RŁO-41/2011

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w ŁODZI ul. Piotrkowska 120 90-006 Łódź tel. (42) 636 36 89, fax (42) 636 07 12 e’mail: lodz@uokik.gov.pl RŁO-61-30/11/AK Łódź, dnia 18 listopada 2011 r. DECYZJA Nr RŁO 41/2011 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko POLKA TRAVEL – M. Szura Spółka jawna z siedzibą w Kielcach, – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: 1. Uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 cytowanej na wstępie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, bezprawne działanie POLKA TRAVEL – M. Szura Spółka jawna z siedzibą w Kielcach, polegające na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do „Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone”, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.), poprzez stosowanie we wzorcu umowy o nazwie: „Warunki Uczestnictwa POLKA TRAVEL Sp. J.”, stanowiących integralną część umów o świadczenie usług turystycznych zawieranych z konsumentami, postanowień o treści: 1) „Organizator nie ponosi odpowiedzialności w stosunku do Klienta ponad rzeczywistą szkodę.”, 2) „Ewentualne zastrzeżenia należy zgłaszać w miejscu ich zaistnienia przedstawicielowi organizatora (pilot/ kontrahent) w celu ich usunięcia. Zgłoszenie reklamacji po powrocie nie będzie uznane ze względu na brak możliwości jej zweryfikowania.”, 3) „Organizator odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy, chyba że spowodowane ono było przyczynami od niego niezależnymi, np.: złe warunki atmosferyczne, opóźnienie lub anulacja przelotów, nieprzewidziane awarie, decyzje państwowe, działania siły wyższej i działania osób trzecich, lub zaniedbanie Klientów.”, i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 25 sierpnia 2011 r. 2 2. Uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 cytowanej na wstępie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, bezprawne działanie POLKA TRAVEL – M. Szura Spółka jawna z siedzibą w Kielcach, polegające na stosowaniu we wzorcu umowy o nazwie : „Warunki Uczestnictwa POLKA TRAVEL Sp. J.”, stanowiącym integralną część umów, a tym samym w zawieranych z konsumentami umowach na świadczone usługi turystyczne: 1) postanowień sprzecznych z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 223, poz. 2268, ze zm.), o treści: a) „Organizator zastrzega sobie prawo do podwyższenia ceny imprezy w przypadkach: wzrostu kosztów transportu, (np. wzrost cen paliwa), wzrostu ceł, podatków, opłat załadunkowych, przeładunkowych, lotniskowych, portowych, security tax (podatek związany z bezpieczeństwem na lotniskach), Q surcharge (dopłata paliwowa wprowadzona przez linie lotnicze), wzrostu kursu walut itp.” ; co stanowi naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o usługach turystycznych, b) „Za niewykonanie świadczeń Organizator zaoferuje świadczenia ekwiwalentne. W przypadku zapewnienia świadczeń ekwiwalentnych Klient nie będzie zgłaszał roszczeń do Organizatora.” , co stanowi naruszenie art. 14 ust. 5, 6 i 7 ustawy o usługach turystycznych w sytuacji, gdy niemożność wykonania świadczeń wystąpi przed rozpoczęciem imprezy oraz art. 16a ustawy o usługach turystycznych, gdy niemożność wykonania świadczenia nastąpi w trakcie trwania imprezy turystycznej, 2) nie podawanie w zawieranych umowach informacji dotyczącej podstaw prawnych umowy o świadczenie usług turystycznych, co stanowi naruszenie art. 14 ust. 2 pkt 10 tej ustawy, i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 25 sierpnia 2011 r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nakłada się na POLKA TRAVEL – M. Szura Spółka jawna z siedzibą w Kielcach, karę pieniężną w wysokości 2.263 zł (słownie: dwa tysiące dwieście sześćdziesiąt trzy zł), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 cytowanej na wstępie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w pkt I.1 sentencji niniejszej decyzji. III . Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) i art. 33 ust. 6 tej ustawy, – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nakłada się na POLKA TRAVEL – M. Szura Spółka jawna z siedzibą w Kielcach, karę pieniężną w wysokości 1.811 zł (słownie: tysiąc osiemset jedenaście zł), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust 1 i 2 cytowanej na wstępie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w pkt I.2 sentencji niniejszej decyzji. 3 IV. Na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz art. 263 § 1 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, ze zm.), w związku z art. 83 cytowanej na wstępie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do jej art. 33 ust. 6, – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: postanawia się obciążyć POLKA TRAVEL – M. Szura Spółka jawna z siedzibą w Kielcach, kosztami opisanego w pkt. I sentencji niniejszej decyzji postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wysokości 16,95 zł (słownie: szesnaście złotych dziewięćdziesiąt pięć groszy) oraz zobowiązuje się do ich zwrotu w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Uzasadnienie W dniu 19 sierpnia 2011 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – zwany dalej: „Prezesem Urzędu” – na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) – zwanej dalej: „ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów” – oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stosowania przez POLKA TRAVEL – M. Szura Spółka jawna z siedzibą w Kielcach – zwanej dalej: „Spółką” – praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na godzącym w nie, bezprawnym stosowaniu we wzorcu umowy o nazwie pn.: „Warunki Uczestnictwa POLKA TRAVEL Sp. J.” stanowiącym integralną część umów o świadczenie usług turystycznych zawieranych z konsumentami – zwane dalej: „Warunkami” – postanowień o treści: 1) „Organizator nie ponosi odpowiedzialności w stosunku do Klienta ponad rzeczywistą szkodę.” – pkt 10.13 Warunków, 2) „Ewentualne zastrzeżenia należy zgłaszać w miejscu ich zaistnienia przedstawicielowi organizatora (pilot/ kontrahent) w celu ich usunięcia. Zgłoszenie reklamacji po powrocie nie będzie uznane ze względu na brak możliwości jej zweryfikowania.” – pkt 11.1 Warunków, 3) „Organizator odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy, chyba że spowodowane ono było przyczynami od niego niezależnymi, np.: złe warunki atmosferyczne, opóźnienie lub anulacja przelotów, nieprzewidziane awarie, decyzje państwowe, działania siły wyższej i działania osób trzecich, lub zaniedbanie Klientów.” – pkt 10.1 Warunków, które zostały wpisane do „Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone”, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) – zwanego dalej: „Rejestrem” – co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 4) „Organizator zastrzega sobie prawo do podwyższenia ceny imprezy w przypadkach: wzrostu kosztów transportu, (np. wzrost cen paliwa), wzrostu ceł, podatków, opłat załadunkowych, przeładunkowych, lotniskowych, portowych, security tax (podatek związany z bezpieczeństwem na lotniskach), Q surcharge (dopłata paliwowa wprowadzona przez linie lotnicze), wzrostu kursu walut itp.” – pkt 5.4 zdanie drugie Warunków, 4 5) „Za niewykonanie świadczeń Organizator zaoferuje świadczenia ekwiwalentne. W przypadku zapewnienia świadczeń ekwiwalentnych Klient nie będzie zgłaszał roszczeń do Organizatora.” – pkt 10.3 Warunków. które są sprzeczne z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 223, poz. 2268, ze zm.) – zwanej dalej: „ustawą o usługach turystycznych” – co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a ponadto w zawieranych umowach z konsumentami nie występuje informacja dotycząca podstaw prawnych umowy o świadczenie usług turystycznych, co jest sprzeczne z art. 14 ust. 2 pkt 10 ustawy o usługach turystycznych, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, o czym zawiadomił Spółkę (dowód: karty Nr 1-9). Podstawę do wszczęcia ww. postępowania stanowił materiał dowodowy zebrany w postępowaniu wyjaśniającym, wszczętym w celu wstępnego ustalenia, czy na rynku usług turystycznych w rejonie właściwości miejscowej Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi organizatorzy usług turystycznych w stosowanych przez siebie wzorcach umów i materiałach reklamowych stosują niedozwolone postanowienia umowne, co uzasadniałoby podjęcie działań wskazanych w odrębnych przepisach lub stosują postanowienia wpisane do Rejestru, co stanowiłoby naruszenie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku ww. postępowania Prezes Urzędu dokonał między innymi kontroli wzorców umowy stosowanych przez Spółkę. Kontrola wykazała, że we wzorcu umowy „Warunki Uczestnictwa POLKA TRAVEL Sp. J.” i umowach zawieranych na podstawie wspomnianego wzorca Spółka stosowała zarówno postanowienia, które zostały wpisane do Rejestru jak i postanowienia sprzeczne z przepisami ustawy o usługach turystycznych. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w piśmie z dnia 11 sierpnia 2011 r. Spółka wniosła o umorzenie postępowania z uwagi na niezwłoczną zmianę kwestionowanych postanowień Warunków oraz o nie nakładanie na Spółkę kary pieniężnej, wskazując na występujące w doktrynie i orzecznictwie poglądy w temacie odstąpienia od nakładania kar pieniężnych przez Prezesa Urzędu (zasada równości i proporcjonalności). Spółka wyjaśniła, że do tej pory żaden z uczestników organizowanych imprez turystycznych nie występował z roszczeniami wobec Spółki a Spółka nie odniosła żadnych korzyści, w tym finansowych z tytułu będących w obrocie kwestionowanych zapisów. Jednocześnie Spółka wyjaśniła, że powiadomiła konsumentów, z którymi miała zawarte umowy o dokonanych zmianach w umowach i wzorcu umowy. Na dowód swoich twierdzeń przedstawiła nowe wprowadzone w życie Warunki, który nie zawierały już kwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień oraz dowody przekazanych konsumentom informacji o wprowadzonych ww. zmianach (dowód: karty Nr 54-59, 66-68, 62-65). Prezes Urzędu ustalił, co następuje. POLKA TRAVEL – M. Szura Spółka jawna z siedzibą w Kielcach jest spółką prawa handlowego wpisaną pod numerem 0000277426 do Krajowego Rejestru Sądowego Rejestru Przedsiębiorców (dowód: karta Nr 41). Prowadzi ona działalność gospodarczą w zakresie organizacji imprez turystycznych, w ramach której, jako organizator turystyki, zawiera z konsumentami umowy o świadczenie usług turystycznych. Prowadzona działalność ma ogólnokrajowy zasięg terytorialny. 5 Przy zawieraniu z konsumentami umów o świadczenie usług turystycznych Spółka stosuje wzorce umowy „Zgłoszenie – umowa o świadczenie usług turystycznych” i „Warunki Uczestnictwa POLKA TRAVEL Sp. J.” (dowód: karty nr 42-44). Są to wzorce umowy w rozumieniu art. 384, § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.) – zwanej dalej: „k.c.”. Należy nadmienić, że wzorcem umownym jest bowiem każde postanowienie umowne narzucone przez jedną stronę stosunku prawnego z wyłączeniem możliwości rzeczywistego wpływu drugiej strony na istnienie i treść tego postanowienia, a tym samym na kształt nawiązywanego stosunku prawnego [zob. np. F.Zoll, Niedozwolone klauzule w umowach konsumenckich (wprowadzenie do tłumaczenia dyrektywy nr 93/13 o niedozwolonych klauzulach w umowach konsumenckich), KPP 1993, nr 2, s. 191 i n.]. W toku niniejszego postępowania Prezes Urzędu ustalił, że Warunki w kwestionowanym brzmieniu obowiązywały od grudnia 2010 r. do 25 sierpnia 2011 r. (dowód: karty Nr 54-60) a zostały zmienione w dniu 25 sierpnia 2011 r. (dowód: karta Nr 54), co oznacza, że od maja 2010 r. Spółka zawierała z konsumentami umowy o świadczenie usług turystycznych z wykorzystaniem wzorca umowy, w rozumieniu art. 384 § 1 k.c., o nazwie Warunki, zawierającego następujące ustalone jednostronnie postanowienia umowne: 1) „Organizator nie ponosi odpowiedzialności w stosunku do Klienta ponad rzeczywistą szkodę.” – pkt 10.13 Warunków, 2) „Ewentualne zastrzeżenia należy zgłaszać w miejscu ich zaistnienia przedstawicielowi organizatora (pilot/ kontrahent) w celu ich usunięcia. Zgłoszenie reklamacji po powrocie nie będzie uznane ze względu na brak możliwości jej zweryfikowania.” – pkt 11.1 Warunków, 3) „Organizator odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy, chyba że spowodowane ono było przyczynami od niego niezależnymi, np.: złe warunki atmosferyczne, opóźnienie lub anulacja przelotów, nieprzewidziane awarie, decyzje państwowe, działania siły wyższej i działania osób trzecich, lub zaniedbanie Klientów.” – pkt 10.1 Warunków, 4) „Organizator zastrzega sobie prawo do podwyższenia ceny imprezy w przypadkach: wzrostu kosztów transportu, (np. wzrost cen paliwa), wzrostu ceł, podatków, opłat załadunkowych, przeładunkowych, lotniskowych, portowych, security tax (podatek związany z bezpieczeństwem na lotniskach), Q surcharge (dopłata paliwowa wprowadzona przez linie lotnicze), wzrostu kursu walut itp.” – pkt 5.4 zdanie drugie Warunków, 5) „Za niewykonanie świadczeń Organizator zaoferuje świadczenia ekwiwalentne. W przypadku zapewnienia świadczeń ekwiwalentnych Klient nie będzie zgłaszał roszczeń do Organizatora.” – pkt 10.3 Warunków, oraz nie zawarła w Warunkach, jak również w umowach o świadczenie usług turystycznych informacji o podstawach prawnych zawieranej umowy. W Rejestrze Prezes Urzędu zamieścił następujące niedozwolone postanowienia umowne o treści: − „Almatur nie ponosi odpowiedzialności w stosunku do Uczestników ponad kwotę rzeczywistej szkody, ogranicza ją do dwukrotności ceny imprezy turystycznej oraz nie odpowiada za szkody moralne.”, które to postanowienie zostało wpisane do Rejestru pod pozycją 181, w dniu 29 listopada 2004 r., na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – zwanego dalej: „Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów” – z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt XVII Amc 91/03, 6 − „Biuro Podróży GO TOUR nie będzie honorowało tzw. strat moralnych poniesionych przez Klientów w przypadku odwołania imprezy określonego w pkt V, poz. 5, 6 i 7.", które to postanowienie zostało wpisane do Rejestru pod pozycją 1120, w dniu 10 kwietnia 2007 r., na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 26 lutego 2007r., sygn. akt XVII Amc 174/05, − „Organizator nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej w stosunku do Klienta ponad kwotę rzeczywistej szkody i utraconych korzyści pod warunkiem ich udokumentowania w sposób określony przepisami prawa cywilnego oraz ustawy o usługach turystycznych. Organizator nie odpowiada za szkody moralne”, które to postanowienie zostało wpisane do Rejestru pod pozycją 281, w dniu 22 lutego 2005 r., na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt: XVII AmC 115/03, − „III Millenium nie bierze odpowiedzialności odszkodowawczej w stosunku do Uczestników ponad kwotę rzeczywistej szkody", które to postanowienie zostało wpisane do Rejestru pod pozycją 1573, w dniu 4 marca 2009 r., na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 9 stycznia 2009 r., sygn. akt: XVII AmC 188/08, − „W tych granicach Organizator odpowiada tylko za rzeczywiste straty poniesione przez Klienta.", które to postanowienie zostało wpisane do Rejestru pod pozycją 1586, w dniu 6 kwietnia 2009 r., na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt: XVII AmC 93/08, − „Reklamacje nie zgłoszone na miejscu podczas trwania turnusu w formie pisemnej w Agencji/Recepcji wydającej klucze lub u rezydenta Maxima nie będą rozpatrywane po powrocie do kraju”, które to postanowienie zostało wpisane do Rejestru pod pozycją 427, w dniu 5 maja 2005 r., na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 16 grudnia 2004 r., sygn. akt XVII Amc 109/03), − „BTiS Maka Tour nie ponosi odpowiedzialności za niedociągnięcia w imprezie wynikłe z przyczyn od siebie niezależnych np. złe warunki atmosferyczne, decyzje państwowe, działanie siły wyższej lub inne, uniemożliwiające prawidłową realizację programu ”, które to postanowienie zostało wpisane do Rejestru pod pozycją 1777, w dniu 20 listopada 2009 r., na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 25 czerwca 2009 r., sygn. akt XVII AmC 339/09, − „Organizator nie bierze odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie Umowy wynikłe z przyczyn od niego niezależnych (np. warunki atmosferyczne, siła wyższa, dłuższy czas oczekiwania na granicy, przypadki losowe)", które to postanowienie zostało wpisane do Rejestru pod pozycją 1666, w dniu 21 września 2009 r., na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 10 czerwca 2009 r., sygn. akt XVII AmC 397/09, − „BP "Maria" nie ponosi odpowiedzialności za niedociągnięcia imprezy wynikające z przyczyn od niego niezależnych (np. warunki atmosferyczne, decyzje państwowe, działanie siły wyższej, nieczynne muzea) a także zawinionych przez uczestników.”, które to postanowienie zostało wpisane do Rejestru pod pozycją 1547, w dniu 30 stycznia 2009 r., na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 5 grudnia 2008 r., sygn. akt XVII AmC 126/08. W ustawie o usługach turystycznych ustawodawca wprowadził następujące uregulowania: Art. 14 ust. 2 pkt 10 7 Umowa o świadczenie usług turystycznych powinna określać podstawy prawne umowy i konsekwencje prawne wynikające z umowy. Art. 14 ust. 5 Organizator, który przed rozpoczęciem imprezy turystycznej jest zmuszony, z przyczyn od niego niezależnych, zmienić istotne warunki umowy z klientem, z zastrzeżeniem art. 17, powinien niezwłocznie o tym powiadomić klienta. W takiej sytuacji klient powinien niezwłocznie poinformować organizatora, czy: 1) przyjmuje proponowaną zmianę umowy albo 2) odstępuje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych świadczeń i bez obowiązku zapłaty kary umownej. Art. 14 ust. 6 Jeżeli klient, zgodnie z ust. 5, odstępuje od umowy lub jeżeli organizator odwołuje imprezę turystyczną z przyczyn niezależnych od klienta, klient ma prawo, według swojego wyboru: 1) uczestniczyć w imprezie zastępczej o tym samym lub wyższym standardzie, chyba że zgodzi się na imprezę o niższym standardzie za zwrotem różnicy w cenie; 2) żądać natychmiastowego zwrotu wszystkich wniesionych świadczeń. Art. 14 ust. 7 W wypadkach określonych w ust. 6 klient może dochodzić odszkodowania za niewykonanie umowy, chyba że odwołanie imprezy turystycznej nastąpiło z powodu: 1) zgłoszenia się mniejszej liczby uczestników niż liczba minimalna określona w umowie, a organizator powiadomił o tym klienta na piśmie w uzgodnionym terminie; 2) siły wyższej. Art. 16a ust. 1 Organizator turystyki, który w czasie trwania danej imprezy turystycznej nie wykonuje przewidzianych w umowie usług, stanowiących istotną część programu tej imprezy, jest obowiązany, bez obciążania klienta dodatkowymi kosztami, wykonać w ramach tej imprezy odpowiednie świadczenia zastępcze. Jeżeli jakość świadczenia zastępczego jest niższa od jakości usługi określonej w programie imprezy turystycznej, klient może żądać odpowiedniego obniżenia ceny imprezy. Art. 16a ust. 2 Jeżeli wykonanie świadczeń zastępczych, o których mowa w ust. 1, jest niemożliwe albo klient z uzasadnionych powodów nie wyraził na nie zgody i odstąpił od umowy, organizator turystyki jest obowiązany, bez obciążania klienta dodatkowymi kosztami z tego tytułu, zapewnić mu powrót do miejsca rozpoczęcia imprezy turystycznej lub do innego uzgodnionego miejsca w warunkach nie gorszych niż określone w umowie. Art. 16a ust. 3 W razie odstąpienia od umowy, o którym mowa w ust. 2 organizator turystyki nie może żądać od klienta żadnych dodatkowych świadczeń z tego tytułu, w szczególności zapłaty kary umownej. Klient może żądać naprawienia szkody wynikłej z niewykonania umowy. Art. 16a ust. 4 W razie niemożności wykonania świadczenia zastępczego, o której mowa w ust. 2 klient może żądać naprawienia szkody wynikłej z niewykonania umowy, chyba że niemożność wykonania świadczenia zastępczego jest spowodowana wyłącznie: 1) działaniami lub zaniechaniami osób trzecich, nieuczestniczących w wykonywaniu świadczenia zastępczego, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć, albo 2) siłą wyższą. 8 Art. 17 ust. 1 Cena ustalona w umowie nie może być podwyższona, chyba że umowa wyraźnie przewiduje możliwość podwyższenia ceny, a organizator turystyki udokumentuje wpływ na podwyższenie ceny jednej z następujących okoliczności: 1) wzrost kosztów transportu; 2) wzrost opłat urzędowych, podatków lub opłat należnych za takie usługi, jak lotniskowe, załadunkowe lub przeładunkowe w portach morskich i lotniczych; 3) wzrost kursów walut. Art. 17 ust. 2 W okresie 20 dni przed datą wyjazdu cena ustalona w umowie nie może być podwyższona. W dniu 25 sierpnia 2011 r. Spółka wprowadziła do obrotu gospodarczego nowy wzór Warunków, w którym kwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia zostały zastąpione wprost cytowanymi artykułami ustawy o usługach turystycznych: art. 11a i 11b, art. 17, 16a, 16 b oraz wskazała podstawy prawne umowy i konsekwencje prawne wynikające z umowy. Ponadto Spółka przekazała konsumentom w drodze e-mailowej oraz pocztą aneksy do już zawartych umów zawierające ww. zmiany z prośbą o ich podpisanie i odesłanie (dowód: karty Nr 62-68) W 2010 r. przychód Spółki wyniósł (tajemnica przedsiębiorcy) zł (dowód: karta Nr 61). Spółka zaznaczyła, że turystyka indywidualna stanowi jedynie 5% jej przychodów (dowód: karta Nr 62). Prezes Urzędu zważył, co następuje . Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w przedmiotowej sprawie niezbędne jest ustalenie, czy doszło do naruszenia interesu publicznoprawnego, a następnie, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 i art. 24 ust. 1 i 2 tej ustawy, których spełnienie jest niezbędne do uznania przez Prezesa Urzędu, że działania Spółki stanowią praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów. Naruszenie interesu publicznoprawnego. Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w ustawie jest wobec tego, aby działania przedsiębiorców – którym zarzucono naruszenie jej przepisów – stanowiły potencjalne zagrożenie interesu publicznego, nie zaś jednostki lub grupy. Ustawa zatem, w odniesieniu do przedsiębiorców chroni konkurencję, a w odniesieniu do konsumentów ich interesy, jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym. Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem działania Spółki nie były ograniczone do określonych odbiorców lub ich grupy. Dotyczyły wszystkich aktualnych i potencjalnych odbiorców usług turystycznych oferowanych przez Spółkę. W tym stanie rzeczy uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. 9 Naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 i art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przepis art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, iż zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, stosownie zaś do art. 24 ust. 2 tej ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, przy czym zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 tej ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru. Konsumentem w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22 1 k.c., w zw. z art. 4, pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). W związku z powyższym, dla uznania działania przedsiębiorcy za niezgodne z zawartym w ustawie zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów niezbędne jest wykazanie, iż spełnione zostały kumulatywnie trzy następujące przesłanki: a) kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy, b) działanie to jest bezprawne, c) działanie przedsiębiorcy godzi w zbiorowy interes konsumentów . Ad a) Stosownie do art. 4, pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy, rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (…). Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447, ze zm.) – zwanej dalej „ustawą o swobodzie działalności gospodarczej” – jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą, jako zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Zgodnie z art. 14, ust. 1 i 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą w dniu złożenia wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej albo po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym. Wpisowi do ewidencji podlegają przedsiębiorcy będący osobami fizycznymi. POLKA TRAVEL – M. Szura Spółka jawna z siedzibą w Kielcach jest spółką prawa handlowego wpisaną pod numerem 0000277426 do Krajowego Rejestru Sądowego Rejestru Przedsiębiorców. Nie ulega zatem wątpliwości, iż Spółka jest przedsiębiorcą w rozumieniu powołanego wyżej art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Tym samym przy wykonywaniu działalności gospodarczej podlega ona rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów i jej działania mogą podlegać ocenie pod kątem naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyższym, Prezes Urzędu stwierdził, że pierwsza przesłanka niezbędna dla uznania działań Spółki za niezgodne z zawartym w art. 24 ust.1 i 2 pkt 1 i art. 10 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów została spełniona . Ad b) Bezprawność tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym. Porządek prawny obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów (m.in. wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 13 listopada 2007 r., sygn. akt XVII AmA 45/07). Bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawności działania decyduje w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2002 r., I PKN 267/2001). Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy) i stopień tej winy, a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Zwrócił na to uwagę Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVIII AmA 32/05) wskazując, iż art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, (którego odpowiednikiem w ustawie z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów jest art. 24 ust. 2), nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw, w tym ustawy o usługach turystycznych, gdyż dopiero na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. Bezprawność działań przedsiębiorcy wynika zatem, co do zasady, z naruszenia powszechnie obowiązujących przepisów innych niż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Niemniej jednak, ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w jednym przypadku wprost identyfikuje działanie przedsiębiorcy jako bezprawne, mianowicie, działanie polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do Rejestru. Jak wskazał Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII AmA 51/03), w oparciu o art. 23a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080, ze zm. – obecnie art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów) można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli zostanie ustalone, że przedsiębiorca stosował we wzorcach umów postanowienia, które zostały wpisane do Rejestru. Zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowy zawierający postanowienia o treści już wpisanej do Rejestru stanowi wystarczającą przesłankę do stwierdzenia bezprawności działania tego przedsiębiorcy. Mówiąc o wzorcach umowy w rozumieniu art. 384 § 1 k.c. należy mieć na uwadze wszelkie jednostronnie przygotowane przed zawarciem umowy gotowe postanowienia umowne, które w praktyce mogą przyjąć postać ogólnych warunków umów, wzorów umów lub regulaminów. Wzorzec umowy stosowany w obrocie z konsumentami może zostać poddany tzw. kontroli abstrakcyjnej na podstawie przepisów zawartych w art. 479 36 – 479 45 z dnia 17 listopada 1964 r. ustawy Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, 11 ze zm.) – zwanej dalej: „k.p.c.” – dokonywanej niezależnie od tego, czy wzorzec był, czy też nie był zastosowany w konkretnej umowie. Rejestr prawomocnych wyroków Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uwzględniających powództwa o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone (art. 479 45 § 1 i 2 k.p.c.) prowadzony jest przez Prezesa Urzędu. Przepis art. 479 45 § 3 k.p.c. ustanawia zasadę jawności Rejestru. Oznacza to, że Rejestr jest dostępny dla każdego zainteresowanego, tzn. każdy ma do niego prawo wglądu. Skutkiem formalnej jawności Rejestru jest niemożność zasłaniania się nieznajomością dokonanych w nim wpisów. Udowodnienie spełnienia drugiej przesłanki naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wymaga rozważenia poniższych kwestii. Stosowanie postanowienia wzorca umowy, które po uznaniu go przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone zostało wpisane do Rejestru jest prawnie zakazane. Zgodnie z art. 479 43 k.p.c., prawomocny wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, ma skutek wobec osób trzecich od dnia wpisania postanowień uznanych za niedozwolone do Rejestru. Przywołany przepis rozszerza zatem prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Jak podnosi się w piśmiennictwie, przepis ten „dotyczy rozszerzonej prawomocności materialno- prawnej w znaczeniu podmiotowym. Dotyczy to grupy przypadków takiej prawomocności, w których wyrok z powodu szczególnego charakteru przedmiotu procesu ma powagę rzeczy osądzonej dla wszystkich i przeciw wszystkim. Przepis ten wyraźnie stanowi, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do Rejestru – wywołuje więc skutek erga omnes ” 1 . Należy podkreślić również, że art. 479 43 k.p.c. stanowiąc, iż wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ma skutek wobec osób trzecich, nie ogranicza w żaden sposób kategorii podmiotów nim objętych. Zatem zgodnie z regułą lege non distinguente , wyrok ma skutek wobec wszystkich, tzn. zarówno wobec przedsiębiorcy, który zakwestionowane postanowienie umowne wprowadził do swoich wzorców umowy, jak i do każdego innego przedsiębiorcy, stosującego własny wzorzec umowy. Oznacza to, że od dnia wpisania do Rejestru postanowienia uznanego wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone postanowienie umowne, żaden z uczestników obrotu prawnego nie może posługiwać się przedmiotowym postanowieniem. W uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) Sąd Najwyższy jednoznacznie rozstrzygnął, że stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Tym samym Sąd Najwyższy przesądził, iż stosowanie postanowienia tożsamego z postanowieniem wpisanym do Rejestru przez przedsiębiorcę, który nie był stroną postępowania sądowego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, w wyniku którego dane postanowienie zostało wpisane do Rejestru, stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Należy również wskazać, że dla uznania, że postanowienie wzorca umowy stanowiące przedmiot postępowania przed Prezesem Urzędu oraz postanowienie wpisane do Rejestru są tożsame w treści, nie jest konieczna identyczność porównywanych postanowień. Zabiegi stylistyczne, polegające na przestawieniu szyku zdania, zmianie użytych wyrazów czy zastosowaniu synonimów, nie eliminują bowiem abuzywnego charakteru danego postanowienia. W celu uznania postanowień za tożsame wystarczy, że hipoteza 1 H. Ciepła, [w:] K. Piasecki [red.], Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz . Tom II , Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 249. 12 postanowienia kwestionowanego w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów mieści się w hipotezie postanowienia wpisanego do Rejestru. Pogląd powyższy należy uznać za ugruntowany również w orzecznictwie. W wyroku z dnia 25 maja 2005 r. (sygn. akt XVII AmA 46/04) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wskazał, iż „ … nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul.”. Głównym czynnikiem przesądzającym powinien być, zdaniem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, cel jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli jest on zgodny z celem utworzenia postanowienia uznanego za niedozwolone, można uznać, iż oba są tożsame. Stanowisko to znalazło także potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), w której Sąd Najwyższy podniósł, iż „ …stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywołuje takie same skutki, godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru.”. W celu wykazania bezprawności działań Spółki konieczne jest zatem ustalenie, że treść postanowień zawartych w stosowanym przez nią Warunkach mieści się w hipotezach postanowień wpisanych do Rejestru. Analiza postanowień zawartych we wzorcu umowy stosowanym przez Spółkę wykazała, co następuje: 1. Postanowienie zawarte w pkt 10.13 Warunków, o treści: „Organizator nie ponosi odpowiedzialności w stosunku do Klienta ponad rzeczywistą szkodę.”, jest tożsame z następującymi postanowieniami wpisanymi do Rejestru: − „ Almatur nie ponosi odpowiedzialności w stosunku do Uczestników ponad kwotę rzeczywistej szkody, ogranicza ją do dwukrotności ceny imprezy turystycznej oraz nie odpowiada za szkody moralne.” – postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycją 181, w dniu 29 listopada 2004 r., na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt XVII Amc 91/03, − „Biuro Podróży GO TOUR nie będzie honorowało tzw. strat moralnych poniesionych przez Klientów w przypadku odwołania imprezy określonego w pkt V, poz. 5, 6 i 7." – postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycją 1120, w dniu 10 kwietnia 2007 r., na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 26 lutego 2007r., sygn. akt XVII Amc 174/05, − „ Organizator nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej w stosunku do Klienta ponad kwotę rzeczywistej szkody i utraconych korzyści pod warunkiem ich udokumentowania w sposób określony przepisami prawa cywilnego oraz ustawy o usługach turystycznych. Organizator nie odpowiada za szkody moralne” – postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycją 281, w dniu 22 lutego 2005 r., na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt: XVII AmC 115/03, − „III Millenium nie bierze odpowiedzialności odszkodowawczej w stosunku do Uczestników ponad kwotę rzeczywistej szkody" – postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycją 1573, w dniu 4 marca 2009 r., na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 9 stycznia 2009 r., sygn. akt: XVII AmC 188/08,). − „W tych granicach Organizator odpowiada tylko za rzeczywiste straty poniesione przez Klienta." – postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycją 1586, w dniu 6 kwietnia 2009 r., na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt: XVII AmC 93/08. W ocenie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów postanowienia te ograniczające odpowiedzialność organizatora turystyki są – w odniesieniu do zakresu i przesłanek 13 odpowiedzialności za szkodę na osobie, unormowanej w art. 444 i następnych k.c. – zakazane. Takie postanowienie umowne jest – zdaniem Sądu – również niedozwolone w rozumieniu klauzuli generalnej, doprecyzowanej w treści przepisu art. 385 1 , § 1 k.c. albowiem każde z nich ogranicza odpowiedzialność odszkodowawczą przedsiębiorcy w stosunku do konsumenta do kwoty rzeczywistej szkody. Taki sam cel i skutek ograniczenia odpowiedzialności jedynie do rzeczywistej szkody wynika z kwestionowanego przez Prezesa Urzędu postanowienia stosowanego przez Spółkę w Warunkach. W ocenie Prezesa Urzędu, porównanie analizowanego postanowienia z wymienionymi powyżej postanowieniami umownymi wpisanymi do Rejestru, wskazuje, iż treść tego postanowienia w sposób tożsamy kształtuje prawa i obowiązki konsumentów oraz mieści się w hipotezie zakazanych postanowień wzorców umowy. Ponadto, zarówno Spółka jak i przedsiębiorcy (pierwotni adresaci postanowień uznanych za niedozwolone), którzy stosowali we wzorcu umowy postanowienia uznane za niedozwolone na mocy cytowanych wyżej wyroków Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów prowadzili działalność gospodarczą na rynku usług turystycznych. Należy wskazać, iż pomimo różnic redakcyjnych kwestionowanego postanowienia jak i postanowień umownych wpisanych do Rejestru, cele porównywanych postanowień i ich skutki są identyczne, bowiem dają Spółce prawo do ograniczenia odpowiedzialności jedynie do rzeczywistej szkody wyłączając odpowiedzialność za szkodę na osobie. 2. Postanowienie zawarte w pkt 11.1 Warunków o treści: „Ewentualne zastrzeżenia należy zgłaszać w miejscu ich zaistnienia przedstawicielowi organizatora (pilot/ kontrahent) w celu ich usunięcia. Zgłoszenie reklamacji po powrocie nie będzie uznane ze względu na brak możliwości jej zweryfikowania.”, jest tożsame z postanowieniem wpisanym do Rejestru pod poz. 427, na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 16 grudnia 2004 r. (sygn. akt XVII Amc 109/03), w którym Sąd uznał za niedozwolone postanowienie o treści: „Reklamacje nie zgłoszone na miejscu podczas trwania turnusu w formie pisemnej w Agencji/Recepcji wydającej klucze lub u rezydenta Maxima nie będą rozpatrywane po powrocie do kraju.”. W uzasadnieniu do powyższego wyroku Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za swoją argumentację Prezesa Urzędu, który wskazał, iż przedmiotowe postanowienie jest sprzeczne z art. 385 3 pkt 3 i pkt 21 k.c. W sposób niedozwolony ogranicza ono odpowiedzialność biura podróży za nienależyte wykonanie zobowiązania a ponadto nakłada na konsumenta podczas trwania imprezy turystycznej nadmiernie uciążliwe formalności, uzależniając jednocześnie od ich spełnienia odpowiedzialność przedsiębiorcy. Tym samym określenie wzajemnych praw i obowiązków stron umowy, jakie wprowadza omawiane postanowienie wzorca umownego Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interesy konsumentów. Taki sam cel i skutek wynika z kwestionowanego przez Prezesa Urzędu cytowanego wyżej postanowienia stosowanego przez Spółkę. W ocenie Prezesa Urzędu, porównanie analizowanego postanowienia z wymienionym powyżej postanowieniem wpisanym do Rejestru, wskazuje, iż treść tego postanowienia w sposób tożsamy kształtuje prawa i obowiązki konsumentów oraz mieści się w hipotezie zakazanych postanowień wzorców umowy, gdyż każde z nich ogranicza odpowiedzialność biura podróży za nienależyte wykonanie zobowiązania a ponadto nakłada na konsumenta podczas trwania imprezy turystycznej nadmiernie uciążliwe formalności uzależniając jednocześnie od ich spełnienia odpowiedzialność przedsiębiorcy. Ponadto, zarówno Spółka jak i przedsiębiorca (pierwotny adresat postanowienia uznanego za niedozwolone), który stosował we wzorcu umowy postanowienie uznane za niedozwolone na mocy cytowanego wyżej wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów prowadzili działalność gospodarczą na rynku usług turystycznych. 14 3. Postanowienie zawarte w pkt 10.1 Warunków o treści: „Organizator odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy, chyba że spowodowane ono było przyczynami od niego niezależnymi, np. złe warunki atmosferyczne, opóźnienie lub anulacja przelotów, nieprzewidziane awarie, decyzje państwowe, działania siły wyższej i działania osób trzecich, lub zaniedbanie Klientów.”, jest tożsame z następującymi postanowieniem wpisanymi do Rejestru: − „BTiS Maka Tour nie ponosi odpowiedzialności za niedociągnięcia w imprezie wynikłe z przyczyn od siebie niezależnych np. złe warunki atmosferyczne, decyzje państwowe, działanie siły wyższej lub inne, uniemożliwiające prawidłową realizację programu." – postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycją 1777, w dniu 20 listopada 2009 r., na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 25 czerwca 2009 r., sygn. akt XVII AmC 339/09, − „Organizator nie bierze odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie Umowy wynikłe z przyczyn od niego niezależnych (np. warunki atmosferyczne, siła wyższa, dłuższy czas oczekiwania na granicy, przypadki losowe)" – postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycją 1666, w dniu 21 września 2009 r., na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 10 czerwca 2009 r., sygn. akt XVII AmC 397/09, − „BP "Maria" nie ponosi odpowiedzialności za niedociągnięcia imprezy wynikające z przyczyn od niego niezależnych (np. warunki atmosferyczne, decyzje państwowe, działanie siły wyższej, nieczynne muzea) a także zawinionych przez uczestników.” – postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycją 1547, w dniu 30 stycznia 2009 r., na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 5 grudnia 2008 r., sygn. akt XVII AmC 126/08. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał, że przedmiotowe postanowienia stanowią postanowienia umowne określone w art. 385 3 pkt 2 i 385 1 § 1 k.c., zgodnie z treścią których niedozwolonymi postanowieniami są te, które wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Jak nadmienił Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, podobnie zgodnie z art. 11a ustawy o usługach turystycznych, w ww. postanowieniach wyłączenie odpowiedzialności organizatorów turystyki wykracza poza zakres dyspozycji tego artykułu. Taki sam cel i skutek w zakresie ograniczenia odpowiedzialności wynika z kwestionowanego przez Prezesa Urzędu postanowienia stosowanego przez Spółkę. Ponadto, zarówno Spółka jak i przedsiębiorcy (pierwotni adresaci postanowień uznanych za niedozwolone), którzy stosowali we wzorcu umowy postanowienia uznane za niedozwolone na mocy wyroków Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów prowadzili działalność gospodarczą na rynku usług turystycznych. W związku z powyższym, Prezes Urzędu stwierdził, że druga przesłanka niezbędna dla uznania działań Spółki za niezgodne z zawartym w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w zakresie zarzutu wskazanego w pkt I.1 sentencji niniejszej decyzji została spełniona. Udowodnienie spełnienia drugiej przesłanki naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wymaga wykazania bezprawności kwestionowanego postanowienia z przepisami prawa, w tym przypadku z zapisami ustawy o usługach turystycznych. Analiza porównawcza postanowień zawartych w umowach sporządzanych na podstawie wzorca umowy stosowanego przez Spółkę z zapisami ustawy o usługach turystycznych wykazała, co następuje: 15 4. Postanowienie zawarte w pkt 5.4 zdanie drugie Warunków, o treści „Organizator zastrzega sobie prawo do podwyższenia ceny imprezy w przypadkach: wzrostu kosztów transportu, (np. wzrost cen paliwa), wzrostu ceł, podatków, opłat załadunkowych, przeładunkowych, lotniskowych, portowych, security tax (podatek związany z bezpieczeństwem na lotniskach), Q surcharge (dopłata paliwowa wprowadzona przez linie lotnicze), wzrostu kursu walut itp.” narusza art. 17, ust. 1 ustawy o usługach turystycznych. Cena imprezy turystycznej należy do istotnych cech świadczenia organizatora turystyki, a zatem może zostać zmieniona przez niego tylko z ważnych przyczyn. Zamknięty katalog przyczyn, uprawniających organizatora turystyki do podwyższenia ceny imprezy turystycznej, zawiera art. 17, ust. 1 ustawy o usługach turystycznych. Przepis ten stanowi, że przyczyną podwyższenia ceny mogą być wyłącznie udokumentowane przez organizatora turystyki: wzrost kosztów transportu, wzrost opłat urzędowych, podatków i opłat należnych za takie usługi, jak lotniskowe, załadunkowe lub przeładunkowe w portach morskich i lotniczych oraz wzrost kursów walut. Nadto, to na organizatorze turystyki spoczywa obowiązek udokumentowania wzrostu ceny imprezy turystycznej powstałego z ww. przyczyn. Natomiast zakres użytego w przedmiotowym postanowieniu sformułowania „(…) itp” wskazującego na podanie przykładowych przyczyn podwyższenia ceny imprezy turystycznej jest szerszy od katalogu zawartego w art. 17, ust. 1 ustawy o usługach turystycznych, ponieważ może obejmować również przyczyny nie wymienione w przywołanym przepisie. W konsekwencji może to prowadzić do przerzucenia na klientów ryzyka gospodarczego i dodatkowych kosztów, wynikających np. z podwyższenia cen przez Spółkę czy kontrahentów, przy pomocy których wykonuje ona swoje zobowiązania. Zdaniem Prezesa Urzędu, treść przedmiotowego postanowienia wzorca umownego winna odpowiadać brzmieniu art. 17, ust. 1 ustawy o usługach turystycznych i nie może zawierać żadnych dodatkowych sformułowań rozszerzających jego zakres, gdyż prowadzi to sprzeczności z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. 5. Postanowienie zawarte w pkt. 10.3 Warunków, o treści „Za niewykonanie świadczeń Organizator zaoferuje świadczenia ekwiwalentne. W przypadku zapewnienia świadczeń ekwiwalentnych Klient nie będzie zgłaszał roszczeń do Organizatora.” narusza art. 14 ust. 5, 6 i 7 ustawy o usługach turystycznych w sytuacji, gdy niemożność wykonania świadczeń wystąpi przed rozpoczęciem imprezy lub art. 16a ustawy o usługach turystycznych, gdy niemożność wykonania świadczenia nastąpi w trakcie trwania imprezy turystycznej. Zgodnie z art. 14, ust. 5 ustawy o usługach turystycznych, organizator, który przed rozpoczęciem imprezy turystycznej jest zmuszony, z przyczyn od niego niezależnych, zmienić istotne warunki umowy z klientem, z zastrzeżeniem art. 17, powinien niezwłocznie o tym powiadomić klienta. W takiej sytuacji klient powinien niezwłocznie poinformować organizatora, czy: 1) przyjmuje proponowaną zmianę umowy albo 2) odstępuje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych świadczeń i bez obowiązku zapłaty kary umownej. Zgodnie z art. 14 ust. 6 ustawy o usługach turystycznych, jeżeli klient, zgodnie z art. 14ust. 5 tej ustawy, odstępuje od umowy lub jeżeli organizator odwołuje imprezę turystyczną z przyczyn niezależnych od klienta, klient ma prawo, według swojego wyboru: 1) uczestniczyć w imprezie zastępczej o tym samym lub wyższym standardzie, chyba że zgodzi się na imprezę o niższym standardzie za zwrotem różnicy w cenie; 2) żądać natychmiastowego zwrotu wszystkich wniesionych świadczeń. 16 Zgodnie z art. 14 ust. 7 ustawy o usługach turystycznych, w wypadkach określonych w art. 14 ust. 6 tej ustawy, klient może dochodzić odszkodowania za niewykonanie umowy, chyba że odwołanie imprezy turystycznej nastąpiło z powodu: 1) zgłoszenia się mniejszej liczby uczestników niż liczba minimalna określona w umowie, a organizator powiadomił o tym klienta na piśmie w uzgodnionym terminie; 2) siły wyższej. Natomiast, z treści kwestionowanego przez Prezesa Urzędu postanowienia stosowanego przez Spółkę wynika, że konsument z chwilą zaoferowania świadczeń ekwiwalentnych, nie ma prawa do uczestniczenia w imprezie zastępczej, czy żądać natychmiastowego zwrotu wszystkich wniesionych świadczeń, jak również nie ma prawa do odszkodowania. Na podstawie art. 16a ust. 1 ustawy o usługach turystycznych organizator turystyki, który w czasie trwania danej imprezy turystycznej nie wykonuje przewidzianych w umowie usług, stanowiących istotną część programu tej imprezy, jest obowiązany, bez obciążania klienta dodatkowymi kosztami, wykonać w ramach tej imprezy odpowiednie świadczenia zastępcze. Jeżeli jakość świadczenia zastępczego jest niższa od jakości usługi określonej w programie imprezy turystycznej, klient może żądać odpowiedniego obniżenia ceny imprezy. Na podstawie art. 16a ust. 2 ustawy o usługach turystycznych, jeżeli wykonanie świadczeń zastępczych, o których mowa w ust. 1 tego art., jest niemożliwe albo klient z uzasadnionych powodów nie wyraził na nie zgody i odstąpił od umowy, organizator turystyki jest obowiązany, bez obciążania klienta dodatkowymi kosztami z tego tytułu, zapewnić mu powrót do miejsca rozpoczęcia imprezy turystycznej lub do innego uzgodnionego miejsca w warunkach nie gorszych niż określone w umowie. Na podstawie art. 16a ust. 3 ustawy o usługach turystycznych, w razie odstąpienia od umowy, o którym mowa w ust. 2 tego art., organizator turystyki nie może żądać od klienta żadnych dodatkowych świadczeń z tego tytułu, w szczególności zapłaty kary umownej. Natomiast klient może żądać naprawienia szkody wynikłej z niewykonania umowy. Na podstawie art. 16a ust. 4 ustawy o usługach turystycznych, w razie niemożności wykonania świadczenia zastępczego, o której mowa w ust. 2 tego art., klient może żądać naprawienia szkody wynikłej z niewykonania umowy, chyba że niemożność wykonania świadczenia zastępczego jest spowodowana wyłącznie: 1) działaniami lub zaniechaniami osób trzecich, nieuczestniczących w wykonywaniu świadczenia zastępczego, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć, albo 2) siłą wyższą. Natomiast kwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienie pozbawia konsumenta prawa do odstąpienia od umowy i powrotu z imprezy turystycznej na koszt Spółki, jak również konsument traci prawo do żądania naprawienia szkody. Kwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienie zawarte w pkt. 10.3 Warunków, jak wynika z treści cytowanych wyżej przepisów ustawy o usługach turystycznych, pozbawia konsumenta przysługujących mu praw i jednocześnie wyłącza odpowiedzialność Spółki za nie wykonanie umowy o świadczenie usług turystycznych w sytuacji zapewnienia świadczeń ekwiwalentnych za świadczenie niewykonane a przewidziane w umowie o świadczenie usługi turystycznej. W świetle obowiązujących, cytowanych wyżej przepisów ustawy o usługach turystycznych, stosowane przez Spółkę postanowienie jest bezprawne. 6. Zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt 10 ustawy o usługach turystycznych umowa dotycząca świadczenia usług turystycznych powinna określać podstawy prawne zawarcia umowy i konsekwencje prawne wynikające z umowy. Spółka w żadnym punkcie zawieranych umów, w tym w Warunkach stanowiących integralną część umów i innych dokumentów 17 towarzyszących zawarciu umowy z konsumentami, nie podawała podstawy prawnej i konsekwencji prawnych wynikających z umowy. Tym samym dopuściła się naruszenia obowiązku informacyjnego wynikającego wprost z ustawy o usługach turystycznych. W sytuacji, gdy konsument korzysta z rynku w sposób rozproszony, zindywidualizowany, istnieje duże prawdopodobieństwo, że konsument nie posiada wystarczającej wiedzy prawniczej, obowiązek informacyjny poprzez wskazanie mu przepisów regulujących miedzy innymi jego prawa pomaga mu zniwelować jego słabszą pozycję w stosunku do profesjonalisty – organizatora turystyki na rynku usług turystycznych. Tym samym zachowanie Spółki jest bezprawne. W związku z powyższym, Prezes Urzędu stwierdził, że druga przesłanka niezbędna dla uznania działań Spółki za niezgodne z zawartym w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w zakresie zarzutu wskazanego w pkt I.2 sentencji niniejszej decyzji została spełniona. Ad c) Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje definicji „zbiorowego interesu konsumentów”. Przepis art. 24 ust. 3 tej ustawy wskazuje jednak, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów oznacza zatem narażenie na uszczerbek interesów znacznej grupy lub wszystkich konsumentów, poprzez stosowaną przez przedsiębiorcę praktykę, obejmującą tak działania, jak i zaniechania. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów może polegać zarówno na ich naruszeniu, jak i na zagrożeniu ich naruszenia. Nie ulega wątpliwości, że działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Natomiast przez interes zbiorowy należy rozumieć interes dotyczący konsumentów, jako określonej zbiorowości. Dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest zatem ustalenie, że konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów lub gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość, chociażby tylko potencjalna, wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie bez wątpienia mieliśmy do czynienia z naruszeniem lub zagrożeniem naruszenia praw znacznej, potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów – potencjalnych klientów ocenianego przedsiębiorcy. W omawianym przypadku naruszenie lub zagrożenie naruszenia praw znacznej, potencjalnie nieograniczonej grupy konsumentów przejawia się w możliwości zawarcia przez konsumentów umowy o świadczenie przez Spółkę usługi turystycznej na podstawie wzorców umów obowiązujących w stosunku do zamawianej usługi. Prezes Urzędu wykazał, że Warunki stosowane przez Spółkę i umowy w obrocie konsumenckim zawarte na ich podstawie, zawierają postanowienia umowne tożsame z postanowieniami uznanymi przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone i wpisanymi do Rejestru, jak również zawierają postanowienia sprzeczne z ustawą o usługach turystycznych. Zbiorowy interes konsumentów realizuje się natomiast poprzez fakt, iż potencjalnie wszyscy konsumenci zainteresowani ofertą Spółki lub też konsumenci, którzy korzystają już z jej usług na podstawie zawartych z nią umów, są lub byli narażeni na niebezpieczeństwo związania postanowieniami umowy tożsamymi 18 z niedozwolonymi postanowieniami umownymi wpisanymi do Rejestru lub naruszającymi przepisy prawa. Prezes Urzędu podkreśla, że w rozpatrywanym stanie faktycznym bezprawne zachowanie Spółki nie dotyczyło interesów poszczególnych konsumentów, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i niedający się porównać z innymi, lecz zostały naruszone uprawnienia szerokiego kręgu usługobiorców, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy obecnych i przyszłych kontrahentów Spółki. Interes konsumentów należy rozumieć jako interes prawny a nie faktyczny, zatem uznany przez ustawodawcę na zasługujący na ochronę i zabezpieczenie. W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę, iż określenie stałego czy zamkniętego katalogu interesów konsumentów nie jest możliwe, ani też zasadne. 2 Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów powiązane jest z naruszaniem interesów gospodarczych konsumentów. Pod tym pojęciem należy rozumieć zarówno naruszenie interesów stricte ekonomicznych (o wymiarze majątkowym), jak również prawo konsumentów do uczestniczenia w przejrzystych i niezakłóconych przez przedsiębiorcę warunkach rynkowych, zapewniających konsumentom dokonywanie transakcji handlowych z przedsiębiorcami przy całkowitym zrozumieniu rzeczywistego sensu ekonomicznego i prawnego warunków dokonywanych czynności na etapie przedkontraktowym oraz w czasie wykonywania umowy. Z przedstawionych powyżej rozważań znajdujących potwierdzenie zarówno w orzecznictwie, jak i literaturze przedmiotu wynika, że okoliczność faktycznego naruszenia dokonana w indywidualnych przypadkach nie jest czynnikiem decydującym dla oceny, czy dane działanie godzi w zbiorowy interes konsumentów. Działanie podjęte przez Prezesa Urzędu w ramach niniejszego postępowania, w ramach realizacji interesu publicznego, nie dotyczy sytuacji pojedynczych konsumentów, lecz zaburzeń na rynku, w rozumieniu negatywnych zjawisk charakteryzujących jego funkcjonowanie (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie, sygn. VI ACa 196/06). Podejmowane przez Prezesa Urzędu działania mają przeciwdziałać tak rozumianym dysfunkcjom rynkowym, także poprzez kształtowanie właściwych postaw rynkowych, wyznaczając wymagane i oczekiwane standardy zachowań uczestników rynku. Bezprawna praktyka, której dopuścił się Spółka godziła w pojmowane w ten abstrakcyjny sposób interesy konsumentów. W związku z powyższym, Prezes Urzędu stwierdził, że trzecia przesłanka niezbędna dla uznania działań Spółki za niezgodne z zawartym w art. 24 ust. 1 pkt 1 i art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów została spełniona . Spółka zaprzestała stosowania kwestionowanych postanowień z dniem 25 sierpnia 2011 r., zastępując je w Warunkach postanowieniami nie naruszającymi prawa, oraz informując o tym fakcie swoich kontrahentów – konsumentów, w związku z tym, na podstawie art. 27, ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu uznał, iż z tym dniem doszło do zaniechania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Wobec powyższego Prezes Urzędu orzekł jak w pkt I sentencji niniejszej decyzji. Prezes Urzędu nie uwzględnił wniosku o umorzenie przedmiotowego postępowania z uwagi na fakt zaniechania przez Spółkę stosowania kwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień, ponieważ nie wystąpiła przesłanka wskazana w art. 105 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Od końca roku w którym Spółka zaprzestała stosowania 2 M. Szydło, Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów , Monitor Prawniczy 2004/17/791 19 w Warunkach a tym samym w zawieranych z konsumentami umowach kwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień, nie upłynął rok i wobec tego w przedmiotowej sprawie mają zastosowanie postanowienia art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Nałożenie kary pieniężnej. Zgodnie z art. 106 ust 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w swojej decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z treści powyższego przepisu wynika, iż ww. kara ma charakter fakultatywny, a zatem do Prezesa Urzędu zależy - w ramach uznania administracyjnego – uznanie w decyzji zasadności nałożenia kary pieniężnej wraz z określeniem jej wysokości. Wprawdzie ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, nie zawiera katalogu przesłanek, od których uzależniona jest decyzja o nałożeniu kary, jednakże art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wskazuje, że ustalając wysokość kary Prezes Urzędu winien wziąć pod uwagę okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów tej ustawy. Ustalając wysokość kary pieniężnej w decyzjach stwierdzających naruszenie zakazów określonych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu powinien wobec tego uwzględnić wagę tego naruszenia, rozmiar skutków stosowanej praktyki ograniczającej konkurencję, bądź praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, jak również zaistniałe okoliczności obciążające i łagodzące. W niniejszej sprawie Prezes Urzędu uznał za zasadne nałożenie na Spółkę kary pieniężnej za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów opisane w pkt I. sentencji decyzji. Ustalając wymiar kary za poszczególne praktyki Prezes Urzędu dokonał w pierwszej kolejności oceny wagi naruszenia, na podstawie której ustalono kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszej kalkulacji kary, a następnie uwzględniając wszystkie okoliczności łagodzące i obciążające odpowiednio modyfikował ustaloną wysokość kwoty bazowej. Podkreślić należy, iż nakładana przez Prezesa Urzędu kara finansowa pełnić powinna funkcje: represyjną, prewencyjną i edukacyjną. Ustalając wymiar kary Prezes Urzędu wziął przede wszystkim pod uwagę funkcję prewencyjną kary, w tym prewencję ogólną. Kara bowiem winna być ustalona tak, aby powstrzymywać przedsiębiorcę stosującego praktykę oraz innych przedsiębiorców przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Zważyć należy na dużą skalę naruszeń zbiorowych interesów konsumentów przez przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie organizowania usług turystycznych. Zachodzi zatem konieczność wymierzenia kary o takiej wysokości, która zniechęci innych organizatorów turystyki do stosowania niedozwolonych postanowień umownych, a tym samym zobliguje ich do bieżącego monitorowania Rejestru i uaktualniania, zgodnie z prawem, stosowanych przez siebie wzorców umów. Podkreślić należy, iż rynek usług turystycznych był już kilkakrotnie kompleksowo badany przez Prezesa Urzędu, a w jawnym Rejestrze znajduje się wiele postanowień dotyczących tego rynku. Podstawę do wyliczenia kary stanowił przychód Spółki za 2010 r. w wysokości (tajemnica przedsiębiorcy) zł. 20 W pkt I.1 sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez Spółkę trzech niedozwolonych postanowień umownych. Każde z postanowień stosowanych przez Spółkę w istotny sposób wpływało na sytuację ekonomiczną i prawną konsumentów, bowiem Spółka ograniczając prawo konsumenta do odszkodowania oraz prawo konsumenta do składania reklamacji jednocześnie ograniczała swoją odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. Zgodnie z art. 106 ust. 1, pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu wziął również pod uwagę konieczność ustalenia, czy określone w tym przepisie naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę przesłanki nieumyślności działania w przypadku stosowania kar pieniężnych wynika bezpośrednio z art. 106, ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Pojęcie umyślności zazwyczaj łączone jest ze świadomością po stronie przedsiębiorcy, że dane zachowanie powoduje lub prawdopodobnie spowoduje naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. Świadomości takiej towarzyszy chęć osiągnięcia takiego skutku albo liczenie się z jego spowodowaniem. O ile w przedmiotowej sprawie, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można przypisać Spółce chęci ograniczenia praw konsumentów i osiągnięcia z tego tytułu korzyści finansowych, można jednak przypuszczać, że będąc profesjonalistą działającym na rynku krajowym Spółka powinna liczyć się z wywołaniem takiego skutku. Biorąc jednak pod uwagę złożone w toku postępowania wyjaśnienia, że z wpisanych do umów postanowień kwestionowanych przez Prezesa Urzędu Spółka nie odniosła żadnych korzyści materialnych, co świadczy o braku takich intencji i że było to działanie nieumyślne a nie działanie celowe, nakładając karę pieniężną Prezes Urzędu przyjął, że całokształt okoliczności sprawy w kontekście złożonych wyjaśnień, wskazywać może na nieumyślny charakter naruszenia. Niezależnie od powyższego – jak wskazano powyżej – samo stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki daje podstawę do nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 106, ust. 1, pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Konsekwencją stosowania powyższej praktyki było pogorszenie sytuacji prawnej i ekonomicznej konsumentów. Fakt, że kwestionowane zapisy funkcjonowały w obrocie prawnym grudnia 2010 r., a po raz pierwszy zostały wpisane do Rejestru w latach 2004 -2009 stwarzało zagrożenie, że Spółka od niecałego roku mogła nadmiernie ograniczyć zakres swojej odpowiedzialności, albo wpływać negatywnie na sytuację ekonomiczną konsumentów. Prezes Urzędu uznał, iż z uwagi na krótki okres stosowania oceniana praktyka nie ma charakteru długotrwałego. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, iż natura naruszenia i kumulacja naruszeń polegających na stosowaniu niedozwolonych postanowień umownych, uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu wymiaru kary pieniężnej dla Spółki na poziomie (tajemnica przedsiębiorcy) % przychodu uzyskanego przez Spółkę w 2010 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej i wynosi 4.526,34 zł. Następnie P rezes Urzędu ustalił, czy w niniejszej sprawie wystąpiły okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. W sprawie tej wystąpiły okoliczności łagodzące. Pierwsza okolicznością łagodzącą jest zaniechanie, tuż po wszczęciu postępowania, stosowania przez Spółkę praktyki, co skutkuje obniżeniem kwoty bazowej o 30%, natomiast drugą okoliczność łagodzącą stanowi aneksowanie zawartych już umów z konsumentami, w związku z zaniechaniem stosowanej ww. praktyki, co skutkuje obniżeniem kary o dalsze 20%, to jest łącznie o 50%, i stanowi po obniżeniu kwotę kary pieniężnej w wysokości 2.263,17 zł 21 Biorąc powyższe pod uwagę, Prezes Urzędu postanowił nałożyć na Spółkę karę pieniężną w wysokości 2.263 zł (słownie: dwa tysiące dwieście sześćdziesiąt trzy zł), co stanowi około (tajemnica przedsiębiorcy) % kwoty przychodu Spółki osiągniętego w 2010 r. tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w ramach spółki jawnej i równocześnie około (tajemnica przedsiębiorcy) % kary maksymalnej. W związku z powyższym Prezes Urzędu orzekł jak w pkt II sentencji niniejszej decyzji. W pkt I.2 sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez Spółkę dwóch bezprawnych postanowień umownych – sprzecznych z postanowieniami ustawy o usługach turystycznych. Każde z postanowień stosowanych przez Spółkę w istotny sposób wpływało na sytuację prawną i ekonomiczną konsumentów, gdyż każde z nich ograniczało uprawnienia konsumenta w zakresie możliwości podniesienia ceny imprezy turystycznej zgłaszania roszczeń z tytułu nienależytego wykonania umowy, przyznając Spółce większe uprawnienia kosztem konsumentów niż to przewiduje ustawa o usługach turystycznych. Ponadto wprowadzenie tych postanowień skutkowało tym, iż naruszenie to miało miejsce już na etapie zawierania kontraktu, którego istotą jest zachowane przedsiębiorcy wobec konsumenta wyrażającego zamiar zawarcia umowy, polegające na naruszeniu przepisów prawa wpływających na treść kontraktu. Zgodnie z art. 106, ust. 1, pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu wziął również pod uwagę konieczność ustalenia, czy określone w tym przepisie naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę przesłanki nieumyślności działania w przypadku stosowania kar pieniężnych wynika bezpośrednio z art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Pojęcie umyślności zazwyczaj łączone jest ze świadomością po stronie przedsiębiorstwa, że dane zachowanie powoduje lub prawdopodobnie spowoduje naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. Świadomości takiej towarzyszy chęć osiągnięcia takiego skutku albo liczenie się z jego spowodowaniem. O ile w przedmiotowej sprawie, ze zgromadzonego materiału dowodowego nie można przypisać Spółce chęci ograniczenia praw konsumentów i osiągnięcia z tego tytułu korzyści finansowych, można jednak przypuszczać, że będąc profesjonalistą działającym na rynku krajowym Spółka powinna liczyć się z wywołaniem takiego skutku. Biorąc jednak pod uwagę złożone w toku postępowania wyjaśnienia, że z wpisanych do umów postanowień kwestionowanych przez Prezesa Urzędu Spółka nie odniosła żadnych korzyści materialnych, co świadczy o braku takich intencji i że było to działanie nieumyślne a nie działanie celowe, nakładając karę pieniężną Prezes Urzędu przyjął, że całokształt okoliczności sprawy w kontekście złożonych wyjaśnień, wskazywać może na nieumyślny charakter naruszenia. Niezależnie od powyższego – jak wskazano powyżej – samo stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki daje podstawę do nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. 1, pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Konsekwencją stosowania powyższych praktyk było pogorszenie sytuacji prawnej i ekonomicznej konsumentów już na etapie zawierania kontraktu. Fakt, że kwestionowane zapisy funkcjonowały w obrocie prawnym od grudnia 2010 r. stwarzało zagrożenie, że Spółka od niecałego roku mogła nadmiernie ograniczyć zakres swojej odpowiedzialności, albo wpływać negatywnie na sytuację ekonomiczną konsumentów. Prezes Urzędu uznał, iż z uwagi na krótki okres stosowania oceniana praktyka nie ma charakteru długotrwałego. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, iż natura naruszenia i kumulacja naruszeń polegających na stosowaniu niedozwolonych postanowień umownych uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu wymiaru kary pieniężnej dla Spółki na poziomie (tajemnica 22 przedsiębiorcy) % przychodu uzyskanego przez Spółkę w 2010 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej i wynosi 3.621,09 zł. Następnie P rezes Urzędu ustalił, czy w niniejszej sprawie wystąpiły okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. W sprawie tej wystąpiły okoliczności łagodzące. Pierwsza okolicznością łagodzącą jest zaniechanie, tuż po wszczęciu postępowania, stosowania przez Spółkę praktyki, co skutkuje obniżeniem kwoty bazowej o 30%, natomiast drugą okoliczność łagodzącą stanowi aneksowanie zawartych już umów z konsumentami, w związku z zaniechaniem stosowanej ww. praktyki, co skutkuje obniżeniem kary o dalsze 20%, to jest łącznie o 50%, i stanowi po obniżeniu kwotę kary pieniężnej w wysokości 1810,54 zł Biorąc powyższe pod uwagę, Prezes Urzędu postanowił nałożyć na Spółkę karę w wysokości 1.811 zł (słownie: tysiąc osiemset jedenaście zł), co stanowi około (tajemnica przedsiębiorcy) % kwoty przychodu Spółki osiągniętego w 2010 r. tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w ramach spółki jawnej i równocześnie około (tajemnica przedsiębiorcy) % kary maksymalnej. W związku z powyższym Prezes Urzędu orzekł jak w pkt III sentencji niniejszej decyzji. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania. Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 ust. 1 tej ustawy, jeżeli postępowanie zostało wszczęte z urzędu i w jego wyniku Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów tejże ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, obowiązany jest ponieść koszty postępowania. Niniejsze postępowanie zostało wszczęte z urzędu. W jego wyniku Prezes Urzędu w pkt I sentencji przedmiotowej decyzji stwierdził naruszenie przez Spółkę art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1oraz art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 263 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) – zwanej dalej: „k.p.a.” – w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56 k.p.a., a także koszty spowodowane oględzinami na miejscu, jak również koszty doręczenia stronie pism urzędowych. Kosztami niniejszego postępowania są koszty doręczenia Spółce (w tym jej pełnomocnikowi) – stronie postępowania pism urzędowych. W związku z powyższym Prezes Urzędu postanowił obciążyć Spółkę kwotą kosztów w wysokości 16,95 zł (słownie: szesnaście złotych 95/100). Biorąc powyższe pod uwagę Prezes Urzędu postanowił jak w pkt IV sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną Spółka jest zobowiązana do wpłaty w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000 . Zgodnie z 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz art. 264 § 1 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów koszty niniejszego 23 postępowania Spółka jest obowiązana wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000 w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 1 i 2 k.p.a. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w pkt IV sentencji niniejszej decyzji, stosownie do treści art. 81, ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz art. 264, § 2 k.p.a., w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z art. 479 32 § 1 i 2 k.p.c., należy wnieść zażalenie do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji, za pośrednictwem Prezesa Urzędu – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Barbara Romańczak-Graca Otrzymuje: POLKA TRAVEL– M. Szura Spółka jawna z siedzibą w Kielcach ul. Żytnia 10 lok. 4 25-018 Kielce