RWA-25/2001

PREZES Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w m. st . WARSZAWIE RWA-50/27/2000/MG Warszawa, dn. 30 marca 2001 r. DECYZJA RWA nr 25/2001 I. Na podstawie art. 104 k.p.a. i art. 8 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 24 lutego 1990 roku o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (Dz. U. z 1999 roku Nr 52, poz. 547 z późn. zm.) po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego wszczętego z urzędu, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakazuje się spółce STOEN S.A. w Warszawie zaniechania praktyki monopolistycznej polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na lokalnym rynku dostaw energii elektrycznej poprzez narzucanie odbiorcom zaliczanym do V grupy przyłączeniowej, rozliczanym według grupy taryfowej G, uciąŜliwych warunków sprzedaŜy energii elektrycznej na skutek stosowania nieekwiwalentnego systemu rozliczeń opartego na szacowaniu przez dostawcę zuŜycia energii elektrycznej w przyjętym sześciomiesięcznym okresie rozliczeniowym, co umoŜliwia mu osiąganie nieuzasadnionych korzyści. II. Na podstawie art. 104 k.p.a. i art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 24 lutego 1990 roku o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (Dz. U. z 1999 roku Nr 52, poz. 547 z późn. zm.), w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na spółkę STOEN S.A. w Warszawie karę pienięŜną w wysokości 500.000 zł (słownie: pięćset tysięcy złotych). UZASADNIENIE W dniu 6 września 1999 roku do Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w m. st. Warszawie wpłynęła skarga konsumenta - Pana Waldemara Werkowskiego na sposób wprowadzenia podwyŜki cen za energię elektryczną przez Stołeczny Zakład Energetyczny STOEN S.A. w miesiącu marcu 1999 roku. SkarŜący zakwestionował przyjętą przez STOEN S.A. wysokość dokonanego przez niego zuŜycia energii elektrycznej w okresie od 1 lutego 1999 roku do 3 marca 1999 roku (data wprowadzenia podwyŜki). Ponadto zakwestionował wysokość dokonanego przez STOEN S.A. doszacowania zuŜycia energii elektrycznej w miesiącu lipcu 1999 roku - od 14 lipca (data odczytu kontrolnego licznika) do 31 lipca (koniec przyjętego okresu rozliczeniowego), jako jego zdaniem zbyt wysoki. Podniósł, iŜ w momencie wprowadzania podwyŜki STOEN S.A. nie dokonał odczytów kontrolnych. Jak konsument podał w skardze, w STOEN S.A. poinformowano go, iŜ część odbiorców po powzięciu wiadomości o podwyŜce cen energii sama poinformowała o stanach swoich liczników energii elektrycznej. Podniósł takŜe, iŜ w “Informacji dla klienta” zamieszczonej na rachunku za energię zawarte jest, Ŝe naleŜności za energię elektryczną zuŜytą w zakończonym okresie rozliczeniowym wyliczone zostały na podstawie odczytów wskazań urządzeń pomiarowych. W konsekwencji stosowania takiego systemu rozliczeń STOEN S.A. w Warszawie uzyskuje zdaniem skarŜącego nieuzasadnione korzyści. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów podjął postępowanie wyjaśniające w tej sprawie i pismem z dnia 27 września 1999 r. (sygn. RWA-50/W/30/872/MK) zwrócił się do STOEN S.A. o ustosunkowanie się do rzeczonej skargi i przedstawienie szczegółowych wyjaśnień. Udzielając odpowiedzi na powyŜsze pismo STOEN S.A. ( pismo STOEN S.A. z dnia 8 października 1999 r. znak EW/AK/5006/99) podniósł na wstępie, iŜ rozliczenia z tytułu zuŜycia energii elektrycznej dokonywane są zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa energetycznego. Podniósł, iŜ zmiana cen energii elektrycznej w dniu 3 marca 1999 roku wprowadzona została zgodnie z nową Taryfą dla energii elektrycznej zatwierdzoną przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki. STOEN S.A. oświadczył ponadto, iŜ zgodnie z ustaloną w zakładzie praktyką nie przeprowadza się w dniu wprowadzenia podwyŜki jednoczesnego odczytu stanu liczników u odbiorców. W takim wypadku stosowana jest metoda szacunkowego określenia zuŜycia energii elektrycznej z jednoczesnym uwzględnieniem wskaźnika sezonowości. Podstawą szacunku była wielkość średniodobowego zuŜycia energii elektrycznej w analogicznym poprzednim okresie rozliczeniowym. Jej stosowanie STOEN S.A. uzasadnił brakiem technicznych moŜliwości dokonania jednoczesnych odczytów oraz dąŜeniem do minimalizacji kosztów. Jednocześnie STOEN S.A. nadmienił, iŜ moŜliwe jest dokonanie korekty wskazań licznika na podstawie informacji przekazanych przez klientów odnośnie stanu licznika na dzień wprowadzenia podwyŜki. W innych sytuacjach stosowana jest omówiona wyŜej metoda szacunkowa. Metoda ta z uwzględnieniem powyŜszego wyjątku obowiązuje w rozliczeniach ze wszystkimi klientami w grupie taryfowej G. Taką teŜ metodę przyjęto w przypadku Pana Waldemara Werkowskiego. Ponadto STOEN S.A. oświadczył, iŜ z tytułu stosowania takiego sytemu rozliczeń nie osiąga Ŝadnych dodatkowych korzyści. W kolejnym piśmie z dnia 16 listopada 1999 r. (znak EW/MS/5880/99) STOEN S.A. przedstawił zastosowaną przez siebie w stosunku do Pana Waldemara Werkowskiego metodę szacunkowego ustalenia energii zuŜytej przez odbiorcę w okresie 31 stycznia 1999 r. - 3 marca 1999 r. Podniósł, iŜ w okresie od 31 stycznia 1999 r. do 14 lipca 1999 r. (dzień dokonania odczytu kontrolnego u Pana Werkowskiego) zuŜycie energii wyniosło 776 kWh. Średniodobowe zuŜycie energii w tym okresie wyniosło więc 4,73 kWh. W związku z powyŜszym zuŜycie w okresie 31 stycznia 1999 r. - 3 marca 1999 r. wyniosło 147 kWh. Zaś doszacowanie za okres 14 lipca 1999 r. - 31 lipca 1999 r. wyniosło 80 kWh. W obu przypadkach zastosowano tą samą metodę przyjmując za podstawę wyliczeń średniodobowe zuŜycie z okresu 31 stycznia 1999 r. do 14 lipca 1999 r. Jednocześnie STOEN S.A. podał, iŜ średniodobowe zuŜycie energii w lokalu Pana Werkowskiego we wcześniejszym analogicznym okresie rozliczeniowym (31 stycznia 1998 r. - 7 lipca 1999 r. ) wyniosło 4,56 kWh. Jako podstawę prawną stosowanego przez siebie systemu rozliczeniowego STOEN S.A. podał Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 3 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz zasad rozliczeń w obrocie energią elektryczną, w tym rozliczeń z indywidualnymi odbiorcami w lokalach (Dz. U. z 1998 r. Nr 153 poz. 1002) – zwane dalej rozporządzeniem taryfowym. Wyjaśnił, Ŝe odczyty kontrolne stanowiące podstawę rozliczeń za energię elektryczną dokonywane są przez pracowników STOEN S.A. dwa razy w ciągu roku. KaŜdy odczyt zamyka 6-cio miesięczny okres rozliczeniowy. Na podstawie tego odczytu dokonywane jest rozliczenie. Rozliczenia dokonuje się uwzględniając wpłaty dokonywane przez odbiorców w ciągu okresu rozliczeniowego. Ewentualna róŜnica (nadpłata, bądź niedopłata) uwzględniana jest przy wpłatach dokonywanych w następnym 6-cio miesięcznym okresie rozliczeniowym (w pierwszym blankiecie bieŜącego rachunku). STOEN S.A. podniósł takŜe, iŜ stosowana przezeń Taryfa dla energii elektrycznej zawiera takŜe zasady rozliczeń w obrocie energią elektryczną. Szacunkowe określenie zuŜycia energii elektrycznej wynika z przyjętych przez STOEN S.A. zasad rozliczeń opracowanych w oparciu o ogólne przepisy powołanego wyŜej rozporządzenia taryfowego. Zasady te nie są określone w sposób szczegółowy obowiązującymi przepisami prawa. Nie pozostają one jednak, zdaniem STOEN S.A., w sprzeczności z zasadą ekwiwalentności świadczeń w obrocie cywilno- prawnym. Ponadto spółka poinformowała, Ŝe w cyklu 6-cio miesięcznym styczeń - lipiec rozliczane jest 17 % ogółu jego klientów. W tej grupie wartość przeszacowania zuŜycia wynosiła 8,6 %, zaś wartość niedoszacowania 17 %. Przedstawiając stosowany przez siebie system rozliczeń STOEN S.A. udzielił następujących informacji: Odbiorcy energii elektrycznej w grupie, w której znajduje się Waldemar Werkowski wnoszą okresowe dwumiesięczne opłaty zaliczkowe za bieŜące zuŜycie energii w zryczałtowanej wysokości. Wysokość ryczałtu określana jest przez dostawcę energii na podstawie ilości energii elektrycznej zuŜytej przez odbiorcę w analogicznym ubiegłym okresie rozliczeniowym. Wysokość ta jest modyfikowana przyjętym przez STOEN S.A. wskaźnikiem sezonowości zuŜycia. Wskaźnik ten ustalony został na podstawie analizy rocznej krzywej poboru energii z okresu kilku lat, opartej na bazie danych dotyczącej wszystkich klientów STOEN S.A. STOEN S.A. nie wykluczył, iŜ w konkretnych przypadkach rzeczywiste proporcje zuŜycia energii mogą odbiegać od przyjętych dla całej grupy klientów, jednak w jego ocenie moŜliwe jest zawsze dokonanie bieŜącej korekty na podstawie aktualnych wskazań układu pomiarowego u zainteresowanego odbiorcy. W powyŜszym piśmie STOEN S.A. przedstawił ponadto przyjmowaną w rozliczeniach z tą grupą klientów strukturę przyjmowanego zuŜycia energii elektrycznej w ciągu okresu rozliczeniowego styczeń - lipiec oraz lipiec - styczeń z rozbiciem na dwumiesięczne okresy w jakich odbiorcy dokonują wpłat ryczałtowych. W przedstawionej strukturze zuŜycia energii elektrycznej przyjęte jest, iŜ w miesiącach zimowych jest ono większe niŜ w miesiącach letnich. Ponownie podniesiono teŜ, Ŝe koszty związane z dokonaniem odczytu u wszystkich odbiorców w krótkim czasie tj. około 3 - 4 dni są znaczące, co m. in. zawaŜyło na przyjęciu przez STOEN S.A. stosowanego systemu rozliczeń. W kolejnym piśmie z dnia 11 stycznia 2000 r. (znak EB/MS/260/2000) STOEN S.A. podtrzymał swoje stanowisko w kwestii sposobu oszacowania zuŜycia przez Pana Werkowskiego energii elektrycznej w okresie 31 stycznia 1999 r. - 3 marca 1999 r. z tą zmianą, iŜ podniósł on, Ŝe wskaźnik sezonowości o którym była mowa powyŜej jest uwzględniany wyłącznie przy prognozowaniu opłat na następny okres rozliczeniowy i nie dotyczy szacowania zuŜycia energii na koniec miesiąca, ani teŜ na dzień zmiany ceny energii elektrycznej. Uznając powyŜsze wyjaśnienia za niewystarczające Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w m. st. Warszawie (zwany dalej organem antymonopolowym) w dniu 30 marca 2000 r. zawiadomił STOEN S.A. o wszczęciu z urzędu w stosunku do niej postępowania administracyjnego w sprawie nakazania zaniechania praktyki monopolistycznej polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na lokalnym rynku dostaw energii elektrycznej poprzez narzucanie uciąŜliwych warunków sprzedaŜy energii elektrycznej odbiorcom zaliczanym do V grupy przyłączeniowej (grupy taryfowej G) na skutek stosowania systemu rozliczeń opartego na szacowaniu przez dostawcę zuŜycia energii, umoŜliwiającego osiąganie przez STOEN S.A. nieuzasadnionych korzyści, co stanowi naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 24 lutego 1990 roku o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (Dz. U. z 1999 roku Nr 52, poz. 547 z późn. zm.) – zwanej dalej ustawą antymonopolową. Ustosunkowując się do postawionego zarzutu STOEN S.A. w piśmie z dnia 14 kwietnia 2000 r. (znak EB/MS/2783/2000) wyjaśnił, co następuje: Ponownie podniósł, Ŝe stosowany system rozliczeń w stosunku do odbiorców z indywidualnych gospodarstw domowych (grupa taryfowa G) zgodny jest z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa. Jak podniósł, energia elektryczna dostarczana jest odbiorcom w sposób ciągły i w ten sam sposób powinny wpływać naleŜności do zakładu. W związku z tym klient płaci za otrzymany towar w postaci energii w prognozowanej wielkości jej zuŜycia za okres dwumiesięczny, w terminie do 10-15 dnia drugiego miesiąca. Płaci więc za energię juŜ pobraną, za którą spółka płaci co 10 dni. Jak stwierdzono naleŜności za energię od klientów wpływają po około 5-10 dniach. Ponownie podniósł, Ŝe gdy indywidualni odbiorcy wyraŜą taką wolę podejmowane są z nimi negocjacje i takie działania, aby w ramach przyjętego systemu rozliczeń dostosować się do potrzeb i oczekiwań odbiorców. O takich moŜliwościach klienci informowani są poprzez ulotki załączane do bieŜących faktur. W ocenie STOEN S.A. stosowanie powyŜszego systemu uzasadnione jest względami natury ekonomicznej, albowiem dokonywanie odczytów częściej niŜ to ma miejsce (tj. dwa razy wciągu roku) znacznie zwiększyłoby koszty związane z obsługą klientów, co w konsekwencji mogłoby mieć wpływ na wzrost finalnej ceny energii elektrycznej. Jak podniesiono, przeprowadzona analiza stosowanego systemu rozliczeń wskazuje na ujemne saldo wynikające z róŜnicy pomiędzy rzeczywistym zuŜyciem energii elektrycznej, a zuŜyciem prognozowanym w poszczególnych okresach roku, co przejawia się w przewadze niedopłat nad nadpłatami. STOEN S.A. podniósł, iŜ umowa sprzedaŜy energii jest umową wzajemną. Powołał się przy tym na przepis § 40 ww. rozporządzenia taryfowego, zezwalający na pobieranie opłat za energię elektryczną na podstawie prognozowanego zuŜycia w sytuacji gdy okres rozliczeniowy jest dłuŜszy niŜ miesiąc. Jak stwierdzono w wyniku wnoszenia opłat na podstawie prognozowanego zuŜycia moŜe powstać niedopłata lub nadpłata. Stan taki utrzymujący się w dłuŜszym przedziale czasowym byłby zaprzeczeniem zasady ekwiwalentności świadczeń wzajemnych stron umowy. W takiej sytuacji ma zastosowanie zasada, wynikająca z § 40 ust. 4 ww. rozporządzenia, Ŝe ewentualne róŜnice podlegają rozliczeniu w następnym okresie rozliczeniowym. Zdaniem STOEN S.A. stosowanie powyŜszych zasad rozliczeń zapewnia zachowanie ekwiwalentności wzajemnych świadczeń stron. Ponadto, w ocenie STOEN S.A., z uwagi na brak szczegółowego rozróŜnienia przyczyn dokonywanych korekt oraz rozciągnięcia ich dokonywania w czasie, nie jest moŜliwe dokładne oszacowanie tego zjawiska. STOEN S.A. przedstawił egzemplarze ulotek informacyjnych, które wraz z bieŜącymi fakturami przekazywane były klientom. W ulotkach tych jak wyjaśnił STOEN S.A. zawarte były: wzór faktury za energię elektryczną, informacje dotyczące ówczesnych cen za energie elektryczną oraz tzw. wskaźnika sezonowości. Umieszczono w nich teŜ informację o moŜliwości dokonania korekty rozliczeń na podstawie wskazań układu pomiarowego podanych przez klienta. Jak podał STOEN S.A. przedstawiony powyŜej mechanizm rozliczeń nie wynika bezpośrednio z umowy, lecz stosowany na przestrzeni lat stał się zwyczajem zaakceptowanym przez odbiorców. STOEN S.A. poinformował, Ŝe odbiorcy byli zawiadamiani o planowanej zmianie cen poprzez ogłoszenia prasowe. Ponadto, jak podniósł ulotki informacyjne i Taryfa dostępne są w kaŜdym Wydziale Obsługi Klienta, a takŜe moŜna je uzyskać na stronie internetowej STOEN S.A. Wezwany do ponownego ustosunkowania się do przedstawionego zarzutu STOEN S.A. w Warszawie pismem z dnia 12 maja 2000 r. (znak EB/MS/3409/2000) podtrzymała swoje wyraŜone wcześniej stanowisko w niniejszej sprawie. Ponownie powołana została okoliczność, iŜ STOEN S.A. prowadzi działalność wyłącznie na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa i w jego granicach. Podniesiono takŜe, iŜ stosowana w rozliczeniach taryfa dla energii elektrycznej, zatwierdzona przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, określa równieŜ zasady systemu rozliczeń za energię. Jako uzasadnienie tych zasad ponownie podniesione zostały względy natury ekonomicznej. Ponadto podniesione zostało, Ŝe obowiązujące przepisy prawa energetycznego nie nakładają na zakład energetyczny wyraźnego obowiązku dokonywania odczytów kontrolnych w trakcie trwania okresu rozliczeniowego. W związku z powyŜszym działania STOEN S.A., jako mieszczące się w granicach prawa, nie noszą, w jego ocenie, znamion niedozwolonych praktyk monopolistycznych. Kolejnym pismem z dnia 3 lipca 2000 r. (znak EB/MS/4709/2000) STOEN S.A. wyjaśnił, Ŝe stosowany w prognozowaniu zuŜycia energii na następny okres rozliczeniowy tzw. “współczynnik sezonowości” ustalony został na podstawie przeprowadzenia analiz i badań kształtowania się wielkości zakupu i sprzedaŜy energii elektrycznej w poszczególnych miesiącach roku na przestrzeni 5 lat. STOEN S.A. przedstawił następujący algorytm jego wyliczenia: Ilość energii elektrycznej zakupionej w danym miesiącu pomniejszana jest o ilość energii sprzedanej w tym miesiącu odbiorcom rozliczanym w systemie jednomiesięcznym. Pozostała ilość energii przypada na odbiorów indywidualnych (taryfy G 11 i G 12) rozliczanych w cyklach sześciomiesięcznych. W ten sam sposób określa się wielkość zuŜycia energii przez powyŜszych odbiorców indywidualnych w kaŜdym kolejnym miesiącu roku. Na podstawie tych wyliczeń określana jest wielkość zuŜycia w ramach poszczególnych 6 grup (okresów) rozliczeniowych dla całego odpowiadającego im sześciomiesięcznego okresu rozliczeniowego. Podział wszystkich klientów rozliczanych w cyklu sześciomiesięcznym na 6 grup uzasadniony jest zdaniem STOEN S.A. względami zapewnienia sprawności przeprowadzania rozliczeń i dokonywania odczytów kontrolnych, które jak podniesiono dokonywane są sukcesywnie w ciągu całego miesiąca kończącego dany sześciomiesięczny cykl rozliczeniowy dla danej grupy rozliczeniowej. Ponadto w piśmie podniesione zostało, Ŝe odbiorcy indywidualni jako wieloletni kontrahenci spółki mają rozeznanie w moŜliwości dokonywania stosownych zmian w rozliczeniach na podstawie rzeczywistych wskazań urządzeń pomiarowych. Wiedzą teŜ, Ŝe mogą to uczynić takŜe w sytuacji zmiany cen. Ponadto, w przesyłanej im wraz z fakturami informacji podane jest, Ŝe w uzasadnionych przez klienta wypadkach moŜliwe jest dokonanie korekty rozliczenia i wysokości przewidywanej naleŜności bieŜącej. Zmiana ceny energii do takich uzasadnionych okoliczności niewątpliwie naleŜy. Korekta powyŜsza moŜliwa jest zarówno na podstawie zgłoszenia telefonicznego, jak i przeprowadzonego na Ŝądanie odbiorcy odczytu kontrolnego. Kolejnym pismem z dnia 17 sierpnia 2000 r. STOEN S.A. przedstawił wyniki analiz i badań na podstawie których ustalony został stosowany przy prognozowaniu zuŜycia energii tzw. “współczynnik sezonowości”. Podtrzymał teŜ swoje wcześniejsze wyjaśnienia w kwestii informowania klientów o moŜliwości korekty rozliczeń na dzień zmiany cen. W toku postępowania przed organem antymonopolowym ustalony został następujący stan faktyczny: W spółce STOEN S.A. z siedzibą w Warszawie stosowany jest następujący system rozliczeń za energię elektryczną dostarczoną odbiorcom zaliczanym do V grupy przyłączeniowej, rozliczanym według grupy taryfowej G (taryfy G 11 i G 12): Do V grupy przyłączeniowej zgodnie z § 2 pkt 5 ppkt e rozporządzenia taryfowego zaliczane są podmioty przyłączane bezpośrednio do sieci rozdzielczej, o napięciu znamionowym nie wyŜszym niŜ 1 kV oraz mocy przyłączeniowej nie większej niŜ 40 kW i prądzie znamionowym zabezpieczenia przedlicznikowego nie większym niŜ 63 A. Do grupy taryfowej G zgodnie z pkt 3.6 stosowanej przez STOEN S.A. Taryfy dla energii elektrycznej zaliczani są odbiorcy zuŜywający energię elektryczną na potrzeby wiejskich i miejskich gospodarstw domowych oraz pomieszczeń gospodarczych związanych z prowadzeniem tych gospodarstw. Zgodnie z pkt 3.6.1 taryfy w ramach grupy taryfowej G rozróŜnia się następujące grupy odbiorców: a) G 11 – jednostrefowa, b) G 12 – dwustrefowa (strefa dzienna i nocna). Zgodnie z pkt 3.6.2 taryfy w ramach grupy taryfowej G rozliczana jest ponadto energia elektryczna zuŜywana na potrzeby: a) lokali o charakterze zbiorowego mieszkania b) mieszkań rotacyjnych, mieszkań pracowników placówek dyplomatycznych i zagranicznych przedstawicielstw, c) domów letniskowych, domów kempingowych i altan ww ogródkach działkowych oraz w przypadkach wspólnego pomiaru-administracji ogródków działkowych, d) oświetlenia w budynkach mieszkalnych i klatek schodowych, itp., e) zasilania dźwigów w budynkach mieszkalnych, węzłów cieplnych i hydroforni będących w gestii administracji domów mieszkalnych, f) garaŜy indywidualnych uŜytkowników. Odbiorcy zaliczani do grupy taryfowej G podzieleni są na sześć grup okresowych i rozliczani w sześciomiesięcznych cyklach rozliczeniowych. Poszczególne cykle przedstawiają się następująco: Grupa 1 cykl rozliczeniowy: luty-lipiec oraz sierpień-styczeń Grupa 2 cykl rozliczeniowy: marzec-sierpień oraz wrzesień-luty Grupa 3 cykl rozliczeniowy: kwiecień-wrzesień oraz październik-marzec Grupa 4 cykl rozliczeniowy: maj-październik oraz listopad-kwiecień Grupa 5 cykl rozliczeniowy: czerwiec-listopad oraz grudzień-maj Grupa 6 cykl rozliczeniowy: lipiec-grudzień oraz styczeń-czerwiec Odbiorcy rozliczani w ramach poszczególnych grup okresowych wnoszą opłaty za energię elektryczną na podstawie zuŜycia energii prognozowanego na dany okres rozliczeniowy. W kaŜdym sześciomiesięcznym okresie rozliczeniowym wnoszą oni okresowe dwumiesięczne opłaty zaliczkowe za bieŜące zuŜycie energii w zryczałtowanej wysokości. Wysokość ryczałtu za cały bieŜący okres rozliczeniowy określana jest przez dostawcę energii na podstawie ilości energii elektrycznej zuŜytej przez danego odbiorcę w analogicznym poprzednim okresie rozliczeniowym. Wysokość opłaty ryczałtowej jest modyfikowana przyjętym przez STOEN S.A. tzw. wskaźnikiem sezonowości zuŜycia energii elektrycznej. Wskaźnik ten ustalany jest na podstawie następujących zasad: Ilość energii elektrycznej zakupionej w danym miesiącu przez spółkę STOEN S.A. pomniejszana jest o ilość energii sprzedanej przez nią w tym samym miesiącu odbiorcom rozliczanym w systemie jednomiesięcznym. Pozostała ilość energii przypada na odbiorców indywidualnych (taryfy G 11 i G 12) rozliczanych w cyklach sześciomiesięcznych. W ten sam sposób określa się wielkość zuŜycia energii przez powyŜszych odbiorców indywidualnych w kaŜdym kolejnym miesiącu roku. Współczynnik ten ustalany jest na podstawie analiz i badań kształtowania się wielkości zakupu i sprzedaŜy energii elektrycznej w poszczególnych miesiącach roku na przestrzeni 5 lat. Na podstawie tych wyliczeń określana jest wielkość zuŜycia w ramach poszczególnych 6 grup (okresów) rozliczeniowych dla całego odpowiadającego im sześciomiesięcznego okresu rozliczeniowego, przy jednoczesnym podziale zuŜycia w kaŜdym okresie rozliczeniowym na wskazywane wyŜej dwumiesięczne okresy za które odbiorcy uiszczają opłaty zaliczkowe. Rozkład zuŜycia energii elektrycznej przy uwzględnieniu wskaźnika sezonowości w poszczególnych grupach okresowych przedstawia się następująco: Grupa 1 luty- marzec 45% zuŜycia w całym okresie rozliczeniowym kwiecień- maj 32% ” czerwiec- lipiec 23% ” sierpień- wrzesień 21% zuŜycia w całym okresie rozliczeniowym październik- listopad 37% ” grudzień- styczeń 42% ” Grupa 2 marzec- kwiecień 45% zuŜycia w całym okresie rozliczeniowym maj- czerwiec 29% ” lipiec- sierpień 26% ” wrzesień- październik 28% zuŜycia w całym okresie rozliczeniowym listopad- grudzień 37% ” styczeń- luty 35% ” Grupa 3 kwiecień- maj 39% zuŜycia w całym okresie rozliczeniowym czerwiec- lipiec 27% ” sierpień- wrzesień 34% ” październik- listopad 33% zuŜycia w całym okresie rozliczeniowym grudzień- styczeń 37% ” luty- marzec 30% ” Grupa 4 maj- czerwiec 29% zuŜycia w całym okresie rozliczeniowym lipiec- sierpień 26% ” wrzesień- październik 45% ” listopad- grudzień 37% zuŜycia w całym okresie rozliczeniowym styczeń- luty 38% ” marzec- kwiecień 28% ” Grupa 5 czerwiec- lipiec 23% zuŜycia w całym okresie rozliczeniowym sierpień- wrzesień 28% ” październik- listopad 49% ” grudzień- styczeń 42% zuŜycia w całym okresie rozliczeniowym luty- marzec 34% ” kwiecień- maj 24% ” Grupa 6 lipiec- sierpień 20% zuŜycia w całym okresie rozliczeniowym wrzesień- październik 34% ” listopad- grudzień 46% ” styczeń- luty 43% zuŜycia w całym okresie rozliczeniowym marzec- kwiecień 35% ” maj- czerwiec 22% ” Odczyty kontrolne stanowiące podstawę ostatecznego rozliczenia za energię elektryczną dokonywane są przez pracowników STOEN S.A. dwa razy w ciągu roku, sukcesywnie w ciągu całego miesiąca kończącego dany sześciomiesięczny cykl rozliczeniowy dla danej grupy rozliczeniowej. KaŜdy odczyt zamyka sześciomiesięczny okres rozliczeniowy. Na podstawie tego odczytu dokonywane jest ostateczne rozliczenie całego okresu rozliczeniowego. Rozliczenia dokonuje się uwzględniając wpłaty dokonywane przez odbiorców w ciągu okresu rozliczeniowego. Ewentualna róŜnica (nadpłata, bądź niedopłata) uwzględniana jest przy wpłatach dokonywanych w następnym sześciomiesięcznym okresie rozliczeniowym (w pierwszym blankiecie rachunku, obejmującym pierwsze dwa miesiące cyklu rozliczeniowego). W sytuacji, gdy dzień dokonania odczytu kontrolnego nie jest ostatnim dniem danego okresu rozliczeniowego, co w przypadku STOEN S.A. jest zasadą, dokonywane jest doszacowanie zuŜycia energii elektrycznej na ostatni dzień cyklu. Podstawą doszacowania jest wielkość średniodobowego zuŜycia energii elektrycznej w okresie: początek cyklu rozliczeniowego - dzień dokonania odczytu kontrolnego. Ponadto organ antymonopolowy ustalił, iŜ w sytuacji zmiany ceny energii elektrycznej w czasie trwania okresu rozliczeniowego w STOEN S.A. stosowana jest metoda szacunkowego określenia zuŜycia energii elektrycznej od początku cyklu rozliczeniowego do dnia zmiany ceny energii elektrycznej. Podstawą szacunku jest wielkość średniodobowego zuŜycia energii elektrycznej w okresie: początek cyklu rozliczeniowego, w którym zmiana ceny nastąpiła - dzień dokonania odczytu kontrolnego. Przy szacowaniu zuŜycia w powyŜszym okresie wskaźnik sezonowości nie jest uwzględniany. Na dzień zmiany ceny, co do zasady, nie jest dokonywany jednoczesny odczyt kontrolny stanu liczników u odbiorców indywidualnych. MoŜliwe jest jednak indywidualne zgłoszenie stanu licznika w tym dniu, bądź Ŝądanie przeprowadzenia odczytu kontrolnego przez pracowników STOEN S.A. Ponadto, w toku postępowania organ antymonopolowy zwrócił się do Urzędu Regulacji Energetyki – Oddziału Centralnego w Warszawie z zapytaniem, czy stosowane przez spółkę STOEN S.A. w Warszawie zasady rozliczeń z klientami w grupie taryfowej G oraz zasada szacunkowego określenia zuŜycia energii elektrycznej przy wprowadzaniu zmiany ceny tej energii zgodne są z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa energetycznego oraz czy spółka ma obowiązek dokonywania odczytów kontrolnych u kaŜdego klienta w grupie taryfowej G na dzień wprowadzenia zmiany cen energii elektrycznej oraz czy spółka moŜe dokonywać odczytów kontrolnych jedynie na końcu sześciomiesięcznego okresu rozliczeniowego, czy teŜ powinna ich dokonywać z większą częstotliwością. Pismem z dnia 6 stycznia 2000 r. (znak OWA/199sk/99/33/2000) Urząd Regulacji Energetyki – Oddział Centralny w Warszawie poinformował, Ŝe powszechnie obowiązujące przepisy prawa energetycznego nie rozstrzygają jednoznacznie czy przedsiębiorstwo energetyczne ma obowiązek dokonywania odczytów kontrolnych na dzień zmiany cen energii elektrycznej u kaŜdego klienta w grupie taryfowej G. Jak podniósł Urząd Regulacji Energetyki w świetle przepisu § 19 pkt 5 ówczesnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 21 października 1998 r. w sprawie szczegółowych warunków przyłączania podmiotów do sieci elektroenergetycznych, pokrywania kosztów przyłączenia, obrotu energia elektryczną, świadczenia usług przesyłowych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jakościowych obsługi odbiorców (Dz. U. z 1998 r. Nr 135, poz. 881) (dalej rozporządzenie przyłączeniowe) ceny i stawki opłat taryfowych, warunki wprowadzania ich zmian sposoby prowadzenia rozliczeń i obliczania naleŜności oraz terminy ich regulowania powinny zostać określone w umowie sprzedaŜy energii elektrycznej. W opinii Urzędu Regulacji Energetyki, w sytuacji, gdy umowa w tym zakresie stosownych postanowień właściwym do rozstrzygnięcia sporu związanego z realizacja cywilnoprawnej umowy sprzedaŜy energii elektrycznej właściwy będzie sąd powszechny. Urząd Regulacji Energetyki wskazał ponadto, iŜ zgodnie z § 40 ust. 2 rozporządzenia taryfowego okres rozliczeniowy nie powinien być dłuŜszy niŜ dwa miesiące, a w przypadku odbiorców zaliczanych do V grupy przyłączeniowej okres rozliczeniowy nie moŜe być dłuŜszy niŜ rok. Natomiast zgodnie z ust. 3 tegoŜ paragrafu jeŜeli okres rozliczeniowy jest dłuŜszy niŜ miesiąc, to w tym okresie mogą być pobierane opłaty za energie elektryczną w wysokości określonej na podstawie prognozowanego zuŜycia energii elektrycznej w tym okresie. Zatem w świetle obowiązujących przepisów brak jest podstaw do zakwestionowania moŜliwości określenia naleŜności za energię elektryczna na podstawie prognozowanego jej zuŜycia w przypadku, gdy okres rozliczeniowy jest dłuŜszy niŜ miesiąc. Obowiązujące w tej materii przepisy nie nakładają na przedsiębiorstwo energetyczne obowiązku dokonywania odczytów wskazań układów pomiarowo- rozliczeniowych w trakcie okresu rozliczeniowego. Organ antymonopolowy zwaŜył co następuje: Praktyki monopolistyczne, których istotą jest naduŜycie dominacji rynkowej (siły rynkowej), ujawniają się na rynku. Ustalenie rynku relewantnego (właściwego) jest zatem koniecznym warunkiem zastosowania przepisów ustawy antymonopolowej. Rynek relewantny to rynek istotny w konkretnej sprawie, a więc uwzględniający przedsiębiorcę, w stosunku do którego toczy się postępowanie. Rynkiem relewantnym (właściwym) w przedmiotowej sprawie jest rynek dostaw energii elektrycznej w obrębie działalności spółki STOEN S.A. w Warszawie . STOEN S.A. w Warszawie jest przedsiębiorstwem energetycznym, działającym w warunkach monopolu naturalnego. Jego siła rynkowa wynika z sieciowego charakteru świadczonych usług. Jest zatem faktem bezspornym, iŜ na lokalnym rynku dostarczania energii elektrycznej posiada pozycję monopolistyczną w rozumieniu art. 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej. Stosownie do jego brzmienia przez pozycję monopolistyczną rozumie się pozycję przedsiębiorcy, polegającą na tym, Ŝe przedsiębiorca ten nie spotyka się z konkurencją na rynku krajowym lub lokalnym. Pozycja monopolistyczna stanowi kwalifikowaną formę pozycji dominującej. Bezsporna w niniejszej sprawie jest kwestia, Ŝe stosowany przez spółkę STOEN S.A. w Warszawie wydłuŜony do sześciu miesięcy okres rozliczeniowy w obrocie energią elektryczną oraz stosowana w związku z tym metoda rozliczeń na podstawie prognozowanego zuŜycia energii elektrycznej w tym okresie i wnoszenia na poczet zuŜycia opłat zaliczkowych w odstępach dwumiesięcznych mieści się w ramach norm określonych obowiązującymi w tej materii przepisami prawa energetycznego. Zgodnie z § 40 rozporządzenia taryfowego, rozliczeń w obrocie energią dokonuje się w okresach rozliczeniowych ustalonych w taryfie lub umowie sprzedaŜy energii elektrycznej. Okres rozliczeniowy nie moŜe być dłuŜszy niŜ 2 miesiące, a dla odbiorców zaliczonych do V grupy przyłączeniowej (m. in. skarŜący – Pan Waldemar Werkowski) dłuŜszy niŜ rok. W sytuacji, gdy okres rozliczeniowy jest dłuŜszy niŜ miesiąc w okresie tym mogą być pobierane opłaty za energię na podstawie jej prognozowanego zuŜycia w tym okresie. Odrębną kwestią jest jednak, czy takie działanie zgodne jest z przepisami ustawy antymonopolowej. W kontekście przepisów tej ustawy mającej za swój cel w szczególności ochronę konkurencji i konsumentów na rynku, istotna skądinąd problematyka zgodności z prawem zachowań przedsiębiorcy (tu z prawem energetycznym) nie ma decydującego wpływu na uruchomienie jej mechanizmów. Nietrudno bowiem wyobrazić sobie sytuacje, gdy działanie przedsiębiorcy formalnie zgodne z przepisami prawa ukierunkowane jest na naduŜycie siły rynkowej i podpada sankcjom ustawy, jak i działanie formalnie bezprawne, jednak obojętne z punktu widzenia tej ustawy, gdyŜ nie wywołujące Ŝadnych negatywnych konsekwencji na rynku w zakresie celów chronionych tą ustawą. Dla rozstrzygnięcia istotny jest wyłącznie skutek rynkowy działań uczestnika rynku (por. wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 7 czerwca 2000 r. sygn. akt XVII Ama 19/00). Reasumując, dla zastosowania przepisów ustawy antymonopolowej nie jest wymagane stwierdzenie bezprawności działania wykazanej na podstawie innych przepisów aniŜeli przepisy ustawy antymonopolowej (por. wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 14 maja 1999 r., sygn. akt I CKN 1152/97). Organ antymonopolowy nie kwestionuje samej istoty stosowania systemu rozliczeń na podstawie prognozowanej wielkości zuŜycia energii elektrycznej. Stanowisko takie wyraŜone zostało takŜe w orzecznictwie Sądu Antymonopolowego, który stwierdził, iŜ co do samej zasady brak jest podstaw dla kwestionowania zasadności rozliczenia dostaw energii elektrycznej według faktur przejściowych (zaliczkowych). Specyfika dostaw energii skutkuje rozliczeniami zakładającymi w pewnych okresach cyklu zaliczkowanie opłat przez odbiorcę i kredytowanie dostaw przez dostawcę, albowiem w całym cyklu rozliczeniowym nie występuje moment równoczesnej realizacji wzajemnych świadczeń (por. wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 7 czerwca 2000 r. sygn. akt XVII Ama 83/99). Podobne stanowisko w tej kwestii zajmuje teŜ orzecznictwo Sadu NajwyŜszego (por. wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 6 sierpnia 1996 r. III CZP 86/96, OSP 1996, z. 12, poz. 154). System ten nie moŜe być jednak wyraźnie korzystniejszy dla jednej ze stron umowy i umoŜliwiać jej osiąganie w związku z tym dodatkowych, nieuzasadnionych korzyści, lub przynajmniej umoŜliwiać ich osiąganie. JednakŜe zgodnie z orzecznictwem naleŜy dokonać całościowej analizy wszystkich okoliczności stosowania takiego systemu na tle konkretnej umowy, uwzględniając w szczególności takie elementy jak: okresy objęte zaliczkami, ich wielkość oraz terminy płatności. Dopiero w jej wyniku moŜna ustalić, czy zaliczkowanie dostaw jest praktyką monopolistyczną, czy teŜ normalnym zachowaniem rynkowym, uwzględniającym właściwość (naturę) łączącego strony stosunku prawnego. Kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy i w jakim stopniu w przyjętym systemie występuje nierównowaga świadczeń i czy ma ona dla jednej ze stron niekorzystny charakter. Art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy antymonopolowej określa, iŜ praktykę monopolistyczną stanowi naduŜywanie pozycji dominującej na rynku na skutek narzucania uciąŜliwych warunków umów, przynoszących przedsiębiorcy narzucającemu te warunki nieuzasadnione korzyści. Z powyŜszą praktyką mamy więc do czynienia w razie łącznego spełnienia trzech przesłanek: 1. uciąŜliwy charakter warunków umowy; 2. narzucanie tych warunków przez podmiot dominujący; 3. osiągnięcie nieuzasadnionych korzyści przez przedsiębiorcę. Działania spółki STOEN S.A. wypełniają, w ocenie organu antymonopolowego, kaŜdą z powyŜszych przesłanek. Ad 1 . Za uciąŜliwy charakter umowy naleŜy uznać kaŜdy warunek oznaczający dla jednej ze stron umowy cięŜar większy od powszechnie przyjętych w stosunkach danego rodzaju (Ustawa antymonopolowa. Komentarz. Stanisław Gronowski. Wyd. C.H. BECK, Warszawa 1996, str. 135). Przyjęty przez STOEN S.A. system prognozowanego zuŜycia stosowany w tak długim okresie rozliczeniowym, jakim jest okres sześciomiesięczny, przy zastosowaniu przyjętych rozwiązań szczegółowych w postaci doszacowywania zuŜycia energii na dzień zmiany ceny oraz na koniec danego okresu rozliczeniowego, w sytuacji, gdy dzień ten nie jest dniem dokonania odczytu kontrolnego (co jak wynika z wyjaśnień STOEN S.A. jest regułą) przy uwzględnieniu średniodobowego zuŜycia energii w tym okresie - stanowi niewątpliwie uciąŜliwy dla odbiorców warunek umowy sprzedaŜy energii elektrycznej, o cięŜarze przekraczającym przyjęty w stosunkach tego rodzaju. Dokonywanie rozliczeń za energię elektryczną w ramach tego sytemu uniemoŜliwia odbiorcom indywidualnym uiszczanie opłat za energię, którą w danym okresie faktycznie zuŜyli. Odbiorcy wnoszą opłaty zaliczkowe na poczet takiego zuŜycia energii jakie przewiduje dla konkretnego z nich STOEN S.A., które moŜe znacząco odbiegać od zuŜycia rzeczywistego. Ponadto, system ten uniemoŜliwia odbiorcom racjonalne i bieŜące gospodarowanie energię elektryczną. Wskazać bowiem naleŜy, iŜ w sytuacji mniejszego zuŜycia niŜ to zostało zaprognozowane (np. na skutek oszczędzania energii) skutki tego zostaną przez odbiorcę odczute dopiero w kolejnym sześciomiesięcznym okresie rozliczeniowym, w postaci nadpłaty zaliczonej na poczet pierwszej wpłaty zaliczkowej w tym okresie. Jak zatem wyraźnie widać będą one znacznie przesunięte w czasie. Uwzględniając jednocześnie zjawisko inflacji stwierdzić naleŜy, iŜ odbiorcy mogą ponieść w takich wypadkach wymierne straty finansowe. Ad 2. Narzucanie uciąŜliwych warunków umowy musi mieć charakter przymusowy, wymuszony przez podmiot dominujący posiadaną siłą rynkową. W praktyce rodzą się wątpliwości, czy dany uciąŜliwy warunek jest narzucony kontrahentowi, czy teŜ został dobrowolnie wynegocjowany w ramach swobody umów, w granicach określonych w art. 3531 k.c. Orzecznictwo kieruje się zasadą racjonalnego postępowania kontrahenta podmiotu dominującego. Zasadą jest, iŜ odbiorca energii elektrycznej dąŜy do takiego sposobu rozliczania zuŜycia energii, który będzie korzystny dla niego w tym znaczeniu, Ŝe umoŜliwi mu regulowanie płatności za energię rzeczywiście przez niego zuŜytą. Przyjęcie przez odbiorców energii stosowanego w rozliczeniach systemu wymuszone zostało z wykorzystaniem posiadanej przez STOEN S.A. przewagi kontraktowej co wynika z istniejącej struktury rynku, na którym odbiorcy pozbawieni są moŜliwości zaopatrywania się w energię elektryczną z innych źródeł. Bezsporne jest bowiem, Ŝe na rynku lokalnym w Warszawie nikt, poza STOEN S.A., nie prowadzi działalności gospodarczej w zakresie dostaw energii elektrycznej za pośrednictwem sieci. Tym samym STOEN S.A. nie ma konkurenta, a zatem posiada monopolistyczną pozycję na rynku. Podkreślenia wymaga w tym miejscu istotna okoliczność, iŜ szczegółowe zasady powyŜszego systemu nie są uregulowane w przepisach prawa energetycznego, które pozostawia przedsiębiorstwom energetycznym szeroki margines samodzielnego regulowania kwestii szczegółowych w tym zakresie. Zasad tych nie określa teŜ stosowana przez STOEN S.A. umowa sprzedaŜy energii elektrycznej. Kwestii tych nie reguluje takŜe stosowana przez STOEN S.A. Taryfa dla energii elektrycznej, która w rozdziale 6 przedstawia zasady rozliczeń w obrocie energią elektryczną. Zastosowanie mają tu zatem wewnętrzne uregulowania spółki oraz, jak podniósł STOEN S.A., wieloletnia, przyjęta w kontaktach z klientami praktyka. NaleŜy jednak wyraźnie podkreślić, iŜ zwyczaj nie moŜe kształtować w sposób wyłączny praw i obowiązków odbiorcy energii, w tak istotnej kwestii jaką niewątpliwie jest przyjęcie takich, czy innych zasad systemu rozliczeń za zuŜytą energię elektryczną. Klient powinien być juŜ przy zawieraniu umowy, w jej treści jasno poinformowany o regułach rządzących tą kwestią. Niedopuszczalna jest sytuacja, aby konsumenci, z załoŜenia słabsza strona umowy, dowiadywali się o powyŜszych kwestiach dopiero po zawarciu umowy. Konsumenci, mając zapewnioną moŜliwość wyboru, nie skorzystaliby z pewnością z usług przedsiębiorcy, który narzuca im mniej korzystny system rozliczeń, uniemoŜliwiający dokonywanie bieŜących wpłat za faktycznie zuŜytą energię elektryczną. W związku z tym w pełni uprawniony jest wniosek, iŜ zasady kwestionowanego systemu rozliczeń zostały im przez STOEN S.A. narzucone. Ad 3. Osiągane przez przedsiębiorcę stosującego praktykę monopolistyczną z art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy antymonopolowej nieuzasadnione korzyści są odpowiednikiem uciąŜliwych warunków mów narzuconych kontrahentowi. W relacjach ekwiwalentności wzajemnych świadczeń uczestników umowy nieuzasadnione korzyści określają sytuację korzystniejszą od powszechnie przyjętych w stosunkach danego rodzaju. Nieuzasadnione korzyści powinny być osiągane kosztem kontrahenta i pozostawać w normalnym związku przyczynowym z narzuconymi kontrahentowi uciąŜliwymi warunkami umowy (por. S. Gronowski „Ustawa Antymonopolowa. Komentarz.” C.H. BECK, Warszawa 1996, s. 135-136). Źródło nieuzasadnionych korzyści STOEN S.A. tkwi w zwiększonych przychodach osiąganych z tytułu dostarczania energii elektrycznej od odbiorców indywidualnych, rozliczanych w oparciu o system prognozowanego zuŜycia energii elektrycznej w przyjętym sześciomiesięcznym okresie rozliczeniowym. Osiąganie przez STOEN S.A. nieuzasadnionych korzyści umoŜliwiają przyjęte w nim rozwiązania szczegółowe naruszające zasadę ekwiwalentności świadczeń stron. Pierwszym z nich jest dokonywanie przez konsumentów przedpłat zaliczkowych na poczet prognozowanego bieŜącego zuŜycia energii elektrycznej przed upływam okresu, na który określona ilość energii elektrycznej została zaprognozowana. W ocenie organu antymonopolowego system dokonywania przedpłat zaliczkowych na poczet bieŜącego zuŜycia energii elektrycznej w rozwiązaniu stosowanym przez STOEN S.A. jest niekorzystny dla konsumentów, a w konsekwencji moŜe przynosić spółce z tego tytułu nieuzasadnione korzyści. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie odbiorcy wnoszą zaliczkowe przedpłaty na poczet prognozowanego zuŜycia energii w okresach dwumiesięcznych. Wpłaty dokonywane są w trakcie drugiego miesiąca. NaleŜy podkreślić, iŜ w tym miejscu moŜe wystąpić kredytowanie dostawcy przez odbiorcę. RozwaŜając powyŜszą kwestię na gruncie grupy odbiorców do których zalicza się m. in. skarŜący Pan Waldemar Werkowski, która dokonuje wpłat do 10- ego dnia drugiego miesiąca powyŜszych okresów dwumiesięcznych wskazać naleŜy, iŜ konsument zmuszony jest zapłacić za całkowitą ilość zaprognozowanej mu na ten okres energii pomimo, iŜ faktycznie mógł jej zuŜyć znacznie mniej. Ponadto proporcjonalnie mniejsza ilość energii została takŜe zaprognozowana przez samą spółkę. Nawet przy załoŜeniu, Ŝe wpłata klienta fizycznie wpłynie do kasy spółki dopiero po kilku dniach i tak za część prognozowanego zuŜycia energii klient zapłaci z góry. Trudno sobie bowiem wyobrazić, aby przy zachowaniu przez odbiorcę przewidzianego terminu wpłaty opóźnienie wyniosło aŜ 20 dni. W praktyce mogą oczywiście wystąpić takie sytuacje, ale będą one miał wyłącznie incydentalny charakter, a poza tym mogą one wystąpić z przyczyn całkowicie niezaleŜnych od odbiorcy. Reasumując przyjęcie takiego systemu dokonywania wpłat w trakcie trwania okresu rozliczeniowego przynosić moŜe STOEN S.A. nieuzasadnione korzyści w postaci uiszczenia przez odbiorcę ceny z niezuŜytą jeszcze przez niego energię elektryczną, a przynajmniej w ujęciu generalnym uzyskiwanie takich korzyści umoŜliwia. Wskazać w tym miejscu naleŜy na orzecznictwo Sądu Antymonopolowego, w którym podnoszone jest, iŜ sama moŜliwość uzyskania nieuzasadnionych korzyści nie stoi na przeszkodzie stwierdzeniu indywidualnej praktyki monopolistycznej z art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy antymonopolowej. Jak bowiem wynika z brzmienia art. 1 tej ustawy reguluje ona m. in. zasady i tryb przeciwdziałania praktykom monopolistycznym, jeŜeli wywołują lub mogą wywołać skutki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (por. w tej kwestii np. wyrok Sadu Antymonopolowego z dnia 20 listopada 2000 r., sygn. akt XVII Ama 1/00). NaleŜy równieŜ podkreślić, Ŝe tak długi okres rozliczeniowy jakim jest okres sześciomiesięczny wpływa niekorzystnie na przedstawione powyŜsze okoliczności, albowiem im dłuŜszy będzie okres rozliczeniowy tym większe mogą wystąpić rozbieŜności pomiędzy zaprognozowanym, a rzeczywistym zuŜyciem energii elektrycznej, a w konsekwencji zwiększyć niekorzystne zjawisko kredytowania dostawcy przez odbiorcę. Kolejną sytuacją umoŜliwiającą STOEN S.A. osiąganie nieuzasadnionych korzyści jest szacowanie zuŜycia energii elektrycznej na dzień zmiany ceny energii w trakcie trwania okresu rozliczeniowego oraz doszacowywanie zuŜycia energii elektrycznej na ostatni dzień okresu rozliczeniowego, w sytuacji, gdy dzień ten nie jest dniem dokonywania odczytu kontrolnego Osiąganie przez STOEN S.A. nieuzasadnionych korzyści jest szczególnie widoczne na przykładzie oszacowywania zuŜycia energii na dzień zmiany ceny oraz na koniec okresu rozliczeniowego. W swoich początkowych wyjaśnieniach STOEN S.A. podał, Ŝe przy oszacowywaniu zuŜycia energii elektrycznej na dzień zmiany ceny uwzględniany jest tzw. współczynnik sezonowości określający wielkość zuŜycia w poszczególnych dwumiesięcznych okresach kaŜdego sześciomiesięcznego okresu rozliczeniowego. Później jednak nie podtrzymał swojego stanowiska w tej kwestii. Odnosząc powyŜsze do konkretnej sytuacji skarŜącego tj. odbiorcy Pana Waldemara Werkowskiego stwierdzić naleŜy na podstawie przeprowadzonych przez organ antymonopolowy wyliczeń, iŜ pominiecie współczynnika sezonowości przy szacowaniu zuŜytej przez niego energii od pierwszego dnia okresu rozliczeniowego do dnia zmiany ceny spowodowało, iŜ zmuszony on został do zapłacenia po nowych, wyŜszych cenach za większą ilość energii, niŜ by to wynikało z przyjętej przez STOEN S.A. prognozy na dany okres rozliczeniowy. W tym kontekście wątpliwości organu antymonopolowego budzi teŜ sposób informowania przez STOEN S.A. konsumentów o zmianach taryfy, wyłącznie poprzez ogłoszenia w prasie codziennej (na marginesie naleŜy wskazać, iŜ w niniejszej sprawie STOEN S.A. nie przedstawił dowodów, iŜ w związku ze zmianą w dniu 2 marca 1999 roku ceny energii elektrycznej ogłoszenia takie zamieszczał). Wprawdzie zmiany Taryfy ogłaszane są w Dzienniku Urzędowym Województwa Mazowieckiego, ogłaszana jest ona równieŜ w Biurach Obsługi Klientów STOEN S.A. oraz Biuletynie BranŜowym Urzędu Regulacji Energetyki, nie jest to jednak wystarczające w ocenie organu antymonopolowego. Konsument powinien mieć moŜliwość bezpośredniego, indywidualnego oraz odpowiednio wcześniejszego poinformowania go o tak istotnej zmianie łączącego go z przedsiębiorstwem energetycznym stosunku umownego jaką niewątpliwie jest zmiana ceny energii. Szczególnie mocno naleŜy to podkreślić w kontekście podnoszonego przez spółkę STOEN S.A. uprawnienia konsumenta do zgłoszenia stanu licznika pomiarowego na dzień wprowadzenia nowych stawek za energię elektryczną. Aby taka moŜliwość nie była iluzoryczna, konsument musi posiadać właśnie dokładną oraz odpowiednio wczesną informację o zmianie ceny energii. Podobne skutki, jak przy zmianie ceny energii elektrycznej w trakcie okresu rozliczeniowego, zachodzą w przypadku doszacowania zuŜycia energii na koniec okresu rozliczeniowego w sytuacji, gdy dzień ten nie jest dniem dokonania odczytu kontrolnego, co jak podniósł STOEN S.A. jest w stosunkach z odbiorcami indywidualnymi regułą. RównieŜ w takim przypadku nie jest uwzględniany tzw. „współczynnik sezonowości”. Ustalone w ten sposób zuŜycie energii elektrycznej w okresie od dnia dokonania odczytu kontrolnego do ostatniego dnia okresu rozliczeniowego odbiegać będzie od zuŜycia jakie by wynikało ze sporządzonej przez STOEN S.A. prognozy. Zaznaczyć naleŜy, Ŝe w kaŜdej ze scharakteryzowanych powyŜej sytuacji podstawą dokonania szacunku jest średniodobowe zuŜycie energii w okresie początku danego okresu rozliczeniowego do dnia dokonywania odczytu kontrolnego. Scharakteryzowane powyŜej zasady doszacowywania zuŜycia energii elektrycznej w odniesieniu ich do długiego, sześciomiesięcznego okresu rozliczeniowego jeszcze bardziej pogłębiają, zdaniem organu antymonopolowego, i tak juŜ występującą przy systemie prognozowania zuŜycia dysproporcją pomiędzy ustaloną na podstawie prognozy, a rzeczywistą ilością zuŜytej energii. Uwzględniając fakt, iŜ przedstawione powyŜej zasady systemu rozliczeń obowiązującego w STOEN S.A. stosowane są do wszystkich odbiorców indywidualnych zaliczanych do V grupy przyłączeniowej rozliczanych według grupy taryfowej G ewidentny jest fakt, iŜ opisany wyŜej system rozliczeń co najmniej umoŜliwia osiąganie przez ww. spółkę nieuzasadnionych korzyści. W związku z powyŜszym, w ocenie organu antymonopolowego ww. działania STOEN S.A. naruszają przepisy ustawy antymonopolowej, wypełniając dyspozycję art. 5 ust. 1 pkt 6 tej ustawy. Zgodnie z art. 14 ust. 1 i 2 ustawy antymonopolowej w decyzjach wydanych na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy Prezes Urzędu moŜe nałoŜyć karę pienięŜną w wysokości do 100 % przychodu ukaranego przedsiębiorcy. Przychodem, w myśl art. 2 pkt 10 ustawy, jest 1/12 przychodu uzyskanego przez przedsiębiorcę w roku podatkowym poprzedzającym rok wydania decyzji, w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób prawnych. Kara pienięŜna, o której jest mowa wyŜej, zgodnie z art. 14 ust. 3 płatna jest z dochodu po opodatkowaniu lub z innej formy nadwyŜki przychodów nad wydatkami, zmniejszonej o podatki. W rozpatrywanej sprawie wyłania się dodatkowa kwestia „przejścia” prowadzonego postępowania na rok 2001, jego wszczęcie nastąpiło bowiem w 2000 roku. Zgodnie z art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie spraw szczególnie skomplikowanych, a do takich naleŜy zaliczyć antymonopolowe postępowanie administracyjne, powinno nastąpić stosownie do art. 35 § 3 k.p.a., nie później niŜ w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte w 2000 roku, niemniej zostało przedłuŜone i kontynuowane w 2001 roku. Mając powyŜsze na uwadze oraz fakt, iŜ strona nie moŜe ponosić ujemnych konsekwencji, Ŝe postępowanie trwało dłuŜej, gdy przedłuŜenia postępowania nie moŜna wiązać z zawinionymi działaniami strony, Prezes Urzędu przyjął, iŜ wydając decyzję w przedmiotowej sprawie za podstawę obliczenia kary naleŜy przyjąć przychód uzyskany przez STOEN S.A. w 1999 roku. Zgodnie z informacjami zawartymi w Sprawozdaniu o przychodach i kosztach za rok 1999, w roku tym STOEN S.A. osiągnął przychód w wysokości 1.076.481.400 zł. Zgodnie z powołanymi wyŜej przepisami kara w wysokości maksymalnej wyniosłaby zatem 89.706.783,34 zł. Wymierzając karę w kwocie 500.000 zł (jej wysokość to równowartość niecałe 0,56 % kary maksymalnej), organ antymonopolowy wziął pod uwagę fakt, iŜ przyjęte reguły rozliczeń w sprzedaŜy energii odbiorcom indywidualnym w gospodarstwach domowych w sposób oczywisty naruszają ich prawa, umoŜliwiając przy tym STOEN S.A. osiąganie wyszczególnionych wyŜej nieuzasadnionych korzyści. W związku z powyŜszym wysokość kary powinna w odpowiednim stopniu zabezpieczać jej funkcję represyjną. Ponadto kara aby spełniła swoją funkcję, w tym wypadku prewencyjną, musi być dostatecznie odczuwalna. W związku z powyŜszym, orzeka się jak w sentencji. Karę naleŜy wpłacić na konto: NBP O/O Warszawa 10101010-7878-223-1 Od decyzji niniejszej słuŜy odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Antymonopolowego w terminie dwutygodniowym od dnia doręczenia decyzji, za pośrednictwem niniejszej delegatury. Otrzymuje: STOEN S.A. ul. WybrzeŜe Kościuszkowskie 41 00-347 Warszawa