RPZ-27/2014

1 Poznań, dnia 30 września 2014r. RPZ-61/12/14/JM DECYZJA nr RPZ 27/2014 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50 poz. 331 ze zm.), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu wobec KOBUZ Sp. z o.o. z siedzibą w Swarzędzu - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów I. na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 tej ustawy, stosowanie przez KOBUZ Sp. z o.o. z siedzibą w Swarzędzu we wzorcach umów postanowień, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, o treści: 1. „Odsetki za czas opóźnienia wynoszą 1% Wysokości PoŜyczki dziennie” (pkt 9.5. Regulaminu udzielania poŜyczek) 2. „Odsetki za opóźnienie 1% Wysokości PoŜyczki dziennie za kaŜdy dzień opóźnienia” (Tabela opłat i prowizji) 3. „W przypadku zalegania PoŜyczkobiorcy ze spłatą PoŜyczki, PoŜyczkodawca ma prawo wysłać wezwanie do zapłaty, którego koszt w wysokości 200 zł za kaŜde wezwanie obciąŜa PoŜyczkobiorcę” (pkt 9.2. Regulaminu udzielania poŜyczek) 4. „Opłaty windykacyjne (przedsądowe): (…) 2. Monit za pośrednictwem telefonu 100 PLN 3. Wezwanie do zapłaty PoŜyczki (…) 200 PLN 4. Wizyta windykatora w miejscu zamieszkania PoŜyczkobiorcy 400 PLN” (Tabela opłat i prowizji) 5. „JeŜeli PoŜyczkobiorca nie wywiąŜe się z obowiązku zwrotu PoŜyczki oraz dodatkowych naleŜności, sądem właściwym miejscowo i rzeczowo do rozpoznania sprawy będzie sąd dla miejsca zamieszkania PoŜyczkodawcy” (pkt 11.5. Regulaminu udzielania poŜyczek) i nakazuje się zaniechanie jej stosowania II. na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , określoną w art. 24 ust. 1 i 2 tej ustawy, nieprzekazywanie konsumentom przez KOBUZ Sp. z o.o. z siedzibą w Swarzędzu przed zawarciem umowy poŜyczki formularza informacyjnego dotyczącego kredytu konsumenckiego obejmującego dane, o których mowa w art. 13 ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. nr 126 poz. 715 ze zm.), co jest sprzeczne z art. 14 ww. ustawy o kredycie konsumenckim PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Poznań Tel. (61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl 2 i nakazuje się zaniechanie jej stosowania III. na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy, naruszenie przez KOBUZ Sp. z o.o. z siedzibą w Swarzędzu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez nieinformowanie w umowach poŜyczki o: rocznej stopie oprocentowania zadłuŜenia przeterminowanego, sposobie zabezpieczenia spłaty poŜyczki, kwocie odsetek naleŜnych w stosunku dziennym oraz organie nadzoru właściwym w sprawach ochrony konsumentów, co jest sprzeczne z art. 30 ust. 1 pkt 11, 14, 15 in fine i 21 ww. ustawy o kredycie konsumenckim i nakazuje się zaniechanie jej stosowania IV. na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy, naruszenie przez KOBUZ Sp. z o.o. z siedzibą w Swarzędzu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez: - zamieszczenie w Regulaminie udzielania poŜyczek nierzetelnych informacji wskazujących, Ŝe po złoŜeniu oświadczenia o odstąpieniu od umowy poŜyczki konsument jest zobowiązany zwrócić kwotę udostępnionej poŜyczki wraz z opłatą prowizyjną oraz opłatą za obsługę poŜyczki w siedzibie poŜyczkobiorcy, co jest sprzeczne z art. 54 ust. 1 i 4 ww. ustawy o kredycie konsumenckim oraz - zamieszczenie we wzorach oświadczeń o odstąpieniu od umowy nierzetelnych i niepełnych informacji wskazujących, Ŝe w związku z odstąpieniem od umowy konsument jest zobowiązany do niezwłocznego zwrotu kwoty udostępnionej poŜyczki powiększonej o opłatę prowizyjną oraz opłatę za udzielenie poŜyczki w siedzibie poŜyczkobiorcy, co jest sprzeczne z art. 54 ust. 1, 2 i 4 ww. ustawy o kredycie konsumenckim i nakazuje się zaniechanie jej stosowania. Uzasadnienie Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatura w Poznaniu (dalej: Prezes Urzędu) wszczął z urzędu postępowanie wyjaśniające mające na celu wstępne ustalenie, czy działania wybranych przedsiębiorców udzielających poŜyczek konsumentom, uzasadniają wszczęcie postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W ramach tego postępowania kontrolą objęte zostały m.in. działania KOBUZ Sp. z o.o. z siedzibą w Swarzędzu (dalej: Spółka). W toku postępowania Prezes Urzędu ustalił, Ŝe Spółka udziela konsumentom poŜyczek gotówkowych w wysokości od 200 zł do 1.100 zł, na okres 15 i 30 dni. Umowy z konsumentami Spółka zawiera w oparciu o wzorce umowne, m.in. wzorzec umowy poŜyczki, Regulamin udzielania poŜyczek i Tabelę opłat i prowizji. Analiza zgromadzonego materiału dowodowego dała podstawę do wszczęcia przeciwko Spółce, postanowieniem z dnia 15 maja 2014r., postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w związku z podejrzeniem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, określonych w: I. art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na stosowaniu we wzorcach umów postanowień, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, o treści: 3 1. „Odsetki za czas opóźnienia wynoszą 1% Wysokości PoŜyczki dziennie” (pkt 9.5. Regulaminu udzielania poŜyczek) 2. „Odsetki za opóźnienie 1% Wysokości PoŜyczki dziennie za kaŜdy dzień opóźnienia” (Tabela opłat i prowizji) 3. „W przypadku zalegania PoŜyczkobiorcy ze spłatą PoŜyczki, PoŜyczkodawca ma prawo wysłać wezwanie do zapłaty, którego koszt w wysokości 200 zł za kaŜde wezwanie obciąŜa PoŜyczkobiorcę” (pkt 9.2. Regulaminu udzielania poŜyczek) 4. „Opłaty windykacyjne (przedsądowe): (…) 2. Monit za pośrednictwem telefonu 100 PLN 3. Wezwanie do zapłaty PoŜyczki (…) 200 PLN 4. Wizyta windykatora w miejscu zamieszkania PoŜyczkobiorcy 400 PLN” (Tabela opłat i prowizji) 5. „JeŜeli PoŜyczkobiorca nie wywiąŜe się z obowiązku zwrotu PoŜyczki oraz dodatkowych naleŜności, sądem właściwym miejscowo i rzeczowo do rozpoznania sprawy będzie sąd dla miejsca zamieszkania PoŜyczkodawcy” (pkt 11.5. Regulaminu udzielania poŜyczek). II. art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na nieprzekazywaniu konsumentom przed zawarciem umowy poŜyczki formularza informacyjnego dotyczącego kredytu konsumenckiego obejmującego dane, o których mowa w art. 13 ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. nr 126 poz. 715 ze zm.), co moŜe być sprzeczne z art. 14 ww. ustawy o kredycie konsumenckim III. art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, poprzez nieinformowanie w umowach poŜyczki o: rocznej stopie oprocentowania zadłuŜenia przeterminowanego, sposobie zabezpieczenia spłaty poŜyczki, kwocie odsetek naleŜnych w stosunku dziennym oraz organie nadzoru właściwym w sprawach ochrony konsumentów, co moŜe być sprzeczne z art. 30 ust. 1 pkt 11, 14, 15 in fine i 21 ww. ustawy o kredycie konsumenckim IV. art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, poprzez: - zamieszczenie w Regulaminie udzielania poŜyczek nierzetelnych informacji wskazujących, Ŝe po złoŜeniu oświadczenia o odstąpieniu od umowy poŜyczki konsument jest zobowiązany zwrócić kwotę udostępnionej poŜyczki wraz z opłatą prowizyjną oraz opłatą za obsługę poŜyczki w siedzibie poŜyczkobiorcy, co moŜe być sprzeczne z art. 54 ust. 1 i 4 ww. ustawy o kredycie konsumenckim oraz - zamieszczenie we wzorach oświadczeń o odstąpieniu od umowy nierzetelnych i niepełnych informacji wskazujących, Ŝe w związku z odstąpieniem od umowy konsument jest zobowiązany do niezwłocznego zwrotu kwoty udostępnionej poŜyczki powiększonej o opłatę prowizyjną oraz opłatę za udzielenie poŜyczki w siedzibie poŜyczkobiorcy, co moŜe być sprzeczne z art. 54 ust. 1, 2 i 4 ww. ustawy o kredycie konsumenckim. Po otrzymaniu zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego, pismem z dnia 28 maja 2014r. pełnomocnik Spółki poinformował, Ŝe Spółka zaniechała stosowania zarzuconych jej praktyk oraz zleciła kancelarii prawnej przygotowanie nowego wzorca umowy poŜyczki przy zachowaniu wymagań ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim oraz przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących niedozwolonych postanowień umownych oraz biorąc pod uwagę potrzebę uwzględnienia zastrzeŜeń UOKiK, w szczególności z uwzględnieniem wszystkich zastrzeŜeń Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zawartych w postanowieniu o wszczęciu postępowania z dnia 15 maja 2014r . W odpowiedzi na wezwanie 4 Prezesa Urzędu, pismem z dnia 9 lipca 2014r. pełnomocnik Spółki wyjaśnił, Ŝe Spółka nie wprowadziła jeszcze nowych wzorców umowy, albowiem tut. Kancelaria jest na końcowym etapie przygotowywania nowego projektu umowy poŜyczki/kredytu konsumenckiego dla spółki . Pełnomocnik Spółki zadeklarował jednocześnie, Ŝe nowy projekt umowy, uwzględniający zastrzeŜenia Prezesa Urzędu, zostanie przesłany bez potrzeby kolejnego wezwania, w ciągu kolejnych 14 dni, wnosząc o przedłuŜenie postępowania o czas niezbędny do wdroŜenia nowego wzorca. Prezes Urzędu ustalił, co następuje: Spółka pod firmą: KOBUZ Sp. z o.o. z siedzibą w Swarzędzu została wpisana do rejestru przedsiębiorców KRS pod numerem 0000471022 w dniu 23 lipca 2013r. Przedmiotem jej działalności jest m.in. udzielanie kredytów (dowód: odpis z rejestru KRS- k. 164- 166 akt ). Spółka oferuje konsumentom poŜyczki gotówkowe w wysokości od 200 zł do 1.100 zł, na okres 15 i 30 dni. W obrocie konsumenckim Spółka wykorzystuje wzorce umowne, zgodnie z którymi zawiera umowy z konsumentami. Od rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej, tj. od dnia 16 września 2013r., Spółka wykorzystuje m.in. wzorzec umowy poŜyczki oraz stanowiące jego integralną część: Regulamin udzielania poŜyczek, Tabelę opłat i prowizji oraz wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy. W Regulaminie udzielania poŜyczek oraz Tabeli opłat i prowizji Spółka zamieściła postanowienia o treści wskazanej powyŜej w pkt I sentencji decyzji (dowód: pismo Spółki z dnia 29 października 2013r.- k. 3- 4 akt, wzorzec umowy poŜyczki- k. 7 akt, Regulamin udzielania poŜyczek- k. 8- 9 akt, Tabela opłat i prowizji- k. 10 akt, wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy- k. 10 akt ). Jak ustalono, Spółka nie przekazuje konsumentom przed zawarciem umowy poŜyczki formularzy informacyjnych dotyczących kredytu konsumenckiego obejmujących dane, o których mowa w art. 13 ustawy o kredycie konsumenckim (dowód: pismo Spółki z dnia 10 stycznia 2014r.- k. 88-90 akt, dokumentacja związana z udzieleniem poŜyczek konsumentom- k. 16- 74 akt ) . Analiza zgromadzonej dokumentacji kredytowej wskazuje, Ŝe w umowach, które Spółka zawiera z konsumentami nie określono: rocznej stopy oprocentowania zadłuŜenia przeterminowanego, sposobu zabezpieczenia spłaty poŜyczki, kwoty odsetek naleŜnych w stosunku dziennym oraz organu nadzoru właściwego w sprawach ochrony konsumentów (dowód: umowy poŜyczki zawarte przez Spółkę z konsumentami- k. 16- 18, 29- 31, 38- 40, 49- 51, 62- 64, 96- 98, 100- 102, 104- 106, 112- 114, 116- 118, 120- 122, 124- 126, 128- 130 i 132- 134 akt ). Prezes Urzędu ustalił ponadto, Ŝe w Regulaminie udzielania poŜyczek Spółka zamieściła postanowienie, zgodnie z którym, po złoŜeniu oświadczenia o odstąpieniu od poŜyczki, poŜyczkobiorca jest zobowiązany zwrócić poŜyczkodawcy poŜyczkę wraz z opłatą prowizyjną i opłatą za obsługę poŜyczki w siedzibie poŜyczkobiorcy. Podobne informacje Spółka zamieściła w doręczanych konsumentom wzorach oświadczenia o odstąpieniu od umowy, w których częścią składanego przez konsumenta oświadczenia jest stwierdzenie: mam świadomość, iŜ w związku z niniejszym odstąpieniem zobowiązany/a jestem do niezwłocznej wpłaty na rachunek bankowy PoŜyczkodawcy o numerze (…) kwoty, na którą składają się poniŜsze naleŜności: kwota do wypłaty powiększona o Opłatę Prowizyjną za udzielenie PoŜyczki oraz o Opłatę za udzielenie PoŜyczki w siedzibie PoŜyczkobiorcy (dowód: pkt 10.4 Regulaminu udzielania poŜyczek, wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy- k. 8-10, 17- 19, 30- 32, 39- 41, 50- 52, 63- 65, 97- 99, 101- 103, 105- 107, 113- 115, 117- 119, 121- 123, 125- 127, 129- 131 i 133- 135 akt ). Prezes Urzędu zwaŜył, co następuje: Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ochrona interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowana w ramach działań Prezesa Urzędu 5 jest prowadzona w interesie publicznym. Ingerencja Prezesa Urzędu ma na celu ochronę interesów zbiorowości, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Naruszenie interesu publicznego stanowi bezwzględny warunek uznania kompetencji Prezesa Urzędu do rozstrzygnięcia określonej sprawy. Interes publiczny zostaje naruszony wówczas, gdy działania przedsiębiorcy godzą w interesy ogólnospołeczne i dotykają szerokiego kręgu uczestników rynku, zaburzając jego prawidłowe funkcjonowanie. W opinii Prezesa Urzędu, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny. WiąŜe się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy byli lub mogli stać się klientami Spółki, tj. zawrzeć z nią umowy poŜyczki. Działania Spółki nie dotyczą więc interesów poszczególnych osób, których sprawy miałyby charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, ale kręgu konsumentów- jej obecnych i przyszłych kontrahentów, których sytuacja jest identyczna i wynika z posługiwania się przez Spółkę wzorcem umowy. Naruszenie interesu publicznoprawnego przejawia się tym samym w naruszeniu zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie istnieją zatem podstawy do oceny zachowania Spółki pod kątem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Ocenę tę poprzedzić naleŜy stwierdzeniem, Ŝe KOBUZ Sp. z o.o. z siedzibą w Swarzędzu jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przepis ten za przedsiębiorcę uznaje m.in. przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. KOBUZ Sp. z o.o. jest spółką prawa handlowego wpisaną do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, prowadzącą we własnym imieniu działalność gospodarczą polegającą na udzielaniu poŜyczek konsumentom. Posiadając status przedsiębiorcy w świetle ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, KOBUZ Sp. z o.o. jest tym samym przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W konsekwencji jej działania podlegają kontroli z punktu widzenia przepisów tej ustawy. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Art. 24 ust. 2 ww. ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Takimi praktykami są w szczególności: stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego (pkt 1) oraz naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji (pkt 2). Stwierdzenie ww. praktyki wymaga spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania przedsiębiorcy i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Jako bezprawne naleŜy kwalifikować zachowania sprzeczne z prawem, zasadami współŜycia społecznego lub dobrymi obyczajami, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy, Ŝe określone zachowanie koliduje z przepisami prawa (por. Komentarz do ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji pod red. Janusza Szwai, Wyd. CH Beck, Warszawa 2000r., str. 117- 118). Zbiorowe interesy konsumentów to prawa nieograniczonej liczby konsumentów. Przesłanka bezprawności wykazana zostanie odrębnie dla kaŜdej z przypisanych Spółce praktyk. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów omówione zostanie natomiast łącznie, z uwagi na toŜsamy charakter i znaczenie tej przesłanki dla ww. praktyk. W uzasadnieniu wyroku z dnia 10 kwietnia 2008r. sygn. akt III SK 27/07 Sąd NajwyŜszy wyjaśnił, Ŝe gramatyczna wykładnia pojęcia zbiorowy interes konsumentów prowadzi do wniosku, Ŝe chodzi o zachowanie przedsiębiorcy, które godzi w interesy grupy osób stanowiących określony zbiór. Rezultaty tej wykładni modyfikuje zastrzeŜenie, Ŝe nie 6 jest zbiorowym interesem konsumentów suma interesów indywidualnych. Sąd NajwyŜszy stanął na stanowisku, Ŝe przy konstruowaniu pojęcia „zbiorowy interes konsumentów” nie moŜna opierać się tylko i wyłącznie na tym, czy oceniana praktyka skierowana jest do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Zdaniem Sądu, wystarczające powinno być ustalenie, Ŝe zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów), wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Sąd NajwyŜszy uznał, Ŝe praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest (...) takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy w taki sposób, Ŝe potencjalnie ofiarą takiego zachowania moŜe być kaŜdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy . Interes konsumentów naleŜy rozumieć jako interes prawny (a nie faktyczny), a więc uznany przez ustawodawcę jako zasługujący na ochronę i zabezpieczenie. Pod tym pojęciem naleŜy rozumieć stricte ekonomiczne interesy konsumentów (o wymiarze majątkowym) oraz prawo konsumentów do uczestniczenia w przejrzystych i niezakłóconych przez przedsiębiorcę warunkach rynkowych, zapewniających konsumentom moŜliwość dokonywania transakcji przy całkowitym zrozumieniu, jaki jest ich rzeczywisty sens ekonomiczny i prawny na etapie przedkontraktowym i w czasie wykonywania umowy. Praktyki Spółki mogą godzić w interesy nieograniczonej liczby osób, których nie da się zidentyfikować- potencjalnie wszystkich jej dotychczasowych i przyszłych kontrahentów. Praktyki te mają więc charakter powtarzalny i skierowane są do osób, które nie zostały zindywidualizowane. Zakwestionowane praktyki naruszają interesy konsumentów, chronione prawnie poprzez zakaz stosowania postanowień wzorców umów wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oraz spoczywający na kredytodawcy obowiązek zapewnienia im określonych informacji dotyczących kredytu konsumenckiego przed zawarciem umowy oraz na etapie zawierania umowy. Warto ponadto zauwaŜyć, Ŝe dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów nie jest konieczne wystąpienie na rynku skutków danej praktyki. Godzenie w zbiorowe interesy konsumentów moŜe polegać zarówno na ich naruszeniu, jak i na zagroŜeniu ich naruszenia. Nie jest tym samym konieczne, aby którykolwiek z konsumentów został dotknięty skutkami stosowanej przez Spółkę praktyki. Wystarczająca jest choćby potencjalna moŜliwość wystąpienia negatywnych skutków praktyki wobec nieograniczonej liczby konsumentów. I. W pkt I sentencji decyzji Prezes Urzędu przypisał Spółce stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Bezprawność tej praktyki wynika z toŜsamości stosowanych przez Spółkę postanowień wzorców umów z postanowieniami wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Prezes Urzędu uznaje, Ŝe moŜe stwierdzić stosowanie ww. praktyki równieŜ w odniesieniu do przedsiębiorcy, który nie był stroną postępowania sądowego zakończonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2 grudnia 2005r. sygn. akt VI ACa 760/05 podkreślił, Ŝe praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest posługiwanie się postanowieniem wpisanym do rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do rejestru powstał w związku ze stosowaniem wzorca umowy przez podmiot, co do którego bada się stosowanie praktyki. Jak wskazał Sąd Apelacyjny, naruszenie interesów 7 konsumentów moŜe nastąpić w wyniku działań podmiotów, które stosują klauzule abuzywne juŜ wpisane do rejestru, przy czym wpis taki związany był z działaniami innych przedsiębiorców. TakŜe w jednym z ostatnich orzeczeń Sąd NajwyŜszy podzielił stanowisko, iŜ uŜyte w art. 479 43 Kodeksu postępowania cywilnego określenie: „prawomocny wyrok stwierdzający uznanie za niedozwolone postanowienie wzorca umowy ma skutek wobec osób trzecich” oznacza, iŜ postanowienie uznane za niedozwolone, po wpisaniu go do rejestru, nie moŜe być stosowane nie tylko w stosunkach konkretnego przedsiębiorcy z innymi konsumentami, ale takŜe wykluczone jest jego stosowanie we wzorcach innych przedsiębiorców, czyli we wszystkich stosunkach z konsumentami, w których zostało ono wykorzystane (uzasadnienie postanowienia Sądu NajwyŜszego z dnia 19 marca 2014r. sygn. akt I CSK 20/14). Z kolei w wyroku z dnia 25 maja 2005r. sygn. akt XVII Ama 46/04 Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: SOKiK) wyraził pogląd, Ŝe dla uznania określonej klauzuli za niedozwolone postanowienie umowne wystarczy stwierdzenie, Ŝe mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie klauzul powinien być bowiem zamiar, cel, jakiemu ma słuŜyć kwestionowane postanowienie. Jeśli cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy moŜna uznać za toŜsame. Przedstawione powyŜej stanowisko potwierdza uchwała 7 sędziów Sądu NajwyŜszego z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt III SZP 3/2006, w której uznano, Ŝe stosowanie postanowień wzorców umów o treści toŜsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie- Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, moŜe być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a (w obowiązującej obecnie ustawie z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów uregulowana została w art. 24). Odwołując się do argumentów o charakterze celowościowym oraz kierując się potrzebą zapewnienia skuteczności tego przepisu, Sąd NajwyŜszy podkreślił, Ŝe praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów obejmuje równieŜ przypadki wprowadzenia jedynie zmian kosmetycznych, polegających na przestawieniu szyku wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeŜeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, Ŝe jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliŜonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywołuje takie same skutki godzi przecieŜ tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru. (…) MoŜliwość uznania zachowania przedsiębiorcy, polegającego na stosowaniu postanowień wzorców umownych, które nie mają identycznego brzmienia jak postanowienia wpisane do rejestru, za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, w sposób istotny zwiększa skuteczność obu instytucji (tj. niedozwolonych postanowień umownych oraz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumenta), zniechęcając przedsiębiorców do obchodzenia wpisów dokonanych w rejestrze niedozwolonych postanowień. Nie jest więc konieczna dokładna, literalna zbieŜność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej. Niedozwolone będą równieŜ takie postanowienia wzorców umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, których treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną wykładnię. I.1 i I.2. W prowadzonym postępowaniu administracyjnym Prezes Urzędu zakwestionował postanowienia wzorców umów Spółki o treści: „Odsetki za czas opóźnienia wynoszą 1% Wysokości PoŜyczki dziennie” (pkt 9.5. Regulaminu udzielania poŜyczek) oraz „Odsetki za opóźnienie 1% Wysokości PoŜyczki dziennie za kaŜdy dzień opóźnienia” (Tabela opłat i prowizji). 8 W opinii Prezesa Urzędu, ww. postanowienia są toŜsame z klauzulami wpisanymi do rejestru m.in. w pozycjach: 641, 970 i 673. Pierwsza z wymienionych klauzul o treści: PoŜyczkodawca pobiera odsetki umowne w wysokości 1% za kaŜdy dzień zwłoki , została uznana za niedozwolone postanowienie umowne wyrokiem SOKiK z dnia 12 stycznia 2006r. sygn. akt XVII Amc 22/05. Druga z klauzul o treści: W przypadku zwłoki w zapłacie II raty naliczane będą odsetki w wysokości 1% za kaŜdy dzień zwłoki - wyrokiem SOKiK z dnia 6 marca 2006r. sygn. akt XVII Amc 21/05. Uzasadniając ich abuzywność SOKiK stwierdził, Ŝe naliczanie odsetek w wysokości kilkudziesięciokrotnie wyŜszej od odsetek ustawowych, niewspółmiernie wysokich w stosunku do poniesionej przez poŜyczkodawcę ewentualnej szkody, naleŜy uznać za szczególnie raŜące naruszenie interesów konsumentów. SOKiK nie znalazł uzasadnienia do pobierania tak określonych odsetek przez podmioty prowadzące działalność gospodarczą, poniewaŜ ich skutkiem moŜe być całkowita utrata środków finansowych przez poŜyczkobiorcę wskutek konieczności spłaty kwoty wielokrotnie przewyŜszającej wartość poŜyczki. Zdaniem SOKiK, prowadzi to do osiągnięcia przez poŜyczkodawcę dochodów niewspółmiernych do zainwestowanych środków. W efekcie SOKiK stwierdził, Ŝe ww. postanowienia naleŜy ocenić jako raŜąco niesprawiedliwe dla konsumentów i kształtujące ich sytuację w sposób wyjątkowo niekorzystny, a przez to spełniające przesłanki określone w art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego. Z kolei wyrokiem z dnia 5 października 2005r. sygn. akt XVII Amc 73/04 SOKiK uznał za niedozwoloną klauzulę określającą odsetki na poziomie 0,5% dziennie, o treści: W przypadku nieterminowej płatności Ramtel naliczy odsetki umowne w wysokości 0,5% za kaŜdy dzień zwłoki (pozycja 673 rejestru). SOKiK podkreślił, Ŝe ww. klauzula jest niedozwolona w świetle art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego, gdyŜ przewiduje raŜąco wysokie odsetki umowne od konsumenta w sytuacji, gdy konsument jest w zwłoce w uiszczaniu opłat przedsiębiorcy. SOKiK zaznaczył zarazem, Ŝe przedsiębiorca ma prawo do określenia w umowie odsetek w wysokości wyŜszej od odsetek ustawowych, ale nie powinny być one raŜąco wysokie i przysparzać mu nadmiernego zysku, a taki charakter mają odsetki zastrzeŜone w niniejszym przypadku, które są 15 razy wyŜsze od odsetek ustawowych. Zdaniem Prezesa Urzędu, ww. stanowisko SOKiK jest adekwatne takŜe do oceny postanowień wzorców Spółki. Zastrzegając odsetki w wysokości 1% dziennie za kaŜdy dzień opóźnienia w spłacie poŜyczki, ww. postanowienia określają je na poziomie raŜąco wygórowanym i niewspółmiernym do wysokości ewentualnej szkody, którą moŜe ponieść Spółka w związku z opóźnieniem spłaty poŜyczki przez konsumenta. Ustalone przez Spółkę odsetki, podobnie jak odsetki zakwestionowane przez SOKiK, wielokrotnie przekraczają ponadto wysokość obowiązujących odsetek ustawowych, które obecnie wynoszą 13% w stosunku rocznym. Uzasadnia to stwierdzenie, Ŝe zakwestionowane postanowienia są toŜsame z powołanymi klauzulami niedozwolonymi. I.3 i I.4. Za toŜsame z klauzulami niedozwolonymi Prezes Urzędu uznał takŜe postanowienia wzorców Spółki, które regulują kwestie opłat za czynności windykacyjne podejmowane wobec konsumenta w przypadku niespłacenia poŜyczki w terminie ustalonym w umowie. Postanowienia te przewidują, Ŝe: „W przypadku zalegania PoŜyczkobiorcy ze spłatą PoŜyczki, PoŜyczkodawca ma prawo wysłać wezwanie do zapłaty, którego koszt w wysokości 200 zł za kaŜde wezwanie obciąŜa PoŜyczkobiorcę” (pkt 9.2. Regulaminu udzielania poŜyczek) oraz „Opłaty windykacyjne (przedsądowe): (…) 2. Monit za pośrednictwem telefonu 100 PLN 3. Wezwanie do zapłaty PoŜyczki (…) 200 PLN 4. Wizyta windykatora w miejscu zamieszkania PoŜyczkobiorcy 400 PLN” (Tabela opłat i prowizji). NaleŜy zauwaŜyć, Ŝe postanowienia dotyczące opłat obciąŜających konsumenta w razie niespłacenia poŜyczki w ustalonym terminie były wielokrotnie przedmiotem rozstrzygnięć sądowych. M.in. wyrokiem z dnia 6 sierpnia 2009r. sygn. akt XVII Amc 624/09 9 SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie o treści: W przypadku niewykonania zobowiązań wynikających z niniejszej umowy kredytobiorca poniesie koszty związane z monitorowaniem kredytobiorcy: 1) telefoniczne upomnienie kredytobiorcy związane z nieterminową spłatą kredytu- 13 zł, 2) korespondencja kierowana do kredytobiorcy związana z nieterminową spłatą kredytu (zawiadomienie, upomnienie, prośba o dopłatę, wystawienie bankowego tytułu egzekucyjnego), za kaŜde pismo. Opłatą za korespondencję kierowaną do poręczycieli bank obciąŜa dodatkowo kredytobiorców według tych samych stawek- 15 PLN; 3) wyjazd interwencyjny do kredytobiorcy- 50 PLN (pozycja 1796 rejestru). SOKiK stwierdził m.in., Ŝe brak określenia procedur jakimi kieruje się bank przy podejmowaniu czynności związanych z dochodzeniem naleŜności moŜe prowadzić do dowolności jego działania w zakresie zasad, terminów czy częstotliwości korzystania z wymienionych środków i w związku z tym do znacznego zwiększenia zadłuŜenia konsumenta. Sąd podkreślił, Ŝe brak regulacji w tym zakresie powoduje, Ŝe przedsiębiorca ma moŜliwość podejmowania działań, a tym samym naliczania ww. opłat według własnego uznania, bez zachowania określonej kolejności i terminów. Postanowienie nie wyłącza przy tym moŜliwości równoległego podejmowania działań, za które przedsiębiorca równieŜ nalicza konsumentowi stosowne opłaty. Jak zauwaŜył SOKiK, konsument moŜe w konsekwencji ponosić dodatkowe, znaczące i nieuzasadnione koszty. SOKiK podkreślił takŜe, Ŝe treść tego postanowienia moŜe wywoływać u konsumenta błędne przekonanie co do praw i obowiązków wynikających z zawartej umowy zwłaszcza, Ŝe na podstawie wzorca konsument nie jest w stanie ustalić, jakie w przypadku opóźnień w zapłacie środki podejmie bank, z jaką częstotliwością i w jakiej kolejności. Konsument nie ma w konsekwencji pełnej wiedzy o rodzaju i wysokości opłat, które obowiązany będzie uiścić na wypadek opóźnienia w spłacie kredytu. SOKiK zaznaczył, Ŝe moŜliwość wielokrotnego podejmowania przez przedsiębiorcę czynności windykacyjnych w krótkich odstępach czasu w sposób raŜący narusza interesy ekonomiczne konsumenta w szczególności w tych sytuacjach, gdy pobierane opłaty nie odzwierciedlają nakładów rzeczywiście poniesionych przez przedsiębiorcę, przynosząc mu nieuzasadnione korzyści. SOKiK ocenił, Ŝe postanowienie to narusza równieŜ zasady lojalnego kontraktowania i równorzędnego traktowania konsumenta. Ww. okoliczności przesądziły o uznaniu, Ŝe tej treści postanowienie spełnia przesłanki klauzuli niedozwolonej z art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego, kształtując prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i raŜąco naruszając jego interesy. Wyrokami z dnia: 9 października 2006r. sygn. akt XVII Amc 101/05 i 27 kwietnia 2005r. sygn. akt XVII Amc 103/04, SOKiK uznał za niedozwolone klauzule o treści: Opłaty dodatkowe, które ponosi zleceniodawca: - (…) - za przyznanie okresu karencji w spłacie rat na 1 miesiąc- 50 PLN, - za przyznanie okresu karencji w spłacie rat na 2 miesiące- 100 PLN, - za wysłanie upomnienia za zwłokę w zapłacie raty- 20 PLN, - za wysłanie wezwania do zapłaty raty- 30 PLN, - za wysłanie przedsądowego wezwania do zapłaty- 50 PLN, - za wizytę windykatorów w związku z brakiem spłaty 2 rat- 100 PLN, - (…), - za telegram informujący o zadłuŜeniu przeterminowanym- 30 PLN, - za monit telefoniczny- 20 PLN (pozycja 978 rejestru) oraz W przypadku zalegania z co najmniej dwoma ratami poŜyczkodawca moŜe równieŜ wystosować (nie częściej niŜ raz w tygodniu) upomnienie. KaŜdorazowe wystawienie upomnienia podlega opłacie w wysokości 50,00 zł (pozycja 829 rejestru). W przypadku tych klauzul SOKiK zakwestionował wysokość pobieranych od poŜyczkobiorców opłat. W uzasadnieniu pierwszego z wyroków SOKiK orzekł, Ŝe opłaty nałoŜone na konsumenta są raŜąco wygórowane. Powołując się na przepisy art. 735 § 1 i art. 742 Kodeksu cywilnego, które regulują prawo zleceniobiorcy do wynagrodzenia i zwrotu wydatków poczynionych w celu naleŜytego wykonania zlecenia, SOKiK stwierdził, Ŝe w niniejszym przypadku wynagrodzenie przedsiębiorcy stanowi prowizja za zarządzanie długiem. Wysokość wprowadzonych do umowy dodatkowych opłat powinna znajdować uzasadnienie w rzeczywistych nakładach, jakie musi ponieść przedsiębiorca w związku 10 z podjęciem przedmiotowych czynności. W opinii SOKiK, wysokość tych opłat została ustalona w oderwaniu od rzeczywistych nakładów przedsiębiorcy, znacznie je przewyŜszając. SOKiK orzekł zatem, Ŝe klauzula ta stanowi niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego. TakŜe w drugim z wymienionych powyŜej wyroków, na mocy którego do rejestru wpisano klauzulę w pozycji 829, SOKiK uznał, Ŝe opłata w kwocie 50 zł pobierana przy kaŜdym upomnieniu, która nie wynika z Ŝadnej kalkulacji poniesionych przez przedsiębiorcę kosztów, jest zbyt wygórowana. NaleŜy jednocześnie wskazać, Ŝe wysokość opłaty za wysyłane do poŜyczkobiorcy upomnienie została zakwestionowana przez SOKiK równieŜ w wyrokach z dnia: 27 kwietnia 2012r. sygn. akt XVII Amc 5533/11 i 4 lipca 2012r. sygn. akt XVII Amc 5205/11. Na ich podstawie SOKiK uznał za niedozwolone klauzule o treści: Za pisemne wezwanie pobiera się zryczałtowaną opłatę w kwocie 20 zł (pozycja 3569 rejestru) oraz Opłata za sporządzenie i wysłanie lub doręczenie wezwania do zapłaty raty (rat) kredytu lub odsetek- od kaŜdego wezwania- 20 zł (pozycja 3852 rejestru). W ocenie Prezesa Urzędu, zakwestionowane postanowienia mieszczą się w hipotezach przytoczonych klauzul niedozwolonych. Przede wszystkim przewidując opłaty za czynności windykacyjne postanowienia te nie określają procedur obciąŜania nimi konsumenta. Zgodnie z ich treścią, podobnie jak w przypadku klauzuli wpisanej do rejestru w pozycji 1796, to Spółka moŜe dowolnie decydować zarówno o zastosowaniu poszczególnych środków, jak i o ich kolejności i terminach, a konsument nie ma moŜliwości ustalenia, jakimi opłatami i kiedy (w jakich odstępach czasu) zostanie obciąŜony w razie niespłacenia poŜyczki w terminie określonym w umowie. Zapoznając się z wzorcami Spółki konsument moŜe jedynie ustalić, Ŝe wezwanie do zapłaty zostanie do niego przesłane w 5- tym i 15- tym dniu po spóźnieniu w spłacie. NaleŜy ponadto uwzględnić, Ŝe ww. postanowienia mogą być podstawą do wielokrotnego podejmowania czynności windykacyjnych wobec konsumenta w krótkich odstępach czasu, a w konsekwencji wielokrotnego obciąŜania konsumenta opłatami za ich wykonanie. Nie jest teŜ wykluczone, Ŝe konsument moŜe być obciąŜony kilkoma opłatami równocześnie. Skutek zastosowania tych postanowień jest więc taki sam, jak klauzuli niedozwolonej- konsument nie uzyskuje pełnej wiedzy co do podjętych wobec niego działań w razie niespłacenia poŜyczki w terminie określonym w umowie. Porównanie wysokości opłat za poszczególne czynności uzasadnia równieŜ wniosek, Ŝe przewidziane przez Spółkę opłaty są raŜąco wygórowane i są oderwane od ponoszonych przez nią kosztów. Pomimo róŜnic w treści, moŜliwe jest więc uznanie, Ŝe postanowienia te mieszczą się w hipotezach ww. klauzul niedozwolonych. I.5. Ostatnie z zakwestionowanych postanowień wzorców Spółki wskazuje, Ŝe: „JeŜeli PoŜyczkobiorca nie wywiąŜe się z obowiązku zwrotu PoŜyczki oraz dodatkowych naleŜności, sądem właściwym miejscowo i rzeczowo do rozpoznania sprawy będzie sąd dla miejsca zamieszkania PoŜyczkodawcy” (pkt 11.5. Regulaminu udzielania poŜyczek). Wyrokiem z dnia 12 stycznia 2006r. sygn. akt XVII Amc 22/05 SOKiK orzekł, Ŝe niedozwolone jest postanowienie w brzmieniu: Ewentualne spory wynikłe na tle wykonania umowy strony poddają rozstrzygnięciu sądowi właściwemu miejscowo dla siedziby poŜyczkodawcy (pozycja 640 rejestru). W uzasadnieniu wyroku SOKiK podniósł, Ŝe postanowienie to spełnia przesłanki klauzuli niedozwolonej z art. 385 1 § 1 oraz 385 3 pkt 23 Kodeksu cywilnego. SOKiK podkreślił, Ŝe wyłączenie zasady właściwości ogólnej sądu moŜe być dodatkową dolegliwością dla konsumentów powodującą np. stratę czasu na przejazd i konieczność ponoszenia dodatkowych kosztów w celu obrony swoich interesów. Zdaniem SOKiK, takie postanowienie moŜe ujemnie wpływać na zachowania konsumentów, ograniczając lub nawet wyłączając moŜliwość realizacji przysługujących im uprawnień. Podobne stanowisko SOKiK wyraził w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 grudnia 2006r. sygn. akt XVII Amc 34/06. Na jego podstawie do rejestru, w pozycji 1024, wpisana 11 została klauzula o treści: Wszelkie spory wynikające z niniejszej umowy strony poddają pod rozstrzygnięcie sądu właściwego dla siedziby poŜyczkodawcy. SOKiK uznał, Ŝe ww. postanowienie przewiduje poddanie sporu do rozpoznania sądowi, który nie zawsze będzie właściwy miejscowo. Postanowienie wyłącza bowiem moŜliwość skorzystania z właściwości przemiennej. SOKiK zaznaczył, Ŝe w sytuacjach, gdy miejsce zamieszkania konsumenta i miejsce wykonania umowy będzie połoŜone poza okręgiem sądu właściwego dla siedziby przedsiębiorcy, postanowienie będzie narzucało rozpoznanie sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy. W opinii Prezesa Urzędu, postanowienie Regulaminu udzielania poŜyczek, które stosuje Spółka jest toŜsame z przywołanymi klauzulami wpisanymi do rejestru. Wprawdzie postanowienie to posługuje się pojęciem „miejsce zamieszkania” poŜyczkodawcy, niemniej jednak nie moŜe budzić wątpliwości, Ŝe w istocie odnosi się do siedziby Spółki, będącej poŜyczkodawcą. Niewątpliwie ww. postanowienie ogranicza zarówno konsumentowi, jak i Spółce moŜliwość wyboru sądu, który zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego naleŜy uznać za właściwy do rozstrzygnięcia sporu powstałego na tle wiąŜącej ich umowy. Jak wynika z powołanych wyroków, za niezgodne z art. 385 3 pkt 23 Kodeksu cywilnego uznaje się postanowienia, które nie tylko wyłączają właściwość sądu wyznaczonego według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego w ogóle, ale takŜe te, które ograniczają zakres moŜliwości przewidzianych w tej ustawie, co moŜe negatywnie wpływać na sytuację procesową konsumentów. Mając powyŜsze na względzie, Prezes Urzędu uznał, Ŝe w zakresie wszystkich zakwestionowanych postanowień wykazana została bezprawność działań Spółki. Naruszenie przez Spółkę takŜe zbiorowego interesu konsumentów uzasadnia stwierdzenie, Ŝe Spółka dopuściła się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Po otrzymaniu zawiadomienia o wszczęciu postępowania pełnomocnik Spółki poinformował, Ŝe Spółka zaniechała stosowania zarzuconych jej praktyk oraz zleciła kancelarii prawnej przygotowanie nowego wzorca umowy poŜyczki. Odpowiadając na wezwanie Prezesa Urzędu, pełnomocnik Spółki wyjaśnił z kolei, Ŝe Spółka nie wprowadziła jeszcze nowych wzorców umowy, ale jest na końcowym etapie przygotowywania nowego projektu umowy poŜyczki. Zadeklarował jednocześnie, Ŝe nowy projekt umowy, uwzględniający zastrzeŜenia Prezesa Urzędu, zostanie przesłany bez potrzeby kolejnego wezwania, w ciągu kolejnych 14 dni. Pomimo złoŜonych deklaracji, Spółka nie przedstawiła jednak Ŝadnych dowodów na poparcie twierdzeń o zaniechaniu stosowania zarzuconej jej praktyki. Z uwagi na powyŜsze, podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowi art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zgodnie z którym Prezes Urzędu nakazał Spółce zaniechanie stosowania ww. praktyki. II. Praktyka stwierdzona w pkt II sentencji decyzji, określona w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, dotyczy niewykonania przez Spółkę obowiązków informacyjnych wobec konsumentów, nałoŜonych przez ustawę o kredycie konsumenckim na kaŜdego kredytodawcę udzielającego kredytów konsumenckich. Stosownie do art. 3 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, za umowę o kredyt konsumencki uwaŜa się w szczególności umowę poŜyczki. NaleŜy zauwaŜyć, Ŝe przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Art. 24 ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, ale powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. Sąd NajwyŜszy w uchwale z dnia 13 lipca 2006r. 12 III SZP 3/2006 stwierdził, Ŝe za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów moŜna uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta (…). Zachowania takie stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów. W omawianym przypadku bezprawność działań Spółki Prezes Urzędu wywiódł z naruszenia art. 14 ustawy o kredycie konsumenckim. Przepis ten stanowi, Ŝe kredytodawca przekazuje konsumentowi dane, o których mowa w art. 13 ust. 1 i 2 ww. ustawy, na formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego, którego wzór określa załącznik nr 1 do ustawy. Wymienione w art. 13 dane, które kredytodawca jest zobowiązany podać konsumentowi na trwałym nośniku przed zawarciem umowy, obejmują m.in. imię, nazwisko (nazwę) i adres (siedzibę) kredytodawcy, rodzaj kredytu, czas obowiązywania umowy, stopę oprocentowania kredytu oraz warunki jej zmiany z podaniem indeksu lub stopy referencyjnej, o ile ma zastosowanie do pierwotnej stopy oprocentowania kredytu, całkowitą kwotę kredytu, rzeczywistą roczną stopę oprocentowania oraz całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta, informację o stopie oprocentowania zadłuŜenia przeterminowanego, warunkach jej zmiany oraz ewentualnych innych opłatach z tytułu zaległości w spłacie kredytu oraz informacje o prawie konsumenta do odstąpienia od umowy. Jak ustalono, Spółka nie przekazuje konsumentom przed zawarciem umowy poŜyczki ww. formularzy, co oznacza, Ŝe nie informuje teŜ konsumentów o danych odnoszących się do oferowanej im poŜyczki, o których mowa w art. 13 ustawy. W odpowiedzi na wezwanie Prezesa Urzędu, Spółka wyjaśniła, Ŝe nie mając stosownej wiedzy nie doręczała konsumentom formularza informacyjnego, albowiem nieprawidłowo odczytała treść przepisów art. 13 i 14 ustawy o kredycie konsumenckim . Spółka podniosła, Ŝe zgodnie z art. 13 ustawy wymagane dane naleŜało przekazać konsumentowi na trwałym nośniku, którym w jej ocenie moŜe być w miejsce formularza projekt umowy o poŜyczkę, a następnie sama umowa poŜyczki zawierana w formie pisemnej na trwałym nośniku (papierze). Spółka wyraziła przy tym pogląd, Ŝe nie doszło do istotnego naruszenia praw informacyjnych konsumentów, albowiem wszelkie wymagane dane konsumenci mieli podane na trwałym nośniku w postaci projektu umowy, a następnie w dokumencie umowy poŜyczki. W ocenie Prezesa Urzędu, prezentowane przez Spółkę stanowisko jest całkowicie chybione. NaleŜy podkreślić, Ŝe przywołane powyŜej przepisy dokonują wdroŜenia do prawa krajowego przepisów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG. Zgodnie z dyrektywą, informacje podawane przed zawarciem umowy powinny być we wszystkich państwach członkowskich przekazywane na standardowym formularzu. Wzór formularza został objęty maksymalną harmonizacją w celu zapewnienia we wszystkich państwach członkowskich względnej jednolitości nie tylko co do treści, ale równieŜ formy przekazu informacji przed zawarciem umowy. Standardowo określony formularz ma zapewnić, Ŝe konsument otrzyma informacje potrzebne do porównania róŜnych ofert w celu podjęcia świadomej decyzji co do zawarcia bądź nie umowy kredytu. W świetle powyŜszego, podanie określonych danych w projekcie umowy, doręczonym konsumentowi przed zawarciem umowy, nie jest wystarczające dla uznania, Ŝe Spółka wykonała obowiązek przewidziany w art. 14 ustawy o kredycie konsumenckim. Wbrew stanowisku Spółki, projekt umowy nie zastępuje formularza informacyjnego, który zawiera sprecyzowane dane, uznane przez ustawodawcę za szczególnie istotne dla konsumenta przed zawarciem umowy. Ustawowego obowiązku doręczenia formularza nie uchyla takŜe fakt zamieszczenie przez Spółkę określonych danych w zawartej z konsumentem umowie poŜyczki. NaleŜy zauwaŜyć, Ŝe przepisy ww. ustawy 13 wyraźnie wyróŜniają obowiązki kredytodawcy przed zawarciem umowy (rozdział 2) i na etapie zawierania umowy (rozdział 3). Obowiązek przekazania formularza informacyjnego obejmującego wymagane przez ustawodawcę dane związany jest z etapem poprzedzającym zawarcie umowy. Podanie określonych danych w zawartej umowie nie jest więc równoznaczne ze stwierdzeniem, Ŝe Spółka naleŜycie wykonała obowiązek informacyjny wobec konsumenta na etapie poprzedzającym zawarcie umowy. W konsekwencji Prezes Urzędu uznał, Ŝe Spółka naruszyła art. 14 ustawy o kredycie konsumenckim. Jednoczesne naruszenie zbiorowych interesów konsumentów przesądza o przypisaniu Spółce praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W niniejszej sprawie, tak jak w przypadku wskazanym powyŜej w pkt I, Prezes Urzędu orzekł na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nakazując Spółce zaniechanie stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Przekazane przez Spółkę informacje o zaniechaniu stosowania zarzuconych jej praktyk takŜe w odniesieniu do omówionej praktyki nie zostały, zgodnie z art. 27 ust. 3 tej ustawy, udowodnione. III. Prezes Urzędu zarzucił równieŜ Spółce stosowanie praktyki z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. Bezprawność praktyki stwierdzonej w pkt III sentencji decyzji wynika z naruszenia przez Spółkę art. 30 ust. 1 pkt 11, 14, 15 in fine i 21 ustawy o kredycie konsumenckim. Zgodnie z ww. przepisem, umowa o kredyt konsumencki powinna określać: roczną stopę oprocentowania zadłuŜenia przeterminowanego, sposób zabezpieczenia spłaty poŜyczki, kwotę odsetek naleŜnych w stosunku dziennym oraz organ nadzoru właściwy w sprawach ochrony konsumentów. Niewątpliwie powołany przepis nakłada na kredytodawcę szereg obowiązków informacyjnych wobec konsumenta. Na mocy art. 3 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, obowiązki te dotyczą takŜe umowy poŜyczki. NaleŜy przy tym podkreślić, Ŝe art. 30 ustawy dokonuje implementacji do prawa krajowego art. 10 wskazanej powyŜej dyrektywy w sprawie umów o kredyt konsumencki, który w maksymalny sposób harmonizuje pakiet informacji oraz praw i obowiązków, które powinny zostać określone w umowie o kredyt konsumencki. Prezes Urzędu podziela jednocześnie stanowisko SOKiK wyraŜone w wyroku z dnia 13 czerwca 2005r. sygn. akt XVII Ama 30/04, odnoszące się wprawdzie do poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. nr 100, poz. 1081 ze zm.), ale zachowujące aktualność takŜe w obowiązującym stanie prawnym, Ŝe skoro ustawodawca wyraźnie określił zakres niezbędnych danych zawartych w umowie kredytu konsumenckiego, to oczywistym jego celem było zagwarantowanie konsumentowi wiedzy w tym zakresie jako niezbędnej dla ochrony jego praw i interesów. Bez znaczenia jest przy tym, czy konsument z informacji tych uczyni uŜytek czy nie. Dokonane ustalenia wskazują, Ŝe w umowach poŜyczki, które Spółka zawiera z konsumentami nie podano rocznej stopy oprocentowania zadłuŜenia przeterminowanego. W Regulaminie udzielania poŜyczek oraz Tabeli opłat i prowizji, stanowiących integralną część zawieranych umów, Spółka podaje jedynie wysokość odsetek za kaŜdy dzień opóźnienia w spłacie, ustalając je na poziomie 1% kwoty poŜyczki za kaŜdy dzień opóźnienia. Spółka wskazuje zatem, na dzień zawarcia umowy, wartość stopy oprocentowania zadłuŜenia przeterminowanego w stosunku dziennym, a nie w stosunku rocznym, jak przewiduje to art. 30 ust. 1 pkt 11 ustawy o kredycie konsumenckim. W tym zakresie zawierane przez Spółkę umowy nie spełniają więc wymogów ustawy. 14 Za brak formalny umowy Prezes Urzędu uznaje takŜe niewskazanie w umowach sposobu zabezpieczenia spłaty poŜyczki. Spółka wyjaśniła, Ŝe formą zabezpieczenia spłaty poŜyczki jest odbierany od konsumentów niezupełny weksel własny z klauzulą „nie na zlecenie”. Wyjaśnienia Spółki potwierdzają kopie weksli podpisanych przez konsumentów, załączone do zawartych umów poŜyczek, które Spółka przedłoŜyła w toku postępowania. Ww. sposób zabezpieczenia poŜyczki nie został jednak, wbrew art. 30 ust. 1 pkt 14 ustawy o kredycie konsumenckim, wskazany w zawieranych umowach poŜyczki. Prezes Urzędu ustalił, Ŝe w zawieranych z konsumentami umowach Spółka nie określiła teŜ wysokości odsetek w stosunku dziennym, pozbawiając konsumenta moŜliwości bezpośredniego ustalenia, jaką kwotę odsetek za kaŜdy dzień korzystania z poŜyczki powinien zwrócić w przypadku odstąpienia od umowy. Obowiązek podania tych danych został określony w art. 30 ust. 1 pkt 15 in fine ww. ustawy. W umowach poŜyczki nie ma ponadto informacji o organie nadzoru właściwym w sprawach ochrony konsumentów, wymaganych przez art. 30 ust. 1 pkt 21 powołanej ustawy. Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, organem tym jest Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Biorąc pod uwagę powyŜsze, Prezes Urzędu uznał, Ŝe wskutek niedopełnienia wymogów formalnych umowy poŜyczki, określonych w wymienionych przepisach ustawy o kredycie konsumenckim, Spółka naruszyła obowiązek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. Naruszenie równieŜ zbiorowych interesów konsumentów pozwala na przypisanie Spółce praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jak to juŜ wskazano powyŜej, przekazane przez Spółkę informacje o zaniechaniu stosowania zarzuconych jej praktyk nie zostały udowodnione. Tym samym, działając na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu nakazał Spółce zaniechanie stosowania ww. praktyki. IV. W pkt IV sentencji decyzji Prezes Urzędu stwierdził, Ŝe Spółka dopuściła się stosowania praktyki z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z informowaniem o warunkach rozliczeń stron, w przypadku odstąpienia konsumenta od umowy bez podania przyczyny, w terminie 14 dni od dnia zawarcia umowy. ZastrzeŜenia Prezesa Urzędu wzbudziły informacje zamieszczone w Regulaminie udzielania poŜyczek, stanowiącym załącznik do zawieranych przez Spółkę umów poŜyczek oraz we wzorach oświadczeń o odstąpieniu od umowy, doręczanych konsumentom przy zawarciu umowy. Pkt 10.4 Regulaminu przewiduje, Ŝe po złoŜeniu oświadczenia o odstąpieniu od poŜyczki, poŜyczkobiorca jest zobowiązany zwrócić poŜyczkodawcy poŜyczkę wraz z opłatą prowizyjną i opłatą za obsługę poŜyczki w siedzibie poŜyczkobiorcy. Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim, konsument nie ponosi kosztów związanych z odstąpieniem od umowy o kredyt konsumencki, z wyjątkiem odsetek za okres od dnia wypłaty kredytu do dnia spłaty kredytu. Ust. 4 art. 54 stanowi dodatkowo, Ŝe w przypadku odstąpienia konsumenta od umowy kredytodawcy nie przysługują Ŝadne inne opłaty, z wyjątkiem bezzwrotnych kosztów poniesionych przez niego na rzecz organów administracji publicznej oraz opłat notarialnych. Jedynymi kosztami, które naleŜne są Spółce w przypadku odstąpienia konsumenta od umowy są więc: odsetki za okres korzystania z poŜyczki i ewentualnie- koszty poniesione na rzecz określonych organów i opłaty notarialne. Nie moŜe budzić wątpliwości, Ŝe wymienione przez Spółkę opłaty nie naleŜą do kategorii ww. kosztów. Oznacza to, Ŝe przekazywane konsumentom informacje o 15 konieczności zwrotu, w razie odstąpienia od umowy, opłaty prowizyjnej i opłaty za obsługę poŜyczki, są nierzetelne. Z kolei w doręczanych konsumentom wzorach oświadczenia o odstąpieniu od umowy, elementem składanego przez konsumenta oświadczenia jest stwierdzenie: mam świadomość, iŜ w związku z niniejszym odstąpieniem zobowiązany/a jestem do niezwłocznej wpłaty na rachunek bankowy PoŜyczkodawcy o numerze (…) kwoty, na którą składają się poniŜsze naleŜności: kwota do wypłaty powiększona o Opłatę Prowizyjną za udzielenie PoŜyczki oraz o Opłatę za udzielenie PoŜyczki w siedzibie PoŜyczkobiorcy. Podkreślenia wymaga, Ŝe ustawa o kredycie konsumenckim nie zobowiązuje kredytodawcy do zamieszczenia we wzorze oświadczenia informacji o terminie i warunkach zwrotu udostępnionego konsumentowi kredytu konsumenckiego. Art. 53 ust. 3 przewiduje jedynie, Ŝe we wzorze oświadczenia o odstąpieniu od umowy kredytodawca ma obowiązek oznaczyć swoje imię, nazwisko (nazwę) i adres zamieszkania (siedzibę). JeŜeli jednak kredytodawca decyduje się zamieścić dodatkowe informacje w tym dokumencie, powinien przedstawić je w sposób nienaruszający regulacji ustawowych. Skoro opłata prowizyjna i opłata za obsługę poŜyczki nie naleŜą do kosztów, którymi moŜe zostać obciąŜony konsument w przypadku odstąpienia od umowy, informacje o obowiązku zwrotu tych opłat naleŜy uznać za nierzetelne. Z drugiej strony, w doręczanym konsumentom wzorze oświadczenia o odstąpieniu od umowy Spółka wskazała, Ŝe konsument jest zobowiązany do niezwłocznego zwrotu kwoty poŜyczki oraz wymienionych opłat. Stosownie do art. 54 ust. 2 powołanej ustawy, konsument zwraca niezwłocznie kredytodawcy kwotę udostępnionego kredytu wraz z odsetkami, nie później niŜ w terminie 30 dni od dnia złoŜenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Spółka nie sprecyzowała jednak, Ŝe „niezwłoczny” zwrot moŜe nastąpić nie później niŜ w terminie 30 dni od dnia złoŜenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Skutkuje to uznaniem, Ŝe przekazywane przez Spółkę informacje są niepełne. Prezes Urzędu stwierdził zatem, Ŝe zakwestionowane działania Spółki są bezprawne z punktu widzenia przytoczonych przepisów ustawy o kredycie konsumenckim. Z uwagi na fakt, Ŝe działania te godzą takŜe w zbiorowe interesy konsumentów, Prezes Urzędu stwierdził, Ŝe Spółka stosuje praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Uwzględniając, Ŝe pomimo złoŜonym deklaracjom Spółka nie wykazała faktu zaniechania stosowania przedmiotowej praktyki, Prezes Urzędu orzekł na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego- od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie- Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. z upowaŜnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury UOKiK w Poznaniu Jarosław Krüger