RKT-7/2011

1 Katowice, dnia 11 maja 2011 r. RKT-61-01/11/MZ DECYZJA Nr RKT – 7 / 2011 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z pó ź n. zm.) oraz § 2 pkt 4 i § 5 pkt 1 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po przeprowadzeniu z urz ę du post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Santander Consumer Bank S.A. z siedzib ą we Wroc ł awiu: I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę stosowan ą przez Santander Consumer Bank Spó ł k ę Akcyjn ą z siedzib ą we Wroc ł awiu polegaj ą c ą na ustaleniu łą cznej kwoty wszystkich op ł at, prowizji i kosztów zwi ą zanych z zawarciem umowy po ż yczki w wysoko ś ci przekraczaj ą cej 5% kwoty udzielonej po ż yczki, co jest niezgodne z art. 7a ustawy z dn. 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 100 poz. 1081 ze zm.), a przez to z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania ; II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nak ł ada si ę na Santander Consumer Bank Spó ł k ę Akcyjn ą z siedzib ą we Wroc ł awiu kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 726588 z ł (s ł ownie z ł otych: siedmiuset dwudziestu sze ś ciu tysi ę cy pi ę ciuset osiemdziesi ę ciu o ś miu), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji; III. Na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz na podstawie art. 264 § 1 ustawy z dn. 14.06.1960 r. Kodeksu post ę powania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), w zwi ą zku z art. 83 i art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów postanawia si ę obci ąż y ć Santander Consumer Bank Spó ł k ę Akcyjn ą z siedzib ą we Wroc ł awiu kosztami przeprowadzonego post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów i zobowi ą za ć ww. przedsi ę biorc ę do zwrotu na rzecz Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwoty 22 z ł (s ł ownie: dwadzie ś cia dwa z ł ote), w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „ Prezesem Urz ę du ”) zosta ł o przeprowadzone z urz ę du pod sygn. akt RKT-405-18/10/MZ post ę powanie wyja ś niaj ą ce maj ą ce na celu wst ę pne ustalenie, czy w zwi ą zku z dzia ł alno ś ci ą Santander Consumer Bank Spó ł ki Akcyjnej z siedzib ą we Wroc ł awiu (zwanej dalej tak ż e „ Spó ł k ą ” lub DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH 2 „ Bankiem ”) mia ł o miejsce naruszenie chronionych prawem interesów konsumentów uzasadniaj ą ce podj ę cie dzia ł a ń okre ś lonych w odr ę bnych ustawach oraz maj ą ce na celu wst ę pne ustalenie, czy nast ą pi ł o naruszenie uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W toku przedmiotowego post ę powania zbadano warunki zawieranych przez przedsi ę biorc ę umów z konsumentami w zakresie kredytów konsumenckich, w rozumieniu przepisów ustawy z dn. 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim - Dz. U. Nr 100, poz. 1081 ze zm., zwanej tak ż e dalej „ ustaw ą o kredycie konsumenckim ”. Na podstawie analizy tre ś ci wzorców umów Prezes Urz ę du powzi ął podejrzenie, i ż w zakresie opisanym w sentencji niniejszej decyzji mog ł o doj ść do naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z pó ź n. zm.) – zwanej dalej „ ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów ”. W dniu 14.01.2011 r. Postanowieniem Nr 1 wszcz ę te zosta ł o w tej sprawie z urz ę du post ę powanie w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów (dowód: karta nr 3). Postanowieniem nr 2 z tej samej daty (dowód: karta nr 5) w poczet dowodów zaliczono materia ł y zgromadzone w toku ww. post ę powania wyja ś niaj ą cego (dowód: karty nr 7-285). Spó ł ce postawiono zarzut naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w drodze podejmowania bezprawnych dzia ł a ń godz ą cych w zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cych na ustaleniu łą cznej kwoty wszystkich op ł at, prowizji i kosztów zwi ą zanych z zawarciem umowy po ż yczki w wysoko ś ci przekraczaj ą cej 5% kwoty udzielonej po ż yczki, co mo ż e stanowi ć naruszenie przepisu art. 7a ustawy z dn. 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim. Spó ł ka ustosunkowa ł a si ę do postawionych jej zarzutów w pismach z dn. 2.02.2011 r. (dowód: karty nr 286-323) i z dn. 12.04.2011 r. (dowód: karty nr 327-331). Po przeprowadzeniu post ę powania dowodowego, pismem z dnia 14.04.2011 r. Spó ł ka zosta ł a poinformowana o zako ń czeniu zbierania materia ł u dowodowego (dowód: karta nr 333). Spó ł ka w wyznaczonym terminie nie skorzysta ł a z prawa do zapoznania si ę z zebranym materia ł em dowodowym. Prezes Urz ę du ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny. Santander Consumer Bank Spó ł ka Akcyjna z siedzib ą we Wroc ł awiu zosta ł a zarejestrowana w Krajowym Rejestrze S ą dowym pod nr 0000040562. Przedmiotem dzia ł alno ś ci Spó ł ki jest mi ę dzy innymi otwieranie i prowadzenie rachunków bankowych, przeprowadzanie rozlicze ń pieni ęż nych, udzielenie i zaci ą ganie kredytów i po ż yczek pieni ęż nych, po ś rednictwo w sprawach ubezpieczeniowych, a tak ż e udzielanie kredytów (dowód: karty nr 14-25). Spó ł ka przedstawi ł a nast ę puj ą ce wzorce i dokumenty, które otrzymuje konsument, zawieraj ą cy umow ę kredytu gotówkowego: 1. Wzór umowy kredytu gotówkowego, zatwierdzony uchwa łą Zarz ą du Spó ł ki Nr C/168/2009 z dn. 6.10.2009 r., stosowany w obrocie gospodarczym od dn. 9.10.2009 r. (dowód: karty nr 28-35); 2. Wzór o ś wiadczenia kredytobiorcy o odst ą pieniu od umowy kredytu, zatwierdzony uchwa łą Zarz ą du Spó ł ki Nr C/074/2009 z dn. 12.05.2009 r., stosowany w obrocie gospodarczym od dn. 1.07.2009 r. (dowód: karta nr 36); 3. Regulamin udzielania kredytów gotówkowych przez Santander Consumer Bank S.A., zatwierdzony uchwa łą Zarz ą du Spó ł ki Nr C/074/2009 z dn. 12.05.2009 r., stosowany w obrocie gospodarczym od dn. 1.07.2009 r. (dowód: karty nr 37-43); 3 4. Tabel ę op ł at i prowizji dla kredytów gotówkowych, zatwierdzon ą uchwa łą Zarz ą du Spó ł ki Nr C/168/2009 z dn. 6.10.2009 r., stosowan ą w obrocie gospodarczym od dn. 9.10.2009 r. (dowód: karta nr 44); 5. Wzory dwóch deklaracji zgody na obj ę cie ochron ą ubezpieczeniow ą przez Benefia Towarzystwo Ubezpiecze ń na Ż ycie, stosowane w obrocie gospodarczym od dn. 26.11.2007 r. i od dn. 3.06.2008 r. (dowód: karty nr 45-47); 6. Wyci ą g z umowy generalnej ubezpieczenia grupowego kredytobiorców kredytów gotówkowych na wypadek utraty pracy oraz wyci ą g z umowy generalnej ubezpieczenia grupowego kredytobiorców kredytów gotówkowych na wypadek zgonu, ca ł kowitej lub czasowej niezdolno ś ci do pracy – oba stosowane w obrocie gospodarczym od dn. 3.06.2008 r. (dowód: karty nr 48-52). Spó ł ka poinformowa ł a, ż e umowy kredytu gotówkowego by ł y zawierane do dn. 23.08.2010 r., a z dniem 24.08.2010 r. Bank zawiesi ł ich zawieranie, na podstawie uchwa ł y Zarz ą du Spó ł ki Nr C/130/2010 z dn. 17.08.2010 r. (dowód: karta nr 8). Spó ł ka przedstawi ł a nast ę puj ą ce wzorce i dokumenty, które otrzymuje konsument, zawieraj ą cy umow ę kredytu i po ż yczki samochodowej: 1. Regulamin udzielania przez Santander Consumer Bank SA. kredytów i po ż yczek samochodowych, zatwierdzon ą uchwa łą Zarz ą du Spó ł ki Nr C/094/2009 z dn. 2.06.2009 r., stosowany w obrocie gospodarczym od dn. 8.06.2009 r. (dowód: karty nr 53-58); 2. Wzory trzech o ś wiadcze ń kredytobiorcy lub po ż yczkobiorcy (o dostarczeniu karty pojazdu i o odst ą pieniu od umowy), deklaracje do weksla in blanco, por ę czenie za sp ł at ę kredytu i zawiadomienie o dokonaniu przelewu praw z polisy AC (dowód: karty nr 59-68); 3. Wzór umowy kredytu nominowanego/z ł otowego na zakup/finansowanie zakupu pojazdu samochodowego (dowód: karty nr 69-75); 4. Wzór umowy kredytu nominowanego/z ł otowego na sp ł at ę kredytu (dowód: karty nr 76-82); 5. Wzór umowy kredytu nominowanego/z ł otowego z rat ą balonow ą (dowód: karty nr 83- 89); 6. Wzór umowy po ż yczki (dowód: karty nr 90-96); 7. Osiem wzorców umów przew ł aszczenia na zabezpieczenie oraz cesji praw z polisy AC (dowód: karty nr 97-117 i 119-121); 8. Tabel ę op ł at i prowizji dla kredytów i po ż yczek samochodowych, zatwierdzon ą uchwa łą Zarz ą du Spó ł ki Nr C/122/2008 z dn. 30.07.2008 r., stosowan ą w obrocie gospodarczym od dn. 28.08.2008 r. (dowód: karta nr 118); 9. Ogólne warunki grupowego ubezpieczenia na wypadek utraty pracy lub czasowej niezdolno ś ci do pracy kredytobiorców kredytów samochodowych wraz z deklaracj ą przyst ą pienia do umowy, stosowane w obrocie gospodarczym od dn. 18.06.2007 r. (dowód: karty nr 122-133); 10. Deklaracj ę zgody na obj ę cie ochron ą ubezpieczenia programu ochrony pojazdów „Przed ł u ż ona Gwarancja” wraz z warunkami ubezpieczenia – stosowane w obrocie gospodarczym od dn. 3.12.2008 r. (dowód: karty nr 134-147); 11. Warunki ubezpieczenia programu ochrony pojazdów „Przed ł u ż ona Gwarancja”, stosowane w obrocie gospodarczym od dn. 16.12.2010 r. (dowód: karty nr 308-320); 4 12. Wzór deklaracji zgody na obj ę cie ubezpieczeniem warto ś ci pojazdu jako przedmiotu zabezpieczenia sp ł aty kredytu do umowy ubezpieczenia, stosowany w obrocie gospodarczym od dn. 7.01.2008 r. (dowód: karty nr 150-151); 13. Wyci ą g z umowy ubezpieczenia warto ś ci pojazdu, stosowany w obrocie gospodarczym od dn. 7.01.2008 r. (dowód: karty nr 148-149); 14. Ogólne warunki ubezpieczenia dodatkowego kredytobiorców i po ż yczkobiorców dotycz ą cego ca ł kowitego trwa ł ego inwalidztwa spowodowanego nieszcz ęś liwym wypadkiem oraz „Ogólne warunki ubezpieczenia na ż ycie kredytobiorców i po ż yczkobiorców „Bezpieczny kredyt” - stosowane w obrocie gospodarczym od dn. 7.11.2007 r. (dowód: karty nr 152-161); 15. Wzór wniosku o przyznanie kredytu na zakup/finansowanie zakupu pojazdu samochodowego, zatwierdzony uchwa łą Zarz ą du Spó ł ki Nr C/219/2010 z dn. 10.12.2010 r., stosowany w obrocie gospodarczym od dn. 31.12.2010 r. (dowód: karty nr 302-304); 16. Wzór wniosku o przyznanie po ż yczki na zakup/finansowanie zakupu pojazdu samochodowego, zatwierdzony uchwa łą Zarz ą du Spó ł ki Nr C/219/2010 z dn. 10.12.2010 r., stosowany w obrocie gospodarczym od dn. 31.12.2010 r. (dowód: karty nr 305-307); 17. Dyspozycj ę przelewu ś rodków z tytu ł u wykonania umowy kredytu (dowód: karta nr 321). Ustalono, i ż wzory, wymienione powy ż ej w punktach 2-7, zosta ł y zatwierdzone uchwa łą Zarz ą du Spó ł ki Nr C/138/2010 z dn. 18.08.2010 r. i stosowane s ą w obrocie gospodarczym od dn. 24.08.2010 r. W pi ś mie z dn. 30.08.2010 r. Spó ł ka przedstawi ł a kopie pi ę ciu umów kredytu z ł otowego, zawartych z konsumentami w dniach: 18.08.2010 r., 12.08.2010 r., 8.08.2010 r., 23.08.2010 r. i 13.08.2010 r. (dowód: karty nr 162-192). Nast ę pnie w pi ś mie z dn. 2.02.2011 r. Bank przedstawi ł kopie dwóch umów kredytu z ł otowego, zawarte z konsumentami w dniach: 13.01.2011 r. i 25.01.2011 r. (dowód: karty nr 290-301). Spó ł ka przedstawi ł a tak ż e trzy umowy o wspó ł pracy z innym przedsi ę biorc ą w zakresie po ś rednictwa finansowego (dowód karty nr 193-285). W ww. umowach kredytu z ł otowego kwoty kredytu i cele kredytowania by ł y nast ę puj ą ce: Lp . Nr kart akt post ę - powa -nia Kwota kredytu (z ł ) podana w § 2 ust. 1 umowy Kwoty podane w § 4 umowy Prowizja banku plus sfinansowane koszty po ś rednictwa jako % kwoty kredytu Konsument otrzymuje na „zap ł at ę ceny pojazdu” (z ł ) Prowizja banku (z ł ) Finanso- wanie wynagrodze -nia za us ł ug ę po ś rednic- twa finansowe- go (z ł ) Sfinansowanie kosztów: z tytu ł u obj ę cia klienta ubezpieczeniem na ż ycie /sk ł adki ubezpieczenia komunikacyjnego (z ł ) 1. 162- 167 12021,86 10000 601,09 1000 420,77 (na ż ycie) 13,32% 2. 168- 173 22123,70 16200 1106,19 1620 1317 (komunikacyjne), 1880,51 (na ż ycie) 12,32% 3. 174- 179 19931,58 17000 996,58 255 1680 (komunikacyjne) 6,28% 5 4. 180- 186 23431,58 21000 1171,58 1260 - 10,38% 5. 187- 192 34426,23 30000 1721,31 1500 1204,92 (na ż ycie) 9,36% 6. 290- 294 32052,63 30000 1602,63 450 - 6,4% 7. 295- 301 42281,97 37200 2114,10 1488 1479,87 (na ż ycie) 8,51% Spó ł ka w pi ś mie z dnia 30.08.2010 r. przedstawi ł a sposób zawierania umów, oddzielnie dla kredytów gotówkowych i dla kredytów samochodowych. W pierwszym przypadku umowy kredytowe zawierane by ł y na odleg ł o ść , a klienci kontaktowali si ę z telefonicznie z call center Banku, uzyskuj ą c w ten sposób wst ę pn ą symulacj ę warto ś ci kredytu i przekazuj ą c dane niezb ę dne do wprowadzenia wniosku kredytowego do systemu informatycznego. Wnioski, które zosta ł y wst ę pnie zweryfikowane, przesy ł ano do centrali Banku, gdzie by ł y one dalej analizowane. Wynik weryfikacji przekazywano klientowi telefonicznie, a w razie akceptacji wniosku przez Bank i podtrzymania przez konsumenta zainteresowania kredytem umowa wraz z pozosta ł ymi dokumentami by ł a wysy ł ana do klienta za po ś rednictwem kuriera, poczty lub pracownika Banku (dowód: karta nr 11). Bank poinformowa ł , ż e „w przypadku kredytu samochodowego wykorzystywane s ą 2 kana ł y dystrybucji, pierwszy - poprzez sie ć salonów dealerskich i po ś redników, z którymi Bank ma zawarte umowy po ś rednictwa kredytowego, drugi kana ł – poprzez pracowników Banku. W przypadku sieci salonów dealerskich oraz po ś redników Klient zg ł asza si ę do wybranego salonu dealera lub siedziby po ś rednika. Pracownik dealera/po ś rednika sporz ą dza wst ę pn ą symulacj ę kredytu oraz podaje wst ę pne warunki oferty kredytowej. Je ś li klient zainteresowany jest kredytem na przedstawionych warunkach, wype ł niony i podpisywany jest przez klienta wniosek kredytowy, a nast ę pnie wniosek wysy ł any jest poprzez system informatyczny do Banku, gdzie nast ę puje jego weryfikacja. Bank odsy ł a decyzj ę kredytow ą do dealera/po ś rednika. W przypadku pozytywnej decyzji kredytowej, pracownik dealera/po ś rednika szczegó ł owo informuje klienta o ostatecznych warunkach oferty kredytowej. Je ś li klient akceptuje warunki oferty to drukowane s ą 3 egzemplarze umowy kredytu, w tym jeden jako egzemplarz informacyjny dla klienta, wraz z za łą cznikami (wzór o ś wiadczenia o odst ą pieniu, Tabela Op ł at i Prowizji, Regulamin kredytowania, Ogólne Warunki Ubezpieczenia). Dokumenty przedstawiane s ą klientowi celem zapoznania si ę z ich tre ś ci ą . Je ś li klient akceptuje tre ść dokumentacji kredytowej nast ę puje jej podpisanie przez klienta i pracownika dealera/po ś rednika, je ż eli posiada on stosowne pe ł nomocnictwo Banku (bezpo ś rednio po podpisaniu umowy klient otrzymuje jeden komplet dokumentacji kredytowej a drugi odsy ł any jest do Centrali Banku celem uruchomienia), a je ż eli takiego pe ł nomocnictwa brak, dokumenty kredytowe podpisane przez klienta odsy ł ane s ą do Centrali Banku gdzie podlegaj ą weryfikacji pod wzgl ę dem kompletno ś ci i prawid ł owo ś ci podpisów. Pozytywna weryfikacja skutkuje podpisaniem umowy przez Bank i odes ł aniem kompletu podpisanych dokumentów klientowi wraz ze szczegó ł owym harmonogramem sp ł at rat”. W przypadku umów zawieranych bez udzia ł u po ś redników/dealerów, klient wype ł nia wniosek znajduj ą cy si ę na stronie internetowej Banku lub kontaktuje si ę z call center Banku – maj ą c w obu tych formach mo ż liwo ść sprawdzenia wst ę pnych warunków kredytowych. Wniosek kredytowy trafia do Centrali Banku, gdzie po jego weryfikacji pracownik Banku informuje klienta telefonicznie o decyzji oraz umawia termin spotkania w celu podpisania umowy kredytowej (dowód: karty nr 11-12). W pi ś mie z dn. 2.02.2011 r. Spó ł ka wyja ś ni ł a, ż e „nie uwzgl ę dnia kosztów wynagrodzenia po ś rednika finansowego w łą cznej kwocie wszystkich op ł at, prowizji i innych kosztów zwi ą zanych z zawarciem umowy o kredyt z uwagi na fakt, i ż jest to wynagrodzenie po ś rednika 6 finansowego z tytu ł u ś wiadczonej na rzecz klienta przez po ś rednika us ł ugi doradztwa finansowego. Us ł uga doradztwa finansowego realizowana jest przez po ś redników/doradców kredytowych wy łą cznie na zlecenie klienta. Skorzystanie przez klienta z us ł ug po ś rednika/doradcy finansowego nie jest w ż adnym wypadku obligatoryjne i nie stanowi warunku zawarcia przez Bank umowy kredytu” (dowód: karty nr 286-287). Spó ł ka w powo ł anym pi ś mie z dn. 2.02.2011 r. poinformowa ł a, ż e „po ś rednik na mocy umowy zawartej przez niego z klientem ś wiadczy na jego rzecz us ł ug ę polegaj ą c ą na przedstawieniu dla niego ró ż nych ofert kredytowych spo ś ród ofert innych banków (po ż yczkodawców), tak aby mo ż liwe by ł o dokonanie wyboru najkorzystniejszej oferty kredytowej spo ś ród ofert b ę d ą cych w dyspozycji po ś rednika. Wynagrodzenie za tak ą us ł ug ę nie przys ł uguje Bankowi, ale jest nale ż ne po ś rednikowi/doradcy od klienta. Bank nie ma wp ł ywu ani na wysoko ść , ani na warunki zap ł aty przez klienta wynagrodzenia po ś rednika/doradcy”. Spó ł ka podnios ł a, ż e klient decyduje w jaki sposób zap ł aci po ś rednikowi – gotówk ą czy ś rodkami pochodz ą cymi z kredytu udzielonego przez Bank. Kredyt na sfinansowanie wynagrodzenia po ś rednika lub doradcy finansowego jest jednym z celów kredytowych. Bank poinformowa ł , ż e w jego obecnej ofercie skierowanej do konsumentów „… pozostaj ą jedynie dost ę pne kredyty na zakup samochodów oraz po ż yczki zabezpieczone w postaci przew ł aszczenia pojazdu na Bank (…) Cz ęść kredytu w cz ęś ci przeznaczonej na sfinansowanie wynagrodzenia z tytu ł u ś wiadczonej na rzecz klienta us ł ugi doradztwa finansowego, przelewana jest przez Bank w dniu uruchomienia kredytu bezpo ś rednio z rachunku kredytowego na wskazany w dyspozycji oraz w umowie kredytowej rachunek po ś rednika/doradcy kredytowego. Nie jest to kwota przys ł uguj ą ca Bankowi i w ż adnym momencie nie staje si ę przychodem Banku”. Bank poinformowa ł ponadto, ż e umowy, w których jednym z celów kredytowych by ł o sfinansowanie wynagrodzenia po ś rednika lub doradcy finansowego, stanowi ł y w 2010 r. oko ł o [tajemnica przedsi ę biorcy - za łą cznik nr 1 pkt 1a] %, a w 2011 r. oko ł o [tajemnica przedsi ę biorcy - za łą cznik nr 1 pkt 1b] % wszystkich zawartych w tym okresie umów kredytowych, przy czym odsetek ten dotyczy zarówno umów zawartych z konsumentami jak i z kredytobiorcami, nie b ę d ą cymi konsumentami (dowód: karty nr 287-288). W pi ś mie z dn. 2.02.2011 r. Bank podniós ł , ż e okre ś lony w art. 7a ustawy o kredycie konsumenckim limit 5% „odnosi si ę wy łą cznie do op ł at, prowizji i innych kosztów zwi ą zanych z zawarciem umowy o kredyt, ponoszonych na rzecz kredytodawcy, a wi ę c dotyczy czynno ś ci niezb ę dnych (które s ą warunkiem zawarcia przez kredytodawc ę umowy kredytu). Skorzystanie z us ł ug po ś rednika jest niezale ż ne od Banku i nie jest warunkiem zawarcia umowy kredytu. Ustawa o kredycie konsumenckim obowi ą zuje tylko strony umowy o kredycie konsumenckim, czyli kredytodawc ę i kredytobiorc ę -konsumenta”. Z zwi ą zku z powy ż szym w opinii Spó ł ki op ł aty za po ś rednictwo nie powinny by ć traktowane jako podlegaj ą ce ograniczeniu wynikaj ą cemu z art. 7a ustawy o kredycie konsumenckim. Zdaniem Banku „przyj ę cie rozwi ą zania polegaj ą cego na stosowaniu 5% limitu tylko w przypadku umów kredytowych, w których kredytobiorcy wnioskuj ą o sfinansowanie wynagrodzenia po ś rednika finansowego kredytem udzielonym przez Bank, a ca ł kowite pomini ę cie limitu w przypadku dokonania przez klienta zap ł aty po ś rednikowi wynagrodzenia z tytu ł u wykonanych us ł ug, w formie gotówkowej, prowadzi ł oby do ca ł kowicie nieuzasadnionego zró ż nicowania sytuacji prawnej klientów. Sytuacja ta powodowa ł aby brak mo ż liwo ś ci porównania ofert ró ż nych kredytodawców i wysoko ś ci kosztów niezb ę dnych do poniesienia przez kredytobiorc ę w zwi ą zku z zawieran ą umow ą kredytow ą ”. Bank zwróci ł uwag ę , i ż nie ma obecnie podstawy prawnej, która zobowi ą zuje po ś rednika i doradc ę finansowego do informowania Banku o skorzystaniu z us ł ug po ś rednictwa finansowego ani wskazywania wysoko ś ci wynagrodzenia z tego tytu ł u, natomiast zmiana w tym zakresie nast ą pi po wej ś ciu w ż ycie nowej ustawy o kredycie konsumenckim, bowiem na podstawie art. 28 projektu tej ustawy po ś rednicy kredytowi zobowi ą zani b ę d ą informowa ć kredytodawców o wysoko ś ci op ł at pobieranych od konsumenta, a kredytodawca b ę dzie zobowi ą zany do uwzgl ę dnienia ich wysoko ś ci w ca ł kowitej kwocie kredytu i rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania. Obecnie 7 „wynagrodzenie po ś rednika p ł acone przez konsumenta nie jest równie ż wliczane do ca ł kowitej kwoty kredytu i rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania” (dowód: karta nr 288). Bank podniós ł tak ż e w ww. pi ś mie z dn. 2.02.2011 r., i ż nie posiada „…informacji o wysoko ś ci wynagrodzenia p ł aconego [po ś rednikowi] przez klienta gotówkowo, a nawet o pe ł nej wysoko ś ci wynagrodzenia nale ż nego po ś rednikowi/doradcy finansowemu, które jest jednym z celów kredytowych wnioskowanego kredytu, bowiem pe ł na stawka wynagrodzenia po ś rednika/doradcy kredytowego mo ż e by ć wy ż sza ni ż kwota o jak ą w tym zakresie wnioskuje klient” (dowód: karta nr 288). Za zasadno ś ci ą przestawionego przez Bank stanowiska przemawia - jego zdaniem - uzasadnienie wprowadzenia przedmiotowego przepisu art. 7a do ustawy o kredycie konsumenckim, przedstawione w trakcie posiedzenia sejmowej Komisji Gospodarki oraz Komisji Finansów Publicznych w dn. 14.04.2005 r. Spó ł ka przedstawi ł a wypowied ź pos ł anki Aldony Michalak, pochodz ą c ą ze materia ł ów z prac ww. komisji, opublikowanych na stronie internetowej Sejmu Rzeczpospolitej Polskiej (dowód: karty nr 322-323). Ustalono, i ż na podstawie § 8 ust. 1 „Regulaminu udzielania kredytów gotówkowych przez Santander Consumer Bank S.A.” Bank pobiera prowizje i op ł aty z tytu ł u zawarcia umowy kredytu oraz obs ł ugi kredytu zgodnie z zawart ą umow ą kredytu oraz obowi ą zuj ą c ą tabel ą op ł at i prowizji, jednocze ś nie zgodnie z § 2 pkt. 8 tego regulaminu okre ś lenie „prowizja Banku” oznacza op ł at ę przygotowawcz ą , nale ż n ą Bankowi z tytu ł u rozpatrzenia wniosku kredytowego, przygotowania i zawarcia Umowy kredytu (dowód: karty nr 38-39). Na podstawie § 2 ust. 1 pkt. 6 i 14 „Regulaminu udzielania przez Santander Consumer Bank S.A. kredytów i po ż yczek samochodowych” kredyt to „ ś rodki pieni ęż ne postawione przez Bank do dyspozycji Kredytobiorcy z przeznaczeniem na sfinansowanie Przedmiotu kredytowania”, a prowizja banku to „prowizja nale ż na Bankowi z tytu ł u zawarcia Umowy i uruchomienia kredytu lub po ż yczki”. Jednocze ś nie na podstawie § 4 ust. 4 i 5 tego regulaminu „Kwot ę kredytu oraz walut ę do jakiej nominowany jest kredyt nominowany okre ś la Umowa” i „Kwot ę kredytu stanowi cena Pojazdu samochodowego (wraz z ewentualnym wyposa ż eniem dodatkowym oraz us ł ugami oko ł osprzeda ż owymi), pomniejszona o wp ł at ę w ł asn ą i powi ę kszona o: a) prowizj ę Banku, oraz na wniosek Wnioskodawcy o inne koszty, takie jak: b) pakiet ubezpieczeniowy AC, OC i NW lub ubezpieczenie w zakresie AC i NW, c) koszty z tytu ł u obj ę cia Kredytobiorcy ubezpieczeniem na ż ycie lub inn ą ochron ą ubezpieczeniow ą , d) koszty z tytu ł u obj ę cia Pojazdu samochodowego ubezpieczeniem od utraty warto ś ci lub inn ą ochron ą ubezpieczeniow ą , e) koszty naprawy i/lun wyposa ż enia dodatkowego Pojazdu samochodowego, f) inne koszty wskazane w Umowie” (dowód: karty nr 53-54). Ustalono, ż e zgodnie z „Tabel ą op ł at i prowizji Santander Consumer Bank S.A. dla kredytów gotówkowych” prowizja Banku – op ł ata przygotowawcza z tytu ł u rozpatrzenia wniosku kredytowego, przygotowania i zawarcia Umowy kredytu wynosi „do 5% kwoty udzielonego kredytu” (dowód: karta nr 44). Na podstawie „Tabeli op ł at i prowizji Santander Consumer Bank S.A. dla kredytów i po ż yczek samochodowych” prowizja Banku za uruchomienie kredytu/po ż yczki wynosi „do 5% od kwoty udzielonego kredytu” (dowód: karta nr 118). W § 1 ust. 1 pkt. d wzorców „Umowy kredytu nominowanego/z ł otowego nr …” oraz „Umowy po ż yczki nr …” Bank okre ś li ł , i ż przedmiotem kredytowania jest „sfinansowanie wynagrodzenia za us ł ug ę po ś rednictwa finansowego” (dowód: karty nr 69, 76, 83 i 90). 8 W toku przeprowadzonego post ę powania Spó ł ka o ś wiadczy ł a, i ż w 2010 roku osi ą gn ęł a przychód w wysoko ś ci [tajemnica przedsi ę biorcy – za łą cznik nr 1 pkt 2a] z ł . Spó ł ka o ś wiadczy ł a, ż e w 2010 r. szacunkowy przychód uzyskany przez ni ą z tytu ł u udzielenia kredytów konsumenckich wyniós ł oko ł o [tajemnica przedsi ę biorcy – za łą cznik nr 1 pkt 2b] z ł (dowód: karta nr 327). Osi ą gni ę ty w 2010 roku przychód Spó ł ki ustalono na podstawie sprawozdania z ca ł kowitych dochodów Banku za 2010 r. (dowód: karta nr 352). Prezes Urz ę du zwa ż y ł , co nast ę puje. Ad I W pierwszej kolejno ś ci konieczne jest ustalenie, czy w okoliczno ś ciach przedmiotowej sprawy dosz ł o do naruszenia interesu publicznoprawnego . Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, celem regulacji w niej przyj ę tej jest zapewnienie rozwoju i ochrony konkurencji, a tak ż e podejmowana w interesie publicznym ochrona przedsi ę biorców nara ż onych na stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę i ochrona interesów konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów ma zatem charakter publicznoprawny i s ł u ż y ochronie interesu ogólnospo ł ecznego; w odniesieniu do przedsi ę biorców chroni konkurencj ę , a w odniesieniu do konsumentów ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Instrumenty w niej przewidziane mog ą by ć stosowane jedynie wówczas, gdy na skutek dzia ł a ń sprzecznych z przepisami prawa naruszony zosta ł interes publiczny. Ma to miejsce w szczególno ś ci wtedy, gdy okre ś lonymi dzia ł aniami dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, wzgl ę dnie, gdy wywo ł uj ą one na rynku niekorzystne zjawiska (wyrok S ą du Antymonopolowego z dn. 24 pa ź dziernika 1991 r., sygn. akt XV Amr 8/90). O naruszeniu interesu publicznoprawnego w przedmiotowej sprawie ś wiadczy fakt, i ż obj ę te zarzutem dzia ł anie przedsi ę biorcy wymierzone jest w szeroki kr ą g uczestników rynku. Jest ono skierowane do cz ł onków okre ś lonej zbiorowo ś ci tj. wszystkich rzeczywistych odbiorców ś wiadczonych przez Spó ł k ę us ł ug, z którymi zawarto umowy kredytowe. Negatywne skutki wynikaj ą ce z zakwestionowanych postanowie ń umownych godz ą zatem w szeroki i bli ż ej nieokre ś lony kr ą g podmiotów, w ś ród których znacz ą cy udzia ł maj ą konsumenci b ę d ą cy najs ł abszymi uczestnikami obrotu gospodarczego. Zachowanie Spó ł ki skutkuje zatem znacznym stopniem zagro ż enia interesu publicznoprawnego, co wynika z powszechnego charakteru stosowanych przez Bank praktyk. W tym stanie rzeczy uzna ć nale ż y, ż e w niniejszej sprawie ma miejsce naruszenie przez Spó ł k ę interesu publicznoprawnego, co uzasadnia ocen ę jej zachowania na rynku w ś wietle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów . Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy, w szczególno ś ci: 1) stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z pó ź n. zm.); 2) naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje natomiast, ż e nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Konsumentem w rozumieniu ww. ustawy jest osoba fizyczna dokonuj ą ca czynno ś ci prawnej niezwi ą zanej bezpo ś rednio z jej dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą lub zawodow ą , zgodnie z art. 22 1 Kodeksu cywilnego w zwi ą zku z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 9 Zbiorowe interesy konsumentów podlegaj ą zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegaj ą cymi na sprzecznych z prawem dzia ł aniach przedsi ę biorców. Uznanie okre ś lonego dzia ł ania przedsi ę biorcy za niezgodne z zakazem stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykazania, ż e spe ł nione zosta ł y kumulatywnie nast ę puj ą ce przes ł anki: − oceniane zachowanie musi by ć podejmowane przez podmiot b ę d ą cy przedsi ę biorc ą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, − praktyka musi godzi ć w zbiorowe interesy konsumentów, − zachowanie przedsi ę biorcy nosi znamiona bezprawno ś ci. Status przedsi ę biorcy Zgodnie z art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsi ę biorc ę rozumie si ę przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) wynika, ż e przedsi ę biorc ą jest osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna nieb ę d ą ca osob ą prawn ą , która we w ł asnym imieniu wykonuje dzia ł alno ść gospodarcz ą . W rozwa ż anym przypadku podmiot b ę d ą cy stron ą post ę powania bez w ą tpienia posiada status przedsi ę biorcy, gdy ż jest to spó ł ka prawa handlowego prowadz ą ca dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisu do rejestru przedsi ę biorców Krajowego Rejestru S ą dowego, a wi ę c podmiot prawa odznaczaj ą cy si ę wyodr ę bnieniem organizacyjnym i maj ą tkowym, prowadz ą cy we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą . W zwi ą zku z powy ż szym Prezes Urz ę du uzna ł , ż e Santander Consumer Bank Spó ł ka Akcyjna z siedzib ą we Wroc ł awiu jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Tym samym Prezes Urz ę du stwierdzi ł , ż e pierwsza przes ł anka niezb ę dna do uznania dzia ł a ń Banku za niezgodne z zawartym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów zakazie stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów zosta ł a spe ł niona. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Kolejn ą przes ł ank ą , jak ą nale ż y wzi ąć pod uwag ę w niniejszej sprawie jest udowodnienie, i ż kwestionowane zachowanie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumentów oraz, ż e narusza zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie obja ś nia znaczenia poj ęć „godzenia w interesy konsumentów” oraz „zbiorowego interesu konsumentów”. Nale ż y przyj ąć , ż e interesem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 powo ł anej ustawy jest interes prawny, rozumiany jako okre ś lone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawc ę za godne ochrony. Dzia ł anie przedsi ę biorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywo ł uje negatywne skutki w sferze ich praw i obowi ą zków. Wskazówki co do tego, jak nale ż y pojmowa ć zbiorowy interes konsumentów zawarte s ą natomiast w art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który stanowi, ż e nie jest zbiorowym interesem suma indywidualnych interesów konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. (sygn. akt III SK 27/07) S ą d Najwy ż szy wskaza ł , i ż wystarczaj ą ce dla stwierdzenia, ż e ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów powinno by ć ustalenie, ż e zachowanie przedsi ę biorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz wzgl ę dem cz ł onków danej grupy (okre ś lonego kr ę gu podmiotów) wyodr ę bnionych spo ś ród ogó ł u konsumentów za pomoc ą wspólnego dla nich kryterium. W ww. wyroku S ą d Najwy ż szy stan ął na stanowisku, i ż sformu ł owanie: „ nie jest 10 zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów” nale ż y rozumie ć w ten sposób, ż e liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zosta ł y naruszone nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyk ą naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsi ę biorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazuj ą cych na powtarzalno ść zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodz ą cych w sk ł ad grupy, do której adresowane s ą zachowania przedsi ę biorcy w taki sposób, i ż potencjalnie ofiar ą takiego zachowania mo ż e by ć ka ż dy konsument b ę d ą cy klientem lub potencjalnym klientem przedsi ę biorcy. Zgodnie z powo ł anym wyrokiem S ą du Najwy ż szego przez interes zbiorowy nale ż y rozumie ć zatem interes dotycz ą cy konsumentów jako okre ś lonej zbiorowo ś ci. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami dzia ł a ń przedsi ę biorcy dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, maj ą cych status konsumentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów konieczne jest, ż eby dzia ł anie przedsi ę biorcy by ł o skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do grupy adresatów wyodr ę bnionych za pomoc ą wspólnego dla nich kryterium. Dzia ł anie o takim charakterze jest w stanie wywo ł a ć niekorzystne nast ę pstwa nie tylko w odniesieniu do konkretnych konsumentów, lecz wobec ka ż dego z cz ł onków danej zbiorowo ś ci. Przy tym zaistnienie przes ł anki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpo ś rednio uzale ż nione od liczby konsumentów, których interesy zosta ł y rzeczywi ś cie naruszone wskutek dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Istotne jest to, ż e przedmiotowe dzia ł anie mo ż e zagrozi ć , przynajmniej potencjalnie, interesom pewnego kr ę gu nieprofesjonalnych uczestników rynku. Wobec powy ż szego Prezes Urz ę du uzna ł , ż e kwestionowane zachowanie Spó ł ki narusza zbiorowe interesy konsumentów. Bezprawno ść dzia ł a ń Ostatni ą z przes ł anek, jakie nale ż y rozwa ż y ć w celu udowodnienia naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawno ść podejmowanych przez przedsi ę biorc ę zachowa ń . Bezprawno ść ujmowana jest jako sprzeczno ść z obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa. Praktyki przedsi ę biorcy, by zakwalifikowa ć je jako naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów „musz ą by ć zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznaj ą obowi ą zuj ą ce przepisy prawa” 1 . Porz ą dek prawny, którego naruszenie mo ż e wype ł nia ć dyspozycj ę art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego, a tak ż e nakazy i zakazy wynikaj ą ce z zasad wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrych obyczajów 2 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie reguluj ą konstrukcji bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy. Art. 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien by ć interpretowany oraz stosowany w okre ś lonym kontek ś cie normatywnym. W zwi ą zku z tym, w celu konkretyzacji przes ł anki bezprawno ś ci nale ż y si ę gn ąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie mo ż liwe jest dokonanie oceny dzia ł a ń przedsi ę biorcy w aspekcie ich zgodno ś ci z prawem 3 . W art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawodawca wskaza ł przyk ł adowe rodzaje praktyk, które naruszaj ą zbiorowe interesy konsumentów, zaliczaj ą c do nich stosowanie postanowie ń wzorców umów, które zosta ł y wpisane do rejestru postanowie ń wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu post ę powania cywilnego, naruszanie obowi ą zku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pe ł nej 1 Uchwa ł a SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. Por. równie ż : M. Szyd ł o: Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów, Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 2 Wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007 r. (sygn. akt XVII AmA 45/07). 3 Por. wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVIII AmA 32/05). 11 informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest jednak wyczerpuj ą cy. Ustawodawca pos ł u ż y ł si ę tutaj terminem „w szczególno ś ci”, co oznacza, ż e ma on charakter przyk ł adowy. Zamiarem ustawodawcy by ł o uznanie za praktyk ę okre ś lon ą w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dzia ł a ń , które naruszy ł y przepisy innych aktów prawnych. Oprócz praktyk wskazanych bezpo ś rednio przez ustawodawc ę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów „za praktyki naruszaj ą ce zbiorowe interesy konsumentów mo ż na uzna ć zachowania naruszaj ą ce przepisy innych ustaw, które nak ł adaj ą na przedsi ę biorc ę okre ś lone obowi ą zki wzgl ę dem konsumenta. Zdaniem S ą du Najwy ż szego zachowania takie (…) stanowi ą bowiem jednocze ś nie zachowania bezprawne i skutkuj ą zniesieniem, ograniczeniem lub zniekszta ł ceniem praw konsumentów, wp ł ywaj ą c tym samym na chronion ą przez przepis obowi ą zuj ą cego prawa sfer ę ich interesów” 4 . Podkre ś lenia wymaga tak ż e, ż e bezprawno ść jest kategori ą obiektywn ą . Rozwa ż enia przy ocenie bezprawno ś ci wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsi ę biorcy by ł o zgodne, czy te ż niezgodne z obowi ą zuj ą cymi zasadami porz ą dku prawnego. O bezprawno ś ci dzia ł ania decyduje ca ł okszta ł t okoliczno ś ci konkretnego stanu faktycznego 5 . Dla stwierdzenia bezprawno ś ci dzia ł ania przedsi ę biorcy bez znaczenia pozostaje ponadto strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczaj ą cym wadliwo ść procesu decyzyjnego sprawcy) i stopie ń tej winy (umy ś lno ść b ą d ź nieumy ś lno ść ), a tak ż e ś wiadomo ść istnienia naruszonych norm prawnych. W przedmiotowym post ę powaniu postawiony Bankowi zarzut stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polega na ustaleniu przez Spó ł k ę łą cznej kwoty wszystkich op ł at, prowizji i kosztów zwi ą zanych z zawarciem umowy po ż yczki w wysoko ś ci przekraczaj ą cej 5% kwoty udzielonej po ż yczki, co jest niezgodne z art. 7a ustawy z dn. 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim, a przez to z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Analizuj ą c przes ł ank ę bezprawno ś ci kwestionowanego zachowania Spó ł ki nale ż y wskaza ć , i ż na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim przez kredyt konsumencki rozumie si ę umow ę , na mocy której przedsi ę biorca w zakresie swojej dzia ł alno ś ci udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi kredytu w jakiejkolwiek postaci. Na podstawie ust. 2 powo ł anego art. 2 tej ustawy za umow ę o kredyt konsumencki uwa ż a si ę w szczególno ś ci: 1) umow ę po ż yczki, 2) umow ę kredytu w rozumieniu przepisów prawa bankowego, 3) umow ę o odroczeniu konsumentowi terminu spe ł nienia ś wiadczenia pieni ęż nego, 4) umow ę , na mocy której ś wiadczenie pieni ęż ne konsumenta ma zosta ć spe ł nione pó ź niej ni ż ś wiadczenie kredytodawcy, 5) umow ę , na mocy której kredytodawca zobowi ą zany jest do zaci ą gni ę cia zobowi ą zania wobec osoby trzeciej, a konsument - do zwrotu kredytodawcy spe ł nionego ś wiadczenia. Przepisów ustawy o kredycie konsumenckim, zgodnie z art. 3 ust. 1 tej ustawy, nie stosuje si ę do umów o kredyt konsumencki: o wysoko ś ci wi ę kszej ni ż 80.000 z ł albo równowarto ś ci tej kwoty w innej walucie ni ż waluta polska; warto ść waluty obcej oblicza si ę wed ł ug ś redniego kursu og ł aszanego przez Narodowy Bank Polski dla danej waluty, obowi ą zuj ą cego w dniu poprzedzaj ą cym dzie ń zawarcia umowy, a tak ż e na mocy których konsument nie jest zobowi ą zany do zap ł aty oprocentowania ani innych kosztów zwi ą zanych z udzieleniem lub sp ł at ą kredytu konsumenckiego. Zgodnie z art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 5, 8 i 9 ustawy o kredycie konsumenckim umowa o kredyt konsumencki powinna by ć zawarta na pi ś mie, chyba ż e odr ę bne przepisy przewiduj ą inn ą szczególn ą form ę , a umowa powinna zawiera ć mi ę dzy innymi nast ę puj ą ce dane: − op ł aty i prowizje oraz inne koszty zwi ą zane z udzieleniem kredytu, w tym op ł at ę za rozpatrzenie wniosku kredytowego oraz przygotowanie i zawarcie umowy kredytowej, 4 Uchwa ł a SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. 5 Wyrok SN z dnia 8 maja 2002 r. (sygn. akt I PKN 267/2001). 12 (op ł ata przygotowawcza), b ę d ą ce elementem ca ł kowitego kosztu kredytu, oraz warunki ich zmiany; − informacj ę o pozosta ł ych kosztach, do których zap ł aty zobowi ą zany jest konsument w zwi ą zku z zawart ą umow ą ; − informacj ę o łą cznej kwocie wszystkich kosztów, op ł at i prowizji, do których zap ł aty zobowi ą zany jest konsument. Zgodnie z przepisem art. 7a ustawy o kredycie konsumenckim „ łą czna kwota wszystkich op ł at, prowizji oraz innych kosztów zwi ą zanych z zawarciem umowy o kredyt konsumencki, z wy łą czeniem udokumentowanych lub wynikaj ą cych z innych przepisów prawa kosztów, zwi ą zanych z ustanowieniem, zmian ą lub wyga ś ni ę ciem zabezpiecze ń i ubezpiecze ń (w tym kosztów ubezpieczenia sp ł aty kredytu, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 4), nie mo ż e przekroczy ć 5 % kwoty udzielonego kredytu konsumenckiego”. Koszty ubezpieczenia sp ł aty kredytu, okre ś lone w powo ł anym przepisie art. 7 ust. 1 pkt 4 ustawy o kredycie konsumenckim, to koszty „ustanowienia, zmiany oraz zwi ą zane z wyga ś ni ę ciem zabezpiecze ń i ubezpieczenia, z wyj ą tkiem kosztów ubezpieczenia sp ł aty kredytu - wraz z oprocentowaniem i pozosta ł ymi kosztami - na wypadek ś mierci, inwalidztwa, choroby lub bezrobocia konsumenta”. Koszty okre ś lone w art. 7a ustawy o kredycie konsumenckim to wy łą cznie te, które s ą zwi ą zane z samym zawarciem umowy, a nie z jej pó ź niejszym wykonywaniem, bez wzgl ę du na czyj ą rzecz s ą one pobierane, z wy łą czeniami wskazanymi w przepisie obejmuj ą cymi koszty zabezpiecze ń i ubezpiecze ń . S ą to mi ę dzy innymi op ł ata przygotowawcza, prowizja od zawarcia umowy i op ł aty pobierane za wszelkie inne czynno ś ci zwi ą zane cho ć by tylko funkcjonalnie z zawarciem umowy. Taka interpretacja przepisu art. 7a ustawy o kredycie konsumenckim pozwala dostatecznie precyzyjnie ustali ć zakres limitowanych kosztów 6 . Pod poj ę ciem prowizji nale ż y rozumie ć swoist ą „cen ę ” przeprowadzanych operacji, stanowi ą c ą zarówno ekwiwalent kosztów poniesionych przez kredytodawc ę , jak i element zysku 7 . Wymienione w przedmiotowym przepisie op ł aty co do zasady maj ą na celu pokrycie kosztów ponoszonych przez kredytodawc ę przy wykonywaniu okre ś lonej czynno ś ci, w praktyce jednak mog ą stanowi ć równie ż ź ród ł o jego dochodu (zw ł aszcza w przypadku ich okre ś lenia w sposób rycza ł towy). Jako przyk ł adowe op ł aty mo ż na wskaza ć : op ł at ę z tytu ł u rozpatrzenia wniosku kredytowego i sporz ą dzenia umowy, op ł aty z tytu ł u monitów, za ś wiadcze ń wydawanych przez kredytodawc ę itd. 8 . Inne koszty to nie b ę d ą ce prowizjami b ą d ź op ł atami dodatkowe koszty wyst ę puj ą ce obok kosztu zasadniczego, jaki stanowi ą odsetki. Koszty po ś rednictwa finansowego to ponoszone przez konsumenta koszty, które zwi ą zane s ą bezpo ś rednio z udzieleniem kredytu za po ś rednictwem przedsi ę biorcy, który na podstawie umowy z Bankiem oferuje konsumentom kredyty udzielane przez Bank. Czynno ść po ś rednictwa finansowego prowadzi bezpo ś rednio do zawarcia umowy z Bankiem. Koszty po ś rednictwa nie podlegaj ą wy łą czeniu na podstawie ww. przepisu art. 7 ust. 1 pkt 4, bowiem nie s ą udokumentowanymi lub wynikaj ą cymi z innych przepisów prawa kosztami, zwi ą zanymi z ustanowieniem, zmian ą lub wyga ś ni ę ciem zabezpiecze ń i ubezpiecze ń . Przepis art. 7a ustawy o kredycie konsumenckim nie rozró ż nia kosztów kredytu w zale ż no ś ci od kryterium, na rzecz jakiego podmiotu s ą one ponoszone: przedsi ę biorcy udzielaj ą cego kredytu czy przedsi ę biorcy po ś rednicz ą cego w udzieleniu takiego kredytu. Brak 6 Monika Jagielska, Grzegorz Kott, Wojciech Popio ł ek: Ile mo ż e kosztowa ć kredyt konsumencki , Rzeczpospolita, 06.07.2006 r. 7 Komentarz do art. 7 a ustawy z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U.01.100.1081), [w:] D. Rogo ń , M. Rusinek, K. W ł odarska, Komentarz do ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U.05.157.1316), w zakresie zmian do ustawy z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim, LEX/el. 2006, pkt. III.2. 8 Komentarz do art. 7 a ustawy z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim…, pkt. III.3. 13 wobec powy ż szego podstaw do przyj ę cia, i ż koszty poniesione przez konsumenta w zwi ą zku z udzieleniem kredytu na rzecz po ś rednika nie mieszcz ą si ę w poj ę ciu „wszystkich op ł at, prowizji oraz innych kosztów zwi ą zanych z zawarciem umowy o kredyt konsumencki”. Jako takie, koszty ponoszone na rzecz po ś rednika powinny zosta ć obj ę te limitem 5 %, okre ś lonym w art. 7a ustawy o kredycie konsumenckim. Z punktu widzenia konsumenta bez znaczenia jest, w jaki sposób Bank i po ś rednik finansowy okre ś laj ą zasady wspó ł pracy mi ę dzy sob ą , w tym w jaki sposób dziel ą si ę ponoszonymi kosztami (i uzyskiwanymi zyskami) zwi ą zanymi z faktem udzielania kredytu z udzia ł em po ś rednika. Skorzystanie przez konsumenta z us ł ug po ś rednika finansowego nie jest oczywi ś cie obligatoryjne i nie stanowi warunku zawarcia przez Bank umowy kredytu. Oznacza to, ż e konsument mo ż e skontaktowa ć si ę bezpo ś rednio z Bankiem i zawrze ć umow ę kredytu bezpo ś rednio w Banku, nie ponosz ą c w takim przypadku kosztów po ś rednictwa finansowego. Decyduj ą c si ę jednak na zawarcie umowy z udzia ł em po ś rednika (niezale ż nie od przyczyny takiego zachowania), konsument jest zobowi ą zany do poniesienia kosztów tego po ś rednictwa. Jednocze ś nie nale ż y zauwa ż y ć , i ż Bank nie ma obowi ą zku umo ż liwiania po ś rednikom oferowania us ł ugi po ś rednictwa w zawieraniu umów dotycz ą cych jego us ł ug. Poj ę cie „ łą cznej kwoty wszystkich op ł at, prowizji oraz innych kosztów zwi ą zanych z zawarciem umowy o kredyt konsumencki” nie jest to ż same z poj ę ciem „ca ł kowitego kosztu kredytu”, okre ś lonym w przepisie art. 7 ustawy o kredycie konsumenckim 9 . Ograniczenie dotyczy „5 % kwoty udzielonego kredytu konsumenckiego”. Kwot ę udzielonego kredytu konsumenckiego nale ż y rozumie ć jako kwot ę kredytu brutto 10 , czyli w przypadku, gdy kwota pozostawiona do dyspozycji konsumenta zostaje pomniejszona o koszty zabezpiecze ń , op ł at i prowizji, które równie ż podlegaj ą kredytowaniu, kwota na któr ą udzielono kredyt konsumencki obejmuje tak ż e ww. skredytowane koszty. Przepis art. 7a zosta ł dodany do ustawy o kredycie konsumenckim z dniem 20 lutego 2006 r. przez art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 137, poz. 1316). Nale ż y zauwa ż y ć , i ż celem jego wprowadzenia by ł o uniemo ż liwienie obej ś cia przepisów okre ś laj ą cych maksymaln ą wysoko ść odsetek, co mog ł o nast ą pi ć przez zawy ż anie op ł at, prowizji i innych kosztów, ponoszonych przez po ż yczkodawców (kredytodawców) w zwi ą zku z zawarciem umowy. Przepis ten ma zapewni ć wi ę ksz ą ochron ę konsumentów przed praktyk ą kredytodawców, polegaj ą c ą na stosowaniu op ł at, prowizji i kosztów dodatkowych, ponoszonych przez konsumentów w zwi ą zku z zawarciem umowy, które znacznie podnosi ł y koszt kredytów 11 . W tym miejscu nale ż y zwróci ć uwag ę , ż e fakt skorzystania przez Spó ł k ę z po ś rednika zmniejsza ilo ść obowi ą zków ci ążą cych na pracownikach Banku w trakcie procesu udzielenia kredytu. W takim przypadku bowiem, jak wynika z przedstawionych w toku post ę powania wyja ś nie ń Banku, znacznej cz ęś ci czynno ś ci zwi ą zanych z udzieleniem kredytu nie wykonuje Bank, tylko po ś rednik. W przypadku kredytu samochodowego, udzielanego poprzez sie ć salonów dealerskich i po ś redników, z którymi Bank ma zawarte umowy po ś rednictwa kredytowego, zadaniem po ś rednika/dealera jest: sporz ą dzenie wst ę pnej symulacji kredytu oraz podanie konsumentowi wst ę pnych warunków oferty kredytowej, nast ę pnie wprowadzenie wniosku do systemu informatycznego Banku, szczegó ł owe poinformowanie klienta o ostatecznych warunkach oferty kredytowej, wydrukowanie umowy kredytu, przedstawienie jej klientowi i przes ł anie dokumentów do Centrali Banku. Gdyby nie udzia ł w udzieleniu kredytu po ś rednika, wszystkie powy ż sze czynno ś ci wykonywane by ł yby przez Spó ł k ę , a wi ę c na jej koszt. W tym kontek ś cie nale ż y rozpatrywa ć prowizj ę Banku jako ekwiwalent poniesionych przez Bank nak ł adów i kosztów w zwi ą zku z zawarciem umowy z konsumentem. 9 Zbigniew Ofiarski: Prawo bankowe , Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2008, str. 221. 10 Komentarz do art. 7 a ustawy z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim…, pkt. IV. 11 Remigiusz Kaszubski, Agata Tupaj-Cholewa: Prawo bankowe , Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2010, str. 67. 14 Jak ustalono na podstawie kopii siedmiu przedstawionych przez Bank umów kredytowych zawartych z konsumentami, łą czna kwota prowizji Banku i kosztu us ł ugi po ś rednictwa finansowego stanowi ą , w poszczególnych umowach: 13,32 %, 12,32 %, 6,28 %, 10,38 %, 9,36 %, 6,4 % i 8,51 % kwoty udzielonego kredytu konsumenckiego. Jak z tego wynika, w przypadku ka ż dej z umów kwota ta przekracza limit 5 % łą cznej kwoty wszystkich op ł at, prowizji oraz innych kosztów zwi ą zanych z zawarciem umowy, okre ś lony w art. 7a ustawy o kredycie konsumenckim. Wobec tego, w ocenie Prezesa Urz ę du, dosz ł o do naruszenia przez Spó ł k ę przepisu art. 7a ustawy o kredycie konsumenckim. Zachowanie Spó ł ki godzi w interesy konsumentów , gdy ż naruszenie bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cego przepisu prawa, polegaj ą ce na nie przestrzeganiu ograniczenia wynikaj ą cego z art. 7a ustawy o kredycie konsumenckim, powoduje i ż konsument jest zobowi ą zany przez Bank do ponoszenia wy ż szych op ł at w zwi ą zku z udzieleniem mu kredytu, ni ż op ł aty które ponosi ł by, gdyby Bank przestrzega ł przedmiotowego ograniczenia. Tym samym konsument doznaje uszczerbku w swoim maj ą tku, bowiem łą czna kwota ponoszonych przez niego op ł at, prowizji i kosztów zwi ą zanych z zawarciem umowy o kredyt konsumencki jest wy ż sza ni ż dopuszczalna przez powo ł any przepis art. 7a ustawy o kredycie konsumenckim. Taka sytuacja niew ą tpliwie godzi w interesy konsumenta. Zakwestionowane zachowanie Banku podejmowane jest w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika zreszt ą z samej natury wzorców umownych, jakimi pos ł uguje si ę Spó ł ka w obrocie gospodarczym. Praktyka Spó ł ki wymierzona jest we wszystkich rzeczywistych odbiorców ś wiadczonych przez Bank us ł ug, z którymi zawarto umowy kredytowe, a tak ż e nieograniczonego kr ę gu wszystkich potencjalnych odbiorców us ł ug Spó ł ki, którzy mogliby zawrze ć takie umowy. Maj ą c powy ż sze na uwadze stwierdzi ć nale ż y, i ż kwestionowane zachowanie Spó ł ki stanowi praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Odnosz ą c si ę do podniesionego przez Spó ł k ę zarzutu braku posiadania przez ni ą informacji o tym, ż e klient korzysta z us ł ug po ś rednika i o tym, jak ą op ł at ę pobiera po ś rednik za us ł ug ę po ś rednictwa finansowego, nale ż y zauwa ż y ć , ż e Bank – zgodnie z jego wyja ś nieniami przedstawionymi w toku post ę powania – łą cz ą z innymi przedsi ę biorcami (po ś rednikami finansowymi i dealerami) umowy okre ś laj ą ce zasady wspó ł pracy tych przedsi ę biorców. Brak przepisu nakazuj ą cego wprost przekazywanie przez po ś rednika Bankowi informacji o pobieranych przez niego prowizjach nie stanowi przeszkody do uzyskania takiej informacji przez Spó ł k ę w drodze odpowiednich uzgodnie ń umownych z po ś rednikiem. Jak wspomniano powy ż ej, art. 7a ustawy o kredycie konsumenckim nie zawiera ograniczenia okre ś lonej w nim łą cznej kwoty wszystkich op ł at, prowizji oraz innych kosztów zwi ą zanych z zawarciem umowy o kredyt konsumencki wy łą cznie do tych op ł at, prowizji oraz innych kosztów, które ponoszone s ą na rzecz Banku, a nie przedsi ę biorcy po ś rednicz ą cego w zawarciu umowy o kredyt. W zwi ą zku z tym bez znaczenia jest podnoszone przez Spó ł k ę stwierdzenie, i ż prowizja po ś rednika nie jest kwot ą przys ł uguj ą c ą Bankowi i w ż adnym momencie nie staje si ę przychodem Banku. Ustosunkowuj ą c si ę do podniesionego przez Bank stwierdzenia, i ż limit o którym mowa w art. 7a ustawy o kredycie konsumenckim odnosi si ę wy łą cznie do op ł at, prowizji i innych kosztów zwi ą zanych z zawarciem umowy o kredyt, które s ą warunkiem zawarcia przez kredytodawc ę umowy kredytu (skorzystanie z us ł ug po ś rednika jest niezale ż ne od Banku i nie jest warunkiem zawarcia umowy kredytu) nale ż y stwierdzi ć , i ż fakt skorzystania z us ł ugi po ś rednika nie jest niezb ę dny dla udzielenia kredytu, ale je ż eli konsument korzysta z po ś rednictwa finansowego, 15 zobowi ą zany jest do poniesienia jego kosztów. Tak wi ę c dla konsumenta decyduj ą cego si ę na zawarcie umowy z udzia ł em po ś rednika finansowego, koszt us ł ugi po ś rednictwa jest wydatkiem niezb ę dnym dla uzyskania w tym trybie kredytu. Powo ł any art. 7a ustawy o kredycie konsumenckim pos ł uguje si ę poj ę ciem „kosztów zwi ą zanych z zawarciem umowy o kredyt konsumencki”, a nie wy łą cznie kosztów b ę d ą cych warunkiem zawarcia przez kredytodawc ę umowy kredytu. W tym miejscu nale ż y odnie ść si ę do podniesionego przez Spó ł k ę zarzutu, ż e „przyj ę cie rozwi ą zania polegaj ą cego na stosowaniu 5% limitu tylko w przypadku umów kredytowych, w których kredytobiorcy wnioskuj ą o sfinansowanie wynagrodzenia po ś rednika finansowego kredytem udzielonym przez Bank, a ca ł kowite pomini ę cie limitu w przypadku dokonania przez klienta zap ł aty po ś rednikowi wynagrodzenia z tytu ł u wykonanych us ł ug, w formie gotówkowej, prowadzi ł oby do ca ł kowicie nieuzasadnionego zró ż nicowania sytuacji prawnej klientów. Sytuacja ta powodowa ł aby brak mo ż liwo ś ci porównania ofert ró ż nych kredytodawców i wysoko ś ci kosztów niezb ę dnych do poniesienia przez kredytobiorc ę w zwi ą zku z zawieran ą umow ą kredytow ą ”. W opinii Prezesa Urz ę du w limicie okre ś lonym w art. 7a ustawy o kredycie konsumenckim uwzgl ę dnia si ę koszty po ś rednictwa finansowego, przy czym forma p ł atno ś ci tych kosztów nie wp ł ywa na obj ę cie lub wy łą czenie ich z przedmiotowego limitu. Odno ś nie powo ł anych przez Spó ł k ę materia ł ów z prac legislacyjnych nad wprowadzeniem przepisu art. 7a do ustawy o kredycie konsumenckim, stwierdzi ć nale ż y, i ż z opublikowanego przez Sejm Rzeczpospolitej Polskiej 12 opisu przebiegu procesu legislacyjnego dla poselskiego projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o zmianie niektórych innych ustaw (IV kadencja Sejmu, druk nr 3059 z dn. 22.06.2004 r.) nie wynika, aby intencj ą ustawodawcy by ł o pomini ę cie kosztów po ś rednictwa finansowego w przedmiotowym limicie łą cznej kwoty wszystkich op ł at, prowizji oraz innych kosztów zwi ą zanych z zawarciem umowy o kredyt konsumencki. Stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, je ż eli Prezes Urz ę du stwierdzi naruszenie zakazu okre ś lonego w art. 24 tej ustawy wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuj ą c ą zaniechanie jej stosowania. W zwi ą zku z powy ż szym orzeczono jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Ad II Zgodnie z tre ś ci ą art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 tej ż e ustawy. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkni ę tego katalogu przes ł anek, od których uzale ż niana jest wysoko ść nak ł adanych na przedsi ę biorców kar. Norma prawna wynikaj ą ca z art. 111 ww. ustawy stanowi jedynie, i ż przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, o których mowa mi ę dzy innymi w art. 106 nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Wskaza ć równie ż nale ż y, ż e kara pieni ęż na mo ż e by ć na ł o ż ona na przedsi ę biorc ę niezale ż nie od tego, czy dopu ś ci ł si ę naruszenia przepisów ustawy umy ś lnie, czy te ż nieumy ś lnie. Z powy ż szego wynika, ż e kara mo ż e by ć na ł o ż ona bez wzgl ę du na okoliczno ść wyst ę powania po 12 Oficjalna strona internetowa Sejmu Rzeczpospolitej Polskiej: http://orka.sejm.gov.pl/proc4.nsf/opisy/3059.htm 16 stronie przedsi ę biorcy winy rozumianej jako ś wiadomo ść bezprawno ś ci zachowania. Okoliczno ść ta jest jednak czynnikiem relewantnym przy miarkowaniu wysoko ś ci nak ł adanej kary pieni ęż nej 13 . Kara nak ł adana przez Prezesa Urz ę du na przedsi ę biorc ę , który dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów s ł u ż y podkre ś leniu naganno ś ci ocenianego zachowania. Przedsi ę biorca, jako profesjonalista powinien wiedzie ć , ż e okre ś laj ą c warunki umowne nie mo ż e stosowa ć bezprawnych postanowie ń , ani w ż aden inny sposób godzi ć w interesy konsumentów. Orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla uczestnika niniejszego post ę powania, tak aby jej na ł o ż enie skutkowa ł o w przysz ł o ś ci zapobie ż eniem zaistnienia podobnych sytuacji. W opinii Prezesa Urz ę du nale ż y podkre ś li ć aspekt edukacyjny i wychowawczy zastosowanego ś rodka oraz wyrazi ć nadziej ę , ż e odniesie on spodziewany skutek na przysz ł o ść . Poza wymiarem indywidualnym kary nale ż y zwróci ć uwag ę na jej wymiar ogólny, funkcj ę odstraszaj ą c ą i wychowawcz ą w stosunku do innych uczestników rynku. W punkcie I sentencji niniejszej decyzji Prezes Urz ę du stwierdzi ł stosowanie przez Santander Consumer Bank Spó ł k ę Akcyjn ą z siedzib ą we Wroc ł awiu praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, co daje podstawy do na ł o ż enia na Spó ł k ę kary pieni ęż nej okre ś lonej w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kara okre ś lona w niniejszej decyzji jest wymierzana w zwi ą zku z ustalaniem przez Spó ł k ę łą cznej kwoty wszystkich op ł at, prowizji i kosztów zwi ą zanych z zawarciem umowy po ż yczki w wysoko ś ci przekraczaj ą cej 5% kwoty udzielonej po ż yczki, co jest niezgodne z art. 7a ustawy z dn. 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim, a przez to z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ustalaj ą c wymiar kary pieni ęż nej Prezes Urz ę du w pierwszej kolejno ś ci dokona ł oceny wagi stwierdzonej praktyki. Do naruszenia dochodzi na etapie zawierania kontraktu. Wzi ę to pod uwag ę fakt, i ż nie uwzgl ę dnienie kosztów po ś rednictwa finansowego w łą cznej kwocie wszystkich op ł at, prowizji i kosztów zwi ą zanych z zawarciem umowy po ż yczki wp ł ywa negatywnie na interesy konsumenta. Przedsi ę biorca wykorzystuj ą c swoj ą przewag ę tak kszta ł tuje tre ść umów kredytowych, i ż konsument ponosi koszty wy ż sze, ni ż wynikaj ą ce z art. 7a ustawy o kredycie konsumenckim. Stosowanie powy ż szej praktyki przez Bank w sposób istotny wp ł ywa na sfer ę uprawnie ń konsumenta, b ę d ą cego s ł absz ą stron ą stosunku prawnego. W kontek ś cie analizy wagi stwierdzonego naruszenia wzi ę to tak ż e pod uwag ę okoliczno ść , i ż naruszenia dopu ś ci ł si ę przedsi ę biorca dzia ł aj ą cy na rynku, na którym wyst ę puje konkurencja mi ę dzy wieloma przedsi ę biorcami oferuj ą cymi us ł ugi finansowe. Us ł ugi udzielania po ż yczek i kredytów s ą ś wiadczone na masow ą skal ę , umowy w tym zakresie mog ą i s ą zawierane z bardzo szerokim kr ę giem konsumentów. Jednocze ś nie nale ż y zauwa ż y ć , ż e umowy te maj ą najcz ęś ciej adhezyjny charakter, bowiem wp ł yw konsumenta na tre ść zawieranej umowy jest nader nik ł y: mo ż e on zawrze ć umow ę na z góry ustalonych warunkach 14 . W kontek ś cie analizy wagi stwierdzonego naruszenia wzi ę to pod uwag ę d ł ugotrwa ł y okres stosowania zakwestionowanej praktyki. Na podstawie zgromadzonych w toku dokumentów ustalono, i ż praktyka jest stosowana od dn. 08.06.2009 r. Analizuj ą c wag ę stwierdzonego naruszenia Prezes Urz ę du uzna ł , ż e zachowanie Spó ł ki nale ż y traktowa ć jako nieumy ś lne naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku post ę powania nie stwierdzono bowiem, aby Bank mia ł ś wiadomo ść , i ż swoim dzia ł aniem celowo narusza zbiorowe interesy konsumentów. St ą d nie mo ż na Spó ł ce przypisa ć umy ś lno ś ci dzia ł ania. 13 Konrad Kohutek w: „ Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz ”, Wolters Kluwer Polska sp. z o.o., Warszawa 2008 r., str. 1027. 14 Por. uchwa ł a S ą du Najwy ż szego z dn. 29.12.1994 r. (sygn. akt III CZP 120/94). 17 Podstaw ą obliczenia wysoko ś ci niniejszej kary jest przychód osi ą gni ę ty przez Spó ł k ę w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, tj. w 2010 r. Poniewa ż w 2010 roku Bank uzyska ł przychód w wysoko ś ci [tajemnica przedsi ę biorcy – za łą cznik nr 1 pkt 2a] z ł , maksymalna kara pieni ęż na, jaka mo ż e zosta ć na ł o ż ona na przedsi ę biorc ę w oparciu o ww. przepis wynosi [tajemnica przedsi ę biorcy – za łą cznik nr 1 pkt 3a] z ł . W zwi ą zku z powy ż szym Prezes Urz ę du uzna ł , i ż natura naruszenia uzasadnia ustalenie wyj ś ciowego poziomu kary pieni ęż nej na poziomie [tajemnica przedsi ę biorcy – za łą cznik nr 1 pkt 3b] % przychodu uzyskanego przez Spó ł k ę w 2010 r., czyli kwot ę na poziomie 605490 z ł . Po ustaleniu kwoty bazowej przyst ą piono do analizy, czy w niniejszej sprawie zasz ł y okoliczno ś ci obci ąż aj ą ce i ł agodz ą ce, które mog ł yby mie ć wp ł yw na wymiar kary. Prezes Urz ę du podda ł analizie okoliczno ść uprzedniego naruszenia przez przedsi ę biorc ę przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Na podstawie art. 130 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przes ł anka uprzedniego naruszenia przepisów ustawy odnosi si ę nie tylko do obecnie obowi ą zuj ą cej ustawy z dn. 16 lutego 2007 r., ale dotyczy równie ż naruszenia przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.). Spó ł ka nie dopu ś ci ł a si ę naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym Prezes Urz ę du uzna ł , ż e analizowana okoliczno ść nie ma wp ł ywu na kwot ę bazow ą kary. W sprawie tej wyst ą pi ł a okoliczno ść obci ąż aj ą ca, polegaj ą ca na tym, i ż zarzucana Bankowi praktyka mia ł a zasi ę g ogólnopolski, gdy ż Spó ł ka prowadzi dzia ł alno ść na terenie ca ł ej Rzeczypospolitej Polskiej. W zwi ą zku z tym kwot ę bazow ą nale ż y zwi ę kszy ć o 20%. W sprawie tej nie wyst ą pi ł y okoliczno ś ci ł agodz ą ce. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze okoliczno ś ci kwot ę bazow ą zwi ę kszono o 20% , to jest do kwoty 726588 z ł . Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewy ż sza kary w maksymalnej wysoko ś ci, jaka zosta ł a przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma w niniejszym przypadku miejsca. W zwi ą zku z powy ż szym ustalono wysoko ść kary na kwot ę 726588 z ł (s ł ownie z ł otych: siedmiuset dwudziestu sze ś ciu tysi ę cy pi ę ciuset osiemdziesi ę ciu o ś miu). W ocenie Prezesa Urz ę du wymierzona kara w wysoko ś ci [tajemnica przedsi ę biorcy – za łą cznik nr 1 pkt 3c] % przychodu uzyskanego przez Bank w 2010 r. i stanowi ą ca oko ł o [tajemnica przedsi ę biorcy – za łą cznik nr 1 pkt 3d] % maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ww. ustawy i wspó ł mierna do mo ż liwo ś ci finansowych Spó ł ki. Prezes Urz ę du uzna ł , ż e orzeczona kara powinna pe ł ni ć funkcj ę dyscyplinuj ą c ą i prewencyjn ą tak, aby zapobiec w przysz ł o ś ci stosowaniu podobnych narusze ń . Niniejsza kara powinna pe ł ni ć równie ż funkcj ę edukacyjn ą i wychowawcz ą , a tak ż e podkre ś la ć naganno ść zakwestionowanego w niniejszym post ę powaniu zachowania przedsi ę biorcy. Kara powinna pe ł ni ć tak ż e funkcj ę egzekucyjn ą , to jest doprowadzi ć do zaniechania stosowania zakwestionowanej praktyki. Wobec powy ż szego orzeczono, jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. Kar ę nale ż y wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Ad III Stosownie do art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, je ż eli w wyniku post ę powania Prezes Urz ę du stwierdzi ł naruszenie przepisów ww. ustawy, przedsi ę biorca, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, jest obowi ą zany ponie ść koszty post ę powania. Zgodnie z art. 80 18 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. W punkcie I sentencji niniejszej decyzji Prezes Urz ę du w wyniku przeprowadzonego przeciwko Santander Consumer Bank Spó ł ki Akcyjnej z siedzib ą we Wroc ł awiu post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów stwierdzi ł naruszenie przez ww. przedsi ę biorc ę 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Spe ł niona zosta ł a zatem przes ł anka wynikaj ą ca z art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pozwalaj ą ca na obci ąż enie Spó ł ki kosztami przeprowadzonego post ę powania, którymi s ą dla Prezesa Urz ę du wydatki w kwocie 22 z ł zwi ą zane z prowadzon ą w toku tego post ę powania korespondencj ą . W zwi ą zku z tym postanowiono obci ąż y ć przedsi ę biorc ę kosztami post ę powania w wysoko ś ci 22 z ł (s ł ownie: dwadzie ś cia dwa z ł ote). Wobec powy ż szego orzeczono jak w punkcie III sentencji niniejszej decyzji. Koszty niniejszego post ę powania, na podstawie art. 264 § 1 Kodeksu post ę powania administracyjnego, w zwi ą zku z art. 83 i art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000 w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z pó ź n. zm.) – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wy łą cznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie III niniejszej decyzji, stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 32 § 1 i 2 Kodeksu post ę powania cywilnego, nale ż y wnie ść za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia niniejszej decyzji. DYREKTOR DELEGATURY URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Maciej Fragsztajn