RŁO-38/2010

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w ŁODZI ul. Piotrkowska 120 90-006 Łódź tel. (42) 636 36 89, fax (42) 636 07 12 e’mail: lodz@uokik.gov.pl RŁO- 61- 20/10/AM Łódź, dnia 16 grudnia 2010 r. DECYZJA Nr RŁO 38/2010 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów : uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów działanie Pawła Czajczyńskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą „PERFEKT OK.!” Paweł Czajczyński w Łodzi, polegającą na bezprawnym stosowaniu we wzorcach umowy o nazwie „ Umowa nr…” i „Regulamin Szkoły Języków Obcych PERFEKT OK.! w Łodzi, Al. Mickiewicza 15a” postanowień o treści: 1. „Rozwiązanie umowy w czasie trwania nauki nie pociąga za sobą obowiązku zwrotu otrzymanej przez PERFEKT OK.! opłaty za kurs językowy.” , które zostało wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy Kodeks postępowania cywilnego, 2. „Słuchacz, który samodzielnie rezygnuje z uczestnictwa w zajęciach, nie otrzymuje zwrotu wpłaconej gotówki”, które zostało wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy Kodeks postępowania cywilnego i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 1 października 2010 r. II. Na podstawie art. 77 ust. 1 i art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz art. 263 § 1 i art. 264 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 83 wyŜej wymienionej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do jej art. 33 ust. 6 i § 2 pkt 2 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887) – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów : postanawia się obciąŜyć Pawła Czajczyńskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą „PERFEKT OK.!” Paweł Czajczyński w Łodzi, kosztami opisanego na wstępie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów i zobowiązuje się Pawła Czajczyńskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą „PERFEKT OK.!” Paweł Czajczyński w Łodzi, do ich zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w kwocie 16,95 zł (słownie: szesnaście złotych 95/100) w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji. Uzasadnienie Do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej: „Prezesem Urzędu”) wpłynęła skarga konsumenta dotycząca zasad wnoszenia opłat w przypadku rezygnacji z nauki w Szkole Języków Obcych PERFEKT OK.! z siedzibą w Łodzi, ul. Mickiewicza 15a. W związku z powyŜszym Prezes Urzędu przeprowadził postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie formy organizacyjno-prawnej ww. przedsiębiorstwa oraz wstępne ustalenie, czy zapisy stosowanych w ramach tego przedsiębiorstwa wzorców umów nie naruszają chronionych prawem interesów konsumentów uzasadniając wszczęcie postępowania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów lub podjęcie działań określonych w odrębnych ustawach. W toku postępowania wyjaśniającego Prezes Urzędu ustalił, iŜ od 1 lipca 2009 r. właścicielem Szkoły Języków Obcych PERFEKT OK.! jest Paweł Czajczyński prowadzący – w oparciu o wpis do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Łodzi - jednoosobową działalność gospodarczą o nazwie „PERFEKT OK.!” Paweł Czajczyński w Łodzi. Prezes Urzędu ustalił ponadto, Ŝe Paweł Czajczyński stosuje w obrocie z konsumentami wzorce umowne o nazwie „Umowa nr…” (zwana dalej: „Umową”) oraz „Regulamin Szkoły Języków Obcych PERFEKT OK.! w Łodzi, Al. Mickiewicza 15a” (zwany dalej: „Regulaminem”). Analiza tych wzorców wykazała, iŜ mogą one zawierać postanowienia toŜsame z wpisanymi do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego (zwanego dalej: „Rejestrem”), co uzasadniało podejrzenie, iŜ Paweł Czajczyński stosuje praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm. – zwanej dalej „ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów). Na podstawie powyŜszych ustaleń, w dniu 9 września 2010 r. Prezes Urzędu wszczął postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Pawła Czajczyńskiego praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na godzącym w nie, bezprawnym stosowaniu we wzorcach umowy o nazwie „ Umowa nr…” i „Regulamin Szkoły Języków Obcych PERFEKT OK.! w Łodzi, Al. Mickiewicza 15a” postanowień o następującej treści: 1. „Rozwiązanie umowy w czasie trwania nauki nie pociąga za sobą obowiązku zwrotu otrzymanej przez PERFEKT OK.! opłaty za kurs językowy., które zostało wpisane do Rejestru 3 postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy Kodeks postępowania cywilnego; 2. „Słuchacz, który samodzielnie rezygnuje z uczestnictwa w zajęciach, nie otrzymuje zwrotu wpłaconej gotówki, które zostało wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy Kodeks postępowania cywilnego, co moŜe stanowić naruszenie art. 24 ust.1 i ust. 2 pkt 1 cytowanej na wstępie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu ustalił, co następuje: Paweł Czajczyński jest przedsiębiorcą wpisanym do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Łodzi pod numerem III RHU 64111-643/2006. Zgodnie z przedstawionym odpisem z ewidencji, przedmiot działalności Pawła Czajczyńskiego obejmuje m.in.: naukę języków obcych (dowód: karta Nr 10). W ramach prowadzonej działalności gospodarczej Paweł Czajczyński zawiera z konsumentami umowy o świadczenie usług edukacyjnych na podstawie wzorca umowy pn. Umowa. Jednocześnie, sytuację prawną konsumentów zawierających tego rodzaju umowy z Pawłem Czajczyńskim reguluje takŜe ustalony jednostronnie wzorzec umowy o nazwie Regulamin. W § 4 pkt 2 stosowanego przez Pawła Czajczyńskiego wzorca umowy pn. Umowa znalazł się zapis o treści: „Rozwiązanie umowy w czasie trwania nauki nie pociąga za sobą obowiązku zwrotu otrzymanej przez PERFEKT OK.! opłaty za kurs językowy.” (dowód: karty 14-15). Do Rejestru w dniu 18 października 2006 r. pod poz. 898 wpisane zostało postanowienie o treści: „Opłaty za kurs nie podlegają zwrotom, za wyjątkiem przypadku opisanego w par. 4 pkt 3a”. Postanowienie to zostało umieszczone w Rejestrze na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 7 sierpnia 2006 r. w sprawie o sygn. akt XVII AmC 92/05. W pkt 9 stosowanego przez Pawła Czajczyńskiego wzorca umowy pn. Umowa znalazł się zapis o treści: „Słuchacz, który samodzielnie rezygnuje z uczestnictwa w zajęciach, nie otrzymuje zwrotu wpłaconej gotówki”. Do Rejestru w dniu 1 września 2009 r. pod poz. 851 wpisane zostało postanowienie o treści: "Uczeń, który rezygnuje z nauki w trakcie trwania semestru, nie z winy szkoły, jest zobowiązany do uiszczenia naleŜności za trwający semestr”. Postanowienie to zostało umieszczone w Rejestrze na podstawie Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 czerwca 2006 r. w sprawie o sygn. akt XVII AmC 51/05. W toku postępowania, w piśmie z dnia 29 września 2010 r. (dowód: karty: 16-26), w odpowiedzi na postawione zarzuty Paweł Czajczyński dokonał zmian w zakwestionowanych wzorcach umów i przedłoŜył Prezesowi Urzędu nowe wzorce umów pn. „Umowa Nr 0001/2010” i „Regulamin Szkoły Języków Obcych Perfekt OK.”, w których: − postanowienie zamieszczone dotychczas w § 4 pkt 2 wzorca umowy pn. Umowa zostało usunięte z wzorca, a jednocześnie do wzorca tego dodano zapis § 6 o treści: „W sprawach nieuregulowanych niniejszą umową mają zastosowanie odnośne zmiany kodeksu cywilnego w części dotyczącej umowy zlecenia”; − postanowienie zamieszczone dotychczas w pkt 9 wzorca umowy pn. Regulamin zostało 4 usunięte z wzorca. Jednocześnie, w piśmie z dnia 4 listopada 2010 r. Paweł Czajczyński wyjaśnił, iŜ nowo opracowane wzorce umów mają zastosowanie do wszystkich słuchaczy, którzy rozpoczęli naukę języka obcego od października 2010 r. oraz, Ŝe aktualnie w obrocie prawnym nie funkcjonują umowy zawarte na podstawie wzorców umowy zakwestionowanych przez Prezesa Urzędu, poniewaŜ umowy zawarte według tych wzorców wygasły ( dowód: karta 28). W 2009 r. przychód Pawła Czajczyńskiego wyniósł (tajemnica przedsiębiorstwa) . Prezes Urzędu zwaŜył, co następuje: Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagroŜony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, Ŝe to nastąpiło pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w ustawie jest zatem, aby działania przedsiębiorców – którym zarzucono naruszenie jej przepisów – stanowiły potencjalne zagroŜenie interesu publicznego, nie zaś jednostki lub grupy. Ustawa wobec tego, w odniesieniu do przedsiębiorców chroni konkurencję, a w odniesieniu do konsumentów ich interesy, jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym. Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem działania Pawła Czajczyńskiego nie były ograniczone do określonych konsumentów lub ich grupy. Dotyczyły wszystkich aktualnych i potencjalnych konsumentów, którzy mogli zawrzeć z tym przedsiębiorcą umowę o świadczenie usług edukacyjnych. W tym stanie rzeczy uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad I. sentencji niniejszej decyzji W przedmiotowym postępowaniu Prezes Urzędu postawił Pawłowi Czajczyńskiemu zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na stosowaniu w obrocie z udziałem konsumentów wzorców umowy zawierających postanowienia toŜsame z wpisanymi do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, co moŜe stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Tym samym dla stwierdzenia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest wykazanie kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: 1) działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, 2) noszące znamiona bezprawności, 3) godzące w zbiorowy interes konsumentów. 5 Ad 1) Stosownie do art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy, rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (…). Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095, ze zm. – zwanej dalej: „ustawą o swobodzie działalności gospodarczej”) jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Ponadto, zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przedsiębiorca moŜe podjąć działalność gospodarczą w dniu złoŜenia wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej lub po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym. Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóŜ, a takŜe działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Paweł Czajczyński jest wpisany do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Łodzi. Przedmiotem jego działalności jest m.in. nauka języków obcych. Paweł Czajczyński posiada zatem status przedsiębiorcy, jako osoba fizyczna prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu w sposób zorganizowany i ciągły w celach zarobkowych działalności usługowej polegającej na świadczeniu usług edukacyjnych. Wobec powyŜszego Prezes Urzędu stwierdził, Ŝe pierwsza przesłanka art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona . Ad 2) Bezprawność tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym. Porządek prawny obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a takŜe nakazy i zakazy wynikające z zasad współŜycia społecznego i dobrych obyczajów (wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt XVII AmA 45/07). Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. JednakŜe w art. 24 ust. 2 ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest wyczerpujący. Zatem oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów, za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów moŜna uznać takŜe zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Jak wskazano powyŜej, jako zachowania przedsiębiorcy, które stanowią praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów ustawodawca wskazuje jednakŜe w szczególności stosowanie postanowień toŜsamych z wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy Kodeks postępowania cywilnego (art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy). Na mocy art. 479 45 § 1 k.p.c., Sąd Ochrony Konkurencji 6 i Konsumentów jest obowiązany przesyłać Prezesowi Urzędu odpis kaŜdego prawomocnego wyroku uwzględniającego powództwo o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone. Na podstawie takich wyroków, Prezes Urzędu jest zobowiązany do prowadzenia rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, stosownie do art. 479 45 § 2 k.p.c. Przepis art. 479 45 § 3 k.p.c. ustanawia zasadę tzw. formalnej jawności rejestru, stanowiąc, Ŝe rejestr jest jawny. Jawność rejestru oznacza, Ŝe rejestr jest dostępny dla kaŜdego zainteresowanego, czyli kaŜdy ma do niego prawo wglądu. Skutkiem formalnej jawności rejestru jest niemoŜność zasłaniania się nieznajomością dokonanych w nim wpisów. W rejestrze tym przytacza się treść postanowień wzorców umowy uznanych przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone. Zgodnie z art. 479 43 k.p.c. od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do Rejestru prawomocny wyrok ma skutek wobec osób trzecich. W ocenie Prezesa Urzędu, wpisanie postanowień do Rejestru, oznacza zatem, Ŝe od tej chwili są one zakazane we wszystkich wzorcach umów. Zakaz stosowania postanowień wpisanych do Rejestru, dotyczy nie tylko tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu zapadł wyrok w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, lecz równieŜ innych przedsiębiorców z danej branŜy. Za takim ujęciem przemawia podstawowy cel postępowania w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, jakim jest usunięcie z obrotu postanowień, które Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym bądź dobrymi obyczajami. Chodzi bowiem o to, by prawa i obowiązki przyszłych potencjalnych konsumentów nie były kształtowane na podstawie postanowień umownych uznanych przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone. Ponadto, zdaniem Prezesa Urzędu, zakaz stosowania niedozwolonych postanowień wpisanych do Rejestru dotyczy takŜe postanowień podobnych. MoŜe zdarzyć się bowiem taka sytuacja, w której przedsiębiorca stosować będzie umowę w której zawarte będą postanowienia, których istota jest taka sama, lecz konstrukcja gramatyczna, szyk wyrazów w zdaniu są róŜne. W związku z tym, zakazane jest teŜ stosowanie postanowienia, którego zakres jest toŜsamy z zakresem postanowienia wpisanego do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność tychŜe postanowień. Stanowisko Prezesa Urzędu znajduje uzasadnienie w orzecznictwie. Sąd NajwyŜszy w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) wskazał, iŜ stosowanie postanowień wzorców umów o treści toŜsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. moŜe być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Sąd NajwyŜszy uznał równieŜ, iŜ jeŜeli Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna określoną klauzulę za niedozwoloną w wyniku przeprowadzonej kontroli abstrakcyjnej i zostanie ona wpisana do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – którego odpowiednikiem w ustawie z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów jest art. 24 ust. 2 pkt 1 – dopuszcza się kaŜdy z przedsiębiorców, który wprowadza do stosowanych klauzul zmiany o charakterze kosmetycznym, polegające np. na przestawieniu szyku wyrazów lub zmianie uŜytych wyrazów, jeŜeli zmiany te nie prowadzą do zmiany istoty klauzuli. W tym stanie rzeczy naleŜy wskazać, iŜ w stosowanym przez Pawła Czajczyńskiego wzorcu pn. „Umowa nr…” znajduje się zapis o treści: „Rozwiązanie umowy w czasie trwania nauki nie pociąga za sobą obowiązku zwrotu otrzymanej przez PERFEKT OK.! opłaty za kurs 7 językowy.” , który w ocenie Prezesa Urzędu jest toŜsamy co do celu i skutku z niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do Rejestru w dniu 18 października 2006 r. r. pod poz. 898 o treści: „Opłaty za kurs nie podlegają zwrotom, za wyjątkiem przypadku opisanego w par. 4 pkt 3a” (postanowienie umieszczone w Rejestrze na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 7 sierpnia 2006 r. w sprawie o sygn. akt XVII AmC 92/05). NaleŜy wskazać, Ŝe do umowy o świadczenie usług edukacyjnych odpowiednie zastosowanie mają przepisy dotyczące umowy zlecenia (art. 750 k.c.). Zgodnie z art. 746 § 1 dający zlecenie moŜe je wypowiedzieć z kaŜdym czasie. Powinien jednak zwrócić przyjmującemu zlecenie wydatki, które ten poczynił w celu naleŜytego wykonania zlecenia; w razie odpłatnego zlecenia obowiązany jest uiścić przyjmującemu zlecenie część wynagrodzenia odpowiadającą jego dotychczasowym czynnościom, a jeŜeli wypowiedzenie nastąpiło bez waŜnego powodu powinien takŜe naprawić szkodę. Przepis art. 385 3 pkt 12 i 13 k.c. stanowi natomiast, Ŝe niedozwolonym postanowieniem jest takie, które wyłącza moŜliwość zwrotu konsumentowi uiszczonej opłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub w części, w przypadku gdy konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania oraz przewiduje utratę prawa Ŝądania zwrotu świadczenia konsumenta spełnionego wcześniej niŜ świadczenie kontrahenta, w przypadku, gdy strony wypowiadają, rozwiązują lub odstępują od umowy. Jak wskazał Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie o sygn. XVII AmC 92/05 cyt. zapis wprowadza odmowę zwrotu przez przedsiębiorcę uiszczonej przez konsumenta zapłaty a nie potrącenie np. kary umownej. Zarzut ponoszenia szkód w przypadku odstąpienia od umowy nie uzasadnia odmowy zwrotu świadczenia, bowiem kompensacie ponoszonych szkód słuŜą inne instytucje prawne np. odszkodowanie na zasadach ogólnych, kara umowna. W tym miejscu naleŜy wskazać, Ŝe w kontekście pozostałych zapisów wzorca stosowanego dotychczas przez Pawła Czajczyńskiego, w przypadku wcześniejszego rozwiązania umowy z przyczyn leŜących po stronie tego przedsiębiorcy, konsumentowi jest zwracana opłata (§4 pkt 3 wzorca pn. „Umowa nr…” ). Zatem, stosowany przez Pawła Czajczyńskiego zapis o treści „Rozwiązanie umowy w czasie trwania nauki nie pociąga za sobą obowiązku zwrotu otrzymanej przez PERFEKT OK.! opłaty za kurs językowy.” odnosi się jedynie do sytuacji rozwiązania przez konsumenta umowy bez waŜnych przyczyn, albo rozwiązania przez konsumenta umowy z waŜnych przyczyn, ale nie leŜących po stronie Pawła Czajczyńskiego, lecz po stronie konsumenta – w tej sytuacji jednak nieprawidłowe jest zatrzymanie (odmowa zwrotu) przez Pawła Czajczyńskiego opłaty uiszczonej wcześniej przez konsumenta. Reasumując, stosowany przez Pawła Czajczyńskiego zapis wzorca umowy o treści „Rozwiązanie umowy w czasie trwania nauki nie pociąga za sobą obowiązku zwrotu otrzymanej przez PERFEKT OK! opłaty za kurs językowy.” stanowi odpowiednik niedozwolonego zapisu zamieszczonego pod poz. 898 Rejestru, gdyŜ wyłącza moŜliwość zwrotu konsumentowi uiszczonej opłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub w części w przypadku, gdy strony wypowiadają, rozwiązują lub odstępują od umowy, co jest sprzeczne z art. 385 3 pkt.12 i 13 k.c. Stosowane przez Pawła Czajczyńskiego postanowienie o treści „Słuchacz, który samodzielnie rezygnuje z uczestnictwa w zajęciach, nie otrzymuje zwrotu wpłaconej gotówki” w ocenie Prezesa Urzędu jest toŜsame co do celu i skutku z niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do Rejestru w dniu 1 września 2009 r. r. pod poz. 851 o treści: "Uczeń, który rezygnuje z nauki w trakcie trwania semestru, nie z winy szkoły, jest zobowiązany do uiszczenia naleŜności za trwający semestr. (postanowienie umieszczone w Rejestrze na 8 podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 czerwca 2006 r. w sprawie o sygn. akt XVII AmC 51/05). W tym miejscu naleŜy podkreślić, iŜ w kontekście pozostałych zapisów wzorca umowy pn. Regulamin, w tym zwłaszcza postanowienia zawartego w pkt. 8 o treści: „W przypadku rozwiązania grupy z winy szkoły następuje zwrot gotówki za pozostały okres nauki” (dowód: karta Nr 13) w zakwestionowanym postanowieniu chodzi o uregulowanie sytuacji, kiedy konsument rezygnuje z nauki z przyczyn niezawinionych przez Pawła Czajczyńskiego – w takim przypadku nie przysługuje mu zwrot opłaty za pozostały, a niewykorzystany okres nauki. Postanowienie to jest zatem toŜsame co do celu i skutku z postanowieniem wpisanym do Rejestru pod poz. 851 ze względu na przedmiot regulacji. ToŜsamość ta wynika ponadto z zasad wnoszenia opłat, jakie ustalił Paweł Czajczyński. Opłaty te mogą być uiszczane przez konsumentów w trzech wariantach: poprzez wpłatę jednorazową całej naleŜności, albo poprzez wpłatę w dwóch albo trzech ratach (dowód: karty 31-38). UmoŜliwia to Pawłowi Czajczyńskiemu zatrzymywanie wnoszonych przez konsumentów opłat w wypadku rezygnacji przez nich z nauki w czasie trwania umowy. Zapis wzorca umowy wpisany do Rejestru i zapis wzorca umowy stosowany przez Pawła Czajczyńskiego są niedozwolonymi postanowieniami umownymi, gdyŜ naruszają art. 385 3 pkt 12 i 13 k.c. wyłączając obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej opłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub w części, w przypadku, gdy strony wypowiadają, rozwiązują lub odstępują od umowy. Postanowienia te wprowadzają bardzo dotkliwe skutki dla konsumenta, gdyŜ nie uwzględniają moŜliwości zwrotu opłaty w przypadku rozwiązania przez konsumenta umowy z waŜnych przyczyn leŜących po jego stronie. Zgodnie z art. 24 ust.2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy polegające na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w Rejestrze jest to, Ŝe posłuŜenie się takim postanowieniem, albo postanowieniem o zbliŜonej do niego treści wywołującym takie same skutki, powoduje wprowadzenie do wzorca umowy elementu bezwzględnie zakazanego przez prawo. Tym samym Prezes Urzędu uznał, iŜ stosowanie przez Pawła Czajczyńskiego wskazanych postanowień wzorców umów jest bezprawne. Wobec powyŜszego Prezes Urzędu stwierdził, Ŝe druga przesłanka art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona . Ad 3) Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje definicji „zbiorowego interesu konsumentów”, wskazując jednak w przepisie art. 24 ust. 3, Ŝe nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów oznacza zatem naraŜenie na uszczerbek interesów znacznej grupy lub wszystkich konsumentów, poprzez stosowaną przez przedsiębiorcę praktykę, obejmującą tak działania, jak i zaniechania. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów moŜe polegać zarówno na ich naruszeniu, jak i na zagroŜeniu ich naruszenia. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, poniewaŜ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta moŜe być przejawem stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W jednym z orzeczeń Sąd NajwyŜszy stwierdził, iŜ nie jest zasadne uznawanie, Ŝe postępowanie z tytułu naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów moŜna wszcząć tylko wtedy, gdy zagroŜone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to moŜliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni takŜe funkcję 9 prewencyjną, słuŜy bowiem ochronie takŜe nieograniczonej liczbie potencjalnych konsumentów (wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 12 września 2003 r., sygn. akt I CKN 504/01). Dla udowodnienia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest ustalenie, Ŝe konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, Ŝe nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym moŜliwość (chociaŜby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów, tj. tych, którzy zapoznali się, bądź mogli zapoznać się ze stosowanym przez Pawła Czajczyńskiego przedsiębiorcę wzorcem umowy zawierającym kwestionowane postanowienia i zawarli, bądź mogli zawrzeć umowę z tym przedsiębiorcą. W tej sytuacji bezprawne zachowanie Pawła Czajczyńskiego nie dotyczy interesów poszczególnych konsumentów, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i niedający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami nieokreślonej liczby konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej grupy kontrahentów Pawła Czajczyńskiego. Interes konsumentów naleŜy przy tym rozumieć jako interes prawny (a nie faktyczny), a więc uznany przez ustawodawcę na zasługujący na ochronę i zabezpieczenie. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów powiązane jest z naruszaniem interesów gospodarczych konsumentów. Pod tym pojęciem naleŜy rozumieć zarówno naruszenie interesów stricte ekonomicznych (o wymiarze majątkowym), jak równieŜ prawo konsumentów do uczestniczenia w przejrzystych i niezakłóconych przez przedsiębiorcę warunkach rynkowych. Stosowanie opisanej wyŜej praktyki polegającej na stosowaniu we wzorcu umowy postanowień bezprawnych, w tym toŜsamych z wpisanymi do Rejestru godzi zatem w zbiorowe interesy konsumentów. Wobec powyŜszego Prezes Urzędu stwierdził, Ŝe trzecia przesłanka niezbędna do udowodnienia stosowania przez Pawła Czajczyńskiego praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona . Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie wydaje się decyzji, o której mowa w art. 26, jeŜeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W powyŜszym przypadku Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. W tym miejscu naleŜy wskazać, Ŝe Przedsiębiorca zaniechał stosowania zakwestionowanej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów poprzez zmianę stosowanych wzorców umów w ten sposób, iŜ aktualnie nie zawierają one postanowień bezprawnych. Jednocześnie teŜ w obrocie prawnym nie znajdują się obecnie umowy zawarte na podstawie wzorców zakwestionowanych w toku niniejszego postępowania. Wobec spełnienia przesłanek koniecznych do stwierdzenia praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz przesłanki wyraŜonej w art. 27 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu orzekł jak w pkt I sentencji niniejszej decyzji . Ad II. sentencji niniejszej decyzji Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które moŜe być zamieszczone w decyzji 10 kończącej postępowanie. W myśl art. 77 tej ustawy, jeŜeli postępowanie zostało wszczęte z urzędu i w jego wyniku Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów tejŜe ustawy, przedsiębiorca lub związek przedsiębiorców, który dopuścił się tego naruszenia, zobowiązany jest ponieść koszty postępowania. Przedmiotowe postępowanie wykazało, iŜ Paweł Czajczyński dopuścił się stosowania praktyki, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 263 § 1 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów do kosztów postępowania zalicza się koszty podróŜy i inne naleŜności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56 k.p.a., a takŜe koszty spowodowane oględzinami na miejscu, jak równieŜ koszty doręczenia pism urzędowych. Kosztami niniejszego postępowania są koszty doręczenia Pawłowi Czajczyńskiemu – stronie postępowania – pism urzędowych, które wyniosły 16,95 zł (słownie: szesnaście złotych 95/100). W związku z powyŜszym Prezes Urzędu postanowił obciąŜyć Pawła Czajczyńskiego kwotą 16,95 zł (słownie: szesnaście złotych 95/100). W związku z powyŜszym Prezes Urzędu postanowił jak w pkt II sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 264 § 1 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów koszty niniejszego postępowania Przedsiębiorca obowiązany jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231 000000 w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Jednak w przypadku kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w pkt II sentencji niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz art. 264 § 2 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 32 § 1 i 2 k.p.c., przysługuje zaŜalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodniowym od dnia doręczenia niniejszej decyzji, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Z upowaŜnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Barbara Romańczak-Graca 11