innego oświadczenia woli przed upływem okresu, na jaki Umowa została przedłużona, tj. ........ miesięcy, Umowa uważana będzie za przedłużoną na kolejny czas określony ........ miesięcy, na warunkach określonych w ust. 5. Oświadczenie woli wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności. 10. W przypadku rozwiązania Umowy przez Abonenta przed jej zakończeniem, lub rozw iązaniu umowy przez SS z winy Abonenta, zostanie naliczona kara umowna związana z przyznaną Abonentowi ulgą. Wysokość ulgi/kary umownej, oraz zasady jej naliczania są szczegółowo opisane w regulaminie promocji „Internet dla każdego”. ” (dowód: karty nr 98 i 115 - 116 ) . Następnie, od dnia 29.03.2018 r. zmienione zostało postanowienie § 3 ust. 6 , które otrzymało brzmienie: „ W przypadku wyboru wariantu Nieokreślony ust. 7 - 9 nie mają zastosowania. O ile Abonent nie wyrazi innego oświadczenia woli przed upływem okr esu, na jaki Umowa została zawarta, Umowa po upływie okresu opisanego w ust. 1 przechodzi na czas nieokreślony z opłatą za usługę w wysokości wynikającej z Cennika (bez promocji)” - dowód: kart a nr 144 . Przedsiębiorca podniósł, iż co najmniej od początku listopada 2015 r. (Przedsiębiorca nie jest w stanie dokładnie określić daty) konsumenci, zawierający umowę poza lokalem przedsiębiorstwa, byli informowaniu o 14 - dniowym terminie odstąpienia. Należy zauważyć, że do umów zawieranych z konsumentami w sierpniu , wrześniu i październiku 2015 roku, których kopie przedstawił Przedsiębiorca, dołączono regulaminy świadczenia usług, zawierające w § 6 ust. 5 informację o terminie 10 - dniowym. Wzorzec zawierający zmieniony termin 14 - dniowy Przedsiębiorca przedstawił w pi śmie, które wpłynęło do Delegatury w Katowicach w dniu 16.05.2016 r. (dowód: karty nr 72 i 94 ). Przedsiębiorca oświadczył, że ostatnia z umów zawartych (jako pierwsza umowa) z konsumentami na okres 36 miesięcy została zawarta w dniu […] r. (dowód: kart a nr 94 ). W odpowiedzi na pytanie urzędu Przedsiębiorca w piśmie z dnia 22.06.2017 r. oświadczył, że „nie mamy zamiaru aneksować umów zawartych do tej pory z abonentami (z wyłączeniem umów zawartych jako pierwsze na okres 36 miesięcy). Mając na uwadze dobro ab onentów, w sytuacjach spornych będziemy rozwiązywać takie kwestie zawsze opierając się na aktualnych przepisach prawa jak i obecnym Regulaminie Usług zgodnym z wytycznymi UOKiK” (dowód: kart a nr 107 i 115 ) . 7 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Tadeusza Kościuszki 43 < 40 - 048 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Przedsiębiorca w piśmie z dnia 22.06.2017 r. prz edstawił wzór aneksu do umowy dla klientów, mających zawarte jako pierwsze umowy na 36 miesięcy (dowód: karty nr 107 - 108 ) . Odnośnie ww. aneksu Prezes Urzędu zgłos ił w piśmie z dnia 30.03.2017 r. zastrzeżenie, że na jego podstawie zmienia się okres przedłuż enia umowy z 36 na 24 miesiące, ale nadal stosowany jest mechanizm automatycznego przedłużania umów o świadczenie usług telekomunikacyjnych zawartych na czas oznaczony na kolejny czas oznaczony, w sytuacji braku aktywnego działania ze strony konsumenta – c o zakwestionowano w punkcie 1 Postanowienia nr 1 z dnia 30.03.2017 r. o wszczęciu niniejszego postępowania. Jeśli aneks ten miałby być stosowany do umów, które trwają już ponad 24 miesiące, to n a podstawie początkowej części aneksu (postanowienie bez numer u, przed § 1) konsument „po okresie 24 miesięcy od daty jej zawarcia zwolniony jest z obowiązku zwrotu ulgi za okres między 25 a 36 miesiącem obowiązywania Umowy”, jednocześnie § 1.1 zmienia okres trwania umowy z 36 na 24 miesiące, a § 1.2 przewiduje autom atyczne przedłużenie umowy na kolejne 24 miesiące. Prezes Urzędu poinformowa ł Przedsiębiorcę , iż p rowadzi to do wniosku, że zawarcie aneksu np. w 26 miesiącu umowy oznacza, że w 24 miesiącu umowa przedłużyła się automatycznie na kolejne 24 miesiące, co w k ontekście zarzutu postawionego w punkcie 1 Postanowienia nr 1 byłoby niedopuszczalne (dowód: karty nr 112 - 113 ) . Ponadto Przedsiębiorca w piśmie z dnia 26.07.2017 r. zadeklarował, że „(…) będziemy proponowali Abonentom podpisanie całkowicie nowych umów przy użyciu zaktualizowanych wzorców. Będzie to miało miejsce w momencie […] ” (dowód: kart a nr 115 ) . W trzech kolejn ych pismach, z dnia 12.12.2017 r. , 29.03.2018 r. i 25.06.2018 r. w odpowiedzi na pytania urzędu Przedsiębiorca informował, że […] , wobec czego „nie proponowano konsumentom podpisywania nowych umów” , a „ […] ” (dowód: karty nr 138, 144 i 159) . Jak z tego wyni ka, nadal w obrocie pozostają umowy zawarte z konsumentami na czas określony, przewidujące automatyczne przedłużenie na kolejny czas określony, o ile konsument nie złoży odpowiedniego oświadczenia. Należy zauważyć, że umowy z konsumentami zawierane są z z astosowaniem regulaminu promocji „Internet dla każdego” lub „Internet za 0 zł dla wszystkich”, które wiążą się z przyznaniem ulg w stosunku do oferty standardowej, określonej w „Cenniku usług Sigma - Internet”. Regulaminy promocji zawierają informacje o konk retnych kwotach ulg, dla poszczególnych opcji usługi i okresów trwania umowy. Promocje obejmują także między innymi obniżenie opłaty za aktywację i instalację usługi oraz zniesienie opłaty za korzystanie z routera bezprzewodowego (dowód: karty nr 11 - 16 ) . P rezes Urzędu zważył, co następuje W pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie, czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy doszło do naruszenia interesu publicznego . Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, celem regulacji w niej przyjętej jest zapewnienie rozwoju i ochrony konkurencji, a także podejmowana w interesie publicznym ochrona przedsiębiorców narażonych na stos owanie praktyk ograniczających konkurencję i ochrona interesów konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów ma zatem charakter publicznoprawny i służy ochronie interesu ogólnospołecznego; w odniesieniu do przedsiębiorców chroni konkurencję, a w odniesieniu do konsumentów ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Instrumenty w niej przewidziane mogą być stosowane jedynie wówczas, gdy na skutek działań sprzecznych z przepisami prawa naruszony został interes publiczny. M a to miejsce w szczególności wtedy, gdy określonymi działaniami dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, względnie, gdy wywołują one na rynku niekorzystne zjawiska (wyrok Sądu Antymonopolowego z 24 października 1991 r., sygn. akt XV Amr 8/90). 8 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Tadeusza Kościuszki 43 < 40 - 048 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl W oce nie Prezesa Urzędu, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, gdyż wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy byli lub mogli stać się klientami Przedsiębiorc y , tj. skorzystać z usługi dostępu do Internetu . Działania Przedsiębiorc y nie dotyczą więc interesów poszczególnych osób, których sprawy miałyby charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, ale szerszego kręgu konsumentów, kontrahentów Przedsiębiorc y , których sytuacja była identyczna. Naruszenie inter esu publicznego przejawia się tym samym w naruszeniu zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie istnieje więc możliwość poddania zachowania P rzedsiębiorcy dalszej ocenie pod kątem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów . Art. 24 ust. 2 tej ustawy, zawierający definicję praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określ a jednocześnie otwarty katalog zakazanych praktyk. Taką praktykę stanowi w szczególności stosowanie nieuczciwych praktyk rynkowych ( 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ). Art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsume ntów przewiduje natomiast, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Konsumentem w rozumieniu ww. ustawy jest osoba fizyczna dokonująca z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową, zgodnie z art. 22 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny ( Dz. U. z 201 8 r., poz. 1025 ze zm. ) , w związku z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem lub dobrymi obyczajami działania mi przedsiębi orców. Uznanie określonego działania przedsiębiorcy za niezgodne z zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykazania, że spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki:  oceniane zachowanie musi być podejmowane p rzez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów,  zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności,  praktyka musi godzić w zbiorowe interesy konsumentów . Działanie przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt 1 lit. a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsiębiorcę rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2018 r. poz. 646 ze zm. ). Zgodnie z art. 1 96 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo przedsiębiorców oraz inne ustawy dotyczące działalności gospodarczej (Dz.U. z 2018 r. poz. 650) do postępowań w sprawach przedsiębiorców wszczętych na podsta wie przepisów dotychczasowych i niezakończonyc h przed dniem wejścia w życie ustawy Prawo przedsiębiorców , to jest przed dniem 30 kwietnia 2018 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W świetle przepisów dotychczasowych, na podstawie których wszczęte zostało niniejsze postępowanie, to jest zgodnie z ar t. 4 ust. 1 u staw y 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2016 r., poz. 1829 ze zm. ) p rzedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. 9 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Tadeusza Kościuszki 43 < 40 - 048 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl W niniejszym postępowaniu podmiot będący stroną post ępowania posiada status przedsiębiorcy, gdyż prowadzi działalność na podstawie wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej . Zachowania tego podmiotu podlegają zatem bez wątpienia kontroli dokonywanej na podstawie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Tym samym Prezes Urzędu stwierdził, że z akwestionowane zachowania są zatem zachowani em przedsiębiorc y i podlegają ocenie pod kątem ich zgodności z przepisami ustaw y o ochronie konkurencji i konsumentów. Bezprawność – sprzeczność z prawem lub naruszenie dobrych obyczajów Kolejną przesłanką, która musi być spełniona, aby było możliwe stwierdzenie naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność działania przedsiębiorcy rozumian a jako sprzeczność działania z powszechnie o bowiązującymi przepisami prawa lub sprzeczność z dobrymi obyczajami. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Art. 24 ust. 2 ww. ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie godzące w nie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami zachowanie przedsiębiorcy , w szczególności: naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji; proponowanie konsumentom nabycia usług finansowych, które nie odpowiadają potrzebom tych ko nsumentów ustalonym z uwzględnieniem dostępnych przedsiębiorcy informacji w zakresie cech tych konsumentów lub proponowanie nabycia tych usług w sposób nieadekwatny do ich charakteru. Zgodnie z art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów . Jako „sprzeczne z prawem” należy kwalifikować zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umową międzynarod ową mającą bezpośrednie zastosowanie w stosunkach wewnętrznych. Sprzeczne z prawem są czyny: zabronione i zagrożone sankcją karną, czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczeg o publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa. Art. 24 us t. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera również przykładowe wyliczenie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów , wśród których znajduje się w szczególności stosowani e przez przedsiębiorcę nieuczciwych praktyk rynkowych (art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). Pojęcie nieuczciwych praktyk rynkowych zostało zdefiniowane w ustaw ie z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym prakty kom rynkowym (Dz. U. z 201 7 r. poz. 2070 – zwanej dalej „ upnpr ” ) . Zgodnie z art. 4 ust. 1 upnpr, stosowana przez przedsiębiorcę praktyka rynkowa jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształ cić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Art. 4 ust. 2 upnpr stanowi z kolei, że za nieuczciwą praktykę rynkową uznaje się w szczególności praktykę rynkową wprow adzającą w błąd oraz agresywną praktykę rynkową, a także stosowanie sprzecznego z prawem kodeksu dobrych praktyk, a praktyki te nie podlegają ocenie w świetle przesłanek określonych w ust. 1 tego artykułu. Praktyki wprowadzające w błąd mogą polegać zarówno na działaniu (art. 5 upnpr ) , jak i zaniechaniu (art. 6 upnpr ). „Interpretując pojęcie praktyki wprowadzającej w błąd należy 10 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Tadeusza Kościuszki 43 < 40 - 048 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl stwierdzić, że jest to każda praktyka, która w jakikolwiek sposób, w tym również przez swoją formę, wywołuje skutek w postaci co na jmniej możliwości wprowadzenia w błąd „przeciętnego konsumenta”, do którego jest skierowana lub dociera, i która ze względu na swoją zwodniczą naturę może zniekształcić jego zachowanie rynkowe” 1 . Ustawa jednocześnie przewiduje definicję legalną pojęcia „decyzji dotyczącej umowy”, przez co należy rozumieć podejmowaną przez konsumenta decyzję, co do tego, czy, w jaki sposób i na jakich warunkach dokona zakupu, zapłaci za produkt w całości lub w części, zatrzyma produkt, rozporządzi nim lub wykona uprawnien ie umowne związane z produktem, bez względu na to, czy konsument postanowi dokonać określonej czynności, czy też powstrzymać się od jej dokonania (art. 2 pkt 7 upnpr). Zaznaczyć należy, że dokonanie oceny, czy dana praktyka ma charakter działania bądź zani echania wprowadzającego w błąd, wymaga odniesienia do adresata, którym jest przeciętny konsument. Jednocześnie ustawa definiując pojęcie przeciętnego konsumenta nakazuje przez nie rozumieć konsumenta, który jest dostatecznie dobrze poinformowany, uważny i ostrożny, przy czym oceny powyższych cech dokonuje się z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych, językowych i przynależności danego konsumenta do szczególnej grupy konsumentów, przez którą rozumie się dającą się jednoznacznie zidentyfikować grup ę konsumentów, szczególnie podatną na oddziaływanie praktyki rynkowej lub na produkt, którego praktyka rynkowa dotyczy, ze względu na szczególne cechy, takie jak wiek, niepełnosprawność fizyczna lub umysłowa (art. 2 pkt 8 upnpr) . Naruszenie zbiorowych inte resów konsumentów Kolejną przesłanką, jaką należy wziąć pod uwagę w niniejszej sprawie jest udowodnienie, iż kwestionowane zachowanie przedsiębiorc y narusza zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje pojęcia zbiorowych interesów konsumentów, stąd przy ustalaniu jego treści należy odwołać się do orzecznictwa sądowego. Pojęcie zbiorowych interesów konsumentów zostało szeroko omówione przez Sąd Naj wyższy w wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. (sygn. akt III SK 27/07). W uzasadnieniu Sąd Najwyższy podał, iż gramatyczna wykładnia tego pojęcia prowadzi do wniosku, że chodzi o zachowanie przedsiębiorcy, które godzi w interesy grupy osób stanowiących określ ony zbiór. Rezultaty tej wykładni modyfikuje zastrzeżenie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma interesów indywidualnych. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że przy konstruowaniu pojęcia „zbiorowego interesu konsumentów” nie można opierać się tylko i wyłącznie na tym, czy oceniana praktyka przedsiębiorcy skierowana jest do „nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów”. Wystarczające powinno być w jego ocenie ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowany ch konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów), wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów, za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Sąd Najwyższy orzekł też, że „praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest (...) takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potencjaln ie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencja lnym klientem przedsiębiorcy”. 1 por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 9 lutego 2011 r., sygn. akt VI ACa 694/10 11 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Tadeusza Kościuszki 43 < 40 - 048 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Spełnienie przesłanek bezprawności i narusz enia zbioro wych interesów konsumentów zostanie omówione poniżej osobno dla każdej z czterech kwesti onowanych praktyk. Ad I W przedmiotowym postępowaniu pierwszy postawiony Przedsiębiorc y zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , dotyczy stosowania mechanizmu automatycznego przedłużania umów o świadczenie usług telekomunikacyjnych zawartych na czas oznaczony na kolejny czas oznaczony, w sytuacji braku aktywnego działania ze strony konsumenta, co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową, o które j mowa w art. 4 ust. 1 upnpr oraz godzi w zbiorowe interesy konsumentów i wobec tego stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przedsiębiorca przewidywał automatyczne przedłużenie umowy na kolejny czas określo ny, co powodowało, iż w przypadku braku aktywnego działania ze strony konsument ów (jeśli konsumenci nie złożyli oświadczenia o przeciwnej treści) ich umowy obowiązywały przez kolejny czas określony, a w razie ewentualnej woli rozwiązania takiej umowy konsu ment był zobowiązany ponieść koszty zwrotu odpowiedniej części przyznanej ulgi . Zgodnie z art. 4 ust. 1 upnpr praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorców wobec konsumentów jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Opisana praktyka jest sprzeczn a z dobrymi obyczajami, gdyż nakłada na konsumenta dodat kowe obowiązki, uzależniając wygaśnięcie umowy od konieczności podjęcia przez niego dodatkowych działań , bez uwzględnienia jego woli co do sposobu przedłużania umowy . Takie postanowienia umowne przewidują jednocześnie, iż przy jakimkolwiek braku działań po stronie operatora i braku owych dodatkowych czynności zastrzeżonych dla konsumenta, umowa ulega przedłużeniu na dalszy czas oznaczony, wiążąc tego ostatniego dotychczasową ofertą. W razie chęci rozwiązania przez konsumenta umowy, choćby już w pierwszym mi esiącu po jej automatycznym przedłużeniu, będzie on zobowiązany do zwrotu odpowiedniej części przyznanej ulgi (o ile taka została udzielona), zgodnie z art. 57 ust. 6 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Praw a telekomunikacyjne go (Dz.U. z 2018 r. poz. 1954 – dal ej jako „Prawo telekomunikacyjne”) . Na podstawie tego przepisu w przypadku zawarcia umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych , w tym o zapewnienie przyłączenia do publicznej sieci telekomunikacyjnej , związanego z ulgą przyznaną abonentowi, wysokość ros zczenia z tytułu jednostronnego rozwiązania umowy przez abonenta lub przez dostawcę usług z winy abonenta przed upływem terminu, na jaki umowa została zawarta, nie może przekroczyć wartości ulgi przyznanej abonentowi pomniejszonej o proporcjonalną jej wart ość za okres od dnia zawarcia umowy do dnia jej rozwiązania. Należy zaznaczyć, że umowa na czas oznaczony nie musi bezwzględnie ulegać rozwiązaniu z końcem okresu na jaki została zawarta. Dopuszczalne jest automatyczne jej przedłużenie w umowę na czas nieoznaczony , na podstawie stosownych postanowień umowy, jeżeli konsume nt nie złoży przeciwnego oświadczenia, pod warunkiem jednak skutecznego przekazania konsumentowi informacji o automatycznym przedłużeniu umowy na czas nieoznaczony nie tylko przy zawieraniu umowy, lecz także w okresie poprzedzającym termin na złożenie ww. oświadczenia. Praktyka taka n ie jest uznawana za niedozwoloną , ponieważ rozwiązanie umowy zawartej na czas nieoznaczony nie pociąga za sobą konsekwencji 12 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Tadeusza Kościuszki 43 < 40 - 048 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl finansowych dla konsumenta - obowiązku zwrotu ulgi przyznanej przy zawieraniu umowy zgodnie z art. 57 u st. 6 Praw a telekomunikacyjne go. M echanizm automatycznego przedłużania umowy wykorzystuje silniejszą pozycję operatora i wprowadza nierówność stron umowy w zakresie ich praw i obowiązków, związanych z brakiem wygaśnięcia umowy, faworyzując przedsiębiorcę bez uzasadnionej przyczyny, stwarzając przy tym dla konsumenta określone niedogodności (konieczność złożenia dodatkowego oświadczenia w określonym terminie), mogące rodzić na przyszłoś ć niekorzystne dla niego skutki : dalsze związanie umową przy niezmienion ej cenie usługi – o ile konsument sam nie wyraził woli takiego sposobu przedłużania umowy . Obarczanie konsumenta konsekwencjami pilnowania terminów i wymuszanie na nim czynnego zachowania w celu przeciwdziałania automatyzmowi przedłużenia umowy na taki sa m czas oznaczony, jest sprzeczne z dobrymi obyczajami. Stosowanie powyższ ej p raktyki zniekształca zachowania konsumentów, którzy – po automatycznym przedłużeniu się umowy na czas określony – mogą nie rezygnować z kontynuowania umowy, obawiając się konieczn ości poniesienia konsekwencji finansowych, określon ych w powołan ym art. 57 ust. 6 Prawa telekomunikacyjnego. Konieczność zwrotu ulgi za kolejny czas określony trwania umowy wpływa na ich decyzję odnośnie rezygnacji lub kontynuowania umowy z Przedsiębiorcą. Konsument może - często po upływie kilku lat od zawarcia umowy - nie pamiętać, jaki model przedłużenia umow y przyjęty został przez przedsiębiorcę, z którym zawar ł umowę. Na rynku usług telekomunikacyjnych powszechną praktyką, w sytuacji niezłożenia przez konsumenta oświadczenia o braku woli kontynuowaniu umowy, jest automatyczne przedłużenie umowy na czas nieoz naczony. Konsument, mając świadomość istnienia takiej praktyki, może nie złożyć żadnego oświadczenia woli (o rezygnacji z kontynuowania umowy bądź o zgodzie na przedłużenie umowy na czas nieoznaczony), będąc w uzasadnionym przekonan iu , że może zrobić to w każdym momencie po upływie terminu, na jaki umowa pierwotna została zawarta, bez ponoszenia finansowych konsekwencji wykraczających poza konieczność uiszczania opłaty abonamentowej w okresie wypowiedzenia umowy. Konsekwencją ww. niedopatrzenia będzie dla k onsumenta bądź obowiązek ponoszenia przez niego opłat abonamentowych przez kolejny okres trwania umowy , bądź obowiązek zwrotu udzielonej ulgi, zgodnie z powołanym art. 57 ust. 6 P rawa t elekomunikacyjnego. W niniejszej sprawie dobre obyczaje nale ż y ocenić j ako prawo do posiadania realnej możliwości zakończenia istnienia łączącego strony stosunku prawnego bez konieczności wykonywania dodatkowych obowiązków nałożonych jednostronnie przez przedsiębiorcę będącego silniejszą stroną stosunku prawnego, których treś ć na etapie zawierania umowy nie mogła być kwestionowana przez konsumenta, czyli słabszą stronę stosunku prawnego . Wymieniony dobry obyczaj nakaz uje umożliwienie konsumentowi dokonanie świadomego wyboru co do sposobu przedłużania umowy zawartej na czas ozn aczony, lub jej nieprzedłużania, a także udzielenie mu pełnych informacji dotyczących wszystkich dostępnych opcji i ich konsekwencji. Tak określony dobry obyczaj w pełni wpisuje się w wymogi staranności zawodowej – profesjonalizmu i dobrej wiary przedsiębi orcy w toku podejmowania działalności zawodowej 2 . Dla dokona nia oceny, czy działania Przedsiębiorcy w istotny sposób zniekształcają lub mogą zniekształcać zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej z awierania lub po jej zawarciu, konieczne jest ustalenie w przedmiotowej sprawie modelu przeciętnego konsumenta . W odniesieniu bowiem do 2 Wyrok SOKiK z dnia 15.01.2019 r. sygn. akt XVII Ama 19/17. 13 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Tadeusza Kościuszki 43 < 40 - 048 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl przeciętnego konsumenta dokonywana jest ocena zniekształcenia jego zachowania rynkowego przez praktykę rynkową przedsiębiorcy. Definicja przeciętnego konsumenta z awarta jest w cytowanym wyżej art. 2 pkt 8 upnpr . Należy podkreślić, że wskazanie na takie ce chy jak dostateczne poinformowanie, uwaga i ostrożność, określa pewien zespół cech mentalnych konsumenta (jego przeciętność) znajdujących wyraz w tym, że z jednej strony możemy wymagać od niego pewnego stopnia wiedzy i orientacji w rzeczywistości, a z drug iej – nie możemy uznać, że jego wiedza jest kompletna i profesjonalna i że konsument nie ma prawa pewnych rzeczy nie wiedzieć. Przeciętny konsument nie posiada bowiem wiedzy specjalistycznej w danej dziedzinie. Rozumie kierowane do niego informacje i potra fi je wykorzystać do podjęcia świadomej decyzji dotyczącej produktu. Nie jest naiwny, ale nie potrafi też ocenić sytuacji tak jak profesjonalista. Przeciętnego konsumenta należy rozumieć jako dostatecznie dobrze (przeciętnie) rozważnego i zorientowanego, m ającego prawo do uzyskiwania od przedsiębiorcy rzetelnych informacji dotyczących np. stosunku zobowiązaniowego (umowy) łączącego go z przedsiębiorcą, przekazywanych w sposób niewprowadzający w błąd. Wskazanie na cechy takie jak dostateczne poinformowanie, uwaga oraz ostrożność określa pewien zespół cech konsumenta (jego „przeciętność”), polegającą na tym, że z jednej strony można wymagać od niego pewnego stopnia wiedzy i orientacji w rzeczywistości, lecz z drugiej strony nie można uznać, że jego wiedza jest kompletna i profesjonalna. W niniejszym przypadku Prezes Urzędu za przeciętnego konsumenta przyjmuje osobę zainteresowaną korzystaniem z usługi dostępu do Internetu , która jest dostatecznie dobrze poinformowana, uważna i ostrożna przy zawieraniu takich um ów , przy uwzględnieniu czynników społecznych, kulturowych i językowych charakterystycznych dla polskiego konsumenta. Oferta Przedsiębiorcy nie była kierowan a do określonej, dającej się wyodrębnić grupy konsumentów, uznać należy więc , że była on a skierowan a do nieograniczonego kręgu odbiorców , zamieszkujących na obszarze, na którym Przedsiębiorca oferuje swoje usługi . Grupę kontrahentów Przedsiębiorcy tworzą osoby zainteresowane korzystaniem z usług telekomunikacyjnych, znajdujące się na terenie miejscowości , w których Przedsiębiorca świadczy swoje usługi . Chęć posiadania dostępu do powszechnej obecnie usługi Internetu nie stanowi przesłanki wyodrębnienia ograniczonej grupy odbiorców, mogącej wykazywać szczególne cechy . Brak jest podstaw do wyróżniania - w świ etle kwestionowanej praktyki - szczególnej grupy konsumentów, których działanie Przedsiębiorcy może dotyczyć. Zniekształcenie zachowania rynkowego przeciętnego konsumenta polega na podjęciu lub możliwości podjęcia określonej decyzji dotyczącej umowy, któr ej - wobec innego (uczciwego) zachowania (praktyki rynkowej) przedsiębiorcy - konsument mógłby nie podjąć lub mógłby podjąć decyzję odmienną. Przedmiotowa praktyka Przedsiębiorcy może istotnie zniekształcać zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta po zaw arciu umowy poprzez obciążenie go obowiązkiem podejmowania działań mających na celu niedopuszczenie do automatycznego przedłużenia umowy zawartej na czas oznaczony o kolejny czas oznaczony. W niniejszej sprawie zachowanie Przedsiębiorcy niewątpliwie godzi w zbiorowe interesy konsumentów . Na praktyki Przedsiębiorcy mógł być narażony każdy konsument – potencjalny abonent Przedsiębiorcy . Bezprawne działanie nie dotyczyło zatem interesów poszczególnych osób, lecz naruszenia uprawnień szerokiego kręgu konsumentów, których sytuacja była identyczna i wspólna dla całej grupy konsumentów , korzystających z oferty Przedsiębiorcy . 14 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Tadeusza Kościuszki 43 < 40 - 048 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Przedsiębiorca zastosował korzystny dla niego mechanizm automatycznego przedłużenia umów na kolejny czas oznaczony , nie uwzględniając woli kons umenta co do sposobu przedłużania umowy . Naruszone zostały przede wszystkim interesy ekonomiczne , gdyż konsumenci, którzy nie podjęli aktywnego działania w celu uniknięcia takiego automatycznego przedłużenia umowy, w razie późniejszego jej wypowiedzenia w czasie trwania kolejnej umowy na czas określony, będą zobowiązani ponieść koszty związane z rozliczeniem przyznanej ulgi. Może to prowadzić do podjęcia przez konsumentów decyzji o nierozwiązywaniu takiej umowy, nawet jeśli mogliby skorzystać z korzystniejs zej cenowo oferty innego dostawcy Internetu. Ponadto, naruszone zostały interesy pozaekonomiczne , gdyż to konsument został zobowiązany do pamięta nia o upływie (nawet 3 - letni ch ) terminów zakończenia umowy oraz pilnowa nia , a by złożone w odpowiednim czasie o świadczenie doprowadziło do rozwiązania umowy, która będąc ze swej istoty umow ą terminow ą , powinna rozwiązać si ę w czasie oznaczonym lub przekształcić si ę w umow ę na czas nieokreślony, co zapewniłoby ciągłość świadczenia usługi , przy czym nie obciążałoby konsumenta kosztami w razie wypowiedzenia takiej umowy. To przedsiębiorca powinien wykazać się inicjatywą, jeśli chce aby umowa była kontynuowana na dotychczasowych warunkach. Z uwagi na długi okres obowiązywania umowy i szeroki dostęp do różnych ofert na rynku w interesie konsumenta jest to, aby nie był on stawiany w sytuacji przymusowej przed zawarciem umowy (co do sposobu zakończenia stosunku umownego) i musiał w celu niedopuszczenia do jej automatycznego przedłużenia podejmować dodatkową aktywność. W in teresie konsumenta jest, aby mógł w sposób nieskrępowany wybrać ofertę dla siebie najkorzystniejszą spośród tych, które są na rynku, włącznie z możliwością przedłużenia umowy u dotychczasowego operatora nie będąc związanym umową, która uległa automatycznem u przedłużeniu w taki sposób jak przyjął to powód w umowach zawieranych z konsumentami 3 . W tym miejscu należy odnieść się do stanowiska Przedsiębiorcy , iż automatyzm przedłużania umów na kolejny czas określony nie stanowi nieuczciwej praktyki rynkowej . S ko rzystanie z możliwości przedłużenia umowy na kolejny czas określony , z zachowaniem tych samych promocyjnych warunk ów , dokonuje się w zamian za zrzeczenie się równie istotnego co niższa cena usługi prawa do swobodnego wypowiedzenia umowy przez kolejny czas określony . Z tego względu powinno być uprawnieniem świadomie wybieranym przez konsumenta, a nie obowiązkową „opcją”, która – gdy konsument nie chce z niej skorzystać – musi być przez niego odrzucona , co wymaga podjęcia przez konsumenta działań . Szacunek do konsumenta wymaga, by traktować go jako osobę rozsądna i racjonalną, która sama potrafi ocenić, j akie rozwiązanie dopuszczane przez przedsiębiorcę jest dla niego w danej sytuacji najkorzystniejsze , ze względu na indywidualne potrzeby i motywy działania . Przedsiębiorca dokonał zmiany wzorca umowy , dzięki czemu w nowo zawieranych z konsumentami umowach nie występuje już mechanizm automatycznego przedłużania umów na kolejny czas określony w sytuacji braku aktywnego działania konsumenta . W przypadku konsument ów , posiadających umowy zawarte na podstawie zmienionego wzorca, automatyczne przedłużenie umowy na kolejny czas oznaczony będzie skutki em działania konsumenta podjętego na etapie przedkontraktowym i polegającego na wyborze sposobu przedłużenia umowy spośr ód 2 dostępnych (przedłużenie na czas oznaczony lub na czas nieoznaczony). N ie zostały jednak aneksowane umowy zawarte z konsumentami przed zmianą wzorca , wobec czego umowy z konsumentami nadal przedłużają się automatycznie, na kolejny czas 3 Wyrok SOKiK z dnia 15.01.2019 r. sygn. akt XVII Ama 19/17. 15 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Tadeusza Kościuszki 43 < 40 - 048 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl określony, w sposób opisany w punkcie I. 1 sentencji niniejszej decyzji , a Przedsiębiorca jedynie planuje w przyszłości zawarcie umów z użyciem nowych wzorców, nie wskaz ując terminu tej zmiany. Wobec tego Prezes Urzędu nakaza ł zaniechanie stosowania tej praktyki. Jedn ocześnie zachowania Przedsiębiorcy w dalszym ciągu nie można ocenić jako prawidłowe go , gd yż nie umożliwia on konsumentom, na etapie przedkontraktowym, dokonania wyboru zakończenia umowy w uzgodnionym terminie oznaczonym, co pozostaje jednak poza ramami niniejszego postępowania administracyjnego. N a podstawie art. 2 6 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stos owania, jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24. Wobec tego orzeczono jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Ad I I. 1 W przedmiotowym postępowaniu drugi postawiony Przedsiębiorc y zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe inter esy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dotyczy i nformowani a konsumentów, zawierających umowę poza lokalem przedsiębiorstwa bądź na odległość, o przysługującym im prawie odstąpienia od umowy bez podan ia przyczyn, poprzez pisemne oświadczenie wysłane do przedsiębiorcy, w terminie 10 dni od dnia zawarcia umowy, co jest niezgodne z art. 27 ustawy o prawach konsumenta oraz godzi w zbiorowe interesy konsumentów i wobec stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Przedsiębiorca podawał informację niezgodną z przepisami ustawy o pr awach konsumenta . Na podstawie art. 27 tej ustawy konsument, który zawarł umowę na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa, może w terminie 14 dni odstąpić od niej bez podawania przyczyny i bez ponoszenia kosztów, z wyjątkiem kosztów określonych w art. 33, art. 34 ust. 2 i art. 35 upk. Zgodnie z art. 7 upk konsument nie może zrzec się praw przyznanych mu w ustawie. Postanowienia umów mniej korzystne dla konsumenta niż postanowienia ustawy są nieważne, a w ich miejsce stosuje się przepisy ustawy. Jak wy nika z powyższego, termin na odstąpienie przez konsumenta od umowy zawartej na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa wynosi 14 dni i nie może on zostać skrócony na podstawie postanowienia umownego. Prawo konsumenta do odstąpienia od umowy zawartej po za lokalem przedsiębiorstwa jest zasadniczym elementem systemu ochrony konsumenta przewidzianego w upk oraz dyrektywie 2011/83/UE 4 . Praktyka powoduje ograniczenie prawa konsumenta do odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległ ość. Zachowanie Przedsiębiorcy godzi w zbiorowe interesy konsumentów . Praktyka narusza interes każdego konsumenta, który w taki sposób zawarł umowę z Przedsiębiorcą i nie odstąpił od umowy, z powodu błędnego określenia odpowiedniego terminu, co niewątpliwie może wpływać na jego interesy ekonomiczne, w razie np. pozyskania (w okresie rzeczywistej możliwości skorzystania z prawa do odstąpienia) korzystni ejszej oferty innego usługodawcy bądź woli rezygnacji z usługi z innego powodu . Należy zauważyć, że w celu umożliwienia konsumentowi podjęcia racjonalnej decyzji w sytuacji nabycia usługi na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa 4 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011 /83/UE z dnia 25 października 2011 r. w sprawie Praw Konsumentów, Zmieniająca Dyrektywę Rady 93/13/EWG i Dyrektywę 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz Uchylająca Dyrektywę Rady 85/577/EWG i Dyrektywę 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dn ia 25 października 2011 r. (Dz.Urz.UE.L Nr 304, str. 64). 16 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Tadeusza Kościuszki 43 < 40 - 048 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl ustawo dawca przewidzi ał rozwiązanie, które daje konsumentowi czas na zastanowienie . Czas ten nie może być skracany poprzez umowę. Ograniczenie czasu do namysłu narusza interesy konsumentów, nie mogących skorzystać z uprawnienia, przysługującego wprost z przepisów prawa. Przeds iębiorca od listopada 2015 roku informuje konsumentów , zawierający ch umowę poza lokalem przedsiębiorstwa, o 14 - dniowym terminie prawa do odstąpienia od takiej umowy , wobec czego stwierdz ono zaniechanie stosowania praktyki z dniem 1 listopada 201 5 r. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów n ie wydaje się decyzji, o której mowa w art. 26, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W takim przypadku Prezes Urzędu wydaje decyzję o uzn aniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Zgodnie z art. 27 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ciężar udowodnienia okoliczności, o których mowa w ust. 1, spoczywa na przedsiębiorcy. Wobec tego orzeczono jak w punkcie I I. 1 sentencji niniejszej decyzji. Ad I I. 2 W przedmiotowym postępowaniu trzeci postawiony Przedsiębiorc y zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dotyczy przewidywania w „Regulaminie Promocji ‘Internet dla każdego’” skierowanym „do nowych klientów” możliwości zawarcia umów o dostarczanie Internetu na okres 36 miesięcy, co jest niezgodne z art. 56 ust . 4a Prawa telekomunikacyjnego oraz godzi w zbiorowe interesy konsumentów i wobec tego stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Na podstawie powołanego przepisu Prawa telekomunikacyjnego w przypadku konsumenta początkowy okres obowiązywania umowy określony w umowie, o której mowa w ust. 1, zawieranej z danym dostawcą usług na czas określony nie może być dłuższy niż 24 miesiące , a zgodnie z art. 56 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego świadczeni e usług telekomunikacyjnych odbywa się na podstawie umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych . Wobec tego nowy klient Przedsiębiorcy, będący konsumentem, może zawrzeć pierwszą umowę na maksymalny czas określony wynoszący 24 miesiące. Nie jest możliwe z awarcie umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych, gdy jest to pierwsza umowa, na okres dłuższy niż 24 miesiące, nawet w sytuacji, gdy godzi się, a nawet wnioskuje o to konsument 5 . Tymczasem Przedsiębiorca umożliwiał konsumentom zawarcie pierwszej umow y na okres 36 miesięcy, a więc dłuższy niż maksymalnie dopuszczalne 24 miesiące. Zachowanie Przedsiębiorcy godzi w zbiorowe interesy konsumentów , na jego praktyki mógł być narażony każdy konsument – potencjalny abonent Przedsiębiorcy . Praktyka narusza intere s każdego konsumenta, który swoją pierwszą umowę z Przedsiębiorcą zawarł na okres 36 miesięcy, gdyż przy uwzględnieniu wynikającego z postępu technicznego polepszania się warunków świadczenia umów o dostęp do Internetu (lepsza prędkość, niższe ceny) zastos owanie takiego okresu trwania umowy powoduje brak możliwości ewentualnego zawarcia umowy na korzystniejszych warunkach. Praktyka przedsiębiorcy, polegająca na oferowaniu nowym klientom - konsumentom umów na okres dłuższy o rok niż maksymalny możliwy czas trwania takiej umowy, wynikający z przepisów prawa, może powodować, że konsumenci będą związani umową przez okres 5 Maciej Rogalski „ Umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych na czas określony (art. 56 ust. 4a Prawa telekomunikacyjnego) ”, Ius Novum 2013/3, str. 148. 17 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Tadeusza Kościuszki 43 < 40 - 048 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl dłuższy niż powinni i nie będą mogli w czasie trwania trzeciego roku umowy skorzystać z innej, korzystniejszej oferty tego samego bądź innego przedsiębiorcy. Uwzględniając postęp technologiczny i zmieniające się na korzyść konsumentów warunki świadczenia usługi dostępu do Internetu, powyższa praktyka godzi w ekonomiczne interesy konsumentó w , którzy mogą być związani umową na warunkach gorszych niż możliwe do uzyskania po upływie ponad 2 lat od zawarcia umowy . Przedsiębiorca z dniem 11.04.2017 r. w prowadz ił zmianę do „Regulamin u Promocji ‘Internet dla każdego’” , polegającą na usunięciu z nie go wariantu umowy, zawieranej na czas określony wynoszący 36 miesięcy , wobec czego stwierdz ono zaniechanie stosowania praktyki z tym dniem . Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochr onie konkurencji i konsumentów n ie wydaje się decyzji, o której mowa w art. 26, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W takim przypadku Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Wobec tego or zeczono jak w punkcie I I. 2 sentencji niniejszej decyzji. Ad I I. 3 W przedmiotowym postępowaniu czwarty postawiony Przedsiębiorc y zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dotyczy b raku wyraźnego odesłania w umowach o świadczenie usług telekomunikacyjnych z ulgą przyznaną abon entowi, do regulaminów promocji dotyczących opłat należnych w momencie rozwiązania umowy, pomimo możliwości zawarcia takich informacji o opłatach w regulaminie jedynie na podstawie zawarcia w umowie wyraźnego odesłania do regulaminu, co jest niezgodne z ar t. 56 ust. 5 w zw. z art. 56 ust. 3 pkt 21 Prawa telekomunikacyjnego oraz godzi w zbiorowe interesy konsumentów i wobec tego stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przedmiotem tego zarzutu jest brak zamiesz czenia w umowach o świadczenie usług telekomunikacyjnych, zawieranych z konsumentami, wyraźnego odesłania do regulaminów promocji, w których zawarto informacje dotycząc e opłat należnych w momencie rozwiązania umowy . Przedsiębiorca we wzorcu „Umowy o świadczenie usługi Sigma - Internet” nie zamieścił informacji o wysokości roszczenia z tytułu jednostronnego rozwiązania umowy przez abonenta lub przez dostawcę usług z winy abonenta przed upływem terminu, na jaki umowa zost ała zawarta. Zgodnie z art. 56 ust. 3 pkt 21 Prawa telekomunikacyjnego umowa o świadczenie publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych , wymagająca formy pisemnej lub elektronicznej, powinna, z zastrzeżeniem ust. 5, w jasnej, zrozumiałej i łatwo dostępn ej formie określać w szczególności: wszelkie opłaty należne w momencie rozwiązania umowy, w tym warunki zwrotu telekomunikacyjnych urządzeń końcowych ze wskazaniem, na czyj koszt zwrot ma nastąpić. Zgodnie z art. 56 ust. 5 Prawa telekomunikacyjnego dane, o których mowa w ust. 3 pkt 6 - 8 i 10 - 21, na podstawie wyraźnego postanowienia umowy, mogą być zawarte w regulaminie świadczenia publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych . Przedsiębiorca we wzorcu „Umowy o świadczenie usługi Sigma - Internet” zamieścił o gólne odesłanie do załączników do tej umowy, zgodnie z którym „W sprawach nieuregulowanych w Umowie zastosowanie mają postanowienia Regulaminu, Cennika lub regulaminów promocji lub ofert czasowych” (§ 6 ust. 1). Na podstawie § 6 ust. 2 wzorca umowy „Regula min określa w szczególności: zakres świadczonych usług, ze wskazaniem elementów składających się na opłatę abonamentową, zakres obsługi serwisowej, sposób i termin odstąpienia od Umowy, sposób i termin rozwiązania Umowy, zakres 18 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Tadeusza Kościuszki 43 < 40 - 048 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl odpowiedzialności z tytułu n iewykonania lub nienależytego wykonania Umowy, wysokość odszkodowania oraz zasady i termin jego wypłaty, zasady, tryb i terminy składania i rozpatrywania reklamacji, informacje o polubownych sposobach rozwiązywania sporów”. Jak z tego wynika, wzorzec umowy nie zawiera wyraźnego postanowienia o zawarciu w regulaminie świadczenia usług danych o wysokości roszczenia z tytułu jednostronnego rozwiązania umowy przez abonenta lub przez dostawcę usług z winy abonenta przed upływem terminu, na jaki umowa została zaw arta. Informacja o wysokości roszczenia z tytułu jednostronnego rozwiązania umowy przez abonenta lub przez dostawcę usług z winy abonenta przed upływem terminu, na jaki umowa została zawarta, została zamieszczona przez Przedsiębiorcę w treści regulaminów p romocji: pkt 10 - 12 Regulaminu Promocji „Internet dla każdego” oraz pkt 10 - 11 Regulaminu Promocji „Internet za 0zł dla wszystkich”, Regulaminu Promocji „Internet za 0zł” i Regulaminu Promocji „Internet za 0zł dla lojalnych”. Tym samym Przedsiębiorca nie spe łnił wymogu określenia w umowie wszelkich opłat należnych w momencie rozwiązania umowy, zamieszczając wyłącznie w ww. regulaminach promocji postanowienia o wysokości roszczenia z tytułu jednostronnego rozwiązania umowy przez abonenta lub przez dostawcę usł ug z winy abonenta przed upływem terminu, na jaki umowa została zawarta. Zamieszczenie w umowie generalnej klauzuli odsyłającej, która nie wskazuje, do jakich nieuregulowanych w umowie informacji odsyła i jakim dokumencie te informacje zostały zamieszczone , nie może zostać uznane za czyniące zadość wymogowi określonemu w art. 56 ust. 5 Prawa telekomunikacyjnego, aby takie postanowienie umowy było „wyraźne”. Z powołanych przepisów Prawa telekomunikacyjnego wynika, że określone informacje należy zamieścić w u mowie, a jedynie wyraźne postanowienie umowy pozwala na zamieszczenie określonych informacji w regulaminie świadczenia usług telekomunikacyjnych. Celem ustawodawcy było zapewnie nie jak najłatwiejszego dostępu do informacji, w tym tak istotnych jak konsekwe ncje finansowe wcześniejszego rozwiązania umowy przez konsumenta. Zachowanie Przedsiębiorcy godzi w zbiorowe interesy konsumentów , na jego praktyki mó gł być narażony każdy konsument, korzystający z oferty promocyjnej . Brak właściwego udostępnienia konsumentom informacji wymaganych przez prawo narusza bezpośrednio prawo konsumentów do uczestniczenia w przejrzystych i niezakłóconych warunkach rynkowych. Utrudnienie dostępu do ważnych informacji o opłatach , które może poni eść konsument, utrudnia mu podjęcie decyzji odnośnie wypowiedzenia umowy, a w razie jego dokonania, prowadzi do obciążenia konsumenta opłatami, o których nie został prawidłowo poinformowany. Praktyka przedsiębiorcy pozbawia lub utrudnia konsumentom dostęp do bardzo ważnych dla nich informacji. Konsumenci nie dysponując informacjami o konsekwencjach finansowych rozwiązania umowy, mogą podejmować niekorzystne dla nich decyzje dotyczące umowy, przez co powyższa praktyka godzi w zbiorowe interesy konsumentów. P rzedsiębiorca wprowadził z dniem 11.04.2017 r. nowy wzór umowy, zawierający dodane postanowienie o treści „ W przypadku rozwiązania Umowy przez Abonenta przed jej zakończeniem, lub rozwiązaniu umowy przez SS z winy Abonenta, zostanie naliczona kara umowna z wiązana z przyznaną Abonentowi ulgą. Wysokość ulgi/kary umownej, oraz zasady jej naliczania są szczegółowo opisane w regulaminie promocji „Internet dla każdego” . ” W obec t ego stwierdz ono zaniechanie stosowania praktyki z tym dniem . Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie wydaje się decyzji, o której mowa w art. 26, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W takim przypadku Prezes Urzędu wydaje decyzję o uzn aniu 19 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Tadeusza Kościuszki 43 < 40 - 048 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Wobec tego orzeczono jak w punkcie I I. 3 sentencji niniejszej decyzji. Ad II I Stosownie do art. 26 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może określić w decyzji uznającej praktykę za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania, środki usunięcia trwających skutków nar uszenia zbiorowych interesów konsumentów w celu zapewnienia wykonania zawartego w niej nakazu. Na podstawie art. 27 ust. 4 powyższy przepis stosuje się odpowiednio do decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą z aniechanie jej stosowania. W związku z powyższym Prezes Urzędu postanowił zobowiązać Przedsiębiorcę do zastosowania środków usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, polegających na : 1. w przypadku praktyki, o której mowa w punkcie I ppkt 1 sentencji niniejszej decyzji: a) umożliwieniu bezkosztowego wypowiedzenia umowy konsumentom, których umowy zostały automatycznie przedłużone na kolejny czas określony, b) zwrotu kwot , uiszczonych przez konsumentów z tytułu zwrotu przyznanej ulg i w rozumieniu art. 57 ust. 6 Praw a telekomunikacyjne go , po rozwiązani u umowy przez Przedsiębiorcę z winy abonenta lub jej rozwiązani u przez abonenta przed upływem okresu, na jaki umowa została automatyczn i e przedłu żona n a kolejny czas oznaczony , po zgłosz eniu przez konsumentów stosownego żądania względem Spółki , c) zaniechani u dochodzenia roszczenia z tytułu zwrotu przyznanej ulgi w rozumieniu art. 57 ust. 6 Praw a telekomunikacyjne go , po rozwiązani u umowy przez Przedsiębiorcę z winy abonenta lub jej rozwiązani u przez abonenta przed upływem okresu, na jaki umowa została automatyczn i e przedłu żona n a kolejny czas oznaczony , od konsumentów, którzy tego obowiązku nie wykonali - i poinformowani u ww. kon sumentów o – odpowiednio - przysługujących im uprawnien iach , poprzez skierowanie do konsumentów listem poleconym informacji o przysługujących uprawnieniach oraz czynnościach, jakie mus zą podjąć w celu realizacji tych uprawnień albo o zaniechaniu dochodzenia wobec ww. konsumentów przedmiotowego roszczenia . Przesłanie ww. informacji nastąpi w terminie sześciu miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji . W przypadk ach , o których mowa wyżej w podpunktach a) - b), konsumenci będą mogli wystąpić do przedsiębiorcy z żądaniem, odpowiednio bezkosztowego wypowiedzenia umowy lub zwrotu, w ciągu trzech miesięcy od dnia otrzymania ww. informacji, a w razie zgłoszenia żądania zwrotu przedsiębiorca dokona zwrotu w terminie jednego miesiąca od dnia otrzymania od konsumenta żądania zwrotu. 2. przesłani u wszystkim ko nsumentom, będącym stronami umów które są nadal wykonywane i dotyczą ich praktyki, opisane w punk tach I i II sentencji niniejszej decyzji , listem poleconym, propozycji zawarcia aneksów do umów lub nowych umów, modyfikujących postanowienia tych umów, w zakresie praktyk opisan ych w punk tach I i II sentencji niniejszej decyzji , wskazując, że aneksowanie lub zawarcie nowych umów następuje w wykonaniu decyzji Pre zesa Urzędu . Jeżeli aneksy lub nowe umowy zawierałyby także zmiany nie wynikające z wydania niniejszej decyzji, przesyłana 20 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Tadeusza Kościuszki 43 < 40 - 048 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl konsumentom pisemna propozycja zawarcia aneksów do umów lub nowych umów powinna wyraźnie wskazywać, które zmiany wynikają z wydania n iniejszej decyzji Prezesa Urzędu. Przesłanie ww. pisemnej propozycji nastąpi w terminie sześciu miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji . Określając powyższ e termin y Prezes Urzędu wziął pod uwagę czasochłonność procesu wymiany (aneksowania) obowiązujących umów o świadczenie usług telekomunikacyjnych, związaną z koniecznością wyjaśniania konsumentom przyczyn zmiany umowy, a także konieczność poniesienia wysiłku organizacyjnego i zaangażowania pracowników 6 . Tak określon e termin y nie powinn y spo wodować zbyt dużego wysiłku organizacyjnego dla Przedsiębiorcy ani wpłynąć negatywnie na jego funkcjonowanie. Celem określenia środków usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów jest doprowadzenie do stanu, w którym wszystkie zawarte przez Przedsiębiorcę z konsumentami umowy nie będą zawierać kwestionowanych postanowie ń ani nie będą przewidywać automatycznego przedłużania umów na kolejny czas określony, o którym mowa w punkcie I sentencji niniejszej decyzji . Spełnienie nakazu pozwoli na pełne wyeliminowanie nieprawidłowości, a przez to doprowadzi do zrównania sytuacji prawnej konsumentów, którzy obecnie są związani umowami o dostarczanie Internetu z tymi, którzy w przyszłości podpiszą takie umowy. Wobec powy ższego orzeka się jak w punkcie II I sentencji niniejszej decyzji. Ad I V Stosownie do art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ww. ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania . Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W punk tach I i II sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu w wynik u przeprowadzonego przeciwko Przedsiębiorc y postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów stwierdził naruszenie przez ww. przedsiębiorcę art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 oraz art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Spełniona została zatem przesłanka wynikająca z art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pozwalająca na obciążenie Przedsiębiorc y kosztami przeprowadzonego postępowania, którymi są dla Prezesa Urzędu wydatki w łącznej kwocie 77 zł związane z prowadzoną w toku tego postępowania korespondencją. W związku z tym postanowiono obciążyć Szczepan a Grycko prowadzące go działalność pod firmą Sigma - Solution Szczepan Grycko w Katowicach kosztami przeprowadzo nego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów i zobowiązać ww. przedsiębiorcę do zwrotu na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwoty 77 zł (słownie: siedemdziesięciu siedmiu złotych), w terminie 14 dni o d daty uprawom ocnienia się niniejszej decyzji. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie I V sentencji niniejszej decyzji. Koszty niniejszego postępowania, na podstawie art. 264 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, w związku z art. 83 i art. 80 ustaw y o ochronie konkurencji i konsumentów, przedsiębiorca obowiązany jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 6 Por. wyrok SOKiK z dn ia 27.06.2007 r., sygn. akt XVII AmA 108/06. 21 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Tadeusza Kościuszki 43 < 40 - 048 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 51101010100078782231000000 w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Pouczenie Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz na podstawie art. 479 28 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach (40 - 048 Katowice, ul. Kościuszki 43). W przypadku je dnak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie I V niniejszej decyzji, stosownie do treści art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 32 § 1 i 2 Kodeksu postępowania cywilnego i art. 264 § 2 Ko deksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, należy wnieść zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsume ntów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach , w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji . Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 9 w związku z art. 32 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 201 9 r. poz. 785 ), odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów podlega opłacie stałej w kwocie 1000 zł , a zażalenie na postanowienie Prezesa Urzędu - w kwocie 500 zł . Zgodnie z art. 102 ust. 1 i ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych zwolnienia od kosztów sądowych może się domagać osoba fizyczna, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Do w niosku o zwolnienie od kosztów sądowych powinno być dołączone oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów. Oświadczenie sporządza się według ustalonego wzoru. Jeżeli oświadczenie nie zostało złożone albo nie zawiera wszystkich wymaganych danych, stosuje się art. 130 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego . Zgodnie z art. 105 ust. 1 i ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych należy zgłosić na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Osoba fizyczna, która nie ma miejsca zamieszkania w siedzibie tego sądu, może złoż yć wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych w sądzie rejonowym właściwym ze względu na miejsce swego zamieszkania. Sąd przesyła niezwłocznie ten wniosek właściwemu sądowi. Stosownie do treści art. 117 § 1, § 2i § 4 Kodeksu postępowania cywilneg o strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub części, może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Osoba fizyczna, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego strona zgłasza wraz z wniosk iem o zwolnienie od kosztów sądowych lub osobno, na piśmie lub ustnie do protokołu, w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Osoba fizyczna, która nie ma miejsca zamieszkania w siedzibie tego sądu, może złożyć wniosek o ustanowienie ad wokata lub radcy 22 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Katowicach ul. Tadeusza Kościuszki 43 < 40 - 048 Katowice tel. 32 256 46 96 < faks 32 256 37 64 katowice@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl prawnego w sądzie rejonowym właściwym ze względu na miejsce swego zamieszkania, który niezwłocznie przesyła ten wniosek sądowi właściwemu. Dyrektor Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Maciej Fragsztajn