RŁO-28/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w ŁODZI ul. Piotrkowska 120 90-006 Łódź tel. (42) 636 36 89, fax (42) 636 07 12 e’mail: lodz@uokik.gov.pl RŁO-61-17( )/12/AK Łódź, dnia 1 czerwca 2012 r. DECYZJA Nr RŁO 28/2012 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zmianami) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wszczętego z urzędu przeciwko Przedsiębiorstwu Usług Komunalnych „FART-BIS” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Kielcach – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po uprawdopodobnieniu stosowania przez tego przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów , o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 tej ustawy, polegającej na stosowaniu postanowień wzorca umowy, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) we wzorcu umowy pod nazwą „UMOWA Nr …/2011” o treści: - „ Stawki określone w &6 pkt 2 mogą ulec zmianie, jeżeli ulegną zmianie ceny czynników mających wpływ na cenę usługi takich jak: zmiana ceny na wysypisku, paliwo, części zamienne, energia elektryczna itp.” i przyjęciu zobowiązania Przedsiębiorstwa Usług Komunalnych „FART-BIS” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Kielcach do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia temu naruszeniu poprzez dokonanie zmian we wzorcu umowy pod nazwą „UMOWA Nr …/2011” oraz w znajdujących się w obrocie umowach zawartych z konsumentami poprzez zmianę kwestionowanego postanowienia na postanowienie o treści: - „Z chwilą doręczenia aneksu o zmianie cen konsument ma prawo rozwiązać umowę za wypowiedzeniem jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia, o którym mowa w § 7 ust. 3 umowy”, 2 nakłada się na Przedsiębiorstwo Usług Komunalnych „FART-BIS” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością obowiązek wykonania przyjętego zobowiązania poprzez: − wprowadzenie zmian we wzorcu umowy pod nazwą „UMOWA Nr …/2011” zgodnie z przyjętym zobowiązaniem, niezwłocznie po uprawomocnieniu się niniejszej decyzji , − doręczenie, w terminie dziewięciu miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji, konsumentom, z którymi zostały podpisane umowy na podstawie dotychczasowego wzorca umowy pod nazwą „UMOWA Nr …/2011”, propozycji zmiany umów w sposób wynikający z przyjętego zobowiązania. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami ) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nakłada się na Przedsiębiorstwo Usług Komunalnych „FART-BIS” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Kielcach obowiązek złożenia informacji o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania , zawierającej: - nowy wzorzec umowy uwzględniający zmiany wynikające ze złożonego zobowiązania, wraz ze wskazaniem daty wprowadzenia go do obrotu gospodarczego z udziałem konsumentów, - wzór aneksu do umów zawartych z konsumentami na podstawie dotychczasowego wzorca umowy pod nazwą „UMOWA Nr …/2011”, uwzględniający zmiany wynikające ze złożonego zobowiązania, - dane o liczbie konsumentów, którym doręczono aneksy do umów zawartych w oparciu o wzorzec umowy zawierający kwestionowane postanowienie wraz z dowodami potwierdzającymi doręczenie, - dane o liczbie konsumentów, którym nie doręczono aneksów do umów zawartych w oparciu o wzorzec umowy zawierający kwestionowane postanowienie oraz pisemne wyjaśnienia przyczyn ewentualnych niedoręczeń ww. aneksów w terminie dziesięciu miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Uzasadnienie Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – zwany dalej: „Prezesem Urzędu” – przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sprawie badania rynku odbioru i utylizacji odpadów komunalnych, w tym określenia jego struktury i stopnia koncentracji. W ramach badania rynku zostały wysłane wezwania (kwestionariusze ankiety) do wybranej grupy przedsiębiorców świadczących usługi w zakresie odbioru odpadów komunalnych. Ponadto, w toku postępowania wyjaśniającego została przeprowadzona analiza wzorców umów stosowanych przez przedsiębiorców świadczących te usługi. W oparciu o zebrany w toku postępowania wyjaśniającego materiał dowodowy Prezes Urzędu ustalił, że Przedsiębiorstwo Usług Komunalnych „FART-BIS” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Kielcach – zwana dalej: „FART-BIS” – w swojej działalności przy zawieraniu umów z konsumentami posługuje się wzorcem umowy pod 3 nazwą „UMOWA Nr …/2011”, w którym znajduje się postanowienie tożsame z postanowieniami umownymi wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone – zwanego dalej: „Rejestrem” – o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) – zwanej dalej: „k.p.c.” W dniu 29 lutego 2012 r. Prezes Urzędu wszczął z urzędu Postanowieniem Nr 1/61-11/12 (dowód: karty Nr 1 – 2) postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Przedsiębiorstwo Usług Komunalnych „FART-BIS” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Kielcach, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów polegających na stosowaniu postanowienia wzorca umowy, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego poprzez stosowanie we wzorcu umowy pod nazwą „UMOWA Nr …/2011” postanowienia umowy o treści: - „ Stawki określone w &6 pkt 2 mogą ulec zmianie, jeżeli ulegną zmianie ceny czynników mających wpływ na cenę usługi takich jak: zmiana ceny na wysypisku, paliwo, części zamienne, energia elektryczna itp.” co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.). FART-BIS w pismach z dnia 19 marca 2012 r. i dnia 30 marca 2012 r. i (dowód: karty Nr 15 – 29) w odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, stwierdził, że biorąc pod uwagę treść wzorca umowy konsument ma możliwość rozwiązania umowy przez konsumenta w przypadku zmiany cen przez przedsiębiorcę, gdyż zmiana cen jest przez FART-BIS aneksowana, mając jednak na uwadze interes konsumentów, FART – BIS zaproponował modyfikację wzorca umowy, nadając kwestionowanemu postanowieniu nową treść: „Z chwilą doręczenia aneksu o zmianie cen konsument ma prawo rozwiązać umowę za wypowiedzeniem jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia, o którym mowa w § 7 ust. 3 umowy”. Wyjaśnił, że zaproponowana zmiana wzorca umowy zostanie niezwłocznie po wydaniu decyzji zobowiązaniowej przez Prezesa Urzędu wprowadzona we wzorcu umowy i stosowano w umowach zawieranych z konsumentami. Jednocześnie z uwagi na ilość kontrahentów FART- BIS zobowiązał się w terminie 9 miesięcy od wydania decyzji w trybie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów do zmiany zawartych już umów na podstawie dotychczasowego wzorca umowy. W dniu 9 maja 2012 r. Prezes Urzędu zawiadomił FART-BIS o zakończeniu zbierania materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z aktami sprawy (dowód: karty Nr 30 – 31). Prezes Urzędu ustalił, co następuje: Przedsiębiorstwo Usług Komunalnych „FART-BIS” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Kielcach jest przedsiębiorcą wpisanym do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym pod numerem 00000185101 (dowód: karty Nr 10 i 12). Spółka zajmuje się odbiorem odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości i w ramach tej działalności zawiera z nimi umowy na odbiór tych odpadów. Przedmiotem analizy Prezesa Urzędu w ramach niniejszego postępowania był wzorzec umowy pod nazwą: „UMOWA Nr …/2011” na odbiór odpadów komunalnych, stosowany 4 przez ww. Spółkę przy zawieraniu umów z konsumentami i przedsiębiorcami (dowód: karty Nr 7 – 9). W „ UMOWIE Nr …/2011”, która stanowi wzorzec umowy w rozumieniu art. 384 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.) – zwanej dalej: „k.c.” – FART-BIS ustalił jednostronnie następujące postanowienia: - „ Stawki określone w &6 pkt 2 mogą ulec zmianie, jeżeli ulegną zmianie ceny czynników mających wpływ na cenę usługi takich jak: zmiana ceny na wysypisku, paliwo, części zamienne, energia elektryczna itp.” Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej: „Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów”, w wyroku z dnia 9 marca 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 430/09) uznał za niedozwolone postanowienie o treści "Zmiana cen za wywóz odpadów komunalnych nie wymaga form aneksu do umowy" . Zostało ono wpisane 7 lipca 2010 r., pod numerem 1977, do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. W uzasadnieniu do ww. wyroku Sąd wskazał, że przedmiotowe postanowienie narusza art. 385 1 § 1 k.c. oraz art. 385 3 pkt 20 k.c., który stanowi, że, niedozwolonym postanowieniem umownym jest postanowienie, które przewiduje uprawnienie kontrahenta konsumenta do określenia lub podwyższenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy. Ponadto, Sąd zważył , że zakwestionowane postanowienie jest sprzeczne z prawem tj. art. 384 1 k.c. w zw. z art. 384 k.c. albowiem zgodnie z treścią powołanego przepisu „wzorzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ciągłym wiąże drugą stronę, jeżeli zostały zachowane wymagania określone w art. 384 k.c., a strona nie wypowiedziała umowy w najbliższym terminie wypowiedzenia". W związku z powyższym wydanie wzorca lub każda, nawet drobna, zmiana jego treści po pierwsze wymaga doręczenia go konsumentowi, a po drugie stwarza po stronie konsumenta możliwość wypowiedzenia umowy. Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej: „Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów”, w wyroku z dnia 18 maja 2005r. (sygn. akt XVII AmC 86/03) uznał za niedozwolone postanowienie o treści “Do ceny netto zostanie doliczony podatek VAT zgodnie z obowiązującymi przepisami. Na dzień podpisania umowy stawka podatku VAT na lokal mieszkalny wynosi 7%, a na garaż i miejsce parkingowe 22%. W przypadku zmiany stawki podatku VAT nastąpi odpowiednia zmiana ceny”. Zostało ono wpisane 28 września 2006 r., pod numerem 885, do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. W uzasadnieniu do ww. wyroku Sąd wskazał, że przedmiotowe postanowienie narusza art. 385 1 § 1 k.c. oraz art. 385 3 pkt 20 k.c., który stanowi, że, niedozwolonym postanowieniem umownym jest postanowienie, które przewiduje uprawnienie kontrahenta konsumenta do określenia lub podwyższenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy. Wzrost stawki podatku jest zatem wzrostem ceny i konsument musi mieć bezwzględne zapewnienie prawa do odstąpienia od umowy. FART-BIS zobowiązał się do niezwłocznego zaniechania stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów poprzez niezwłoczną modyfikację wzorca umowy, nadając kwestionowanemu postanowieniu nową treść: „Z chwilą doręczenia aneksu o zmianie cen konsument ma prawo rozwiązać umowę za wypowiedzeniem jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia, o którym mowa w § 7 ust. 3 umowy” i podpisywanie na podstawie tak zmienionego wzorca umowy nowych umów z 5 konsumentami. Jednocześnie zobowiązał się w terminie 9 miesięcy od wydania decyzji w trybie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów do zmiany zawartych już umów na podstawie dotychczasowego wzorca umowy, zgodnie z zaproponowana wyżej zmianą. Prezes Urzędu zważył, co następuje: Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami FART-BIS. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy, naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1 tej ustawy, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. W decyzji tej, jak wynika z art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Przytoczony powyżej przepis jako przesłanki warunkujące możliwość wydania decyzji wskazuje: uprawdopodobnienie, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz zobowiązanie się przedsiębiorcy, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, do podjęcia lub zaniechania działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom. W niniejszym postępowaniu wymaga zatem rozważenia, czy wskazane warunki zaistniały w odniesieniu do działania i zobowiązania FART-BIS, a ponadto, czy w przypadku ich wystąpienia uzasadnione jest przyjęcie zobowiązania strony postępowania i wydanie przez Prezesa Urzędu decyzji w oparciu o ww. przepis. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 tej ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: − stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., − naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, 6 − nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Dla uprawdopodobnienia stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest jednak każdorazowo uprawdopodobnienie kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: 1) działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, 2) noszące znamiona bezprawności, 3) godzące w zbiorowy interes konsumentów. Ad 1) Stosownie do art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy, rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (…). Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) – zwanej dalej: „ustawą o swobodzie działalności gospodarczej” – jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Za przedsiębiorcę uznaje się więc podmiot, który spełnia łącznie określone tymi przepisami kryteria: – jest osobą fizyczną, osobą prawną lub jednostką organizacyjną niebędącą osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, – wykonuje we własnym imieniu działalność gospodarczą, tzn. działalność zarobkową w sposób zorganizowany i ciągły. Przedsiębiorstwo Usług Komunalnych „FART-BIS” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Kielcach jest przedsiębiorcą wpisanym do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym pod numerem 0000185101 i prowadzi działalność gospodarczą w zakresie świadczenia usług odbioru odpadów komunalnych. Nie ulega zatem wątpliwości, że ww. Spółka jest przedsiębiorcą w rozumieniu powołanego wyżej art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Tym samym FART - BIS przy wykonywaniu działalności gospodarczej podlega rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów i jej działania mogą podlegać ocenie pod kątem naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyższym Prezes Urzędu stwierdził, że pierwsza przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez FART-BIS praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. Ad 2) Dla uprawdopodobnienia, że działania przedsiębiorcy są praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest, aby miały one charakter bezprawny. Bezprawność tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym. Porządek prawny obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego 7 i dobrych obyczajów (wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – zwanego dalej: „Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów” – z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt XVII AmA 45/07). Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Jednakże w art. 24 ust. 2 tej ustawy ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. (art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). Stosownie do art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Na mocy art. 479 45 § 1 k.p.c., Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów jest obowiązany przesyłać Prezesowi Urzędu odpis każdego prawomocnego wyroku uwzględniającego powództwo o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone. Na podstawie takich wyroków, Prezes Urzędu jest zobowiązany do prowadzenia rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, stosownie do art. 479 45 § 2 k.p.c. Przepis art. 479 45 § 3 k.p.c. ustanawia zasadę tzw. formalnej jawności rejestru, stanowiąc, że rejestr jest jawny. Jawność rejestru oznacza, że rejestr jest dostępny dla każdego zainteresowanego, czyli każdy ma do niego prawo wglądu. Skutkiem formalnej jawności rejestru jest niemożność zasłaniania się nieznajomością dokonanych w nim wpisów. W rejestrze tym przytacza się treść postanowień wzorców umowy uznanych przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone. W ocenie Prezesa Urzędu, wpisanie takich postanowień do rejestru, o którym mowa wyżej, oznacza, że od tej chwili postanowienia te są zakazane we wszystkich wzorcach umów. Zakaz stosowania postanowień wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. dotyczy nie tylko tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu zapadł wyrok w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, lecz również innych przedsiębiorców z danej branży. Za takim ujęciem przemawia podstawowy cel postępowania w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, jakim jest usunięcie z obrotu postanowień, które Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone. Chodzi bowiem o to, by konsumenci nie byli narażeni na te postanowienia w przyszłości w umowach zawieranych z innymi przedsiębiorcami. Ponadto, zdaniem Prezesa Urzędu, zakaz stosowania niedozwolonych postanowień wpisanych do ww. rejestru dotyczy także postanowień podobnych. Przedsiębiorcy stosują bowiem postanowienia, których istota jest taka sama, lecz konstrukcja gramatyczna, szyk wyrazów w zdaniu są różne. W związku z tym, zakazane jest też stosowanie postanowienia, którego zakres jest tożsamy z zakresem postanowienia wpisanego do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Nie jest konieczna dokładna, literalna identyczność tych postanowień. Stanowisko Prezesa Urzędu znajduje uzasadnienie w orzecznictwie. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (Sygn. akt III SZP 3/06) wskazał, iż stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Sąd Najwyższy uznał również, iż jeżeli Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna określoną klauzulę za niedozwoloną w wyniku przeprowadzonej 8 kontroli abstrakcyjnej i zostanie ona wpisana do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – którego odpowiednikiem w ustawie z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów jest art. 24 ust. 2 pkt 1 – dopuszcza się każdy z przedsiębiorców, który wprowadza do stosowanych klauzul zmiany o charakterze kosmetycznym, polegające np. na przestawieniu szyku wyrazów lub zmianie użytych wyrazów, jeżeli zmiany te nie prowadzą do zmiany istoty klauzuli. Zgodnie z powyższym istotne jest w niniejszej sprawie uprawdopodobnienie, iż FART-BIS posługuje się w obrocie prawnym z konsumentami wzorcem umowy. W niniejszej sprawie przedmiotem postępowania nie są postanowienia konkretnej umowy, które były negocjowane z konsumentem, lecz postanowienie wzorca, który FART-BIS przedstawia konsumentom i o ile nie zostaną one zmienione w drodze uzgodnień stron, staje się obowiązujące w stosunkach między nimi kształtując w ten sposób ich wzajemne prawa i obowiązki. FART-BIS stosuje standardowy tekst przedstawiany konsumentowi do oceny i akceptacji, który po podpisaniu reguluje stosunki stron. Nawet, jeżeli w pewnym zakresie tekst taki jest w poszczególnych przypadkach zawarcia umowy przedmiotem uzgodnień, to jednak w części nie uzgodnionej indywidualnie nadal pozostaje wzorcem umownym, ponieważ jego niezmienione postanowienia zostały przyjęte ze wzorca. Dochodzi więc w tej części do inkorporowania niektórych postanowień wzorca do treści umowy. Jeśli jednocześnie postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami rażąco naruszając jego interesy, należy uznać je za niedozwolone postanowienie umowne (por.: wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 24 listopada 2004 r., sygn. akt XVII Amc 71/03). W ocenie Prezesa Urzędu postanowienie, o treści: - „ Stawki określone w &6 pkt 2 mogą ulec zmianie, jeżeli ulegną zmianie ceny czynników mających wpływ na cenę usługi takich jak: zmiana ceny na wysypisku, paliwo, części zamienne, energia elektryczna itp.” jest tożsame z postanowieniem umownym wpisanym w dniu 7 lipca 2010 r. pod numerem 1977 do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: "Zmiana cen za wywóz odpadów komunalnych nie wymaga form aneksu do umowy" . Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 9 marca 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 430/09) uznał, że przedmiotowe postanowienie narusza art. 385 1 § 1 k.c. oraz art. 385 3 pkt 20 k.c., który stanowi, że, niedozwolonym postanowieniem umownym jest postanowienie, które przewiduje uprawnienie kontrahenta konsumenta do określenia lub podwyższenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy. Ponadto, Sąd zważył, że zakwestionowane postanowienie jest sprzeczne z prawem tj. art. 384 1 k.c. w zw. z art. 384 k.c. albowiem zgodnie z treścią powołanego przepisu „wzorzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ciągłym wiąże drugą stronę, jeżeli zostały zachowane wymagania określone w art. 384 k.c., a strona nie wypowiedziała umowy w najbliższym terminie wypowiedzenia". W związku z powyższym wydanie wzorca lub każda, nawet drobna, zmiana jego treści po pierwsze wymaga doręczenia go konsumentowi, a po drugie stwarza po stronie konsumenta możliwość wypowiedzenia umowy. Również kwestionowane postanowienie można uznać za tożsame z postanowieniem umownym wpisanym w dniu 28 września 2006 r., pod numerem 885, do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., o treści: „ Do ceny netto zostanie doliczony podatek VAT zgodnie z obowiązującymi przepisami. Na dzień podpisania umowy stawka podatku VAT na lokal mieszkalny wynosi 7%, a na garaż i miejsce parkingowe 22%. W przypadku zmiany stawki podatku VAT nastąpi odpowiednia 9 zmiana ceny”. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 18 maja 2005r. (sygn. akt XVII AmC 86/03) uznał, że przedmiotowe postanowienie narusza art. 385 1 § 1 k.c. oraz art. 385 3 pkt 20 k.c., który stanowi, że, niedozwolonym postanowieniem umownym jest postanowienie, które przewiduje uprawnienie kontrahenta konsumenta do określenia lub podwyższenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy. Wzrost stawki podatku jest zatem wzrostem ceny i konsument musi mieć bezwzględne zapewnienie prawa do odstąpienia od umowy. W ocenie Prezesa Urzędu, postanowienie stosowane przez FART-BIS oraz postanowienia wpisane do rejestru pod numerem 1977 i 885 mogą zostać uznane za tożsame. Każde z wyżej wymienionych postanowień przewiduje prawo przedsiębiorcy do zmiany ceny i jednocześnie nie przewiduje w postanowieniu uprawnienia konsumenta do odstąpienia od umowy. Mając na uwadze powyższe Prezes Urzędu stwierdził, że druga przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez FART-BIS praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. Ad 3) Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiują pojęcia zbiorowego interesu konsumentów. Przepis art. 24 ust. 3 tej ustawy stanowi jedynie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Z całą pewnością mamy do czynienia ze zbiorowym interesem konsumentów wówczas, gdy działanie przedsiębiorcy dotyczy, bądź może dotyczyć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować. Podkreślenia wymaga również fakt, że o tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W jednym z orzeczeń Sąd Najwyższy stwierdził, iż nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów można wszcząć tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczbie potencjalnych konsumentów (wyrok SN z dnia 12 września 2003 r., sygn. akt I CKN 504/01). W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem praw nieograniczonej i nieokreślonej liczby konsumentów, którzy zapoznali się, bądź mogli zapoznać się z dostępnym wzorcem umowy i zawarli, bądź mogli zawrzeć z FART-BIS umowę, zawierającą niedozwolone postanowienie umowne. W tej sytuacji bezprawne zachowanie FART-BIS nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej grupy kontrahentów FART-BIS. Stosowanie opisanej wyżej praktyki może godzić zatem w zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyższym Prezes Urzędu stwierdził, że trzecia przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez FART-BIS praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. 10 Ad pkt I. sentencji niniejszej decyzji Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1 tej ustawy, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Ponadto, stosownie do art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przyjmując zobowiązanie Prezes Urzędu może określić termin wykonania zobowiązań. Jak Prezes Urzędu wykazał w niniejszej decyzji, okoliczności sprawy uprawdopodobniły, że FART-BIS stosuje praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jednocześnie FART-BIS zobowiązał się do zaniechania stosowania wskazanej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. W ocenie Prezesa Urzędu, podjęte przez FART-BIS zobowiązanie do dokonania zmiany treści wzorca umowy poprzez zmianę kwestionowanego postanowienia o treści:- „ Stawki określone w &6 pkt 2 mogą ulec zmianie, jeżeli ulegną zmianie ceny czynników mających wpływ na cenę usługi takich jak: zmiana ceny na wysypisku, paliwo, części zamienne, energia elektryczna itp.” na postanowienie o treści: „ Z chwilą doręczenia aneksu o zmianie cen konsument ma prawo rozwiązać umowę za wypowiedzeniem jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia, o którym mowa w § 7 ust. 3 umowy”, uwzględnia przepis art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, eliminując z wzorca umowy stosowanie postanowienia wpisanego do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Jednocześnie, wobec okoliczności, że FART-BIS zobowiązał się do równoczesnego wyeliminowania kwestionowanego postanowienia z obowiązujących w obrocie umów z konsumentami, Prezes Urzędu uznał złożone zobowiązanie za zupełne, gdyż w równorzędny sposób zabezpiecza interesy prawne konsumentów, którzy zawarli umowy z FART-BIS i konsumentów, którzy mogą zawrzeć tego typu umowy w przyszłości. Wobec spełnienia przesłanek wydania decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu orzekł jak w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji. Ad. II. sentencji niniejszej decyzji Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji nakładającej na przedsiębiorcę obowiązek wykonania zobowiązania, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Wobec tego Prezes Urzędu nałożył na FART-BIS obowiązek złożenia informacji o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania, zawierającej: - nowy wzorzec umowy uwzględniający zmiany wynikające ze złożonego zobowiązania, wraz ze wskazaniem daty wprowadzenia go do obrotu gospodarczego z udziałem konsumentów, - wzór aneksu do umów zawartych z konsumentami na podstawie dotychczasowego wzorca umowy pod nazwą „UMOWA Nr …/2011” , uwzględniający zmiany 11 wynikające ze złożonego zobowiązania, - dane o liczbie konsumentów, którym doręczono aneksy do umów zawartych w oparciu o wzorzec umowy zawierający kwestionowane postanowienie wraz z dowodami potwierdzającymi doręczenie, - dane o liczbie konsumentów, którym nie doręczono aneksów do umów zawartych w oparciu o wzorzec umowy zawierający kwestionowane postanowienie oraz pisemne wyjaśnienia przyczyn ewentualnych niedoręczeń ww. aneksów w terminie dziesięciu miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. W związku z tym Prezes Urzędu orzekł jak w punkcie II. sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 1 i 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Barbara Romańczak-Graca Otrzymuje: Przedsiębiorstwo Usług Komunalnych FART-BIS Sp. z o.o. ul. Ściegiennego 252 25-116 Kielce