RWA-17/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-19/11/JKa Warszawa, dn. 30 sierpnia 2012 r. DECYZJA Nr RWA- 17 /2012 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do treści art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko MPK Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ostrołęce - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje się działanie polegające na stosowaniu przez MPK Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ostrołęce postanowień zawartych we wzorcu umownym Umowa nr 1/…../2010/2011 wykorzystywanym przy zawieraniu z konsumentami umów o świadczenie usług odbioru odpadów komunalnych o treści: 1. „(…) W przypadku braku zapłaty Zleceniodawca może zostać obciążony dodatkowymi kosztami windykacji” - §3 ust. 3 zd. 2; 2. „Spory wynikłe w czasie realizacji umowy rozstrzygane będą (…) przez Sąd Powszechny ze względu na siedzibę Zleceniobiorcy” - §7 ust. 1; za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, polegającą na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – i stwierdza zaniechanie jej stosowania z dniem 1 stycznia 2012 r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do treści art. 33 ust. 6 tej ustawy po przeprowadzeniu postępowania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada się na MPK Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ostrołęce karę pieniężną w wysokości 9695 zł (słownie: dziewięć tysięcy sześćset dziewięćdziesiąt pięć 2 złotych), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Warszawie (dalej również: Prezes UOKiK, Prezes Urzędu), w związku z przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym mającym na celu m.in. ustalenie, czy w związku z wykonywaniem przez MPK Spółka z o.o. z siedzibą w Ostrołęce (dalej również: MPK lub Spółka) działalności polegającej na odbiorze i wywozie odpadów nie nastąpiło naruszenie przepisów prawa uzasadniającego wszczęcie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (znak: RWA-400-12/10/JKa), przeprowadził kontrolę treści wzorca umownego wykorzystywanego przez MPK Sp. z o. o. z siedzibą w Ostrołęce przy zawieraniu z konsumentami umów o świadczenie usług odbioru odpadów komunalnych. Z przekazanych przez MPK dokumentów i informacji wynika, iż MPK w stosunkach z właścicielami nieruchomości (konsumentami) posługuje się wzorcem umownym zawierającym w swojej treści niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego, uznane prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKiK) za niedozwolone i wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej również: rejestr). Wobec powyższych ustaleń Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Warszawie postanowieniem z dnia 5 października 2011 r. wszczął przeciwko MPK Sp. z o. o. z siedzibą w Ostrołęce postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w związku z podejrzeniem, iż stosowanie przez MPK postanowień zawartych we wzorcu umownym Umowa nr 1/…../2010/2011 wykorzystywanym przy zawieraniu z konsumentami umów o świadczenie usług odbioru odpadów komunalnych o treści: 1. „(…) W przypadku braku zapłaty Zleceniodawca może zostać obciążony dodatkowymi kosztami windykacji ” - §3 ust. 3 zd. 2; 2. „Spory wynikłe w czasie realizacji umowy rozstrzygane będą (…) przez Sąd Powszechny ze względu na siedzibę Zleceniobiorcy” - §7 ust. 1; stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, polegającą na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jednocześnie postanowieniem z dnia 5 października 2011 r. Prezes Urzędu zaliczył w poczet materiałów dowodowych pismo Spółki z dnia 29 marca 2011 roku wraz z załącznikami, w tym wzorcem umownym Umowa nr 1/…../2010/2011 o świadczenie usług odbioru odpadów komunalnych, uzyskane przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji 3 i Konsumentów w toku postępowania wyjaśniającego wszczętego postanowieniem o sygn. RWA-400-12/10/JKa. Zawiadamiając MPK o wszczęciu przedmiotowego postępowania, Prezes Urzędu poinformował Spółkę o prawie do ustosunkowania się do postawionych zarzutów oraz wezwał do przekazania informacji o zakresie czasowym posługiwania się w obrocie zakwestionowanym wzorcem umowy oraz o liczbie umów zawartych pomiędzy przedsiębiorcą a klientami (konsumentami). W odpowiedzi na wezwanie Spółka, w swym piśmie z dnia 17 października 2011 r. szeroko ustosunkowała się do wezwania wskazując, iż nie zgadza się z zarzutami Prezesa Urzędu. W zakresie pierwszego z zakwestionowanych postanowień MPK wyjaśniło, że jest uprawnione do obciążania swoich klientów uzasadnionymi kosztami związanymi z dochodzeniem swoich należności, w tym należności dochodzonych na drodze postępowania sądowego. Są to więc koszty opłaty sądowej od pozwu, koszty zastępstwa procesowego, koszty zaświadczeń. Innych opłat wobec swoich klientów MPK nie pobiera. MPK podniosło również, że aktualnie to postanowienie nie jest już stosowane. Odnośnie do drugiego z zakwestionowanych postanowień MPK podniosło, że również ten zarzut nie jest uzasadniony, albowiem postanowienie nie jest niezgodne z regulacjami ustawowymi. Spółka wskazała, iż właściwość miejscowa w przypadku konkretnych zobowiązań (zobowiązania pieniężnego) jest właściwością przemienną, o czym stanowi art. 34 kpc. Tym samym, skoro MPK i tak – zgodnie z obowiązującymi przepisami postępowania cywilnego – może wytoczyć powództwo o zapłatę w sądzie właściwym dla swojej siedziby, nie mogło dość do naruszenia interesów konsumentów. Ze względu na fakt, iż MPK wskazało w swoim piśmie, iż zaniechało już stosowania postanowienia określonego w pkt. I.1 sentencji niniejszej decyzji, Prezes Urzędu w wezwaniu z dnia 16 listopada 2011 r. wezwał MPK do określenia daty, od której MPK nie stosuje w swoich wzorcach tego postanowienia oraz do nadesłania aktualnie stosowanego przez MPK wzorca umownego. Prezes Urzędu zwrócił się również do MPK o dookreślenie przekazanych we wcześniejszym piśmie informacji dotyczących liczby zawartych umów oraz czasookresu stosowania zakwestionowanych w postępowaniu klauzul. W swej odpowiedzi na to wezwanie MPK wyjaśniło, iż obecnie posiada bazę ponad […], lecz z uwagi na fakt, iż spółka w obrocie konsumenckim posługiwała się kilkoma wzorcami umownymi „w różnych okresach czasu, na różnych obszarach (gminach), które dodatkowo na bieżąco były zmieniane” nie ma możliwości udzielenia odpowiedzi na pytanie od kiedy posługuje się w obrocie konsumenckim wzorcem umownym zawierającym zakwestionowane postanowienia i ile takich umów zostało zawartych. W zakresie pytania o datę zaniechania stosowania wzorca MPK wskazało, iż „nie ma również możliwości z uwagi na brak rejestru wzorców umownych i ich ciągłą zmianę, udzielenia jednoznacznej odpowiedzi na pytanie od kiedy Spółka nie stosuje w swoich wzorcach postanowienia o treści: „(…) W przypadku braku zapłaty Zleceniodawca może zostać obciążony dodatkowymi kosztami windykacji”. Na poparcie swoich twierdzeń dotyczących zaniechania stosowania postanowienia o ww. treści MPK nie załączyło również żadnych wzorców umownych. Dopiero po ponownym wezwaniu Prezesa Urzędu MPK wyjaśniło, iż wzorzec zawierający zakwestionowane postanowienia stosowany był w okresie 10.2010 – 12.2011 r., a od stycznia 2012 r. postanowienia te ostatecznie zostały wyeliminowane z obrotu. Spółka nadesłała też nowo opracowany wzorzec umowny. 4 Pismem z dnia 1 sierpnia 2012 r. Prezes Urzędu zawiadomił Spółkę o zakończeniu postępowania dowodowego w przedmiotowej sprawie. Jednocześnie stronie został wyznaczony termin na zapoznanie się z aktami sprawy. Spółka nie skorzystała z przysługującego jej uprawnienia do zapoznania się z aktami sprawy. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił, co następuje MPK Sp. z o.o. z siedzibą w Ostrołęce, wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000213157, prowadzi działalność gospodarczą polegającą m.in. na świadczeniu usług w zakresie wywozu nieczystości stałych, w tym odpadów komunalnych. Przy zawieraniu z konsumentami umów o wywóz odpadów komunalnych MPK posługiwało się wzorcem umowy w rozumieniu art. 384 Kodeksu cywilnego (dalej: k.c.) o nazwie: Umowa nr 1/…../2010/2011 , który – według oświadczenia Spółki – obowiązywał w obrocie od października 2010 r. do końca 2011 r. MPK zawarło z konsumentami ok. […] umów. Po przeprowadzeniu analizy tego wzorca Prezes Urzędu ustalił, iż w jego treści znajdują się postanowienia o brzmieniu: 1. „(…) W przypadku braku zapłaty Zleceniodawca może zostać obciążony dodatkowymi kosztami windykacji ” - §3 ust. 3 zd. 2; 2. „Spory wynikłe w czasie realizacji umowy rozstrzygane będą (…) przez Sąd Powszechny ze względu na siedzibę Zleceniobiorcy” - §7 ust. 1. Postanowienia te stały się podstawą postawionego MPK zarzutu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Jak bowiem ustalił Prezes Urzędu, w rejestrze zamieszczone zostały m.in. postanowienia o treści: - pod numerem 1167: „W przypadku (…) zwłoki w uiszczeniu opłaty abonamentowej Usługodawca może: (…) obciążyć Abonenta kosztami upomnień” (wyrok SOKiK z dnia 12 marca 2007 r., sygn. akt XVII AmC 1/07); - pod numerem 477: „Od niespłaconego w terminie zadłużenia z tytułu kapitału URiWF może pobrać odsetki karne w wysokości 45% w skali roku, może obciążyć Klienta kosztami upomnienia lub wezwania do zapłaty lub postawić pożyczkę wraz z odsetkami w stan natychmiastowej wykonalności” (wyrok SOKiK z dnia 25 maja 2005 r., sygn. akt XVII AmC 81/05); - pod numerem 565: „Wszystkie ewentualne spory wynikające z niniejszej umowy będą rozstrzygane przed Sądem Powszechnym w Warszawie”, (wyrok SOKiK z dnia 29 września 2005 r., sygn. akt XVII AmC 57/03); - pod numerem 397: „Wszelkie spory rozstrzygać będzie Sąd dla M. Katowic” (wyrok SOKiK z dnia z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt XVII AmC 13/04). Spółka w piśmie z dnia 17 października 2011 r. złożyła oświadczenie, iż zaniechała stosowania postanowienia, o którym mowa w pkt I.1 sentencji decyzji. W dalszym toku postępowania Spółka oświadczyła jednak, że nie jest w stanie określić daty zaniechania stosowania tego postanowienia, jak również przedłożyć nowo opracowanego wzorca 5 umownego. Braki te Spółka ostatecznie uzupełniła w swym piśmie z dnia 20 czerwca 2012 r. wskazując, iż zaniechała stosowania zakwestionowanych w przedmiotowej sprawie klauzul z dniem 1 stycznia 2012 r. Prezes Urzędu ustalił, że z załączonego do pisma Spółki wzorca o nazwie Umowa nr…/2012/2013 wynika, iż postanowienia będące przedmiotem postępowania zostały z niego wyeliminowane. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje Naruszenie interesu publicznego Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Dopiero wykazanie tej okoliczności pozwala na realizację celu ustawy, którym zgodnie z jej art. 1 ust. 1 jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Przedmiotowa sprawa, w ocenie Prezesa UOKiK, ma charakter publicznoprawny, gdyż wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy obecnie są lub w przyszłości będą klientami MPK. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy – naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Naruszenie zakazu z art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, „zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów”, przez które stosownie do definicji zawartej w art. 24 ust. 2 rozumie się „ godzące w zbiorowe interesy konsumentów bezprawne działanie przedsiębiorcy” . Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami, polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. W świetle powyższego, dane zachowanie może zostać uznane za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, gdy spełnione są równocześnie trzy przesłanki: - kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy, - zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności, - praktyka godzi w zbiorowe interesy konsumentów. Strona postępowania przedsiębiorca Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera legalną definicję przedsiębiorcy. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ww. ustawy pod pojęciem przedsiębiorcy rozumie się m.in. przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. 6 MPK Sp. z o.o. z siedzibą w Ostrołęce jest spółką prawa handlowego wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego, prowadzącą we własnym imieniu działalność gospodarczą. Nie ulega zatem wątpliwości, iż Spółka posiada status przedsiębiorcy w rozumieniu powoływanego powyżej art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Oznacza to, że przy wykonywaniu działalności gospodarczej Spółka podlega rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Tym samym jej działania mogą podlegać ocenie w aspekcie naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Bezprawność działań MPK Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Bezprawność, do której odwołał się ustawodawca wprowadzając do ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów definicję praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, należy rozumieć jako sprzeczność z prawem. Należy wskazać, że działania przedsiębiorcy mogą okazać się bezprawne w razie ustalenia, że doszło do naruszenia przepisów innych ustaw, ale także zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów. Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy ustalenie, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa (por. Janusz Szwaja (red.) Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Komentarz , Warszawa 2000, s. 117-118). Przepisy regulujące postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w większości mają charakter procesowy. Materialnoprawne przesłanki, istotne z punktu widzenia wydania decyzji, znajdują się w innych niż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów aktach prawa powszechnie obowiązującego. Prezes Urzędu oceniając zachowanie przedsiębiorcy pod kątem ewentualnego naruszenia przepisów zakazujących stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, musi zatem co do zasady stosować inne akty prawa powszechnie obowiązującego i na ich podstawie stwierdzić, czy działanie przedsiębiorcy było bezprawne. Jak wyżej wspomniano, art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów definiuje praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jako godzące w nie bezprawne zachowanie przedsiębiorcy. Jednocześnie artykuł ten zawiera przykładowe wyliczenie zachowań przedsiębiorców uważanych za naruszające zbiorowe interesy konsumentów. W otwartym katalogu zakazanych praktyk ustawodawca umieścił stosowanie postanowień wzorów umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (pkt 1), naruszenie przez przedsiębiorcę obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji (pkt 2), nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji (pkt 3). Bezprawność działań przedsiębiorcy, co do zasady wynika z naruszenia innych przepisów powszechnie obowiązujących. Jednak ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w jednym przypadku identyfikuje działanie przedsiębiorcy jako bezprawne, a mianowicie działanie przedsiębiorcy polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Jak wskazał Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), w oparciu o art. art. 24 ust. 2 można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 7 k.p.c. A zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny zawierający postanowienia o treści już wpisanej do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone stanowi wystarczającą przesłankę do uznania bezprawności działania tego przedsiębiorcy. Należy bowiem podnieść, iż stosowanie postanowienia, które po uznaniu go przez SOKiK za niedozwolone zostało wpisane do rejestru, jest prawnie zakazane. Prawomocny wyrok tego Sądu, wydany po przeprowadzeniu kontroli abstrakcyjnej wzorca umowy, wskazujący treść postanowień wzorca umowy uznanych za niedozwolone i zakazujący ich wykorzystywania, ma od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru skutek wobec osób trzecich (art. 479 43 k.p.c.). Przepis tego artykułu rozszerza zatem prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. „Artykuł ten dotyczy rozszerzonej prawomocności materialnoprawnej w znaczeniu podmiotowym. Chodzi o grupę przypadków takiej prawomocności, w których wyrok z powodu szczególnego charakteru przedmiotu procesu ma powagę rzeczy osądzonej dla wszystkich i przeciwko wszystkim. Przepis bowiem wyraźnie stanowi, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, wywołuje więc skutek erga omnes” (por. H. Ciepła, [w:] K. Piasecki [red.], Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz . Tom II , Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 249). Przepis art. 479 43 k.p.c. stanowiąc, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, nie ogranicza w żaden sposób kategorii tych podmiotów. Wyrok ma skutek wobec wszystkich, tzn. zarówno wobec przedsiębiorcy, który klauzulę wprowadził do swoich wzorców umów, jak i do każdego innego przedsiębiorcy, stosującego własne warunki umów. Należy zatem przyjąć, że wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów od chwili wpisania klauzuli do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK wywiera skutek względem wszystkich uczestników obrotu, co oznacza, że żaden z podmiotów uczestniczących w obrocie prawnym nie może posługiwać się przedmiotowym postanowieniem. W uchwale z dnia 13 lipca 2006 r., sygn akt. III SZP 3/06 Sąd Najwyższy jednoznacznie wskazał, iż „stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów”. Tym samym SN przesądził, iż stosowanie klauzuli tożsamej z klauzulą wpisaną do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, przez innego przedsiębiorcę, który nie był stroną lub uczestnikiem postępowania zakończonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru, stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Należy przy tym podkreślić, iż dla uznania, iż klauzula wpisana do rejestru i klauzula z nią porównywana są tożsame w treści nie jest konieczna dokładna literalna identyczność tych postanowień. Rozbieżność użytych wyrażeń, zmiana szyku zdania, czy zastosowanie synonimów nie eliminuje bowiem abuzywnego charakteru ocenianego postanowienia. By zaistniała możliwość uznania dwóch postanowień za tożsame wystarczy, by hipoteza zapisu kwestionowanego w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów mieściła się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru. „Nie jest konieczna literalna zgodność porównywalnych klauzul. Głównym czynnikiem przesądzającym powinien być, zdaniem Sądu, zamiar, cel jakiemu ma służyć kwestionowana klauzula. Jeśli 8 jest on zgodny z celem utworzenia klauzuli uznanej za niedozwoloną, można uznać, iż obie są tożsame” (wyrok SOKiK z dnia 25 maja 2005 r. sygn. akt XVII Ama 46/04). Odnosząc powyższe uwagi do przedmiotowej sprawy należy zauważyć, że: I.1. sentencji decyzji Spółka w wykorzystywanym w obrocie z konsumentami wzorcu umownym zatytułowanym Umowa nr 1/…../2010/2011 w § 7 ust 1 stosuje postanowienie o treści: „(…) W przypadku braku zapłaty Zleceniodawca może zostać obciążony dodatkowymi kosztami windykacji” - §3 ust. 3 zd. 2; Zdaniem Prezesa Urzędu, treść tego postanowienia jest tożsama z treścią postanowienia: „W przypadku (…) zwłoki w uiszczeniu opłaty abonamentowej Usługodawca może: (…) obciążyć Abonenta kosztami upomnień” , uznanego przez SOKiK za niedozwolone w wyroku z dnia 12 marca 2007 r. (sygn. akt XVII AmC 1/07), a następnie wpisanego pod numerem 1167 do rejestru. W wydanym orzeczeniu SOKiK podzielił stanowisko Prezesa Urzędu, iż przedsiębiorcy nie mogą przerzucać na konsumentów kosztów swojej działalności, jeżeli nie upoważniają do tego przepisy prawa lub umowa. W przedmiotowej sprawie Spółka, powołując się na zakwestionowane w postanowieniu umownym „koszty windykacji”, może pomieścić w tym określeniu nie tylko koszty sądowe i koszty zastępstwa procesowego, które zgodnie z przepisami – na wniosek strony – przyznaje sąd kończąc postępowanie, lecz również koszty upomnień, telefonów, monitów, wizyt windykatora, przy czym koszty te nie zostały określone we wzorcu i mogą być kształtowane przez Spółkę w sposób dowolny, na który konsument nie ma żadnego wpływu. Tożsamość porównywanych postanowień jest ewidentna. I.2. sentencji decyzji Spółka w wykorzystywanym w obrocie z konsumentami wzorcu umownym zatytułowanym Umowa nr 1/…../2010/2011 w § 7 ust 1 stosuje postanowienie o treści: „Spory wynikłe w czasie realizacji umowy rozstrzygane będą (…) przez Sąd Powszechny ze względu na siedzibę Zleceniobiorcy”. W rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycją 565 znajduje się postanowienie tożsame z postanowieniem, którym posługuje się Spółka o treści: „Właściwym dla rozstrzygnięcia sporów wynikających z regulaminu świadczenia usług jest sąd powszechny właściwy dla siedziby operatora”, uznanego przez SOKiK za niedozwolone w wyroku z dnia 29 września 2005 r. (sygn. akt XVII AmC 57/03), a następnie wpisanego pod numerem 565 do rejestru. Nadto postanowienie umowne o tożsamej treści SOKiK uznał za niedozwolone wyrokiem z dnia 12 stycznia 2005 r. (sygn. akt XVII AmC 13/04). Postanowienie to figuruje w rejestrze pod numerem 397: „Wszelkie spory rozstrzygać będzie Sąd dla M. Katowic”. W ww. wyroku z dnia 12 stycznia 2005 r. SOKiK uznał, że skoro przepis art. 385 3 § 23 kodeksu cywilnego uznaje narzucenie rozpoznania sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy, to narzucenie we wzorcu umownym jako sądu wyłącznie właściwego sądu siedziby pozwanego jest klauzulą abuzywną. Może bowiem zdarzyć się, że pozwany przedsiębiorca będzie dochodzić roszczeń powstałych, ogólnie mówiąc, 9 z rozliczeń z umowy i w tym celu przełamując właściwość ogólną sądu miejsca zamieszkania konsumenta wynikają z art. 27 § 1 k.p.c. skieruje swoją sprawę do miasta, w którym ma siedzibę. Powodować to może dla konsumenta uciążliwość w postaci dojazdów do sądu w mieście, w którym konsument nie ma miejsca zamieszkania. Ta właśnie uciążliwość jest istotą klauzuli abuzywnej określonej w art. 385 1 § 23 kodeksu cywilnego. Należy uznać za słuszne argumenty Spółki, iż art. 34 kpc uprawnia do wytoczenia powództwa przed sąd miejsca wykonania zobowiązania, który w przypadku zobowiązania pieniężnego dochodzonego przez Spółkę od swojego kontrahenta, będzie sądem właściwym dla jej siedziby. Spółka w swej argumentacji zupełnie pominęła jednak fakt, iż zawarte we wzorcu postanowienie stwarza przywilej jedynie dla Spółki, gdyż wyłącza uprawnienia konsumenta do skorzystania właśnie z treści art. 34 kpc. Na tle ustalonego w sprawie stanu faktycznego należy wskazać, że klient Spółki – konsument mieszkający np. w Białymstoku, gdzie Spółka również prowadzi działalność – chcąc dochodzić od Spółki odszkodowania za nienależyte wykonanie umowy, nie będzie mógł wytoczyć powództwa przed sądem w Białymstoku, gdyż jest związany treścią wzorca, który jednoznacznie precyzuje, że można wytoczyć powództwo jedynie przed sądem właściwym dla siedziby Spółki, tj. przed sądem w Ostrołęce. Spółka zatem nie zrozumiała de facto istoty postawionego jej zarzutu oraz istoty abuzywności zakwestionowanego w przedmiotowej sprawie postanowienia wpisanego do rejestru. Z tego względu konieczne było szczegółowe wyjaśnienie tej kwestii w niniejszej decyzji. Tożsamość porównywanych postanowień nie budzi żadnych wątpliwości. Uznanie, iż postanowienia umowne stosowane w obrocie konsumenckim przez Spółkę jest tożsame z postanowieniem wpisanym do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone przesądza o bezprawności tego działania. Jak wskazano bowiem powyżej, art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów formułuje samoistną przesłankę bezprawności działań polegających na stosowaniu przez przedsiębiorcę postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Zbiorowe interesy konsumentów Dla stwierdzenia przez Prezesa Urzędu stosowania przez przedsiębiorcę praktyki, określonej w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest także wykazanie, że w wyniku jej stosowania przez przedsiębiorcę naruszony został zbiorowy interes konsumentów. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotyczący ogółu, a naruszenie tego interesu może mieć miejsce, gdy skutkami działań sprzecznych z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku – konsumentów. Do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów konieczne jest, by działanie przedsiębiorcy zostało skierowane nie do konkretnego adresata, lecz do adresata, którego nie da się z góry oznaczyć indywidualnie. Wobec tego działanie to jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa w odniesieniu do każdego z konsumentów (a nie jedynie wobec określonego konsumenta) i zagraża ono, przynajmniej potencjalnie, interesom każdego z członków zbiorowości konsumentów. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem interesów nieograniczonej liczby konsumentów, których nie sposób zindywidualizować. Oczywistym jest bowiem, iż działanie Spółki jest skierowane do nieoznaczonego kręgu odbiorców – dotyczy wszystkich potencjalnych konsumentów zawierających ze Spółką umowę na odbiór odpadów komunalnych. W związku 10 z powyższym należy stwierdzić, iż kwestionowane przez Prezesa Urzędu działanie Spółki narusza zbiorowy interes konsumentów. Wykazanie, iż działanie MPK ma charakter bezprawny i narusza zbiorowy interes konsumentów, przesądza, iż działanie to ma charakter praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stwierdzenie zaniechania Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że w toku prowadzonego postępowania Spółka oświadczyła, iż zaprzestała stosowania zakwestionowanych niedozwolonych postanowień umownych. Spółka przekazała nowy wzorzec umowy na odbiór odpadów komunalnych dla osób prywatnych (konsumentów) funkcjonujący w obrocie i jednocześnie oświadczyła, że wzorzec ten został wprowadzony do obrotu od początku 2012 r. Oceniając przedstawiony przez MPK nowy wzorzec umowny, Prezes Urzędu ustalił, iż zmiana treści wzorca nastąpiła w ten sposób, że z postanowień wzorca usunięto zakwestionowane w postępowaniu postanowienia. Mając powyższe na względzie Prezes Urzędu uznał, iż stosowanie przez Spółkę praktyki naruszającej zbiorowy interes konsumentów zostało zaniechane z dniem 1 stycznia 2012 r. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie I sentencji decyzji. II. Kara pieniężna Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu może w drodze decyzji nałożyć na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Z powołanego wyżej przepisu wynika, że kara pieniężna ma charakter fakultatywny. Oznacza to, iż o celowości jej nałożenia Prezes Urzędu rozstrzyga każdorazowo biorąc pod uwagę okoliczności naruszenia przepisów ustawy. Zatem o tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do danego przedsiębiorcy zasadne jest nałożenie kary pieniężnej, decyduje Prezes Urzędu w ramach uznania administracyjnego. Zwrócić należy uwagę, iż przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają jakichkolwiek przesłanek, od których uzależnione byłoby podjęcie decyzji o nałożeniu kary. Ustawodawca wskazał jedynie przykładowo w art. 111 ustawy te okoliczności, które Prezes Urzędu winien uwzględnić decydując o wymiarze kary pieniężnej, wymieniając w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Nakładając karę pieniężną określoną w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy Prezes Urzędu bierze pod uwagę konieczność spełnienia przesłanek podmiotowych, tj. stwierdzenia, że naruszenie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów dokonane zostało co najmniej nieumyślnie. Niezależnie od powyższego, już stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki daje podstawę do nałożenia na Uczelnię kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Należy jednocześnie podkreślić, że na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego zawsze spoczywa obowiązek dochowania należytej staranności przy ocenie 11 zgodności ich działań z obowiązującymi przepisami prawa. Spółka winna zatem zdawać sobie sprawę z konieczności konstruowania wzorców umownych z uwzględnieniem przepisów art. 385 1 i nast. k.c. Działając jako podmiot profesjonalny, nadto mając dostęp do prowadzonego przez Prezesa Urzędu rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone oraz obowiązujących przepisów prawa, jest zobligowana do dostosowywania wykorzystywanych przez siebie wzorców umownych do stanu odpowiadającego prawu. Jak bowiem wskazano wcześniej, rejestr postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone jest jawny, powszechnie dostępny, publikowany na stronie www.uokik.gov.pl. Abuzywność postanowień wpisanych do tego rejestru jest jednoznaczna, a zakaz stosowania w obrocie postanowień w nim zamieszczonych nie budzi jakichkolwiek wątpliwości. W związku z powyższym należy uznać, iż Spółka ponosi winę nieumyślną za swoje działanie. Ustawa nie przesądza bezwzględnie wysokości kary nakładanej przez Prezesa Urzędu, który decyduje o tym w każdym konkretnym przypadku, kierując się założeniem, że sankcja musi spełniać zarówno funkcję represyjną (nakładana jest za naruszenie ustawowych zakazów), jak i prewencyjną (ma zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości i zniechęcać do naruszania prawa), zaś zagrożenie nią, czyli potencjalna możliwość nałożenia kary przez Prezesa Urzędu, nadaje jej charakter dyscyplinujący 1 . W niniejszej sprawie za udowodnione należy uznać, iż doszło do naruszenia przez Spółkę zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o którym mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w sposób określony w pkt I sentencji niniejszej decyzji. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, przede wszystkim charakter praktyk stosowanych przez Spółkę, Prezes Urzędu uznał nałożenie kary pieniężnej za uzasadnione. Zgodnie z zeznaniem podatkowym CIT-8 za rok 2011, przychód Spółki w roku poprzedzającym wydanie niniejszej decyzji wyniósł [*]. Maksymalna wysokość kary mogła zatem wynieść [*]. W punkcie I sentencji decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez Spółkę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, co daje podstawę do nałożenia na Spółkę kary pieniężnej określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ustalenie kary w przedmiotowej sprawie miało charakter wieloetapowy, co spowodowane było zaistnieniem w postępowaniu licznych okoliczności mających wpływ na jej wysokość. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych ustaleń wysokości kary, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności mające wpływ na wysokość kary – dokonał gradacji ustalonej kwoty bazowej. W powyższym kontekście wzięto pod uwagę, iż naruszenie przez Spółkę zbiorowych interesów konsumentów polegało na stosowaniu niedozwolonych postanowień umownych wpisanych do powszechnie dostępnego rejestru postanowień umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu. Prezes Urzędu zważył, że w wyniku powyższego zachowania sytuacja 1 Por.: wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2004 r. (sygn. akt: III SK 31/04). 12 konsumentów została osłabiona, jednakże wpływ, jaki na uprawnienia konsumentów miały poszczególne postanowienia należało przeanalizować oddzielnie dla każdego zakwestionowanego postanowienia. Nie ulega wątpliwości, że pośród kwestionowanych w przedmiotowym postępowaniu postanowień największą wagą naruszenia charakteryzuje się postanowienie wymienione w punkcie I.1 . W rezultacie stosowania przez Spółkę postanowienia wskazanego w punkcie I.1 sentencji decyzji na konsumenta mogły zostać nałożone bliżej nieokreślone koszty windykacji, na wysokość których nie miał on wpływu. Z kolei ustanowienie sądu właściwego do rozstrzygania ewentualnych sporów powstałych na tle wykonywania zawartej ze Spółką umowy (punkt I.2 sentencji decyzji) mogło powodować dla konsumentów - klientów Spółki mających miejsce zamieszkania w innych, niż Ostrołęka miejscowościach - uciążliwość w postaci dojazdów do sądu w mieście, w którym nie mają miejsca zamieszkania. Naruszenie mogło mieć wpływ na interes ekonomiczny konsumenta, jednakże dotyczy tylko sytuacji mogących powstać warunkowo, jedynie w przypadku konieczności skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego. Trzeba zaznaczyć, że tożsame postanowienie zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone 5 maja 2005 r. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu wziął pod uwagę, że postanowienia stosowane przez Spółkę naruszały interesy ekonomiczne i prawne konsumentów. Podsumowanie wagi stwierdzonych naruszeń pozwoliło Prezesowi Urzędu na stwierdzenie, iż łącznie waga naruszeń kształtuje się na poziomie [*] przychodu osiągniętego przez Spółkę w 2011 r. Tym samym ustalona przez Prezesa Urzędu kwota bazowa stanowiąca równowartość [*] przychodu osiągniętego przez Spółkę wynosi 13851 zł (słownie: trzynaście tysięcy osiemset pięćdziesiąt jeden złotych). [*] Tym samym w niniejszej sprawie za naruszenie stwierdzone w pkt I sentencji przedmiotowej decyzji Prezes Urzędu nałożył na Spółkę karę pieniężną w wysokości 9695 zł (słownie: dziewięć tysięcy sześćset dziewięćdziesiąt pięć złotych) , co stanowi ok. [*] przychodu osiągniętego przez Spółkę w 2011 roku i ok. [*] kary maksymalnej. Nakładając niniejszą decyzją ww. karę pieniężną za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu wziął pod uwagę, że mają one: po pierwsze – charakter represyjny (nakładane są za naruszenie ustawowych zakazów), po drugie – prewencyjny (mają zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości i zniechęcać do naruszania prawa), zaś zagrożenie nimi, czyli potencjalna możliwość nałożenia kary przez Prezesa Urzędu – nadaje jej charakter dyscyplinujący (wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2004 r., sygn. akt: III SK 31/04). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności – zdaniem Prezesa Urzędu – uznać należy, że kara pieniężna nałożona na Spółkę jest adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Nakładając karę w ustalonej wyżej wysokości Prezes Urzędu wyszedł z założenia, iż powinna ona mieć charakter zarówno represyjny, jak i prewencyjny, podkreślając naganność ocenianego zachowania przedsiębiorcy. Poza wymiarem indywidualnym, w ocenie Prezesa Urzędu, 13 orzeczona kara będzie mieć również wymiar ogólny, spełniając funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. W ocenie Prezesa Urzędu, w świetle powyższych okoliczności zarówno nałożenie przedmiotowej kary, jak i jej wysokość, są w pełni uzasadnione. Mając powyższe na względzie należało orzec jak w punkcie II sentencji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nr: NBP O/O Warszawa 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Przy dokonywaniu wpłaty na powyższe konto należy dopisać numer decyzji Prezesa Urzędu stanowiącej podstawę jej dokonania. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zw. z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Warszawie. Dyrektor Delegatury UOKiK w Warszawie /podpis/ Otrzymuje: