RLU-3/2013

1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Delegatura w Lublinie 20-012 Lublin, ul. Ochotnicza 10 Tel. (0-81) 532-35-31, 743-77-30, 532-54-48, Fax (0-81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl za p.o. Lublin, dnia 28 marca 2013r. RLU – 61-33/12/MB/BP DECYZJA RLU Nr 3/2013 I Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z dnia 16 lutego 2007 roku (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tejże ustawy i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107 poz.887), po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko przedsiębiorcy MPO Sp. z o.o. w Białymstoku − działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów po uprawdopodobnieniu stosowania przez wskazanego wyżej Przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na zamieszczeniu we wzorcu umownym „ Umowa nr …...../ DR wywóz nieczystości stałych” następujących postanowień: 1. Postanowienie § 13 o treści: „MPO zastrzega sobie prawo do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia ze skutkiem natychmiastowym w przypadku zwłoki w regulowaniu należności za wykonaną usługę” 2. Postanowienie § 15 o treści: „Spory związane z realizacją umowy rozstrzygane będą polubownie. W przypadku braku porozumienia rozstrzyga sąd właściwy dla siedziby MPO” które są tożsame z postanowieniami uznanymi za niedozwolone klauzule umowne i wpisanymi do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296, ze zm.), 2 i przyjęciu zobowiązania MPO Sp. z o.o. w Białymstoku , do wprowadzenia do obrotu wzorca umownego „ Umowa nr …...../ DR wywóz nieczystości stałych” , który nie zawiera ww. postanowień, nakłada się na Przedsiębiorcę obowiązek zawierania nowych umów na wywóz nieczystości stałych oraz zmiany dotychczas obowiązujących umów na wywóz nieczystości stałych zgodnie z projektem wzorca umowy „ Umowa nr …...../ DR wywóz nieczystości stałych” , który został doręczony Prezesowi Urzędu w dniu 5 lutego 2013r., w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji . II Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z dnia 16 lutego 2007 roku (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tejże ustawy i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107 poz.887), po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko przedsiębiorcy MPO Sp. z o.o. w Białymstoku − działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów po uprawdopodobnieniu stosowania przez wskazanego wyżej Przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, będącej działaniem bezprawnym, polegającej na zamieszczeniu we wzorcu umownym „Umowa nr …...../ DR wywóz nieczystości stałych” , następującego postanowienia: 1. Postanowienie z § 3 o treści: „Cena netto za wywóz z pojemnika wynosi (...)” które stanowi naruszenie art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 lipca 2011r. o cenach (Dz.U. z 2001 r. Nr 97, poz. 1050 ze zm.) i przyjęciu zobowiązania MPO Sp. z o.o. w Białymstoku , do wprowadzenia do obrotu wzorca umownego „ Umowa nr …...../ DR wywóz nieczystości stałych” , który nie zawiera ww. postanowienia, nakłada się na Przedsiębiorcę obowiązek zawierania nowych umów na wywóz nieczystości stałych oraz zmiany dotychczas obowiązujących umów na wywóz nieczystości stałych zgodnie z projektem wzorca umowy „ Umowa nr …...../ DR wywóz nieczystości stałych” , który został doręczony Prezesowi Urzędu w dniu 5 lutego 2013r., w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji . III Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50 poz. 331 ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107 poz.887), -działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów 3 nakłada się na MPO Sp. z o.o. w Białymstoku , obowiązek złożenia sprawozdania o wykonaniu przyjętego zobowiązania, o którym mowa w punkcie I i II sentencji decyzji, w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Uzasadnienie Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej w tekście: Prezes Urzędu lub Prezes UOKiK) wszczął z urzędu postępowanie wyjaśniające RLU-403-14/12/MB, w ramach którego poddał analizie stosowane przez przedsiębiorcę MPO Spółka z o. o. w Białymstoku (dalej w tekście: Spółka lub Przedsiębiorca), wzorzec umowny, tj. „Umowę Nr …...... /DR wywóz nieczystości stałych” . Analiza ww. wzorca pod kątem zgodności z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów wykazała, że wzorzec umowy stosowany w obrocie z konsumentami przez Przedsiębiorcę może zawierać postanowienia, naruszające zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zm., dalej w tekście ustawa o okik). W toku postępowania wyjaśniającego Prezes Urzędu ustalił, że Przedsiębiorca zajmuje się m.in. wywozem nieczystości stałych. Prezes Urzędu dokonał analizy wzorca umownego „ Umowa nr …...../ DR wywóz nieczystości stałych” stosowanego przez Przedsiębiorcę w obrocie z konsumentami, która wykazała, że może on zawierać postanowienia wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. (dalej w tekście: Rejestr) oraz postanowienie sprzeczne z przepisami ustawy z dnia 5 lipca 2001r. o cenach ((Dz.U. z 2001 r. Nr 97, poz. 1050 ze zm., dalej w tekście: ustawa o cenach), co może stanowić naruszenie zbiorowego interesu konsumentów, jako bezprawne działanie przedsiębiorcy. Mając powyższe na uwadze, postanowieniem nr 216/12 z dnia 16 października 2012 r. wszczęto postępowanie administracyjne RLU-61-33/12/MB w sprawie podejrzenia naruszenia przez Przedsiębiorcę, zbiorowych interesów konsumentów, poprzez stosowanie postanowień zawartych we wzorcu umownym „Umowie Nr …...... /DR wywóz nieczystości stałych” używanym w kontaktach z konsumentami w zakresie wywozu nieczystości stałych , o treści: 1. § 13 „MPO zastrzega sobie prawo do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia ze skutkiem natychmiastowym w przypadku zwłoki w regulowaniu należności za wykonaną usługę”; 2. § 15 „Spory związane z realizacją umowy rozstrzygane będą polubownie. W przypadku braku porozumienia, rozstrzyga sąd właściwy dla siedziby MPO” 3. § 3 „Cena netto za wywóz z pojemnika wynosi (...)” Ustosunkowując się do Zawiadomienia Prezesa Urzędu z dnia 16 października 2012r. Spółka oświadczyła, że dokona zmian postanowień wzorca umowy uwzględniając zastrzeżenia Prezesa UOKiK. Jednocześnie Spółka wniosła o uwzględnienie poniższych wyjaśnień, dotyczących zakwestionowanych postanowień. Odnosząc się do pierwszego z zakwestionowanych postanowień Spółka wskazała, że mimo iż zapis znalazł się w umowach przez nią zawieranych, to nie był przez nią faktycznie stosowany. Przedsiębiorca nadmienił, że nie rozwiązywał umów z klientami bez wypowiedzenia ze skutkiem natychmiastowym w przypadku zwłoki w regulowaniu należności. Decyzje w przedmiocie rozwiązania umowy z klientami, którzy nie opłacali należności za świadczone przez Spółkę usługi, poprzedzane są wezwaniami do zapłaty, wysyłanymi listami poleconymi. Przy każdorazowej 4 zwłoce w płatności klient jest upominany i zostaje mu wyznaczony dodatkowy termin na uregulowanie należności. Dopiero po bezskutecznym upływie dodatkowego terminu Spółka podejmuje decyzje co do dalszego obowiązywania umowy. W odniesieniu do drugiego z zakwestionowanych postanowień Przedsiębiorca wskazał, że w przypadku sporu z klientem, zgodnie z uregulowaniem zawartym w kodeksie cywilnym oraz kodeksie postępowania cywilnego, Spółka jest uprawniona do wytoczenia powództwa przed sąd właściwy dla jej siedziby. Powyższe wynika z art. 34 k.p.c. w związku z art. 43 k.p.c. oraz 454 k.c., zgodnie z którym świadczenie pieniężne powinno być spełnione w miejscu zamieszkania bądź w siedzibie wierzyciela w chwili spełnienia świadczenia. Oznacza to, że Spółka dochodząc zapłaty należności za świadczone usługi uprawniona jest do skierowania powództwa przed sąd właściwy dla jej siedziby. Również w przypadku, gdyby Spółka została pozwana, zgodnie z art. 27 k.p.c. właściwy byłby sąd siedziby pozwanego, czyli Spółki. Ustosunkowując się do zarzutu stosowania cen netto usług Spółka wyjaśniła, że pomimo iż w umowach stosowane były ceny netto usługi, to klient zawsze miał możliwość uzyskania informacji o cenie brutto. Zarówno w Biurze Obsługi Klienta przy podpisywaniu umowy, jak i w sytuacji, gdy umowy zawierane były przez przedstawicieli Spółki, klienci informowani są o cenie brutto za usługę. Ponadto na fakturach wyszczególniona jest zarówno cena netto usługi, należna stawka podatku VAT, jak i cena brutto. W związku z powyższym konsument ma łatwy dostęp do informacji p cenie brutto i przed dokonaniem płatności był informowany każdorazowo o poszczególnych elementach składających się na należność. Przedsiębiorca podał także informacje dotyczące liczby umów zawartych z konsumentami w zakresie wywozu nieczystości stałych w 2011 oraz 2012 roku, a także wysokość przychodu osiągniętego z prowadzonej działalności gospodarczej w 2011r. Pismem z dnia 10 stycznia 2013r. Prezes UOKiK wezwał Przedsiębiorcę do nadesłania wzorca umowy „Umowa nr …../DR wywóz nieczystości stałych”, który nie zawiera zakwestionowanych w toku postępowania postanowień oraz wskazania daty wprowadzenia zmienionego wzorca umowy w życie. W odpowiedzi na pismo Prezesa Urzędu, Spółka zwróciła się do Prezesa UOKiK z prośbą o wydłużenie terminu do udzielenie odpowiedzi z uwagi na nieobecność członka zarządu, bezpośrednio nadzorującego sprawę. Prezes Urzędu wyraził zgodę na wydłużenie terminu do udzielenie odpowiedzi. Odpowiadając na pismo Prezesa UOKiK z dnia 10 stycznia 2013r., stosownie do art. 28 ustawy o ochronie (…), zobowiązał się on do zaniechania zarzucanych mu praktyk poprzez wprowadzenie do obrotu z konsumentami wzorca umownego „Umowa nr …...../ DR wywóz nieczystości stałych”, który nie zawiera zakwestionowanych postanowień. Przedsiębiorca przedłożył treść zmian kwestionowanych postanowień. Zgodnie z przedstawionymi przez Spółkę propozycjami, kwestionowane postanowienia w/w wzorca miałyby zostać zmienione w następujący sposób: 1. § 13 „MPO zastrzega sobie prawo do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia ze skutkiem natychmiastowym w przypadku zwłoki w regulowaniu należności za wykonaną usługę” ma otrzymać brzmienie: „W przypadku opóźnienia bądź zwłoki w regulowaniu należności, MPO zastrzega sobie prawo do rozwiązania umowy za jednomiesięcznym okresem wypowiedzenia po uprzednim pisemnym wezwaniu do zapłaty” 2. § 15 „Spory związane z realizacją umowy rozstrzygane będą polubownie. W przypadku braku porozumienia, rozstrzyga sąd właściwy dla siedziby MPO” ma otrzymać brzmienie: „Spory związane z realizacją umowy rozstrzygane będą polubownie. W przypadku braku porozumienia spór rozstrzygnie sąd powszechny” 5 3. § 3 „Cena netto za wywóz z pojemnika wynosi (...)” ma otrzymać brzmienie: „Ceny brutto poszczególnych usług wynoszą odpowiednio: (...)” Postanowieniem Nr 217/12 z dnia 16 października 2012 r. zaliczono w poczet prowadzonego postępowania administracyjnego w tej sprawie dowody uzyskane w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym RLU-403-14/12/MB. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny w tej sprawie: MPO Sp. z o.o. w Białymstoku, jest przedsiębiorcą wpisanym do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000006372. Przedmiotem działalności gospodarczej Przedsiębiorcy jest między innymi świadczenie usług z zakresu wywozu nieczystości stałych. Spółka zawiera umowy na wywóz nieczystości stałych zarówno z konsumentami, jak i przedsiębiorcami. Spółka świadcząc usługi wywozu nieczystości stałych zawierała stosowne umowy na terenie Białegostoku, Ostrołęki, Gminy Zbójnej, Sokółki, Siemiatycz, Augustowa, Kowali Oleckich, Wizny, Tykocina. W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą Przedsiębiorca stosuje w kontaktach z konsumentami następujący wzorzec umowy „Umowa Nr…./ DR wywóz nieczystości stałych”. Wzorzec umowy stosowany jest odpowiednio: w Białymstoku od września 2010r., w Ostrołęce od czerwca 2011r., w Gminie Zbójnej od września 2010r., w Sokółce od stycznia 2011r., w Siemiatyczach od września 2010r., w Augustowie od lutego 2012r., w Kowalach Oleckich od maja 2010r., w Wiźnie od lutego 2010r., w Tykocinie od listopada 2009r. Umowy te zawierane są w formie pisemnej. Każdorazowo klienci otrzymują wzorzec umowy, który mogą podpisać bez możliwości jego negocjowania. Doręczany konsumentom wzorzec umowy jest sporządzany przez przedsiębiorcę przed zawarciem umowy i zawiera gotowe jednolite postanowienia. Oznacza to, iż przedsiębiorca stosuje w obrocie konsumenckim wzorzec umowy w rozumieniu art. 384 k.c. Analiza wzorca „Umowy Nr…./ DR wywóz nieczystości stałych” dała podstawy do postawienia Przedsiębiorcy zarzutu podejrzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, poprzez: I zamieszczenie w nim postanowień, które są tożsame z postanowieniami wpisanymi do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone: 1. „MPO zastrzega sobie prawo do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia ze skutkiem natychmiastowym w przypadku zwłoki w regulowaniu należności za wykonaną usługę”; 2. „Spory związane z realizacją umowy rozstrzygane będą polubownie. W przypadku braku porozumienia, rozstrzyga sąd właściwy dla siedziby MPO” Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone następujące postanowienia umowne, które zostały wpisane do Rejestru niedozwolonych postanowień umownych, prowadzonego przez Prezesa UOKiK pod numerami: 1. poz. 1979 w Rejestrze niedozwolonych postanowień umownych: „Zleceniobiorcy przysługuje prawo rozwiązania umowy bez wypowiedzenia w przypadku kiedy Zleceniodawca spóźnia się z zapłatą za usług” . - Sygn. akt XVII AmC 430/09, wyrok SOKiK z dnia 9 marca 2010r.; 2. poz. 879 w Rejestrze niedozwolonych postanowień umownych: „ Sądem właściwym do 6 rozstrzygnięcia będzie sąd właściwy dla miejsca siedziby MFRR”- Sygn. akt XVII AmC 9/06, wyrok SOKiK z dnia 20 lipca 2006r.; II zamieszczenie w nim postanowienia sprzecznego z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o cenach: „Cena netto za wywóz z pojemnika wynosi (...)” Artykuł 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach (Dz. U. z 2001 r. Nr 97, poz. 1050, ze zm) stanowi, że „cena to wartość wyrażona w jednostkach pieniężnych, którą kupujący jest obowiązany zapłacić przedsiębiorcy za towar lub usługę. W cenie powinien być uwzględniony podatek od towarów i usług oraz podatek akcyzowy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów sprzedaż towaru (usługi) podlega obciążeniu podatkiem od towarów i usług oraz podatkiem akcyzowym” Przedsiębiorca zobowiązał się do zmiany zakwestionowanych postanowień w następujący sposób: 1. „W przypadku opóźnienia bądź zwłoki w regulowaniu należności, MPO zastrzega sobie prawo do rozwiązania umowy za jednomiesięcznym okresem wypowiedzenia po uprzednim pisemnym wezwaniu do zapłaty” 2. „Spory związane z realizacją umowy rozstrzygane będą polubownie. W przypadku braku porozumienia spór rozstrzygnie sąd powszechny” 3. „Ceny brutto poszczególnych usług wynoszą odpowiednio: (...)” Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy Prezes Urzędu zważył, co następuje: Treść art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) ogranicza zastosowanie jej przepisów wyłącznie do ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów, podejmowanej w interesie publicznym . Oznacza to, że warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców - naruszając jej przepisy – stanowią potencjalne zagrożenie interesu publicznego. Niniejsze postępowanie dotyczy treści wzorca umowy stosowanego przez MPO Sp., z o.o. w Białymstoku , wobec nieograniczonego kręgu adresatów, tj. wszystkich zainteresowanych zawarciem umowy na wywóz nieczystości stałych, aktualnych i potencjalnych klientów, którym - na gruncie art. 4 ust. 11 ustawy o ochronie (…) - przysługuje status konsumenta. Zdaniem Prezesa UOKiK rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą albo mogli być klientami Przedsiębiorcy. Każde naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa UOKiK działań przewidzianych w ustawie o ochronie (...). W tym stanie rzeczy przyjąć należy, iż do oceny stanu faktycznego niniejszej sprawy zastosowanie mają przepisy w/w ustawy, a dotyczące jej postępowanie prowadzone było w interesie publicznym. Wszczynając postępowanie administracyjne wobec Przedsiębiorcy, Prezes UOKiK postawił zarzuty naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 oraz art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o okik. Zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 ustawy „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów.” Art. 24 ust. 2 ustawy stanowi, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień 7 wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.” Aby w niniejszej sprawie działania Przedsiębiorcy, mogły być skutecznie ocenione w ramach art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 oraz art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o okik, muszą spełniać poniższe przesłanki: 1. być działaniem przedsiębiorcy; 2. być działaniem bezprawnym; 3. godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, w stosunku do przedsiębiorcy, wobec którego na podstawie okoliczności sprawy zostanie uprawdopodobnione stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, a jednocześnie przedsiębiorca, któremu zarzucane jest stosowanie praktyki, o której mowa w art. 24 w/w ustawy, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań, zmierzając tym samym do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes UOKiK może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Prezes UOKiK wydaje wtedy decyzję w trybie art. 28 ustawy o ochronie (…), po uprawdopodobnieniu stosowania przez Przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Status przedsiębiorcy Odnosząc się do pierwszej z przesłanek art. 24 ust. 1 ustawy o okik, tj. do statusu przedsiębiorcy, stwierdzić należy, że stosownie do art. 4 pkt 1 w/w ustawy pod pojęciem przedsiębiorcy rozumie się m in. przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Z 2007 r., Nr 155, poz. 1095 ze zm.). Zgodnie z art. 4 ust. 1 w/w ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nie będąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Zatem decydujące znaczenie dla uznania podmiotu za przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie (…), ma faktyczne wykonywanie przez niego działalności gospodarczej lub zawodowej. Przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, na zasadzie wpisu do KRS. Prowadzona zatem działalność gospodarcza wypełnia kryteria definicji zawartej w art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, do której odsyła art. 4 pkt. 1 ustawy o okik. Jest to bowiem działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu, prowadzona w sposób zorganizowany i ciągły. Nie ulega zatem wątpliwości, że MPO Sp. z o. o w Białymstoku jest przedsiębiorcą. Uprawdopodobnienie bezprawności działań Odnosząc się do drugiej z przesłanek art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…), tj. bezprawności działań przedsiębiorcy, stwierdzić należy, iż bezprawność rozumie się jako sprzeczność zachowania danego podmiotu z przepisami prawa oraz zasadami współżycia społecznego. Bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tzn. niezależnym od wystąpienia szkody, czy zaistnienia zamiaru po stronie podmiotu dopuszczającego się działań bezprawnych. Zauważyć należy, że przepisy w/w ustawy o ochronie (…) nie definiują pojęcia bezprawności działań przedsiębiorcy. Zwrócił na to uwagę SOKiK w wyroku z dnia 23.06.2006r. (sygn. akt XVIII Ama 32/05), 8 stwierdzając, iż art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (…) z 15 grudnia 2000r. – którego odpowiednikiem w ustawie o ochronie (…) z dnia 16 lutego 2007r. jest art. 24 ust. 2 – nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, zatem powinien on być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw, gdyż dopiero na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. Niemniej jednak, ustawa o ochronie (…), w jednym przypadku wprost identyfikuje działanie przedsiębiorcy jako bezprawne – mianowicie, działanie polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK, co SOKIK potwierdził w innym wyroku z dnia 25.03.2004r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), stwierdzając, że można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny zawierający postanowienia o treści już wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych, stanowi wystarczającą przesłankę do stwierdzenia bezprawności działania tego przedsiębiorcy. W przypadku stosowania postanowień umownych, o bezprawności tego działania przesądza również rozszerzona skuteczność wyroku, w sprawie o uznanie postanowień umownych za niedozwolone, co wynika z art. 479 43 k.p.c. Stosownie do wzmiankowanego art. 479 43 k.p.c., prawomocny wyrok, w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania, postanowienia uznanego za niedozwolone, do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu, stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych, tj. stosowanych także przez innych przedsiębiorców, stosujących wobec konsumentów postanowienia o identycznej lub zbliżonej treści. Zgodnie ze stanowiskiem SOKiK wyrażonym w wyroku z dnia 25. 05. 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, iż określona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, że mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie dwóch klauzul powinien być zatem zamiar, cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy można uznać za tożsame. Takie stanowisko zajął także Sąd Najwyższy, w uchwale z dnia 13.07.2006r. (sygn. akt III SZP 3/06), stwierdzając, że : „(...) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (...)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały SOKiK uznał m.in., że „(...) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a uokik [obecnie art. 24 – przyp. własny UOKiK] obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a uokik znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27, a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (...).” Nie jest zatem 9 konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia wzorców umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. W prowadzonym postępowaniu administracyjnym Prezes Urzędu uznał, że dwa zakwestionowane przez Prezesa UOKiK postanowienia wzorca umowy stosowane przez Przedsiębiorcę przy świadczeniu usług w zakresie wywozu nieczystości stałych, mogą być tożsame z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami SOKIK wymienionym w niniejszej decyzji i wpisanym do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., natomiast jedno postanowienie wzorca umowy może być sprzeczne z przepisami powszechnie obowiązującego prawa tj. ustawy o cenach. Ad I 1. Prezes Urzędu zakwestionował treść postanowienia § 13 wzorca Umowy Nr ……/DR wywóz nieczystości stałych , o treści: „MPO zastrzega sobie prawo do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia ze skutkiem natychmiastowym w przypadku zwłoki w regulowaniu należności za wykonaną usługę” Wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 9 marca 2010r., sygn. akt XVII AmC 430/09 postanowienie o treści: „Zleceniobiorcy przysługuje prawo rozwiązania umowy bez wypowiedzenia w przypadku kiedy Zleceniodawca spóźnia się z zapłatą za usług” zostało uznane za niedozwolone postanowienie umowne i wpisane do Rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone pod numerem 1979 . Powyższa klauzula została przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznana za niedozwoloną z uwagi na to, że nie wskazuje jak długi czas opóźnienia w zapłacie skutkować będzie rozwiązaniem umowy. Nie przewiduje także dodatkowego wezwania konsumenta do zapłaty za wykonana usługę. Postanowienie stosowane przez Przedsiębiorcę przewiduje możliwość rozwiązania przez Przedsiębiorcę umowy bez wypowiedzenia ze skutkiem natychmiastowym w przypadku zwłoki w regulowaniu należności za wykonana usługę. Tożsamość wskazanych postanowień wynika zatem z faktu, iż w postanowieniach nie zostało sprecyzowane jaki okres opóźnienia w zapłacie uprawnia Zleceniobiorcę do rozwiązania umowy, co w istocie daje mu prawo do dokonywania jednostronnej wiążącej interpretacji umowy. Ponadto, Prezes UOKiK zwraca uwagę na fakt, że wbrew powszechnie panującym dobrym obyczajom kupieckim, umowa nie przewiduje – przed zastosowaniem w/w sankcji – dodatkowego wezwania do zapłaty. Dodatkowo, Przedsiębiorca w ogóle nie bierze pod uwagę sytuacji losowych, jakie mogą spotkać każdego człowieka. Nie rozróżniając powodów z których konsument popadł w zwłokę, kontrahent konsumenta ustalił najsurowszą z możliwych sankcji, a więc rozwiązania umowy bez wypowiedzenia. Oznacza to w praktyce, że konsument, nie z własnej winy, może zostać pozbawiony usługi w zakresie utrzymywania porządku i czystości praktycznie z dnia na dzień. Taki zapis wzorca, zdaniem Prezesa UOKiK, narusza równowagę kontraktową stron, jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumentów. W ocenie Prezesa UOKiK, zakwestionowane postanowienie i klauzula wpisana do Rejestru wywołują tożsame skutki dla konsumenta; wprawdzie nie mają one identycznego brzmienia, jednakże, w ocenie Prezesa Urzędu, wykładnia treści postanowienia stosowanego przez przedsiębiorcę , uprawdopodabnia przyjęcie założenia, że mieści się ono w hipotezie przytoczonej 10 klauzuli niedozwolonej. Zatem, skoro oceniane postanowienie mieści się w hipotezie wymienionej klauzuli wpisanej do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod nr 1979 uznać należy, że uprawdopodobniono , iż skutki klauzuli uznanej za niedozwoloną i stosowanej przez Przedsiębiorcę są tożsame dla konsumenta zawierającego umowę. 2. Prezes Urzędu zakwestionował treść postanowienia § 13 wzorca Umowy Nr ……/DR wywóz nieczystości stałych, o treści : „Spory związane z realizacją umowy rozstrzygane będą polubownie. W przypadku braku porozumienia, rozstrzyga sąd właściwy dla siedziby MPO” Wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 20 lipca 2006r., sygn. akt XVII AmC 9/06 postanowienie o treści: „ Sądem właściwym do rozstrzygnięcia będzie sąd właściwy dla miejsca siedziby MFRR” zostało uznane za niedozwolone postanowienie umowne i wpisane do Rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone pod numerem 879. Powyższa klauzula została przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznana za niedozwoloną z uwagi na to, że przedsiębiorca wskazuje, iż sądem właściwym do rozstrzygania sporów, będzie sąd właściwy dla miejsca jego siedziby. Postanowienie stosowane przez Przedsiębiorcę przewiduje, iż wszelkie spory związane z realizacją umowy rozstrzygać będzie sąd właściwy dla siedziby Spółki. Tożsamość wskazanych postanowień wynika z faktu, iż obydwa zapisy w sposób niezgodny z prawem określają, jaki sąd będzie właściwy do rozstrzygania sporów, które mogłyby wyniknąć na tle wykonania umowy. Autonomia stron przy określaniu sądu właściwego dla rozstrzygnięcia sporów pojawiających się na tle wykonania umowy jest ograniczona przez bezwzględnie obowiązujące przepisy kodeksu postępowania cywilnego. Stosownie zatem do art. 27 k.p.c., sądem właściwym do rozpoznania sporów jest sąd ogólnej właściwości pozwanego, bądź, zgodnie z art. 34 k.p.c. sąd miejsca wykonania umowy. Wprawdzie kwestionowane postanowienie nie zamyka konsumentowi drogi sądowej, faktycznie może ją utrudnić w sytuacjach, kiedy zmuszałoby go do prowadzenia procesu przed sądem w odległej miejscowości. Takie działanie mogłoby stanowić znaczne utrudnienie dla dochodzenia roszczeń konsumenta. Ponadto, określenie właściwości sądu w inny sposób, niż wynika to z przepisów k.p.c. jest postanowieniem niedozwolonym w rozumieniu art. 385 3 pkt 23 k.c. W ocenie Prezesa UOKiK, zakwestionowane postanowienie i klauzula wpisana do Rejestru wywołują tożsame skutki dla konsumenta; wprawdzie nie mają one identycznego brzmienia, jednakże, w ocenie Prezesa Urzędu, wykładnia treści postanowienia stosowanego przez przedsiębiorcę , uprawdopodabnia przyjęcie założenia, że mieści się ono w hipotezie przytoczonej klauzuli niedozwolonej; Zatem, skoro oceniane postanowienie mieści się w hipotezie wymienionej klauzuli wpisanej do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod nr 879 uznać należy, że uprawdopodobniono , iż skutki klauzuli uznanej za niedozwoloną i stosowanej przez Przedsiębiorcę są tożsame dla konsumenta zawierającego umowę. Ad II. Prezes Urzędu zakwestionował treść postanowienia § 3 wzorca Umowy Nr ……/DR wywóz nieczystości stałych, o treści: „ Cena netto za wywóz z pojemnika wynosi (...)” 11 Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach, „cena to wartość wyrażona w jednostkach pieniężnych, którą kupujący jest obowiązany zapłacić przedsiębiorcy za towar lub usługę. W cenie powinien być uwzględniony podatek od towarów i usług oraz podatek akcyzowy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów sprzedaż towaru (usługi) podlega obciążeniu podatkiem od towarów i usług oraz podatkiem akcyzowym”. Stwierdzić zatem należy, iż określając cenę za wywóz nieczystości stałych w zawieranych z konsumentami umowach Spółka powinna podać cenę brutto, a więc cenę z uwzględnionym podatkiem od towarów i usług. Natomiast w stosowanym przez siebie wzorcu umowy Spółka podaje jedynie cenę netto za wywóz pojemnika (a więc cenę nie obejmującą podatku od towarów i usług). Uznać należy, że kwestionowane postanowienie narusza dobre obyczaje, w zakresie obowiązku przekazywania konsumentom rzetelnej, jednoznacznej informacji o cenie świadczonej usługi w zakresie wywozu nieczystości stałych. Przedsiębiorca podaje bowiem cenę netto świadczonych usług, tym samym brak informacji o cenie brutto (zawierającej podatek od towarów i usług), narusza prawo konsumenta do rzetelnej informacji. Z tego względu zostało uprawdopodobnione, że zakwestionowane postanowienie wzorca umowy może naruszać zbiorowe interesy konsumentów, gdyż Przedsiębiorca, pomimo ustawowej regulacji sposobu określania ceny za towar lub usługę, stosuje inne zasady podawania ceny za usługę wywozu nieczystości stałych (wskazuje wartość netto). Mając na uwadze powyższe, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził, że druga przesłanka, niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Spółkę , praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 oraz art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o okik została spełniona. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Odnosząc się do trzeciej przesłanki, tj. naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, stwierdzić należy, iż ustawa o okik nie definiuje pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzając jedynie w treści art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. Wobec powyższego, przyjąć należy, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy mogą dotknąć każdego potencjalnego klienta przedsiębiorcy – czyli konsumenta. Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12.09.2003r. (sygn.: I CKN 504/01) stwierdził, iż nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów. Uznać zatem należy, że naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy działania przedsiębiorcy godzą w ogólny interes konsumentów jako uczestników obrotu gospodarczego, tj. godzą w interesy ogółu klientów obecnie korzystających z usług Spółki, ale także każdego potencjalnego klienta – konsumenta, który zdecyduje się w przyszłości na współpracę z tym przedsiębiorcą. Naruszane przy tym interesy konsumentów nie mają jednostkowego charakteru, ale są wspólne dla – niemożliwej do określenia z góry – zbiorowości konsumentów. Oceniane w niniejszej decyzji działanie Spółki, odnosi się do wszystkich jego aktualnych i przyszłych (potencjalnych) klientów, a zatem dotyczy zbiorowych interesów konsumentów. W związku z powyższym, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził, że 12 trzecia przesłanka, niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Przedsiębiorcy, praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 oraz art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o okik została spełniona. Zobowiązanie przedsiębiorcy Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, w stosunku do przedsiębiorcy, wobec którego na podstawie okoliczności sprawy zostanie uprawdopodobnione stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, a jednocześnie przedsiębiorca, któremu zarzucane jest stosowanie praktyki, o której mowa w art. 24 w/w ustawy, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań, zmierzając tym samym do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes UOKiK może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Jak wykazał Prezes UOKiK w niniejszej decyzji, ustalone okoliczności sprawy uprawdopodabniają, że MPO Sp. z o.o. w Białymstoku, może stosować praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 oraz art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jednocześnie Przedsiębiorca zobowiązał się do zaniechania stosowania wskazanej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów poprzez wprowadzenie nowego wzorca umowy „Umowa Nr…./Dr wywóz nieczystości stałych”, zawierającego zmianę kwestionowanych postanowień: 1. Postanowienie § 13 o treści: „MPO zastrzega sobie prawo do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia ze skutkiem natychmiastowym w przypadku zwłoki w regulowaniu należności za wykonaną usługę” zostanie zmienione na: „W przypadku opóźnienia bądź zwłoki w regulowaniu należności, MPO zastrzega sobie prawo do rozwiązania umowy za jednomiesięcznym okresem wypowiedzenia po uprzednim pisemnym wezwaniu do zapłaty” 2. Postanowienie § 15 o treści: „Spory związane z realizacją umowy rozstrzygane będą polubownie. W przypadku braku porozumienia, rozstrzyga sąd właściwy dla siedziby MPO” zostanie zmienione na „Spory związane z realizacją umowy rozstrzygane będą polubownie. W przypadku braku porozumienia spór rozstrzygnie sąd powszechny” 3. Postanowienie § 3 o treści: „Cena netto za wywóz z pojemnika wynosi (...)” zostanie zmienione na: „Ceny brutto poszczególnych usług wynoszą odpowiednio: (...)” Prezes UOKIK przyjął zobowiązanie Przedsiębiorcy do zaniechania zarzucanych praktyk i podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia wskazanym naruszeniom, nakładając na przedsiębiorcę obowiązek wykonania przyjętego zobowiązania w terminie 1 miesiąca od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji , poprzez wprowadzenie nowych wzorców umów na wywóz nieczystości stałych w obrocie z konsumentami oraz zmiany dotychczas obowiązujących umów na wywóz nieczystości stałych. Stąd należało orzec jak w punkcie I i II sentencji decyzji. Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes UOKIK nałożył na przedsiębiorcę obowiązek złożenia informacji o stopniu 13 realizacji nałożonego zobowiązania w terminie trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji , poprzez: 1. przedłożenie zmienionego wzorca umowy „Umowa Nr …../DR wywóz nieczystości stałych” 2. przedłożenie kopii trzech kolejnych umów zawartych w oparciu o nowy wzorzec „Umowy Nr …../DR wywóz nieczystości stałych” 3. przedłożenie kopii trzech zmienionych umów na wywóz nieczystości stałych, dotychczas obowiązujących Stąd należało orzec jak w punkcie III sentencji decyzji. Wobec spełnienia przesłanek wydania decyzji na podstawie art. 28 ust. 1, 2 i 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes UOKiK orzekł jak w punkcie I, II i III sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 1 i 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Lublinie. Otrzymuje: MPO Sp. z o. o. Ul. 27 lipca 62 15-950 Białystok Z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Lublinie Ewa Wiszniowska