RPZ-24/2002

URZĄDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W POZNANIU 61-851 Poznań, ul. Zielona 8 Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax. (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Poznań, dnia 21.11.2002 r. RPZ – 500-W/23/02/MW DECYZJA Nr RPZ - 24/2002 Na podstawie art. 85 ust.1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie interesów konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 122 z 2000 r. poz. 1319), w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, odmawia się wszczęcia postępowania antymonopolowego , na wniosek Zakładu Produkcyjno-Handlowego „Granum” spółka z o.o. w Złotowie, w sprawie naduŜywania przez Energetykę Poznańską S.A. w Poznaniu pozycji dominującej na rynku dostaw energii elektrycznej, przez narzucanie uciąŜliwych warunków umów o dostawę energii elektrycznej, nakładających na odbiorców obowiązek uiszczania przedpłat na poczet jej przyszłych dostaw. Uzasadnienie Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe „Granum” -Spółka z o.o. z Złotowie (zwane dalej Przedsiębiorstwem) wniosło o wszczęcie przed Urzędem Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu postępowania administracyjnego przeciwko Energetyce Poznańskiej S.A. ( zwanej dalej EP S.A. ), o stosowanie przez EP S.A. praktyk ograniczających konkurencję polegających na narzucaniu uciąŜliwych warunków umów o dostarczanie energii elektrycznej. Za uciąŜliwy warunek Przedsiębiorstwo uwaŜa obowiązek uiszczania przez odbiorcę tzw. rachunków przejściowych, które w jego ocenie maja charakter zaliczek na poczet przyszłego zuŜycia energii. Według Przedsiębiorstwa poprzez narzucenie takiego sposobu rozliczeń, Zakład osiąga nieuzasadnione korzyści, albowiem otrzymuje zapłatę za energie jeszcze nie dostarczoną. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wszczął postępowanie w celu uzyskania dodatkowych informacji niezbędnych do wszczęcia lub odmowy wszczęcia postępowania antymonopolowego, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów na podstawie art. 85 ust. 2 w związku z art. 43 ustawy o ochronie interesów konkurencji i konsumentów, wszczął postępowanie wyjaśniające. W rachubę wchodziło postawienie EP S.A. zarzutu stosowania praktyk określonych w art. 8 pkt 2 ust 6 ww. ustawy. Zgodnie z tym przepisem za praktykę monopolistyczną uznaje się naduŜywanie pozycji dominującej na rynku poprzez narzucanie przez przedsiębiorcę uciąŜliwych warunków umów, przynoszących nieuzasadnione korzyści. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił i zwaŜył, co następuje: Zgodnie z art. 85 ust.1 ww. ustawy Prezes Urzędu moŜe, w drodze decyzji odmówić wszczęcia postępowania antymonopolowego, jeŜeli w sposób oczywisty z zawartych we wniosku oraz posiadanych przez Prezesa Urzędu informacji wynika, Ŝe nie naruszono zakazu określonego m.in. w art. 8 ustawy. Na wstępie naleŜy podkreślić, iŜ kwestia systemu rozliczeń zaliczkowych za energię elektryczną była juŜ przedmiotem rozstrzygnięć zarówno Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz Sądu Antymonopolowego. W wyroku z dnia 12.03.1997r. sygn. akt. XVII Ama 80/96, Sąd Antymonopolowy stwierdził, Ŝe stosowany przez Dostawcę system rozliczeń za prąd, zakładający po stronie Odbiorcy obowiązek zapłaty faktury częściowej nie jest naduŜyciem siły rynkowej w rozumieniu art. 8 ww. ustawy. Zdaniem Sądu, zaliczkowe opłacanie naleŜności za prąd uwzględnia naturę świadczenia ciągłego Dostawcy, okres przedpłaty nie jest nadmierny, zaś termin opłacania faktury częściowej w ogólnym rozrachunku odpowiada faktycznemu zuŜyciu energii elektrycznej w dacie zapłaty. W wyŜej wymienionej sprawie odbiorcy płacili zaliczki w wysokości odpowiadającej 85% z terminem płatności do 24 dnia kaŜdego miesiąca. Kwestia legalności systemu zaliczkowego rozliczania naleŜności za dostarczana energię elektryczną powinna być oceniana według kryteriów wskazanych w art.353 1 k.c. dla określenia granic swobody umów. W oderwaniu od konkretnej umowy bądź przypadku nie moŜna generalnie przesądzić, czy zaliczkowanie dostaw jest praktyką ograniczającą konkurencję. Decyduje tutaj całościowa ocena konkretnej sytuacji, uwzględniająca w szczególności okres objęty przedpłatą, wielkość zaliczki i terminy płatności. Kryteria te naleŜy oceniać według mierników obiektywnych. Zatem przesądzenie, czy konkretna umowa bądź praktyka dostawcy jest przejawem praktyki monopolistycznej czy teŜ normalnym zachowaniem uwzględniającym właściwość stosunku prawnego w rozumieniu art. 353 1 k.c., zaleŜy w duŜej mierze od oceny, czy w warunkach istnienia konkurencji, a więc swobody wyboru źródła zaopatrzenia , odbiorca byłby w stanie wynegocjować konkretną umowę, W niniejszej sprawie z samego wniosku oraz ustaleń przeprowadzonych w toku postępowania wynika, iŜ nie moŜna postawić Energetyce Poznańskiej S.A. zarzutu stosowania praktyk ograniczających konkurencję, określonych w art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy. Dla przypisania tych praktyk konieczne byłoby udowodnienie łącznego zaistnienia trzech przesłanek, a mianowicie: 1. narzucanie warunków umowy, 2. uciąŜliwość tych warunków, 3. osiąganie nieuzasadnionych korzyści w wyniku narzucenia tych warunków. W toku postępowania nie udowodniono jednak Ŝadnej z wyŜej wymienionych przesłanek. SprzedaŜ energii elektrycznej dla Przedsiębiorstwa odbywa się zgodnie z umową z dnia 1 stycznia 2002r. Postanowienia co do sposobu rozliczeń zawiera § 4 ust.8 i 9 pkt. 1 tej umowy. Zgodnie z tymi postanowieniami strony ustalają, Ŝe w okresie rozliczeniowym będzie wystawiana jedna faktura częściowa, z której wynikające naleŜności będą miały formę rat planowych (bieŜących rozliczeń za pobraną energie elektryczną). Wysokość rat planowych określa Sprzedający na podstawie prognozowanego zuŜycia energii w okresach rozliczeniowych. Przy czym pierwsza rata w wysokości 60% naleŜności z terminem do 15-ego dnia miesiąca którego dotyczy. Jednocześnie EP S.A. zastrzega sobie w przypadku przekroczenia terminów płatności określonych w § 4 ust. 10 prawo pobierania odsetek ustawowych. Podkreślić naleŜy, iŜ Spółka „Granum” nie przedstawiła pisemnych dowodów świadczących o tym, Ŝe zgłaszała zastrzeŜenia co do formy rozliczeń oraz zwracała się do Energetyki Poznańskiej S.A. o zmianę umowy. PowyŜsze okoliczności pozwalają, zdaniem Urzędu, na wniosek, Ŝe system rozliczeń nie został narzucony, ale został przez Przedsiębiorstwo dobrowolnie przyjęty i nie był do chwili złoŜenia wniosku o wszczęcie postępowania kwestionowany. W ocenie Urzędu równieŜ pobieranie rachunków przejściowych nie prowadzi do uzyskiwania przez Energetykę Poznańską S.A. nieuzasadnionych korzyści. W przedmiotowej sprawie źródłem tych korzyści mogłoby być uzyskiwanie przez Energetykę Poznańską S.A. z naruszeniem zasady ekwiwalentności świadczeń, kwot przewyŜszających wartość otrzymywanego przez wnioskodawcę do chwili wpłaty rachunku przejściowego świadczenia wzajemnego. Inny słowy nieuzasadnioną korzyścią byłoby uzyskiwanie przez EP S.A. kosztem Przedsiebiorstwa swego rodzaju nieoprocentowanej poŜyczki. Aby dokonać oceny, czy rzeczywiście ma to miejsce Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów dokonał analizy czasowego rozkładu wartości świadczeń obu stron umowy. Biorąc pod uwagę fakt, iŜ dostarczanie energii elektrycznej ma charakter ciągły, natomiast uiszczane przez Przedsiębiorstwo opłaty w części pokrywają naleŜności EP S.A. za wcześniej dostarczoną energię, a w części są przedpłatą na poczet przyszłych dostaw, Urząd stwierdził, Ŝe obie strony udzielają sobie „kredytu kupieckiego”. Nie moŜna bowiem pominąć faktu, iŜ Przedsiębiorstwo uiszczając rachunek przejściowy płaci „z dołu” za energię dostarczoną do chwili wpłaty (dostarczoną na kredyt) oraz płaci „z góry” za energie, która dopiero będzie dostarczona (udzielając Przedsiębiorstwu kredytu), a uiszczając rachunek wyrównawczy dokonuje „z dołu” zapłaty za energię dostarczoną do końca okresu obrachunkowego (spłacając zaciągnięty w ten sposób kredyt). Aby rozstrzygnąć, która ze stron uzyskuje dzięki takiemu kredytowaniu większe korzyści, przyjęto upraszczające, chociaŜ bliskie stanowi faktycznemu, załoŜenie, Ŝe ich wielkość jest jedynie funkcja czasu. W rozpatrywanej sprawie, w oparciu o zgromadzony materiał przyjęto: • przeciętna długość okresu obrachunkowego (czasu, którego dotyczą rozliczenia) wynosi 30 dni; czas ten jest wyznaczony terminami kolejnych odczytów licznika i trwa od 29-ego dnia kaŜdego miesiąca do 28-ego dnia miesiąca następnego; • przeciętna długość okresu rozliczeniowego (czasu, w którym następuje pełne rozliczenie naleŜności okresu obrachunkowego) wynosi 59 dni; wyznaczają go daty : powstania pierwszego zobowiązania, a ta liczy się od dnia odczytu licznika i ostatecznego uregulowania zobowiązań okresu obrachunkowego, • wysokość rachunku przejściowego wynosi 60% naleŜności za cały okres obrachunkowy. W konsekwencji, w analizowanym systemie rozliczeń czas kredytowania przez kaŜdą ze stron trwa: • „pierwszy’’ kredyt udzielony przez Energetykę Poznańską S.A.: 14 dni, jest to czas opóźnienia pierwszej wpłaty (rachunku przejściowego) wobec czasu dostaw, objętego rozliczeniem, • kredyt udzielony przez Przedsiębiorstwo: 4 dni, 60% wartości zuŜycia okresu obrachunkowego, wpłacanej rachunkiem przejściowym odpowiada 4 dniom tego okresu, poniewaŜ z tej wpłaty EP. S.A. moŜe potrącić wartość przez siebie udzielonego kredytu (ww. pierwszego kredytu EP S.A), tylko pozostała część tej wpłaty stanowi kredyt udzielony przez Przedsiębiorstwo, • „drugi’’ kredyt udzielony przez Energetykę Poznańską S.A.: 31 dni, jest to czas upływający od chwili „wyczerpania” się kredytu EP S.A. do momentu ostatecznego uregulowania przez nie zobowiązań okresu obrachunkowego. Jak wynika z powyŜszego, łączny czas, w którym Przedsiębiorstwo jest kredytowane przez Energetykę Poznańską S.A wynosi 45 dni . Natomiast samo kredytuje EP S.A. przez 4 dni . Warto podkreślić, iŜ podobna co do zasady metoda została zaakceptowana przez Sąd Antymonopolowy w wyroku z dnia 7.06.2000r. sygn. akt. XVII Ama 83/99. W tej sprawie, na podstawie analizy rozkładu korzyści wynikających z umowy przewidującej płatność zaliczek w wysokości 80 % w terminie do 8 dnia miesiąca i rachunku wyrównawczego do 20 dnia następnego miesiąca, Sąd Antymonopolowy uznał, iŜ stosowany systemu rozliczeń nie stanowi przejawu stosowania praktyk monopolistycznych. Mając powyŜsze na uwadze nie moŜna stwierdzić, iŜ pobieranie przez EP S.A. rachunków przejściowych przynosi mu nieuzasadnione korzyści. PoniewaŜ Ŝadna z trzech przesłanek powołanych na wstępie uzasadnienia nie została spełniona, brak jest zatem podstaw do uwzględnienia zarzutów wnioskodawcy oraz wszczęcia postępowania antymonopolowego. Z tych względów Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów orzekł jak w sentencji. Od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego - Sądu Antymonopolowego w Warszawie w terminie dwutygodniowym od dnia doręczenia decyzji, za pośrednictwem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Otrzymuje: ”Granum” Sp. z o.o. Ul. Miła 1 77-400 Złotów1 Z upowaŜnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Edward Stawicki