RKT-6/2012

1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KATOWICACH Katowice, dnia 24.04.2012r. RKT-61-01/12/MK Decyzja nr RKT-06/2012 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz § 2 pkt 4 i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko A.S.A. Eko Polska Sp. z o.o. w Zabrzu, w toku którego zostało uprawdopodobnione, że ww. przedsiębiorca stosuje praktyki, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegające na tym, że w stosowanym przez tego przedsiębiorcę wzorcu „Umowy nr…”, której przedmiotem jest wywóz przez A.S.A. Eko Polska Sp. z o.o. w Zabrzu odpadów komunalnych stałych z nieruchomości, zamieszczono postanowienia o treści: a) „Zleceniobiorca zastrzega sobie prawo zmiany wysokości opłat bez wypowiedzenia umowy w przypadku zmiany opłaty środowiskowej, wzrostu cen paliw, składowania odpadów, zmiany podatku VAT. W przypadku zmiany wysokości opłat za usługi Zleceniobiorca zawiadomi każdorazowo, o tym fakcie Zleceniodawcę w formie pisemnej”, b) „Ewentualne uwagi i reklamacje związane z realizacją niniejszej umowy należy zgłaszać Zleceniobiorcy (…) w terminie do 4 dni roboczych”, c) „Strony deklarują wolę polubownego załatwienia ewentualnych sporów wynikłych na tle realizacji niniejszej umowy. W przypadku braku takiego porozumienia spory rozstrzygane będą przez Sąd Rejonowy w Zabrzu”, które są postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.), - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) nakłada się na A.S.A. Eko Polska Sp. z o.o. w Zabrzu obowiązek wykonania złożonego przez tego przedsiębiorcę w toku postępowania zobowiązania do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanym mu naruszeniom , poprzez zaniechanie stosowania we wzorcu umownym kwestionowanych postanowień oraz wystąpienie do dotychczasowych odbiorców usług - konsumentów posiadających zawarte umowy w oparciu o wzorzec zawierający kwestionowane postanowienia, z propozycją zawarcia nowych umów w celu eliminacji kwestionowanych postanowień, w terminie trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. 2 II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) nakłada się na A.S.A. Eko Polska Sp. z o.o. w Zabrzu obowiązek złożenia w terminie czterech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania, które powinno zawierać: a) Informację na temat liczby nowych odbiorców - konsumentów, z którymi w terminie trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji zawarto umowy w zakresie wywozu odpadów komunalnych stałych w oparciu o przesłany przez A.S.A. Eko Polska Sp. z o.o. pismem z dnia 07.02.2012r. nowy wzorzec umowy, wraz z dowodami ich wysłania, a także z kopiami trzech przykładowych, obustronnie podpisanych umów, o ile takie umowy zostaną zawarte. b) Informację na temat liczby dotychczas obowiązujących umów w zakresie wywozu odpadów komunalnych stałych, zawartych w oparciu o wzorzec umowy, który był podstawą wszczęcia niniejszego postępowania, z którymi zawarto w terminie trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji aneksy lub nowe umowy w zakresie wywozu odpadów komunalnych stałych odpowiadające treści wzorca tej umowy przesłanego Prezesowi Urzędu przez A.S.A. Eko Polska Sp. z o.o. w Zabrzu pismem z dnia 07.02.2012r. wraz z dowodami ich wysłania oraz kopiami trzech przykładowych obustronnie podpisanych umów (aneksów), o ile takie umowy (aneksy) zostaną zawarte. c) Informację na temat liczby odbiorców-konsumentów, z którymi łączą A.S.A. Eko Polska Sp. z o.o. umowy w zakresie wywozu odpadów komunalnych stałych, zawartych w oparciu o wzorzec umowy, który był podstawą wszczęcia niniejszego postępowania, z którymi nie zawarto w terminie trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji aneksów do umów dotychczas obowiązujących lub też nowych umów w zakresie wywozu odpadów komunalnych stałych odpowiadających treści wzorca tej umowy przesłanego Prezesowi Urzędu przez A.S.A. Eko Polska Sp. z o.o. w Zabrzu pismem z dnia 07.02.2012r. wraz z podaniem przyczyn nie aneksowania lub też nie zawarcia nowych umów z tymi odbiorcami. UZASADNIENIE W trakcie prowadzonego na podstawie art. 48 ust. 1 i 2 pkt 3 postępowania wyjaśniającego o sygn. DAR-401-02/10/PW, A.S.A. Eko Polska Sp. z o.o. w Zabrzu przekazała Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów stosowane przez siebie wzorce umów dotyczące wywozu odpadów komunalnych stałych. W związku z powyższym dokonano analizy wzorca umownego stosowanego przez A.S.A. Eko Polska Sp. z o.o. w Zabrzu w obrocie z konsumentami tj. wzoru: „Umowa Nr …”. Zgodnie z treścią wzorca tej umowy, przedmiotem umowy jest wywóz przez tego przedsiębiorcę odpadów komunalnych stałych z nieruchomości. W trakcie analizy powyżej opisanego wzorca umowy zauważono, iż zawiera on postanowienia umowne, które mogą być zbieżne z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. (zwany dalej Rejestrem) i co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dlatego też postanowieniem nr 1 z dnia 27.01.2012r. w imieniu Prezesa Urzędu wszczęto postępowanie w związku z podejrzeniem podejmowania przez A.S.A. Eko Polska Sp. z o.o. w Zabrzu bezprawnych działań noszących znamiona praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na: a) stosowaniu we wzorcu umowy o wywóz odpadów komunalnych stałych z nieruchomości postanowienia, które zostało wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za 3 niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. o treści: „Zleceniobiorca zastrzega sobie prawo zmiany wysokości opłat bez wypowiedzenia umowy w przypadku zmiany opłaty środowiskowej, wzrostu cen paliw, składowania odpadów, zmiany podatku VAT. W przypadku zmiany wysokości opłat za usługi Zleceniobiorca zawiadomi każdorazowo, o tym fakcie Zleceniodawcę w formie pisemnej” , b) stosowaniu we wzorcu umowy o wywóz odpadów komunalnych stałych z nieruchomości, postanowienia, które została wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. o treści: „Ewentualne uwagi i reklamacje związane z realizacją niniejszej umowy należy zgłaszać Zleceniobiorcy (…) w terminie do 4 dni roboczych” , c) stosowaniu we wzorcu umowy o wywóz odpadów komunalnych stałych z nieruchomości, postanowienia, które zostało wpisany do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. o treści: „Strony deklarują wolę polubownego załatwienia ewentualnych sporów wynikłych na tle realizacji niniejszej umowy. W przypadku braku takiego porozumienia spory rozstrzygane będą przez Sąd Rejonowy w Zabrzu”. Stosowanie ww. postanowień w ocenie Prezesa Urzędu mogło stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów. W piśmie z dnia 07.02.2012r. będącym ustosunkowaniem się A.S.A. Eko Polska Sp. z o.o. w Zabrzu do wszczęcia niniejszego postępowania, przedsiębiorca ten przyznał, iż stosuje wzorce umów, które zawierają postanowienia zakwestionowane przez Prezesa Urzędu. Przedsiębiorca ten zobowiązał się do wycofania z obrotu prawnego stosowanego dotychczas wzorca umowy zawierającego kwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia oraz do stosowania wzorca nie zawierającego kwestionowanych postanowień. Ponadto przedsiębiorca zobowiązał się do przygotowania aneksów do umów już zawartych z konsumentami. W związku z powyższym przedsiębiorca wniósł o wydanie w tej sprawie decyzji zobowiązującej, o jakiej mowa w art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W załączeniu do ww. pisma przedsiębiorca przesłał wzór nowej umowy o wywóz odpadów komunalnych stałych nie zawierający kwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień, o których mowa w postanowieniu wszczynającym niniejsze postępowanie. Postanowieniem nr 2 z dnia 28.02.2012r. zaliczono w poczet dowodów niniejszego postępowania wzór „Umowy nr…” stosowanej przez A.S.A. Eko Polska Sp. z o.o. w Zabrzu dotyczącej wywozu odpadów komunalnych stałych z nieruchomości, który to wzór przedsiębiorca ten przekazał Prezesowi Urzędu w toku postępowania wyjaśniającego o sygn. DAR-401-02/10/PW. Pismem z dnia 13.03.2012r. A.S.A Eko Polska Sp. z o.o. zobowiązała się do przeprowadzenia procesu związanego z wdrożeniem w życie nowego wzoru umowy w obrocie z konsumentami oraz aneksowania umów aktualnie obowiązujących w przeciągu najbliższych trzech miesięcy. Stąd też przewidywany przez tego przedsiębiorcę termin zakończenia procesu aneksowania umów to według niego 30.06.2012r. Zawiadomieniem z dnia 22.03.2012r. przedsiębiorca został powiadomiony o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w niniejszej sprawie. Prezes Urzędu ustalił, co następuje. A.S.A. Eko Polska Sp. z o.o. w Zabrzu (zwana dalej A.S.A. Sp. z o.o.) jest przedsiębiorcą wpisanym do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000064596. Przedmiotem działalności tego przedsiębiorcy jest m.in. wywóz nieczystości stałych komunalnych z 4 nieruchomości. Jak ustalono w toku niniejszego postępowania przedsiębiorca ten w celu świadczenia ww. usług konsumentom zawiera umowy na podstawie wzoru „Umowa nr…” (karta nr 16). Obecnie A.S.A Sp. z o.o. posiada (…) zawartych i aktywnych umów w zakresie wywozu odpadów komunalnych stałych z konsumentami. Usługi w tym zakresie świadczy na terenie gmin województwa małopolskiego oraz śląskiego. We wzorcu umowy, który był podstawą wszczęcia niniejszego postępowania, zawarto następujące postanowienia: a) w § 4 ust. 7 i 8 wzorca umowy zawarto postanowienie o treści: „Zleceniobiorca zastrzega sobie prawo zmiany wysokości opłat bez wypowiedzenia umowy w przypadku zmiany opłaty środowiskowej, wzrostu cen paliw, składowania odpadów, zmiany podatku VAT. W przypadku zmiany wysokości opłat za usługi Zleceniobiorca zawiadomi każdorazowo, o tym fakcie Zleceniodawcę w formie pisemnej” , b) w § 6 ust. 1 wzorca umowy zawarto postanowienie o treści: „Ewentualne uwagi i reklamacje związane z realizacją niniejszej umowy należy zgłaszać Zleceniobiorcy (…) w terminie do 4 dni roboczych” , c) w § 6 ust. 3 wzorca umowy zawarto postanowienie o treści: „Strony deklarują wolę polubownego załatwienia ewentualnych sporów wynikłych na tle realizacji niniejszej umowy. W przypadku braku takiego porozumienia spory rozstrzygane będą przez Sąd Rejonowy w Zabrzu”. W toku postępowania A.S.A. Sp. z o.o. przyznała, że stosuje wzorzec umowy, który zawiera postanowienia zakwestionowane przez Prezesa Urzędu. Przedsiębiorca ten zobowiązał się do wycofania z obrotu prawnego stosowanego dotychczas wzorca umowy zawierającego kwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia oraz do stosowania wzorca nie zawierającego kwestionowanych postanowień. Ponadto przedsiębiorca zobowiązał się do przygotowania aneksów do umów już zawartych z konsumentami oraz przesłał wzór nowej umowy o wywóz odpadów komunalnych stałych o tytule: „Umowa nr …o wykonanie usługi odbioru niesegregowanych odpadów komunalnych z nieruchomości” nie zawierający kwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień, o których mowa w postanowieniu wszczynającym niniejsze postępowanie (dowód: karty od nr 8 do nr 11). Prezes Urzędu zważył, co następuje. I. Interes publicznoprawny Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie wykazanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie mógł zostać naruszony interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. W ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów brak jest definicji ustawowej, co należy rozumieć poprzez interes publicznoprawny. Jednakże na tle dotychczasowego orzecznictwa antymonopolowego, wykształconego co prawda w czasie obowiązywania poprzedniej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ale zachowującego swoją aktualność również obecnie, utrwalił się pogląd, iż naruszenie interesu publicznoprawnego ma miejsce wówczas, gdy działaniami, będącymi przedmiotem postępowania, zagrożony jest interes 5 ogólnospołeczny, co może mieć miejsce m.in. wówczas, gdy skutkiem określonych sprzecznych z przepisami ustawy działań, dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku (E.Modzelewska-Wachal. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz. Wyd. Twigger. Warszawa 2002r . ) tj . np. konsumentów. W okolicznościach niniejszej sprawy oznacza to, iż warunkiem niezbędnym do oceny, czy działania A.S.A Sp. z o.o. mogły naruszyć przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest wykazanie, iż mogły naruszyć interes publicznoprawny. Zdaniem Prezesa Urzędu stosowanie przez A.S.A. Sp. z o.o. przy zawieraniu umów z konsumentami wzorca umowy zawierającego wskazane w sentencji niniejszej decyzji postanowienia świadczy o tym, iż rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy korzystają lub będą korzystać z usług odbioru nieczystości stałych świadczonych przez tego przedsiębiorcę. Tym samym w sprawie tej mogło dojść do naruszenia interesu nieograniczonej liczby aktualnych i potencjalnych klientów A.S.A. Sp. z o.o. będących konsumentami. Oznacza to, iż sprawa ta dotyczy zbiorowego interesu konsumentów, czyli, iż jest prowadzona w interesie publicznoprawnym. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie wszczęcie przez Prezesa Urzędu przeciwko A.S.A. Sp. z o.o. postępowania w sprawie naruszenia zbiorowego interesu konsumentów w zakresie wskazanym w sentencji niniejszej decyzji. Status przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsiębiorcę rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447 ze zm.) , tj. m.in. osobę prawną wykonującą we własnym imieniu działalność gospodarczą. Do takich podmiotów zalicza się bez wątpienia A.S.A. Sp. z o.o., czyli osobę prawną będącą stroną niniejszego postępowania, gdyż jest to spółka prawa handlowego wpisana do rejestru przedsiębiorców, wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą polegającą m.in. na usuwaniu odpadów komunalnych stałych z nieruchomości. Zachowania tego przedsiębiorcy podlegają zatem ocenie w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów „zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów”, przez które to stosownie zgodnie z definicją zawartą w art. 24 ust. 2 tej ustawy rozumie się godzące w zbiorowe interesy konsumentów bezprawne działanie przedsiębiorcy. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami, polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują kwestii bezprawności działań przedsiębiorcy. Działania te mogą okazać się bezprawne w razie ustalenia, że doszło do naruszenia przepisów innych ustaw, ale także zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów. Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy ustalenie, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa 1 . Tym samym Prezes Urzędu oceniając zachowanie przedsiębiorcy pod kątem ewentualnego naruszenia przepisów 1 „Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Komentarz” pod red. J.Szwaja , Warszawa 2000, s. 117-118. 6 zakazujących stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, musi zatem co do zasady stosować inne akty prawa powszechnie obowiązującego i na ich podstawie stwierdzić, czy działanie przedsiębiorcy było bezprawne. Jak wyżej wspomniano, art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów definiuje praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, jako godzące w nie bezprawne zachowanie przedsiębiorcy. Jednocześnie artykuł ten zawiera przykładowe wyliczenie zachowań przedsiębiorców uważanych za naruszające zbiorowe interesów konsumentów. Jednym z takich zachowań jest zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Oznacza to, iż przesłanka bezprawności działań przedsiębiorcy zostaje spełniona jeśli przedsiębiorca w stosowanych przez siebie wzorcach umów stosuje postanowienia wpisane do ww. Rejestru. Podobnie również SOKiK w jednym ze swoich wyroków tj. wyroku z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), stwierdził, iż w oparciu o art. 24 ust. 2 można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. A zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny zawierający postanowienia o treści już wpisanej do Rejestru klauzul uznanych za niedozwolone, stanowi wystarczającą przesłankę do uznania bezprawności działania tego przedsiębiorcy. Należy bowiem podnieść, iż stosowanie postanowienia, które po uznaniu go przez SOKiK za niedozwolone zostało wpisane do Rejestru niedozwolonych postanowień umownych, jest prawnie zakazane. Ponadto należy podnieść, iż prawomocny wyrok tego Sądu, wydany po przeprowadzeniu kontroli abstrakcyjnej wzorca umowy, wskazujący treść postanowień wzorca umowy uznanych za niedozwolone i zakazujący ich wykorzystywania, ma od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do Rejestru klauzul niedozwolonych skutek wobec osób trzecich (art. 479 43 k.p.c.). Przepis tego artykułu rozszerza zatem prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. „Artykuł ten dotyczy rozszerzonej prawomocności materialnoprawnej w znaczeniu podmiotowym. Chodzi o grupę przypadków takiej prawomocności, w których wyrok z powodu szczególnego charakteru przedmiotu procesu ma powagę rzeczy osądzonej dla wszystkich i przeciwko wszystkim. Przepis bowiem wyraźnie stanowi, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, wywołuje więc skutek erga omnes” 2 . Należy również wskazać, iż przepis art. 479 43 k.p.c. stanowiąc, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, nie ogranicza w żaden sposób kategorii tych podmiotów. Wyrok ma skutek wobec wszystkich, tzn. zarówno wobec przedsiębiorcy, który klauzulę wprowadził do swoich wzorców umów, jak i do każdego innego przedsiębiorcy, stosującego własne warunki umów. Należy zatem przyjąć, że wyrok SOKiK od chwili wpisania klauzuli do Rejestru prowadzonego przez Prezesa Urzędu wywiera skutek względem wszystkich uczestników obrotu, co oznacza, że żaden z podmiotów uczestniczących w obrocie prawnym nie może posługiwać się przedmiotowym postanowieniem. Ponadto należy wskazać, iż w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r., sygn akt. III SZP 3/06 Sąd Najwyższy jednoznacznie wskazał, iż „stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów”. Tym samym Sąd Najwyższy jednoznacznie przesądził, iż stosowanie klauzuli tożsamej z klauzulą wpisaną do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, 2 por. H. Ciepła, [w:] K. Piasecki [red.], Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom II, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 249). 7 przez innego przedsiębiorcę, który nie był stroną lub uczestnikiem postępowania zakończonego wpisaniem danej klauzuli do Rejestru, stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Należy również wskazać, iż wynikająca z art. 479 45 § 3 k.p.c. jawność Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone oznacza, że od chwili wpisania do niego określonego postanowienia zakazane jest stosowanie tożsamych postanowień w obrocie konsumenckim i nikt nie może zasłaniać się nieznajomością dokonanych wpisów. Rejestr postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone jest prowadzony przez Prezesa Urzędu. Rejestr ten jest powszechnie dostępny w wersji elektronicznej na stronie internetowej Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod adresem: www.uokik.gov.pl. Powyższe uzasadnia stwierdzenie, iż przedsiębiorcy są z mocy prawa zobowiązani do powstrzymania się od stosowania ww. postanowień, które można uznać za tożsame z postanowieniami wpisanymi do Rejestru. Należy przy tym podkreślić, iż dla uznania, iż klauzula wpisana do Rejestru i klauzula z nią porównywana – stosowana przez danego przedsiębiorcę są tożsame w treści, nie jest konieczna dokładna literalna identyczność tych postanowień. Rozbieżność użytych wyrażeń, zmiana szyku zdania, czy zastosowanie synonimów nie eliminuje bowiem abuzywnego charakteru ocenianego postanowienia. By zaistniała możliwość uznania dwóch postanowień za tożsame wystarczy, by hipoteza postanowienia kwestionowanego w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów mieściła się w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru. Jak bowiem stwierdził w uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd Najwyższy „(..) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.ok.ik. (obecnie art. 24 - przyp. Urzędu) obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (..). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a u.ok.ik. znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (..)”. Podobnie w jednym ze swoich wyroków SOKiK stwierdził, iż „Nie jest konieczna literalna zgodność porównywalnych klauzul. Głównym czynnikiem przesądzającym powinien być, zdaniem Sądu, zamiar, cel jakiemu ma służyć kwestionowana klauzula. Jeśli jest on zgodny z celem utworzenia klauzuli uznanej za niedozwoloną, można uznać, iż obie są tożsame” 3 . Tym samym w niniejszej sprawie konieczna jest ocena, czy stosowany przez A.S.A. Sp. z o.o. wzorzec umowy stosowany przy zawieraniu umów z konsumentami w zakresie wywozu odpadów stałych z nieruchomości o tytule „Umowa nr…”, zawiera postanowienia, które zostały wpisane do Rejestru . ad. a) W § 4 ust. 7 i 8 ww. wzorca umowy zawarte zostało postanowienie o treści: „Zleceniobiorca zastrzega sobie prawo zmiany wysokości opłat bez wypowiedzenia umowy w przypadku zmiany opłaty środowiskowej, wzrostu cen paliw, składowania odpadów, zmiany podatku VAT. W przypadku zmiany wysokości opłat za usługi Zleceniobiorca zawiadomi każdorazowo, o tym fakcie Zleceniodawcę w formie pisemnej”. W ocenie Prezesa Urzędu powyższe postanowienie umowne jest tożsame z klauzulą wpisaną do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem pod numerem 1977 (wyrok SOKiK z dnia 09.03.2010r. - sygn. akt XVII AmC 430/09) o brzmieniu: "Zmiana cen za wywóz odpadów komunalnych nie wymaga form aneksu do umowy”. W uzasadnieniu ww. wyroku o sygn. akt XVII AmC 430/09, Sąd stwierdził, iż 3 wyrok SOKiK z dnia 25 maja 2005 r. sygn. akt XVII Ama 46/04. 8 rozpatrywane postanowienie umowne: „(…) jest sprzeczne z prawem tj. art. 384 k.c. w zw. z art. 384 1 k.c. albowiem zgodnie z treścią powołanego przepisu „wzorzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ciągłym wiąże drugą stronę, jeżeli zostały zachowane wymagania określone w art. 384 k.c., a strona nie wypowiedziała umowy w najbliższym terminie wypowiedzenia. Jak słusznie podniósł Prezes UOKIK, takie sformułowanie postanowienia umownego oznacza, że wydanie wzorca lub każda, nawet drobna, zmiana jego treści po pierwsze wymaga doręczenia go konsumentowi, a po drugie stwarza po stronie konsumenta możliwość wypowiedzenia umowy. Uznając twierdzenia Prezesa UOKiK za zasadne, Sąd zważył, iż zakwestionowane postanowienie umowne spełnia przesłanki określone w art. 385³ pkt 20 k.c. Stosownie bowiem do treści tego artykułu, w razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności przewidują uprawnienie kontrahenta konsumenta do określenia lub podwyższenia ceny wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy. Skoro bowiem Pozwana zastrzega we wzorcu, iż „zmiana cen za wywóz odpadów komunalnych nie wymaga form aneksu do umowy” to wynika z tego, iż przyznaje sobie uprawnienie do określenia lub podwyższenia ceny za świadczoną usługę z pominięciem uprawnień konsumenta, w szczególności prawa do odstąpienia od umowy. Pominięcie tego uprawnienia z kolei jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, wprowadzając go w błąd co do przysługujących mu praw. ” W ocenie Prezesa Urzędu stosowanie przez A.S.A. Sp. z o.o. przy zawieraniu umów z konsumentami postanowienia o treści: „Zleceniobiorca zastrzega sobie prawo zmiany wysokości opłat bez wypowiedzenia umowy w przypadku zmiany opłaty środowiskowej, wzrostu cen paliw, składowania odpadów, zmiany podatku VAT. W przypadku zmiany wysokości opłat za usługi Zleceniobiorca zawiadomi każdorazowo, o tym fakcie Zleceniodawcę w formie pisemnej”, zobowiązuje Zleceniobiorcę jedynie do pisemnego powiadomienia o zmianie cen w konkretnych, wyszczególnionych w tym przepisie okolicznościach. Również dalsze postanowienia umowy nie przewidują konieczności sporządzenia aneksu do tej umowy, czy też możliwości jej wypowiedzenia przez konsumenta w przypadku zmiany wysokości cen. Oznacza to, iż umowa ta odbiera konsumentom prawo do odstąpienia od umowy w przypadku zmiany opłaty (ceny) za świadczone przez nią usługi. Okoliczność ta zaś wywołuje takie same skutki, co wskazane powyżej postanowienia Sądu wpisane do Rejestru. W związku z powyższym pomimo pewnych różnic w sformułowaniu treści obu postanowień umownych, należy uznać je za tożsame, a ww. postanowienie stosowane przez A.S.A Sp. z o.o. za zbieżne z klauzulą wpisaną do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 1977. ad. b) W § 6 ust. 1 wzorca umowy zawarto postanowienie o treści: „Ewentualne uwagi i reklamacje związane z realizacją niniejszej umowy należy zgłaszać Zleceniobiorcy (…) w terminie do 4 dni roboczych” , które to postanowienie umowne w ocenie Prezesa Urzędu jest tożsame z klauzulą wpisaną do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 1976 (wyrok SOKIK z dnia 09.03.2010r. sygn. akt XVII AmC 430/09) o brzmieniu: "Zleceniodawca może składać w terminie jednego tygodnia reklamację w przypadku opóźnienia w wywozie (…)”, Analiza porównawcza zakwestionowanego postanowienia wzorca umowy oraz cytowanego powyżej postanowienia wpisanego do Rejestru wskazuje, że kwestionowane postanowienie wyczerpuje przesłanki postanowienia uznanego za niedozwolone . Należy wskazać, iż w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 marca 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 430/09), Sąd podzielił stanowisko Prezesa UOKiK uznając możliwość składania reklamacji w ciągu tygodnia za termin zbyt krótki. W wyroku tym Sąd stwierdził, iż wskazanie terminu 7 dniowego na wniesienie reklamacji spełnia przede wszystkim przesłanki określone w art. 385 3 pkt 2 k.c. Stosownie bowiem do treści tego artykułu, w razie wątpliwości uważa się, że 9 niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Zgodnie z stanowiskiem Sądu wyrażonym w ww. wyroku, postanowienie dające możliwość reklamacji w terminie jedynie tygodnia, wprowadza rażąco krótki termin składania przez konsumenta reklamacji za nienależyte wykonanie umowy przez zleceniobiorcę, a nadto może wywołać u konsumenta mylne wrażenie, że po upływie tego terminu traci on prawo dochodzenia roszczeń tytułu nienależytego wykonania umowy. Nie bez znaczenia dla abuzywności zakwestionowanego postanowienia umownego pozostaje zdaniem Sądu również fakt, iż nie wskazano w nim od kiedy (od jakiej daty) należy liczyć bieg tygodniowego terminu na złożenie reklamacji. Takie niejasne i niejednoznaczne sformułowanie powoduje, iż konsument tak naprawdę nie wie do kiedy może zgłosić ową reklamację. Zamieszczone we wzorcu umowy przez A.S.A. Sp. z o.o. postanowienie umowne nie ma identycznego brzmienia, gdyż przewiduje termin 4-dniowy, czyli termin jeszcze krótszy niż wynikający z powyżej wskazanej klauzuli niedozwolonej. Jednakże w ocenie Prezesa Urzędu, wykładnia tego postanowienia umownego prowadzi do wniosku, iż mieści się on w hipotezie przytoczonej klauzuli niedozwolonej, a wyznaczony we wzorcu umowy stosowanej przez A.S.A Sp. z o.o., 4–dniowy termin składania reklamacji dotyczącej realizacji umowy, należy, tak jak w przypadku powyżej wskazanych klauzul wpisanych do Rejestru, również uznać za zbyt krótki i wywołujący takie same skutki, co wskazane powyżej postanowienia Sądu wpisane do Rejestru. W związku z powyższym pomimo pewnych różnic w sformułowaniu jego treści należy uznać go za tożsamy z ww. klauzulą wpisaną do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 1976. ad. c) Z kolei w § 6 ust. 3 wzorca umowy zawarto postanowienie o treści: „Strony deklarują wolę polubownego załatwienia ewentualnych sporów wynikłych na tle realizacji niniejszej umowy. W przypadku braku takiego porozumienia spory rozstrzygane będą przez Sąd Rejonowy w Zabrzu”. W ocenie Prezesa Urzędu powyższe postanowienie umowne jest tożsame z klauzulą wpisaną do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 397 (wyrok SOKiK z dnia 12 stycznia 2005 r. - sygn. akt XVII Amc 13/04) - „ Wszelkie spory rozstrzygać będzie Sąd dla M. Katowic” . W wyroku tym Sąd rozważając dopuszczalność analizowanej klauzuli sądowej uznał, że skoro przepisy k.c. zgodnie z art. 385 3 pkt 23 k.c. uznają za niedozwolone postanowienie umowne wyłączające jurysdykcję sądów polskich lub poddanie sprawy pod rozstrzygnięcie sądu polubownego polskiego lub zagranicznego albo innego organu, a także narzucanie rozpoznania sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy, to narzucenie we wzorcu umownym jako sądu właściwego wyłącznie sądu siedziby pozwanego jest klauzulą niedozwoloną. Może bowiem zdarzyć się, że pozwany przedsiębiorca będzie dochodzić roszczeń powstałych, ogólnie mówiąc, z rozliczeń z umowy z konsumentem, i w tym celu przełamując właściwość ogólną sądu miejsca zamieszkania konsumenta wynikają z art. 27 § 1 k.p.c., skieruje swoją sprawę do miasta, w którym ma siedzibę. Powodować to może dla konsumenta uciążliwość w postaci dojazdów do sądu w mieście, w którym konsument nie ma miejsca zamieszkania. Należy wskazać, iż kwestię właściwości sądu w sprawach cywilnych określają przepisy k.p.c . i zgodnie z art. 385³ pkt 23 k.c. nie mogą być one w tym zakresie wyłączane, ponieważ mogą stanowić dodatkową dolegliwość dla konsumenta, a także ograniczać realizację przysługujących mu praw. Ta właśnie uciążliwość jest istotą klauzuli abuzywnej określonej w art. 385 3 pkt 23 k.c. W ocenie Prezesa Urzędu narzucanie przez A.S.A Sp. z o.o. konsumentom sądu właściwego do rozpoznania sporu Sądu Rejonowego w Zabrzu może wywołać takie same jak powyżej opisane konsekwencje dla konsumentów. W związku z powyższym pomimo pewnych różnic w sformułowaniu ich treści, należy uznać, iż stosowane przez A.S.A. Sp. z 10 o.o. we wzorcu umowy postanowienie umowne za tożsame z ww. klauzulą wpisaną do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 397. Mając powyższe na uwadze należy uznać, iż Prezes Urzędu uprawdopodobnił, iż A.S.A Sp. z o.o. stosuje wzorzec umowy zawierający postanowienia uznane za niedozwolone w świetle art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego i wpisane do Rejestru, o którym mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zatem można uznać, iż działania A.S.A. Sp. z o.o. mają charakter bezprawny. Tym samym należy uznać, iż w niniejszej sprawie zostało uprawdopodobnione, że stosowanie przez A.S.A. Sp. z o.o. kwestionowanego przez Prezesa Urzędu wzorca umów, stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zobowiązanie przedsiębiorcy do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, warunkiem wydania wskazanej w tym przepisie decyzji, jest – oprócz uprawdopodobnienia naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 tej ustawy – zobowiązanie się przez przedsiębiorcę do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom. W ocenie Prezesa Urzędu w rozpoznawanej sprawie warunek powyższy został spełniony. W toku przeprowadzonego postępowania A.S.A. Sp. z o.o. przedstawiła w piśmie 07.02.2012r. propozycję zmiany treści wzorca umowy dotyczącej wywozu nieczystości stałych o tytule „Umowa nr …. o wykonywanie usługi odbioru niesegregowanych odpadów komunalnych z nieruchomości”. Analiza treści wzoru tej umowy w ocenie Prezesa Urzędu świadczy o tym, iż nie zawiera on postanowień, które były podstawą postawionych przedsiębiorcy zarzutów. Jednocześnie A.S.A. Sp. z o.o. zobowiązała się stosować ww. wzorzec w obrocie konsumenckim. Prezes Urzędu nie ma wątpliwości, iż działania objęte złożonym przez A.S.A. Sp. z o.o. zobowiązaniem zmierzają do zapobieżenia naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w odniesieniu do wszystkich postawionych w niniejszej sprawie zarzutów. Realizacja działań, do których A.S.A. Sp. z o.o. zobowiązała się w trakcie postępowania, doprowadzi do pełnego wyeliminowania z obrotu gospodarczego zarzucanych temu przedsiębiorcy naruszeń. W związku z powyższym Prezes Urzędu za w pełni zasadne uznał skorzystanie z instrumentu przewidzianego w art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nałożenie na A.S.A. Sp. z o.o. obowiązku wykonania złożonego przez tego przedsiębiorcę w toku niniejszego postępowania zobowiązania. Termin wykonania tego zobowiązania określono – zgodnie z art. 28 ust. 2 ww. ustawy – na trzy miesiące od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Tak określony termin nie powinien spowodować zbyt dużego wysiłku organizacyjnego dla przedsiębiorcy ani wpłynąć negatywnie na jego funkcjonowanie. Określenie takiego terminu nie powinno skutkować więc obniżeniem jakości usług świadczonych na rzecz konsumentów przez A.S.A Sp. z o.o. Prezes Urzędu uznał, iż skoro A.S.A. Sp. z o.o. przejawiła inicjatywę mającą na celu eliminację działań powodujących naruszenie prawa, celowa i uzasadniona jest akceptacja jego propozycji, z której wynika zamiar stosowania przy zawieraniu umów z konsumentami nowego wzorca umownego oraz aneksowania umów dotychczas obowiązujących, w celu wyeliminowania z ich treści kwestionowanych w niniejszym postępowaniu przez Prezesa Urzędu postanowień umownych. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. 11 II. Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), w decyzji, o której mowa w art. 28 ust. 1, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Samo zobowiązanie przedsiębiorcy do wykonania bądź zaniechania określonych działań nie będzie mieć praktycznego znaczenia bez jednoczesnego nałożenia ww. obowiązku. Wykonanie zobowiązań musi podlegać sprawdzeniu przez Prezesa Urzędu 4 . W związku z powyższym nakłada się na A.S.A. Sp. z o.o. obowiązek złożenia w terminie czterech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania, które powinno zawierać: a) Informację na temat liczby nowych odbiorców - konsumentów, z którymi w terminie trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji zawarto umowy w zakresie wywozu odpadów komunalnych stałych w oparciu o przesłany przez A.S.A. Sp. z o.o. pismem z dnia 07.02.2012r. nowy wzorzec umowy, wraz z dowodami ich wysłania, a także z kopiami trzech przykładowych, obustronnie podpisanych umów, o ile takie umowy zostaną zawarte. b) Informację na temat liczby dotychczas obowiązujących umów w zakresie wywozu odpadów komunalnych stałych, zawartych w oparciu o wzorzec umowy, który był podstawą wszczęcia niniejszego postępowania, z którymi zawarto w terminie trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji aneksy lub nowe umowy w zakresie wywozu odpadów komunalnych stałych odpowiadające treści wzorca tej umowy przesłanego Prezesowi Urzędu przez A.S.A. Sp. z o.o. pismem z dnia 07.02.2012r. wraz z dowodami ich wysłania oraz kopiami trzech przykładowych obustronnie podpisanych umów (aneksów), o ile takie umowy (aneksy) zostaną zawarte. c) Informację na temat liczby odbiorców - konsumentów, z którymi łączą A.S.A. Sp. z o.o. umowy w zakresie wywozu odpadów komunalnych stałych, zawartych w oparciu o wzorzec umowy, który był podstawą wszczęcia niniejszego postępowania, z którymi nie zawarto w terminie trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji aneksów do umów dotychczas obowiązujących lub też nowych umów w zakresie wywozu odpadów komunalnych stałych odpowiadających treści wzorca tej umowy przesłanego Prezesowi Urzędu przez A.S.A. Sp. z o.o. pismem z dnia 07.02.2012r. wraz z podaniem przyczyn nie aneksowania lub też nie zawarcia nowych umów z tymi odbiorcami. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Maciej Fragsztajn Dyrektor Delegatury 4 K. Kohutek, M. Sieradzka: Komentarz do art. 28 ustawy z dnia 16.02.2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, [w:] K. Kohutek, M. Sieradzka, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, LEX, 2008.