RLU-15/2000

1 Lublin, dnia 14 września 2000 r. RLU507S-27/701/99/MW DECYZJA RLU-NR 15/00/MW Na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 5 ust. 1 pkt. 5 i 6 ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów ( Dz. U. z 1999 r. Nr 52 poz. 547ze zm. ) , po rozpatrzeniu sprawy wszczętej na wniosek Lubelskiej Izby Rolniczej ul. Wolska 11 w Lublinie przeciwko Cukrowni „L” S.A. ul. Krochmalna 13 w L. odmawia się Ŝądaniu wnioskodawcy stwierdzenia stosowania praktyki monopolistycznej zarzucanej Cukrowni „L” S.A. Uzasadnienie Do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Lublinie wpłynął wniosek Lubelskiej Izby Rolniczej w Lublinie (zwanej dalej „LIR”) o stwierdzenie stosowania przez Cukrownię L.” S.A w L. ( zwanej dalej „Cukrownią”) praktyk monopolistycznych na rynku kontraktacji buraka cukrowego , polegających na : 1/ narzucaniu uciąŜliwych warunków umów kontraktacji buraka cukrowego przynoszących Cukrowni nieuzasadnione korzyści tj. praktykę monopolistyczną z art. 5 ust. 1 pkt. 6 ustawy o przeciwdziałaniu/.../ ; 2/ nieuczciwym oddziaływaniu na kształtowanie cen – art. 5 ust. 1 pkt. 5 w/w ustawy . Wnioskodawca domagał się równieŜ nałoŜenia na Cukrownię kary pienięŜnej z tytułu stosowania w/w praktyk . W uzasadnieniu wnioskodawca podniósł fakt ponad 50 % udziału Cukrowni na rynku kontraktacji i skupu buraka cukrowego na obszarze ponad 40 gmin województwa lubelskiego . Pomimo tak określonego udziału procentowego w rynku Cukrownia posiada pozycję monopolistyczną, poniewaŜ na rynku lokalnym nie spotyka się z konkurencją podmiotów o toŜsamym potencjale ekonomicznym oraz tak utrwalonej i dobrze rozwiniętej sieci punktów skupu w stosunku do swoich kontrahentów –plantatorów buraka cukrowego. Z racji posiadanej pozycji posiada pełnię władzy rynkowej. Władzę tę wykorzystuje do narzucenia plantatorom warunków umowy , których rolnik nie przyjąłby mając 2 zapewnioną moŜliwość wyboru. Cukrownia będąc autorem wzoru umowy kontraktacyjnej zmusza rolników do zawierania umów kontraktacji w trybie przewidzianym dla umów adhezyjnych. UciąŜliwość tych warunków w umowach kontraktacyjnych na okres kampanii buraczanej 1999 polega , zdaniem wnioskodawcy , na zastosowaniu czterostopniowego podziału kwotowego dostaw buraka na A - 84 % wielkości dostawy , B – 6 % wielkości dostawy , C – 10 % wielkości dostawy i nadwyŜkę , zamiast przewidzianego w ustawie z dnia 26 sierpnia 1999 r. o regulacji rynku i przekształceniach własnościowych w przemyśle cukrowniczym ( Dz. U. Nr 98, poz. 473) podziału trójstopniowego na kwoty A, B i C. PoniewaŜ kwotowanie buraka cukrowego związane jest z ceną i tak zgodnie z narzuconym zapisem umowy kontraktacyjnej za buraki w kwocie A – rolnik otrzymuje 104-112 zł/t – w zaleŜności od terminu dostawy , za kwotę B – 70 zł/t , za kwotę C – 50 zł/ t , a za nadwyŜkę kwotę 45 zł/ t – wprowadzenie podziału czterostopniowego relatywnie obniŜa naleŜność dla rolnika za dostarczone buraki . Stanowi to uciąŜliwy warunek umowy przynoszący Cukrowni nieuzasadnione korzyści . Ponadto cukrownia celowo kontraktuje mniejszą ilość buraków w kwocie A i B, niŜ by to wynikało z przyznawanych limitów , po to by powstały w ten sposób niedobór pokryć z buraków zakontraktowanych i skupionych w kwocie C – a więc po najniŜszej cenie . Wnioskodawca przedstawił wyliczenia ( pismo z dnia 07.03. 2000 r ) z którego wynika , Ŝe Cukrownia przeznaczyła część buraków skupionych w kwocie C w ilości 8.505 t do produkcji cukru w kwocie A. Z tego tytułu odniosła nieuzasadnione korzyści w kwocie 485.890 zł . Działanie to wnioskodawca określa jako przejaw nieuczciwego oddziaływania Cukrowni na kształtowanie cen skupu buraka. Umowy kontraktacyjne mają zdaniem wnioskodawcy charakter eksploatorski, poniewaŜ Cukrownia nakładając na rolnika sankcję w postaci kar umownych za niedostarczenie zakontraktowanej ilości surowca, przerzuca tym samym na rolnika ryzyko prowadzonej działalności gospodarczej. Tymczasem , zdaniem wnioskodawcy , to Cukrownię, na której spoczywa obowiązek zaplanowania wielkości kontraktacji , powinno obciąŜać ryzyko skupienia zbyt małej ilości surowca w stosunku do przyznanych limitów . W toku postępowania LIR zakwestionował przedstawione przez Cukrownię koszty produkcji cukru , a mianowicie włączenie kosztów pośrednich jedynie do kosztów produkcji cukru w kwocie A , co czyni , zdaniem wnioskodawcy analizę Cukrowni niewiarygodną . Ponadto , LIR zakwestionował jako niewiarygodne przedstawione przez Cukrownię informacje dotyczące ilości cukru wyprodukowanego w poszczególnych kwotach . Zdaniem LIR , z przedstawionych przez Cukrownię danych wynika , Ŝe zawartość cukru w burakach w poszczególnych kwotach jest róŜna – co jest niemoŜliwe. Nieprawdziwa , zdaniem wnioskodawcy jest równieŜ informacja Cukrowni o 3 wydajności cukru z buraków w 1999 r. – w rzeczywistości wydajność cukru z korzeni buraków w 1999 r. wynosiła 14,226 %. W podsumowaniu wnioskodawca podkreśla , Ŝe Cukrownia L. jest jedyną Cukrownią w województwie lubelskim , która wprowadziła do umów kontraktacyjnych buraka cukrowego kwotę C , a ponadto średnia cena buraków cukrowych oferowana przez Cukrownię jest niŜsza o ok. 8 zł niŜ w innych cukrowniach . W odpowiedzi na zarzuty wnioskodawcy Cukrownia podniosła następujące okoliczności : 1. Cukrownia podnosi , Ŝe w odniesieniu do zarzutu narzucania warunków umowy kontraktacyjnej prowadziła negocjacje z plantatorami , czego dowodem są protokoły z dnia 27.08.1998 r. i 22.09. 1998 r.. oraz negocjacje ze Związkiem Plantatorów Buraka Cukrowego w dniu 25.02. 1999 r. Przyznaje jednak , Ŝe z powodu braku wspólnych ustaleń nie doszło do uzgodnienia wspólnego stanowiska , tak więc w ustawowym terminie tj. do 31 sierpnia 1998 r. strony nie zawarły porozumienia . 2.W odniesieniu do zarzutu narzucenia uciąŜliwego warunku umowy w postaci wprowadzenia do kontraktacji kwoty C , Cukrownia twierdzi , Ŝe ograniczenie kontraktacji jedynie do kwoty A i B spowodowałoby: a/ zmniejszenie areału uprawy buraków – a więc ograniczenie kontraktacji; b/ skrócenie czasu kampanii , co spowodowałoby wzrost kosztów jednostkowych; c /gdyby nie wprowadzono kontraktacji w kwocie C , to naleŜałoby obniŜyć cenę za buraki w kwotach A i B – a średnia cena skupu pozostałaby taka sama jak z kontraktacją kwoty C ; d/ kwota C została wprowadzona do kontraktacji z uwagi na potrzebę uzyskania w przyszłym sezonie moŜliwie największego limitu produkcji cukru po bardzo prawdopodobnej nowelizacji ustawy cukrowej i przyjęciu za kryterium wielkość udziału w produkcji krajowej ogółem w ostatnich 5 latach; e/ prognozowany wynik na kwocie C nie powiększa straty na cukrze w odniesieniu do planowanego wyniku na produkcji cukru w 1999/2000. Poza Cukrownią „L” S.A., równieŜ Cukrownia „Sokołów”S.A. w Sokołowie Podlaskim ( naleŜąca do Lubelsko – Małopolskiej Spółki Cukrowej w Zamościu) oraz cukrownie z grupy Pfeifer Langer zakontraktowały kwotę C buraków . 3. Średnia cena buraków w skupie tj. 97,29 zł/ t osiągnięta została w wyniku skupu buraków w kwocie A w dostawach terminowych i nieterminowych, w kwocie B i C oraz w skupie buraków niezakontraktowanych. Gdyby rolnicy dostarczyli wszystkie buraki zgodnie z harmonogramem dostaw oraz gdyby 4 Cukrownia nie kupowała buraków ponad ilość zakontraktowaną to średnia cena buraków wyniosłaby powyŜej 99,90 zł/ t/ . Twierdzenie wnioskodawcy , Ŝe średnia cena buraków w cukrowni jest o około 8 zł / t niŜsza niŜ w innych cukrowniach jest, zdaniem strony niewiarygodne. Podana kwota 105,16 zł/ t jako średnia kwota w pozostałych 8 cukrowniach województwa lubelskiego jest ceną uzgodnioną , a nie rzeczywiście osiągniętą w skupie . Cukrownia przedstawiła ponadto m in.: 1. rozliczenie finansowe dostaw surowca w kampanii 1999 r .zał. nr 7 do pisma z dnia 04.02. 2000 r. 2. planowane jednostkowe koszty produkcji cukru na sezon 1999/2000 z których wynika , Ŝe całkowity jednostkowy koszt własny sprzedaŜy cukru wyniósł 2.098,50 zł/ t - str.4 pismo z dnia 04.02.2000 r. 3. analizę ekonomiczną planowanego wyniku na produkcji cukru w 1999/2000 r. uzasadniająca wprowadzenie do umów kontraktacyjnych kwotę C . zał. nr 9 do pisma z dnia 04.02. 2000 r. W odpowiedzi na zarzuty LIR dotyczące nierzetelności sporządzonej kalkulacji i przedstawionych danych dotyczących wydajności cukru w burakach wyjaśniła, Ŝe dane i kalkulacja zostały sporządzone prawidłowo , błędne natomiast są przedstawione wyliczenia LIR dotyczące ilości cukru wyprodukowanego przez Cukrownię w poszczególnych kwotach . Błąd LIR polega na fałszywym załoŜeniu , Ŝe wszystkie skupione buraki zostały przerobione na cukier .Tymczasem z kwoty 313960 t skupionych buraków cukrownia przerobiła jedynie 308733 t . buraków. W odniesieniu do zarzutu podania nieprawdziwej wydajności cukru w 1999 r., to Cukrownia podnosi , Ŝe faktyczna wydajność w Cukrowni L. wyniosła 14,266 % . Wynika to z wyliczeń w sposób obowiązujący w całym świecie i we wszystkich cukrowniach w Polsce, jako iloraz wyprodukowanego cukru z buraków i przerobionych buraków tj. 14,47 % - tak zresztą podaje Sprawozdanie statystyczne GUS – PNT-04 . Cukrownia przedstawiła następujące dane dotyczące kampanii buraczanej 1999/2000: 5 Limit cukru Kontraktacja buraka /t/ Skup Buraka /t/ Produkcja cukru /t/ A B C C1 Suma 37589 2407 284 495 20 321 33 868 338 685 254 449,54 18191,35 30275,01 302 915,9 11044,15 313 960 36 819 84 % 2407 5,39% 4 380,7 10,45% 288,3 44 665 Wyjaśniono przy tym : - załoŜona wydajność buraka 13,20 % ( średnia za ostatnie 3 i 5 lat ); - ubytki naturalne 1 %; - faktyczna wydajność 14,47 %; - ilość buraków faktycznie przerobionych 308733 t.; - plantatorzy zadeklarowali 320118 t buraków; 4.Nie jest prawdziwy zarzut LIR , Ŝe Cukrownia świadomie zaniŜyła wielkość kontraktacji w stosunku do przyznanych limitów w kwotach A i B , po to , by niedobory powstałe w tych kwotach pokryć burakami skupionymi w kwocie C . Planując kontraktację i przyjmując wydajność cukru 13,20 % oraz ubytki naturalne w wysokości 1 % to przy limicie produkcji cukru : A – 37 589 t naleŜało zakontraktować i zakupić – 287 642 buraków w kwocie A ; B - 2 407 t naleŜało zakontraktować i zakupić - 18 419 t buraków w kwocie B tj razem 306 061 ton buraków .Tymczasem zakontraktowano 338 685 t. buraków w kwotach A , B i C. 5.Nieprawdziwy jest zarzut , Ŝe Cukrownia pokryła brak buraków w kwocie A burakami skupionymi w kwocie C i C1 ( niezakontraktowane) i z tego tytułu odniosła nieuzasadnione korzyści . Z tytułu niedostarczenia przez plantatorów zakontraktowanej ilości buraka ( po dodaniu skupu niezaplanowanego ) Cukrownia miała niedobór buraka w stosunku do kontraktacji w wysokości 24725 t. Brakującą ilość cukru tj.770 kg w kwocie A wyprodukowano: z 224 ton z nadmiaru buraków w kwocie B; z 546 t z buraków skupionych ponad ilość zakontraktowaną, na co zuŜyto 3773 t buraków z kwoty niezakontraktowanej . 6 Dotychczas Ŝaden plantatora nie został ukarany za niedostarczenie zakontraktowanej ilości surowca. Cukrownia zwróciła uwagę na zapis par. 4 pkt. 2.4 umowy kontraktacyjnej , w kórej zawarty jest zapis , Ŝe w przypadku niewyprodukowania kwoty C z powodu braku surowca, przy planowanej wydajności cukru 13,20 % nb, naleŜności za buraki zakontraktowane w kwocie C wypłacona zostanie według ceny w kwocie B. 6. Cukrownia podnosi , Ŝe ustalając ceny skupu buraków nie moŜe nie uwzględniać cen skupu buraków w pozostałych cukrowniach w kraju , gdyŜ cukier sprzedawany jest na jednym , polskim rynku, a to wymaga konieczności dostosowania ceny sprzedaŜy cukru do warunków rynkowych. Ponadto, Cukrownia poinformowała , Ŝe tak samo jak inne Cukrownie w kraju musiała zadeklarować , Ŝe 25 % cukru wielkości kwoty A . tj. 9397 t wyeksportuje dla zdjęcia nadwyŜki z rynku wewnętrznego, czyli sprzeda w cenie C . Jest to warunek uzyskania poręczenia kredytu skupowego przez Agencję Rynku Rolnego ustalony w Uchwale Rządu RP z dnia 2 września 1999 r. Finansowe konsekwencje w postaci pogorszenia wyniku finansowego na sprzedaŜy, w całości poniesie Cukrownia .. Organ antymonopolowy , po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustalił następujący stan faktyczny i prawny : Cukrownia L. S.A. działa w ramach Lubelsko – Małopolskiej Spółki Cukrowej S.A w Zamościu .Jej podstawowy profil produkcji to produkcja cukru w oparciu o surowiec – burak cukrowy , skupowany w oparciu o coroczne umowy kontraktacji z rolnikami – plantatorami buraka cukrowego. Zarzucone Cukrowni praktyki monopolistyczne , polegające na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku kontraktacji i skupu buraka cukrowego ujawniają się na rynku relewantnym / rynku właściwym dla stosunków danego rodzaju ) . Rynek ten badany był szczegółowo przez organ antymonopolowy w postępowaniu RLU-507S- 26/254/98/MW , zakończonego decyzją RLU –3/99 z dnia 24 lutego 1999 r. Istotne cechy tego rynku , który od ubiegłego roku nie uległ znaczącym zmianom - to w okolicznościach niniejszej sprawy : 1. aspekt podmiotowy – rynek ten tworzą podmioty o podobnym potencjale ekonomicznym, które wprowadzają lub mogą wprowadzać na rynek , nabywają lub mogą nabywać w tym samym czasie i na tym samym rynku takie same towary , lub inne , jeŜeli zostaną przez ich odbiorców uznane za substytuty . 7 Podmiotami takimi w odniesieniu do niniejszej sprawy po stronie popytu są : Cukrownie „Krasnystaw S.A. w Krasnymstawie , „Garbów” S.A. w Garbowie , „Opole” S.A. w Opolu i „Ropczyce” S.A. w Ropczycach . W/w cukrownie konkurują z Cukrownią „L” w zakresie pozyskiwania surowca do produkcji cukru tj na rynku kontraktacji i skupu buraka cukrowego w tym sensie , Ŝe w gminach leŜących na pograniczu terenów skupu Cukrowni „L” S.A , plantator ma moŜliwość wyboru kontrahenta – odbiorcy buraków - Cukrownię „L” lub inną w/w , graniczącą terenem kontraktacji. Po stronie podaŜy rynek ten reprezentują rolnicy – plantatorzy buraka cukrowego , którzy w 1999 r podpisali umowę kontraktacji z Cukrownią L. S.A oraz ci , którzy podpisali umowę kontraktacji i dostarczyli surowiec do skupu Cukrowni. Aspekt przedmiotowy - rozumiany jako towar taki sam lub inny , który przez ich odbiorców uznany jest za substytut – towarem tym jest burak cukrowy . W naszych warunkach klimatycznych nie ma substytutów buraka cukrowego do produkcji cukru w skali przemysłowej .Aspekt przedmiotowy obejmuje dwie fazy obrotu - fazę kontraktacji i fazę skupu przez cukrownię L. S. A. buraka cukrowego od producenta – plantatora . Aspekt geograficzny – obejmuje teren 34 gminy województwa lubelskiego na którym Cukrownia kontraktuje i skupuje burak cukrowy. Aspekt czasowy – dotyczy skupu buraka cukrowego w 1999 r. na kampanię buraczaną w 1999/ 2000 r. W celu ustalenia pozycji Cukrowni L. S.A. na tak określonym rynku, organ antymonopolowy wziął za podstawę wielkość skupu w tonach w 1999 r. na terenie 34 gmin województwa lubelskiego wszystkich cukrowni skupujących buraka cukrowego na tym rynku w stosunku do wielkości skupu w tonach kaŜdej z cukrowni na tym rynku . Dodać naleŜy , Ŝe rynek kontraktacji Cukrowni L. nie jest toŜsamy z rynkiem skupu . W 1999r. Cukrownia „L” zakontraktowała 338685 t buraków, skupiła natomiast 313960 t. buraków. JednakŜe, jako podstawę wyliczeń organ antymonopolowy przyjął dane dotyczące skupu uznając , Ŝe są one bardziej miarodajne dla określenia pozycji przedsiębiorcy. Dane obrazujące obszar kontraktacji buraka cukrowego Cukrowni „L”, na którym spotyka się z konkurencją innych cukrowni oraz wielkości skupu buraka kaŜdej cukrowni działającej na tym terenie wykazane zostały w tabelce Nr 1 stanowiącej załącznik Nr 1 do niniejszej decyzji . 8 Udział konkurencji na rynku skupu buraka cukrowego Cukrowni „L” S.A. w Lublinie przedstawia się następująco : Cukrownia Skup w tonach % rynku „L” S.A. 313.960 59,96 % „Garbów S.A. 63.271 12,08 % „Krasnystaw” S.A. 116.771 22,30 % „Ropczyce” S.A. 12.514 2,39 % „Opole” S.A. 17.098 3,27 % Tabela powyŜsza obrazuje , Ŝe udział Cukrowni L. w 1999 r. na rynku konkurencyjnym wynosi 59,96% , a więc Cukrownia ta posiada pozycję dominującą. Organ antymonopolowy ustalił równieŜ, Ŝe Cukrownia w 1999 r. skupiła buraków cukrowych na tej części rynku relewantnego , na którym nie spotyka się z Ŝadną konkurencją 65,3 % , co oznacza , Ŝe jedynie 34,7 % skupiła z terenów, na których działają konkurencyjne cukrownie . Analiza powyŜszych danych pozwala na ustalenie , Ŝe Cukrownia na tak wyznaczonym rynku spotyka się w nieznacznym stopniu z konkurencją ze strony przedsiębiorców o toŜsamym potencjale ekonomicznym. Oznacza to , Ŝe Cukrownia moŜe na 65% tego rynku – w zakresie kontraktacji i skupu buraka cukrowego działać niezaleŜnie od konkurencji, w pozostałym zakresie musi liczyć się z moŜliwością odstąpienia przez plantatora od kontraktacji, o ile cukrownia konkurencyjna przedstawi korzystniejsze warunki umowy . Art. 2 ust. 7 ustawy antymonopolowej stwarza domniemanie prawne posiadania pozycji dominującej na rynku , jeŜeli udział w nim danego przedsiębiorcy wynosi ci najmniej 40 % . W ocenie Urzędu , w oparciu o wyŜej ustalony procentowy udział Cukrowni w rynku skupu buraka , który jest wyŜszy jak w roku ubiegłym (56,15%) oraz całokształt okoliczności takich jak : ukształtowana baza surowcowa funkcjonująca w oparciu o istniejące punkty skupu, potencjał ekonomiczny Cukrowni L. , pozycja dominująca Cukrowni na rynku została udowodniona. 9 Rynek cukrowniczy w Polsce , a więc i funkcjonowanie Cukrowni „L” S.A. poddane jest szczególnym regulacjom prawnym. W okolicznościach niniejszej sprawy zasadnicze znaczenia mają : 1 Ustawa z dnia 26 sierpnia1994 r. o regulacji rynku cukru i przekształceniach własnościowych w przemyśle cukrowniczym, znowelizowana ustawą z dnia 20 listopada 1996 r. ( weszła w Ŝycie od 7 stycznia 1997 r.) 2. Wydawane corocznie w oparciu o art. 2 ust. 2 i art. 10 ust. 1 w/w ustawy rozporządzenia Rady Ministrów określające limity produkcji cukru . Urząd stwierdza , Ŝe przepisy te stanowią lex specialis w stosunku do ustawy antymonopolowej , a konsekwencją powyŜszego jest , Ŝe działania cukrowni oceniane mogą być z punktu widzenia ustawy antymonopolowej, o ile nie stoją temu na przeszkodzie przepisy ustawy cukrowej i aktów wykonawczych . W/w ustawa cukrowa wprowadza limitowanie krajowej produkcji cukru . Limitowanie to, polega na ustalaniu corocznie przez Radę Ministrów , w drodze rozporządzenia, na wniosek MRiGś kwot produkcji cukru (kwota A i B) . Kwota A oznacza maksymalną ilość cukru , jaka moŜe być wyprodukowana w czasie kampanii cukrowniczej danego roku i przeznaczona na zaopatrzenie rynku krajowego w okresie od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku . Kwota B oznacza maksymalną ilość cukru , jaka moŜe być wyprodukowana w czasie kampanii cukrowniczej danego roku i przeznaczona na eksport w postaci cukru lub wyrobów przetworzonych , w których udział cukru przekracza 20 % , w okresie od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia następnego roku z zastosowaniem dopłat dla cukrowni , o których mowa w art. 5 ust. 4 . Ustalanie kwot A i B następuje w terminie do dnia 1 sierpnia roku poprzedzającego przyszłoroczną kampanię cukrowniczą . NadwyŜka produkcji cukru ponad ustalone kwoty A i B moŜe być przeznaczona wyłącznie na eksport – bez zastosowania dopłat. Konsekwencją limitowania krajowej produkcji cukru jest ustalanie corocznie spółkom oraz producentom cukru pozostającym poza tymi Spółkami, limitów produkcji cukru określających maksymalną ilość cukru jaka moŜe być wyprodukowana w ramach kwoty A i wprowadzona na rynek krajowy w ciągu kwartału oraz maksymalną ilość cukru , jaka moŜe być wyprodukowana w ramach kwoty B . Istotny jest równieŜ art. 10 ust. 1 , który stanowi , Ŝe Rada Ministrów na wniosek Ministra Rolnictwa i Gospodarki śywnościowej , w porozumieniu z Ministrem Finansów ustala corocznie dla producentów cukru , w terminie do dnia 1 sierpnia cenę minimalną zbytu cukru na rynku krajowym, obowiązującą od dnia 1 października tego roku do dnia 30 września następnego roku . Ust. 2 stanowi , Ŝe producenci cukru do dnia 31 sierpnia roku poprzedzającego zbiór buraka cukrowego ustalą cenę minimalną skupu buraka cukrowego po 10 konsultacjach ze związkami zawodowymi rolników i społeczno – zawodowymi organizacjami rolników . Cukrownia L. S.A. otrzymała na 1999 r. w kwocie A limit produkcji cukru 37587 t , który decyzja z dnia 8 grudnia 1999 r . został zmniejszony do 28192,00 t , oraz 2407 t cukru w kwocie B . Kontraktacja i skup buraka cukrowego odbywa się w oparciu o corocznie podpisywane Umowy kontraktacji buraków cukrowych . Umowy podpisywane były w okresie marzec – kwiecień 1999 r. Cukrownia jest autorem wzoru umowy kontraktacji . W 1999 r. par.4 umowy kontraktacyjnej przewidywał , Ŝe z kaŜdej partii dostarczonego surowca zgodnie z warunkami umowy Producentowi zostanie naliczone: - w kwocie A – 84 % - zapłata łącznie z premią terminową od 104, 0 do 112zł/ t ( w zaleŜności od terminu dostawy); - w kwocie B – 6 % dostawy - zapłata 70 zł/t; - w kwocie C – 10 % dostawy – zapłata 50 zł./t Za surowiec przyjęty ponad ilość zakontraktowaną Producent otrzyma zapłatę 45zł/ t. Umowa zawiera teŜ zapis , Ŝe w przypadku nie wyprodukowania cukru w kwocie C z powodu braku surowca , przy planowanej wydajności cukru 13,20 % nb, naleŜność za buraki zakontraktowane w kwocie C wypłacona zostanie według ceny w kwocie B . Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Lublinie zwaŜył co następuje : I . Wnioskodawca zarzuca Cukrowni praktykę monopolistyczną , polegającą na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku kontraktacji, poprzez narzucanie uciąŜliwych warunków umowy kontraktacji buraka cukrowego , które to warunki przynoszą Cukrowni nieuzasadnione korzyści tj. praktykę monopolistyczną z art. 5 ust. 1 pkt. 6 ustawy o przeciwdziałaniu /.../ , przy czym przesłanki te muszą wystąpić łącznie . Przesłanki przesądzające o stosowaniu w/w praktyki monopolistycznej wypełnia zdaniem wnioskodawcy , zachowanie Cukrowni polegające na wprowadzeniu w umowach kontraktacyjnych zróŜnicowania cen za dostarczone buraki w sposób niezgodny z zapisami ustawy cukrowej. Zapis umowy kontraktacyjnej narzucał Plantatorom uciąŜliwe warunki dostawy i zapłaty za zakontraktowane buraki, poniewaŜ Plantator musi dostarczyć w kwocie A – 84 % ogólnej ilości - za kwotę w granicach 104- 112 zł/t ( w zaleŜności od terminu dostawy), w kwocie B – 6 % ogólnej ilości zakontraktowanych buraków za kwotę 70 zł / t, a w kwocie C- 10 % zakontraktowanych buraków – 50zł/t . Ponadto za surowiec przyjęty ponad ilość zakontraktowaną zapłata miała wynosić 45 zł/ t/ . Podział taki – niezgodny z kwotowaniem dopuszczonym ustawą cukrową tj na kwotę A 11 i B prowadzi do relatywnego obniŜenia naleŜności dla plantatora za buraki cukrowe - stanowi więc uciąŜliwy warunek umowy , który przynosi Cukrowni nieuzasadnione korzyści . Fakt posiadania przez Cukrownię „L” S.A. pozycji dominującej na rynku kontraktacji i skupu buraka cukrowego organ antymonopolowy uznaje za udowodniony . JednakŜe ustawodawstwo antymonopolowe nie jest nakierowane na nakładanie restrykcji na przedsiębiorcę zajmującego monopolistyczną ( dominującą) pozycję na rynku. Przepisy ustawy o przeciwdziałaniu / .../ mają zastosowanie , jeŜeli podmiot zajmujący uprzywilejowaną pozycję na rynku naduŜywa takiej pozycji poprzez stosowanie opisanych w w/w ustawie praktyk monopolistycznych. Istotą naduŜycia pozycji dominującej jest ograniczenie przez przedsiębiorcę samodzielności pozostałych uczestników rynku – kontrahentów i konsumentów oraz wymuszenie , aby uczestniczyli w obrocie na warunkach im narzuconych , mniej korzystnych , niŜ by to miało miejsce w warunkach istnienia konkurencji . Narzucenie warunków umowy musi mieć charakter przymusowy, wymuszony przez przedsiębiorcę posiadaną siłą rynkową. Cukrownia L. jak wykazano wyŜej , posiada w stosunkach z Plantatorami pełnię władzy rynkowej. Pozycja kontraktowa Cukrowni umoŜliwia jej wymuszenie na Plantatorze akceptacji warunków umowy , których Plantator nie zaakceptowałby w sytuacji istnienia konkurencji na rynku . W okolicznościach niniejszej sprawy Urząd analizował przebieg negocjacji pomiędzy Cukrownią a przedstawicielami Plantatorów ( protokoły spotkania z dnia 27.08. 1998 r. i z dnia 22.09.1998 r., jak równieŜ treść protokołu ze spotkania Cukrowni ze Związkiem Plantatorów Buraka Cukrowego z dnia 25.02. 1999 r.) . Obydwa spotkania w 1998 r. zakończyły się bez uzgodnienia cen minimalnych . Strony reprezentowały odmienne stanowiska dotyczące wprowadzenia kwoty C do kontraktacji tzn. przedstawiciele Plantatorów stanowczo sprzeciwiali się wprowadzeniu tej kwoty do kontraktacji . Ustalenie minimalnych cen za buraki cukrowe oraz wprowadzenie kwoty C do kontraktacji nastąpiło w wyniku spotkania ze Związkiem Plantatorów Buraka Cukrowego w dniu 25.02. 1999 r. na którym nie było reprezentacji związków zawodowych rolników , a reprezentacja społeczno-zawodowych organizacji rolników ograniczona była do ZBBC . Ostatecznie zapisy umowy dotyczące przedmiotowych kwestii tj. ceny za buraki cukrowe oraz kwoty C stanowiącej 10 % kwoty kontraktacji zostały podpisane na warunkach Cukrowni , pomimo braku zgody Plantatorów . Udowodniono więc narzucenie warunków umowy przez Cukrownię. UciąŜliwy warunek umowy oznacza dla kontrahenta ponoszenie cięŜarów znacznie większych niŜ powszechnie występujące w stosunkach tego rodzaju. . 12 W okolicznościach niniejszej sprawy Urząd analizował wprowadzenie kwoty C do umowy kontraktacyjnej pod kątem ewentualnego uciąŜliwego warunku umowy . Zapis par. 4 umowy kontraktacyjnej zobowiązywał rolnika do dostarczenia buraków cukrowych : - w kwocie A – 84 % za cenę od 104, 00 zł do112,00 zł.t., - w kwocie B – 6 % - 70 zł/ t - w kwocie C –10 % - 50 zł/ t . Biorąc za punkt wyjścia ilość zakontraktowanych buraków 338685 t. jako wielkość optymalną z ekonomicznego punku widzenia to , gdyby Cukrownia zrezygnowała z kontraktacji kwoty C i zakontraktowałaby wyłącznie buraki w kwocie A i B , to nie oznacza to dla rolnika , Ŝe mógłby zakontraktować większą ilość buraków w kwocie A po cenie 104,00 – 112.00 zł/ t oraz większą ilość buraków w kwocie B za cenę 70 zł/ t. – a więc średnia cena skupu buraków byłaby wyŜsza. Cukrownia powinna zakontraktować maksymalnie tylko tyle buraków w kwocie A i B jak warunkuje to limit produkcji cukru w kwocie A i B. SprzedaŜ cukru w kwocie A ponad limit zagroŜona jest sankcjami finansowymi dla cukrowni , a do sprzedaŜy cukru ponad limit B nie przysługuje dotacja . W okolicznościach sprawy, na kampanię buraczaną w 1999 r. Cukrownia zakontraktowała za mało o 1.245 t buraków w kwocie A i B niŜ wynika to z przyznanych limitów produkcji cukru w kwocie A i B , przy załoŜeniu wydajności 13,20 %. Jest to bardzo niewielka róŜnica i trudno przypuszczać , Ŝe było to wynikiem celowego ogranimogło to być nakierowane na uzupełnienie braków kontraktacją w kwocie C – po niŜszej cenie . Cukrownia corocznie skupuje od Plantatorów buraki niezakontraktowane (ponad plan) z intencją ewentualnej rezerwy - i tak w 1998 r skupiła tych buraków , a w 1999 r. 11044,15 t . Organ antymonopolowy skłania się w tym miejscu ku twierdzeniom Cukrowni , Ŝe kontraktacje naleŜy ujmować jako element procesu skupu , przetwarzania buraków , produkcji i sprzedaŜy cukru, oraz Ŝe , skojarzenie ilości surowca skupionego ze sprzedanym cukrem jest jak najbardziej logiczne i właściwe. W tej sytuacji najistotniejsza jest – tak dla cukrowni jak i dla rolnika średnia cena skupu buraków- w 1999 r. wynosiła 97,29 zł . Jest to cena wynikowa, w pewnej mierze niezaleŜna od cukrowni , uzaleŜniona teŜ od wielkości dostaw nieterminowych i od wielkości skupu niezakontraktowanego. Przekonują Urząd wyjaśnienia Cukrowni , Ŝe ograniczenie kontraktacji do kwoty A i B spowodowałoby konieczność zmniejszenia ceny w kwocie A do 101,84 , a w kwocie B – 70 zł / t. , tak aby średnia cena skupu nie uległa zmianie .Ponadto, załączona przez Cukrownię analiza planowanych jednostkowych kosztów produkcji cukru w zł/ t ( koszt 1.690,98) w porównaniu do takiej analizy przy załoŜeniu , Ŝe Cukrownia zakontraktuje jedynie kwotę A i B (koszt – 2.098,50 ), wykazała , Ŝe całkowity jednostkowy koszt własny sprzedaŜy jest wyŜszy w zł/ t o 407, 52 w przypadku kontraktacji jedynie kwoty A i B . 13 Przekonały organ antymonopolowy argumenty Cukrowni dotyczące konieczności kontraktacji buraka w wysokości tzw. optymalnej , która jest większa niŜ to wynika z limitów produkcji cukru w kwocie A i B. W szczególności przekonał organ antymonopolowy argument , Ŝe konieczne jest zwiększenie udziału Cukrowni L. w produkcji krajowej , w kontekście planowanej zmiany ustawy cukrowej oraz argument , Ŝe kontraktacja tylko w kwocie A i B spowodowałaby zmniejszenie areału kontraktacji o 20 % . Istotny jest równieŜ argument Cukrowni – poparty stosownym wyliczeniem – o wpływie jednostkowych kosztów produkcji cukru od czasu prowadzonej kampanii cukrowej – a więc od wielkości przerobionych buraków . Cukrownia udowodniła, Ŝe czas trwania kampanii buraczanej (optymalnie 80 –85 dni) jest odwrotnie proporcjonalny do kosztów produkcji cukru . Zapewnienie pozyskania optymalnej wielkości buraków cukrowych moŜliwe jest tylko poprzez zakontraktowanie dodatkowej kwoty – nazwanej kwotą C. Nie daje gwarancji skupienia planowanej liczby buraków deklaracja Cukrowni skupowania buraków niezakontraktowanych . Z drugiej strony nie jest prawdziwy argument wnioskodawcy , Ŝe Cukrownia postępuje niezgodnie z ustawą cukrową. W/w akt prawny nie zakazuje wprowadzenia kwoty C do kontraktacji . W kaŜdym przypadku , organ antymonopolowy analizuje zachowanie Cukrowni z punktu widzenia ustawy antymonopolowej i zawartych tam zakazów. Ocena dokonana przez Urząd w tym wypadku nie potwierdza , Ŝe wprowadzenie przez Cukrownię kwoty C do umowy kontraktacyjnej stanowi uciąŜliwy warunek umowy dla rolnika . Organ antymonopolowy nie podziela wątpliwości wnioskodawcy odnośnie prawidłowości analizy ekonomicznej planowanego wyniku na produkcji cukru w roku 1999/2000 przedstawionej przez Cukrownię. Wnioskodawca kwestionuje obciąŜenie kosztami wydziałowymi i ogólnozakładowymi w łącznej kwocie 20.167.396 zł jedynie produkcji cukru w kwocie A. Jego zdaniem brak obciąŜenia kosztami pośrednimi kwoty C powoduje błędne wraŜenie , Ŝe produkcja cukru w kwocie C jest znacznie bardziej opłacalna niŜ produkcja na rynek krajowy . UOKiK zwaŜył , Ŝe przedstawiona analiza dotyczy planowanego wyniku na produkcji cukru i tak, wynik ten wynosi 1788,31 zł / t. Koszty pośrednie są kosztami stałymi , które niewątpliwie obciąŜają całą zaplanowaną produkcję cukru tj. w kwocie A, B i C. Koszty te na 1 tonę wynoszą 536, 52 zł . ObciąŜenie tą kwotą wyłącznie wyniku na produkcji cukru w kwocie A nie ma Ŝadnego wpływu na wysokość ostatecznej kwoty tj całkowity koszt własny sprzedaŜy .Nie mniej , organ antymonopolowy podziela zdanie wnioskodawcy , Ŝe kalkulacja w takim ujęciu nie moŜe prowadzić do wniosku , Ŝe prognozowany wynik w kwocie C nie powiększa strat na cukrze. 14 Skoro okoliczności faktyczne niniejszej sprawy nie wykazały, Ŝe kontraktacja kwoty C stanowi uciąŜliwy warunek umowy dla rolnika, nie zachodzą równieŜ nieuzasadnione korzyści dla Cukrowni z tego tytułu . II. Kolejny zarzut wnioskodawcy dotyczy nieuczciwego oddziaływania na kształtowanie cen skupu buraka cukrowego , co wypełnia przesłanki art. 5 ust. 1 pkt. 5 ustawy o przeciwdziałaniu /.../. Okoliczności faktyczne sprawy nie uzasadniają zarzutu nieuczciwego oddziaływania przez Cukrownię L. S.A. na kształtowanie cen skupu buraka cukrowego . Nie znalazł potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy zarzucony Cukrowni fakt celowego ograniczenia kontraktacji buraka cukrowego . Dane dotyczące kontraktacji i skupu buraka przedstawia tabelka nr 1. Dane te obrazują , Ŝe Cukrownia zakontraktowała więcej surowca ( 338685 t ) w stosunku do deklaracji plantatorów ( 320118 t ). Kontraktacja odbywała się zgodnie z normami ISO . Cukrownia wyjaśniła , Ŝe w 1999 r. nie było duŜego popytu na umowy kontraktacyjne i zakontraktowała buraki wszystkim plantatorom , którzy się o to ubiegali . W rezultacie Cukrownia przy całkowitym limicie w kwocie A i B w wysokości 39 996 t cukru , przy zakładanej wydajności 13, 20 % powinna zakontraktować 306. 061 buraka cukrowego w kwocie A i B , a zakontraktowała w kwocie A i B tj. 304, 816 t buraka cukrowego , a więc kwotę niewystarczającą do wyprodukowania przyznanego limitu cukru o 1.245 t. PowyŜsze dane obrazuje tabela nr 2. kwot a Limit cukru NaleŜało zakontraktowa do limitu kontraktacja Skupiono Produkcja cukru A B C C1 37589 t 2 407 t 287.642 t 18 419 t 284 495 20321 33868 254 449,54 18 191,35 30275,01 11044,15 37589 t 2407 t 4669 t. 15 Suma 306 061 338685 313960 Na tej podstawie wnioskodawca oparł domniemanie , Ŝe brak ten był wynikiem świadomego i celowego działania Cukrowni, po to, by pokryć zaistniały niedobór burakami cukrowymi zakontraktowanymi w kwocie C , a więc po najniŜej cenie . Zdaniem Urzędu nie moŜna wyprowadzić domniemania o celowym i świadomym zaniŜeniu wielkości kontraktacji przez Cukrownię jedynie w oparciu o stwierdzony fakt zakontraktowania zbyt małej w stosunku do przyznanego limitu produkcji cukru , ilości buraka cukrowego w kwotach A i B. Wnioskodawca nie wykazał Ŝadnych dowodów , na okoliczność ograniczania kontraktacji przez cukrownię. Zakontraktowana ilość surowca jest poniekąd , jak wykazano wyŜej , wielkością nie końca zaleŜną od Cukrowni . NiemoŜliwe jest wykonanie kontraktacji w stosunku do planu z dokładnością do jednego kilograma. Wykazana kwota niedoboru stanowi zaledwie 0,3 % kwoty zakontraktowanej i w tej sytuacji naleŜy ja traktować jako mieszczącą się w marginesie błędu . Dopuszczalność takiego niedoboru kwoty zakontraktowanej w stosunku do planu jest moŜliwa , zwaŜywszy na fakt skupowania przez Cukrownie buraków niezakontraktowanych , czyli istnienia rezerwy . Nie potwierdził się równieŜ zarzut wnioskodawcy , Ŝe Cukrownia pokryła brak buraków potrzebnych do wyprodukowania cukru w kwocie A z buraków w ilości 8.505 t zakupionych po cenie C i Ŝe z tego tytułu odniosła nieuzasadnione korzyści w kwocie 485.890 zł. Punktem spornym pomiędzy wnioskodawca a Cukrownią była osiągnięta w 1999 r. wydajność cukru w burakach . Wnioskodawca wskazywał ,Ŝe wydajność ta wynosiła 14,226 % , i stanowi iloraz ogółem wyprodukowanego cukru oraz skupionych buraków. Cukrownia twierdzi , Ŝe wydajność wynosiła14,47 % ., przy czym koryguje , Ŝe podstawą tego wyliczenia jest iloraz wyprodukowanego cukru i przerobionych buraków . Analiza danych wykazała , Ŝe Cukrownia skupiła ogółem 313960 t buraków , przerobiła natomiast 308733 t. buraków . W ocenie Urzędu, naleŜy więc przyjąć, Ŝe wydajność cukru w 1999 r. wyniosła 14,47 % . W konsekwencji więc wyliczenia wnioskodawcy dotyczące produkcji cukru w oparciu o wydajność 14,266 5 są błędne. WyŜsza niŜ zakładana przez cukrownię wydajność cukru w burakach w badanym okresie spowodowała , Ŝe cukrownia mogła wyprodukować więcej cukru z mniejszej ilości buraków . Wziąć teŜ naleŜy po uwagę , Ŝe nie wszyscy rolnicy wywiązali się z umów kontraktacyjnych , część zaś dostarczyła więcej buraków niŜ zakontraktowała . W bilansie ogólnym skupiono 24725 ton buraka mniej niŜ zakontraktowano . W efekcie powyŜszego do wyprodukowania limitu 16 37589 t. cukru w kwocie A zabrało jej 770 ton cukru . Tę brakująca ilość pokryto: - 224 tony z nadmiaru buraków skupionych w kwocie B; - 546 t z buraków skupionych ponad ilość zakontraktowaną ( na co zuŜyto 3773 t buraków ). PowyŜsze wyliczenia musiały ulec zmianie w związku z decyzją Zarządu Lubelsko-Małopolskiej Spółki Cukrowej S.A. w Zamościu z dnia 8 grudnia 1999 r. ( w więc juŜ po zakończeniu kampanii ) , na mocy której zmniejszono limit produkcji cukru w kwocie A do 28 192, 00 t. Oznaczało to , Ŝe 25 % produkcji cukru w kwocie A przeniesiono do kwoty C. Konsekwencje finansowe w całości poniosła Cukrownia . Faktycznie więc , na wyprodukowanie cukru w kwotach A i B zuŜyto 211 465 t. buraków tj. mniej niŜ ilość skupiona . W konsekwencji ze skupionych 254449 ton buraków w kwocie A naleŜało przeznaczyć na produkcję cukru w kwocie C 59618 t buraków , a ze skupionych buraków w kwocie C – 18191 t naleŜało przeznaczyć na produkcję cukru w kwocie C 1557 t. buraków. Dodać tylko naleŜy , Ŝe plantatorzy pomimo przeznaczenia części cukru z kwoty A i B na produkcję cukru w kwocie C otrzymali zapłatę jak za cukier w kwocie A i B. W świetle powyŜszego , zarzuty wnioskodawcy są bezpodstawne . Mając powyŜsze na względzie Urząd orzekł jak w sentencji . Od decyzji niniejszej przysługuje stronom odwołanie do Sądu Okręgowego – Sądu Antymonopolowego w Warszawie w terminie dwutygodniowym od daty doręczenia decyzji za pośrednictwem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Lublinie . Otrzymują : 1/Cukrownia „L” S.A. ul. Krochmalna 13 20-950 L. 2/ Sławomir Bartnik – radca prawny Kancelaria Prawnicza Bartnik; Piecyk „ s.c. Ul. Krakowskie Przedmieście 59/17 a 20- 076 L. Z upowaŜnienia Prezesa UOKIK Dyrektor Delegatury w Lublinie Krzysztof Daszyński