RWA-29/2013

1 Warszawa, dnia 17 grudnia 2013 r. RWA-61-30/12/DGB DECYZJA nr RWA 29/2013 Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) oraz stosownie do treści art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje się, że działania FRL Capital Limited w Londynie, właściciela marki Finroyal, polegające na: 1. pominięciu w materiałach reklamowych istotnej informacji potrzebnej przeciętnemu konsumentowi do podjęcia decyzji dotyczącej umowy, którą w rozumieniu art. 6 ust. 4 pkt 2 w związku z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206) jaką jest nazwa i siedziba przedsiębiorcy, 2. stosowaniu nieuczciwej praktyki rynkowej wprowadzającej w błąd wskazanej w art. 7 pkt 2) ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206) wskutek posługiwania się na stronie internetowej www.finroyal.pl oraz w reklamach - godłem "Laur Konsumenta 2011" mimo zawieszenia prawa do posługiwania się znakiem "Odkrycie Roku 2011" w plebiscycie "Laur Klienta/Konsumenta", PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKIK W WARSZAWIE 2 stanowią praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie jej stosowania. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej również: Prezes Urzędu, Prezes UOKiK) wszczął przeciwko FRL Capital Limited (dalej także: FRL, Spółka) postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Na podstawie art. 49 ust. 1 w związku z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.), dalej ustawa, Spółce postawiono zarzut pominięcia w materiałach reklamowych istotnej informacji potrzebnej przeciętnemu konsumentowi do podjęcia decyzji dotyczącej umowy, którą w rozumieniu art. 6 ust. 4 pkt 2 w związku z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206), dalej również jako u.o.p.n.p.r., jest nazwa i siedziba przedsiębiorcy oraz zarzut stosowania nieuczciwej praktyki rynkowej wprowadzającej w błąd wskazanej w art. 7 pkt 2 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym polegającej na posługiwania się na stronie internetowej www.finroyal.pl oraz w reklamach - godłem "Laur Konsumenta 2011" mimo zawieszenia prawa do posługiwania się znakiem "Odkrycie Roku 2011" w plebiscycie "Laur Klienta/Konsumenta". Prezes Urzędu uznał że działania te mogą naruszać art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte w związku z pozyskanymi przez Prezesa Urzędu danymi w trakcie monitorowania reklam stosowanych przez Spółkę. Spółka w toku postępowania nie zakwestionowała stawianych jej zarzutów. 3 Prezes UOKiK zawiadomił Spółkę o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji w sprawie. Strona postępowania nie skorzystała z przysługującego jej uprawnienia. Prezes Urzędu ustalił i zważył , co następuje: FRL Capital Limited z siedzibą w Londynie prowadziła działalność gospodarczą na terenie Rzeczpospolitej Polskiej, zawierając umowy z konsumentami. W toku działalności Spółka prowadziła kampanie reklamowe oferowanych przez nią usług. Spółka także posiadała stronę internetową www.finroyal.pl. Prezes Urzędu ustalił w toku postępowania dowodowego, że Spółka posiadała na terenie Rzeczypospolitej Polskiej biura operacyjne w Warszawie, Poznaniu, Krakowie oraz we Wrocławiu. Spółka została zarejestrowana w Wielkiej Brytanii. Dane rejestrowe Spółki dostępne są na stronie www.companieshouse.gov.uk. Spółka ma siedzibę w Londynie. W toku postępowania ustalono, że FRL Capital Limited uzyskał w 2011 roku Laur Konsumenta 2011 w plebiscycie „Laur Klienta/Konsumenta” wraz z prawem do posługiwania się znakiem. Jak wynika z materiału dowodowego w dniu 23 maja 2012 roku do Spółki przedsiębiorca Kowalski Pro-Media Robert Kowalski skierował pismo w sprawie cofnięcia uprawnień do posługiwania się godłem w związku z zarzutami pod adresem FRL Capital Limited pojawiającymi się w mediach, oraz braku poinformowania przez Spółkę o postępowaniach przeciwko osobom zarządzającym w Spółce. Z informacji pozyskanych w toku postępowania wynika, że Spółka do sierpnia 2012 roku zamieszczała na stronie internetowej godło Laur Konsumenta Odkrycie Roku 2011. W toku postępowania dowodowego Prezes Urzędu ustalił, że w reklamach Spółka nie zamieszczała informacji o nazwie i siedzibie przedsiębiorcy. W reklamach 4 nie pojawiała się informacja, że oferującym jest FRL Capital Limited z siedzibą w Londynie. Pkt I. sentencji decyzji I. Właściwość Prezesa UOKiK i naruszenie interesu publicznego Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ochrona interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowana w ramach działań Prezesa Urzędu jest prowadzona w interesie publicznym. W świetle jej art. 1 ust. 2 ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów reguluje zasady i tryb przeciwdziałania praktykom ograniczającym konkurencję oraz praktykom naruszającym zbiorowe interesy konsumentów, a także antykonkurencyjnym koncentracjom przedsiębiorców i ich związków, jeżeli te praktyki lub koncentracje wywołują lub mogą wywoływać skutki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Podstawą ingerencji Prezesa Urzędu jest więc uprzednie ustalenie, czy działanie przedsiębiorcy, któremu zarzuca się stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, wywołuje lub może wywoływać skutki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz, że doszło do naruszenia interesów zbiorowości, a nie poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów chroni interesy konsumentów jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym, a nie indywidualnym czy nawet grupowym w rozumieniu sumy indywidualnych interesów konsumentów. Działaniami antykonsumenckimi w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów są więc jedynie takie działania, które dotykają sfery interesów szerszego kręgu uczestników rynku. Zdaniem Prezesa Urzędu, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny. Wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy zapoznali się lub mogli zapoznać się z materiałami reklamowymi Spółki. 5 Zakwestionowane zachowanie Spółki nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy miałyby charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, ale kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna. Naruszenie interesu publicznoprawnego przejawia się tym samym w naruszeniu zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie możliwe jest zatem poddanie zachowania Spółki dalszej ocenie pod kątem stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Z kolei fakt, że przedsiębiorca posiadał biura na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, stronę internetową w języku polskim i oferował usługi konsumentom na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej świadczy o tym, że ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie. II. Naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje możliwość kontroli przez Prezesa UOKiK działań przedsiębiorców podejmowanych w stosunkach prawnych z konsumentami, wprowadzając mechanizmy ochrony tzw. zbiorowych interesów konsumentów. Definiując w art. 4 pkt 12 ustawy pojęcie konsumenta ustawa odsyła do art. 22 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.; dalej również: k.c.), zgodnie z którym konsumentem jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Materialnoprawną podstawę do oceny działań przedsiębiorcy w powyższym aspekcie stanowi przepis art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z jego ust. 1, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy (art. 24 ust. 2 ustawy). Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów (art. 24 ust. 3 ustawy). Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami, polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. 6 Przepis art. 24 ust. 2 ww. ustawy zawiera przykładowe wyliczenie zachowań przedsiębiorców uważanych za naruszające zbiorowe interesy konsumentów. W otwartym katalogu zakazanych praktyk ustawodawca umieścił: stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (pkt 1), naruszenie przez przedsiębiorcę obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji (pkt 2), nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji (pkt 3). Jak wynika z powyższego, dla uznania działania przedsiębiorcy za niezgodne z zawartym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów niezbędne jest wykazanie, iż spełnione zostały kumulatywnie trzy przesłanki: 1) kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy; 2) działanie to jest bezprawne; 3) działanie to godzi w zbiorowy interes konsumentów. Ad 1) Status przedsiębiorcy Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera legalną definicję przedsiębiorcy. Zgodnie z jej art. 4 pkt 1, pod pojęciem tym należy rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz. U. 2013 r., poz. 672 ze zm.) a także: (a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, (b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu, (c) osobę fizyczną, która posiada kontrolę, w rozumieniu pkt 4, nad co najmniej jednym przedsiębiorcą, choćby nie 7 prowadziła działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jeżeli podejmuje dalsze działania podlegające kontroli koncentracji, o której mowa w art. 13, (d) związek przedsiębiorców w rozumieniu pkt 2 – na potrzeby przepisów dotyczących praktyk ograniczających konkurencję oraz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie gospodarczej przedsiębiorcą w jej rozumieniu jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Natomiast zgodnie z art. 2 ww. ustawy działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. FRL Capital Limited z siedzibą w Londynie jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jest spółką wpisaną do Companies House - angielskiego rejestru przedsiębiorców. Spółka prowadzi we własnym imieniu działalność gospodarczą. Działalność ta wykonywana była na terenie Rzeczypospolitej Polskiej w sposób zorganizowany, ciągły i w celach zarobkowych. Wyżej wymienione okoliczności przesądzają o statusie FRL Capital Limited jako przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad 2) Bezprawność Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, o czym była mowa powyżej, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie godzące w nie bezprawne działania przedsiębiorcy, w szczególności nieuczciwe praktyki rynkowe. 8 Należy wskazać, że jako bezprawne kwalifikuje się zachowania sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego lub dobrymi obyczajami, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa (por. Komentarz do ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji pod red. Janusza Szwai, Wyd. CH Beck, Warszawa 2000r., str. 117-118). Bezprawność ma charakter obiektywny, niezależny od wystąpienia szkody i zamiaru podmiotu dopuszczającego się bezprawnych działań. Bezprawność przypisanej FRL Capital Limited praktyk należy wywieść z naruszenia przepisów ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Art. 3 u.o.p.n.p.r. zakazuje stosowania nieuczciwych praktyk rynkowych. Przez praktykę rynkową rozumie się działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, sposób postępowania, oświadczenie lub informację handlową, w szczególności reklamę i marketing, bezpośrednio związane z promocją lub nabyciem produktu przez konsumenta. Pojęcie produktu ma znaczenie szerokie i obejmuje także usługi (art. 2 pkt 3 i 4 ustawy). Niewątpliwie działania Spółki polegające na reklamowaniu produktów (usług), w tym za pośrednictwem prowadzonej strony internetowej mieszczą się w przedstawionym powyżej pojęciu praktyki rynkowej. W art. 4 ust. 1 u.o.p.n.p.r. określono dwie przesłanki, których łączne spełnienie pozwala na zakwalifikowanie praktyki przedsiębiorcy jako nieuczciwej, a mianowicie: sprzeczność z dobrymi obyczajami oraz rzeczywiste lub potencjalne zniekształcenie w istotny sposób zachowań rynkowych przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Przepis ten ma charakter klauzuli generalnej, która w celu wykazania stosowania danej praktyki wymaga odpowiedniej konkretyzacji. Art. 4 ust. 2 ustawy zawiera otwarty katalog nieuczciwych praktyk rynkowych, wyróżnia m.in. praktyki rynkowe wprowadzające w błąd. Praktyki te mogą polegać zarówno na działaniu (art. 5) jak i zaniechaniu (art. 6), przy czym nie są one zakazane w każdych okolicznościach, odmiennie niż praktyki wskazane w art. 7 ustawy. 9 Oznacza to, że przypisanie przedsiębiorcy stosowania praktyk rynkowych wprowadzających w błąd wymaga odniesienia zarówno do ogólnej definicji nieuczciwej praktyki rynkowej zawartej w art. 4 ust. 1 ustawy, jak również definicji praktyki wprowadzającej w błąd zawartej w art. 5 lub art. 6 ustawy. Ad. I.1 sentencji decyzji W niniejszej sprawie FRL Capital Limited został postawiony zarzut naruszenia art. 6 ust. 4 pkt 2 w związku z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym poprzez niepodawanie nazwy i siedziby przedsiębiorcy w reklamach. Zgodnie z art. 6 ust. 1 u.o.p.n.p.r. praktykę rynkową uznaje się za zaniechanie wprowadzające w błąd, jeżeli pomija istotne informacje potrzebne przeciętnemu konsumentowi do podjęcia decyzji dotyczącej umowy i tym samym powoduje lub może powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Zgodnie z ust. 3 pkt 1 ww. artykułu wprowadzającym w błąd zaniechaniem może w być zatajenie lub nieprzekazanie w sposób jasny, jednoznaczny lub we właściwym czasie istotnych informacji dotyczących produktu. Art. 6 ust. 4 pkt 2 ustawy wskazuje, że w przypadku propozycji nabycia produktu, za istotne informacje, uznaje się nazwę i siedzibę przedsiębiorcy. Przeciętny konsument Ocena praktyki rynkowej wskazane w art. 6 ust. 1 dokonywana jest z punktu widzenia przeciętnego konsumenta. W niniejszej sprawie niezbędne jest więc rozstrzygnięcie, czy wskutek braku w materiałach reklamowych informacji, co do istotnej cechy przedsiębiorcy tj. nazwy i siedziby, konsument mógł zostać wprowadzony w błąd, tj. podjąć decyzję dotyczą umowy, której inaczej by nie podjął. Art. 2 pkt 8 u.o.p.n.p.r. uznaje za przeciętnego konsumenta takiego konsumenta, który jest dostatecznie dobrze poinformowany, uważny i ostrożny. Wymaga zarazem dokonania oceny tych cech z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych, 10 językowych i przynależności danego konsumenta do szczególnej grupy konsumentów, przez którą rozumie się dającą się jednoznacznie zidentyfikować grupę konsumentów, szczególnie podatną na oddziaływanie praktyki rynkowej lub na produkt, którego praktyka rynkowa dotyczy, ze względu na szczególne cechy, takie jak wiek, niepełnosprawność fizyczna lub umysłowa. W ocenie Prezesa Urzędu adresatem reklam Spółki jest ogół konsumentów. Treść rozpowszechnianych reklam nie jest skierowana do określonej, dającej się wyodrębnić na podstawie wspólnej cechy grupy konsumentów, ale nieograniczonego kręgu odbiorców, potencjalnie każdej osoby, która chciałaby zainwestować w celu osiągnięcia zysków środki pieniężne. Jak wynika z okoliczności sprawy, zawarcie umowy ze Spółką nie wymaga posiadania przez konsumenta szczególnej wiedzy, umiejętności czy też większej niż przeciętna orientacji na rynku usług finansowych. Dla zawarcia umowy ze Spółką wystarczające jest posiadanie przez konsumenta środków pieniężnych. Fakt posiadania przez osoby, do których jest kierowana oferta Spółki, sum pieniężnych dających możliwość ich inwestowania nie stanowi o wyodrębnieniu jakiejś specyficznej grupy konsumentów i jednoznaczne jej zdefiniowanie jako tej szczególnej, dającej się wyodrębnić grupy spośród ogółu konsumentów, posiadającej wyjątkowe predyspozycję, wiedzę i doświadczenie w inwestowaniu na rynku finansowym. Fakt posiadania oszczędności umożliwiających ich inwestowanie z perspektywą w przyszłości osiągnięcia szybkiego i dużego zysku, nie czyni przynależnym do określonej specyficznej i wyodrębnionej grupy. W związku z powyższym, w niniejszej sprawie za przeciętnego konsumenta należy uznać konsumenta dostatecznie dobrze poinformowanego, uważnego i ostrożnego przy uwzględnieniu czynników społecznych, kulturowych i językowych charakterystycznych dla polskiego konsumenta. Należy przy tym podkreślić, że wskazanie na takie cechy jak dostateczne poinformowanie, uwaga i ostrożność określa pewien zespół cech mentalnych konsumenta (jego przeciętność) znajdujących wyraz w tym, że z jednej strony możemy wymagać od niego pewnego stopnia wiedzy i orientacji w rzeczywistości, a z drugiej - nie możemy uznać, że jego wiedza jest kompletna i profesjonalna i że konsument nie 11 ma prawa pewnych rzeczy nie wiedzieć. Przeciętny konsument nie posiada wiedzy specjalistycznej w danej dziedzinie. Jednocześnie przyjąć można, że ma świadomość specyfiki języka reklamy, jego pewnej umowności, skłonności do przesady i konieczności odnoszenia się do reklam z racjonalnym dystansem. Przeciętny konsument rozumie kierowane do niego informacje i potrafi je wykorzystać do podjęcia świadomej decyzji dotyczącej produktu. Nie jest naiwny, ale nie potrafi też ocenić sytuacji tak jak profesjonalista. Przeciętny konsument ma prawo odbierać kierowane do niego przekazy reklamowe w sposób dosłowny zakładając, że przedsiębiorca, od którego pochodzą, przekazuje mu informacje w sposób dostatecznie jasny, jednoznaczny i niewprowadzający w błąd. Tak więc zdaniem Prezesa Urzędu, adresatem reklamy Spółki nie jest konsument bardziej niż przeciętnie zorientowany w specyfice języka reklamy oraz języka charakterystycznego dla rynku usług finansowych. Analizując reklamę należy uwzględnić wszystkie czynniki, które mogą kształtować jej odbiór przez przeciętnego konsumenta, a więc przede wszystkim komunikat, który jego autor chce przekazać konsumentom. Należy wskazać, że Spółka prowadziła na terenie Rzeczypospolitej Polskiej działalność związaną ze świadczenie usług finansowych. Zostało w świetle materiału dowodowego ustalone, co jest bardzo istotne z punktu widzenia oceny przez konsumenta prezentowanej przez Spółkę oferty i jej walorów, że w materiałach reklamowych, Spółka nie wskazywała nazwy i siedziby przedsiębiorcy. Trzeba mieć w przedmiotowej sprawie na uwadze to, że działalność Spółki wkraczała w sferę finansów konsumentów. Spółka oferowała wysokooprocentowane lokaty. W ocenie Prezesa Urzędu z tego to względu informacja, kto oferuje usługi, miała istotne znaczenie dla odbiorców reklamy. Podobnie miejsce siedziby Spółki jest istotną daną z punktu widzenia konsumentów – odbiorców reklamy, potencjalnych usługobiorców inwestujących swoje środki i przekazujących je Spółce. W ocenie Prezesa Urzędu, przeciętny konsument mógł bez wątpienia podjąć decyzję dotyczącą umowy, której nie podjąłby, gdyby posiadał - w chwili zapoznania się z materiałami reklamowymi - pełną wiedzę o podmiocie oferującym usługę. Należy 12 stwierdzić, że w świetle niepodawania wskazanych w sentencji danych konsument mógł mieć błędne wyobrażenie o właściwości Spółki i produktów przez nią oferowanych. Zdaniem Prezesa Urzędu, wprowadzające w błąd działanie Spółki mogło pozbawić przeciętnego konsumenta możliwości podejmowania świadomych i ekonomicznie przemyślanych decyzji, których nie podjąłby, gdyby wiedział, kto kieruje do niego swą ofertę. Dla konsumenta inwestującego środki finansowe jest istotne to jakie korzyści odniesie w związku z tą inwestycją, ale także jakie ryzyko niesie za sobą inwestowanie tych środków. Inaczej należy ocenić inwestycję w przypadku podmiotu zarejestrowanego na terenie Rzeczpospolitej Polskiej, a inaczej, gdy mówimy o podmiocie działającym poza granicami RP. Konsument powinien sam móc zważyć ryzyko podejmowanych przez niego działań i dokonać oceny tego ryzyka. Niezbędne są mu jednak rzetelne i pełne informacje. Art. 2 pkt 7 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, przez decyzję dotyczącą umowy rozumie m.in. decyzję podejmowaną przez konsumenta co do tego, czy, w jaki sposób i na jakich warunkach dokona zakupu lub zapłaci za produkt, bez względu na to, czy konsument postanowi dokonać określonej czynności, czy też powstrzymać się od jej dokonania. Nieuczciwa praktyka rynkowa polegająca na wprowadzającym w błąd zaniechaniu nie musi prowadzić do dokonania przez przeciętnego konsumenta czynności prawnej. Wystarczająca jest sama potencjalna możliwość wprowadzenia w błąd przeciętnego konsumenta. Decyzja dotycząca umowy w omawianym stanie faktycznym sprowadzać może się do sytuacji, w której konsument pod wpływem reklamy zainteresuje się ofertą Spółki bądź też podejmie działania w celu uzyskania dodatkowych informacji dotyczących produktów Spółki i uda się np. do placówki Spółki, wykona telefon, wyśle e-mail. Bez znaczenia pozostaje przy tym okoliczność, że konsument może mieć możliwość zweryfikowania przekazu reklamowego na późniejszym etapie. Istotne jest bowiem wewnętrzne przekonanie konsumenta, dokonany przez niego odbiór przekazu reklamowego, który prowadzi do zrozumienia najważniejszych informacji, jakie z niego płyną. Sama możliwość uzyskania dodatkowych, szczegółowych informacji z określonych źródeł 13 nie może służyć do uzupełniania, czy prostowania informacji zawartych w reklamach. Jak podkreślił Sąd Okręgowy w Warszawie- Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 19 grudnia 2007 r. sygn. akt XVII Ama 64/07 konsument, do którego reklama jest kierowana ma prawo do rzetelnej informacji już w chwili zapoznania się z reklamą bez konieczności zasięgania jej dopiero w miejscu sprzedaży u przedsiębiorcy. Przedsiębiorca ma obowiązek poinformowania w sposób rzetelny i prawdziwy o cechach oferowanego towaru już w reklamie, a klient zwabiony jego ofertą nie ma obowiązku jej weryfikacji w miejscu sprzedaży. Jak wskazano powyżej, w celu przypisania Spółce nieuczciwej praktyki rynkowej, niezbędne jest także wykazanie, że praktyka ta jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Oznacza to konieczność odniesienia się do przesłanek klauzuli generalnej z art. 4 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Z uwagi na kwestionowanie treści materiałów reklamowych Spółki, Prezes Urzędu dokonał oceny zachowania Spółki w kontekście naruszenia dobrych obyczajów oraz możliwości zniekształcenia zachowania rynkowego przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy, tj. na etapie kierowania do niego przekazu reklamowego. Na gruncie powołanej ustawy pod pojęciem sprzeczności z dobrymi obyczajami należy rozumieć swego rodzaju klauzulę rzetelności, oznaczającą zakaz takiego zachowania przedsiębiorcy, które mogłoby prowadzić do zakłócenia zachowania konsumenta na rynku poprzez brak rzetelnego informowania go o istotnych cechach produktu. Chodzi tu przede wszystkim o staranność i uczciwość zawodową oraz rzetelność. W wyroku z dnia 23 lutego 2006r. sygn. akt XVII Ama 118/04 Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził, że w stosunkach z konsumentami istota dobrego obyczaju sprowadza się do właściwego informowania o przysługujących uprawnieniach, niewykorzystywania uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty i rzetelnego traktowania partnerów umowy. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami Sąd 14 uznał działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, a także wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. W niniejszej sprawie, za dobre obyczaje należy uznać prawo konsumenta do uzyskania rzetelnej i pełnej informacji, jaką Spółka zamieścić powinna w reklamach swoich produktów, uwzględniając ograniczenia wynikające z takiej formy prezentacji oferty. Zdaniem Prezesa Urzędu, naruszenie tak rozumianych dobrych obyczajów następuje właśnie wskutek pomijania informacji istotnych co do nazwy i siedziby przedsiębiorcy, które mają przymiot istotnych informacji dotyczących oferowanych produktów przez Spółkę. Pod wpływem materiałów reklamowych przeciętny konsument mógł nabrać mylnego wyobrażenia o produkcie usłudze oferowanej przez FRL Capital Limited. Promowanie działalności poprzez pominięcie wskazanych informacji tj. nazwy i siedziby mogło tym samym zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy. Mając na uwadze powyższe, Prezes Urzędu uznał, że zachowanie Spółki wyczerpuje przesłanki nieuczciwej praktyki rynkowej w rozumieniu art. 6 ust. 4 pkt 2 w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Ad. I.2 sentencji decyzji Spółce postawiony został również zarzut stosowania nieuczciwej praktyki rynkowej polegającej na posługiwaniu się na stronie internetowej www.finroyal.pl oraz w reklamach - godłem "Laur Konsumenta 2011" mimo zawieszenia prawa do posługiwania się znakiem "Odkrycie Roku 2011" w plebiscycie "Laur Klienta/Konsumenta". Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym określiła „czarną listę praktyk” rynkowych. Są to nieuczciwe praktyki rynkowe w każdych okolicznościach. Zostały one wymienione w art. 7 u.o.p.n.p.r. Zgodnie z art. 7 ust. 2 u.o.p.n.p.r. nieuczciwą praktyką rynkową w każdych okolicznościach jest praktyka rynkowa wprowadzająca w błąd polegająca na 15 posługiwaniu się certyfikatem, znakiem jakości lub równorzędnym oznaczeniem, nie mając do tego uprawnienia. Zakwalifikowanie stosowanej przez przedsiębiorcę praktyki rynkowej do katalogu czarnych praktyk rynkowych oznacza, że jest ona nieuczciwa w każdych okolicznościach. Oznacza to brak konieczności udowadniania nieuczciwości danej praktyki na podstawie art. 4 u.o.p.n.p.r. Stosowanie jakiejkolwiek z praktyk wyspecyfikowanych w art. 7 u.o.p.n.p.r. jest zakazane ex lege . Spółce zarzucono stosowanie praktyki polegającej na używaniu w reklamach i na stronie www.finroyal.pl godła Laur Konsumenta, podczas gdy uprawnienie do godła zostało Spółce zawieszone. Z materiału dowodowego zebranego w toku postępowania wynika, że Spółce zostało zawieszone prawo do posługiwania się godłem Laur Konsumenta Odkrycie Roku 2011. Do sierpnia 2012 r. Spółka natomiast używała na stronie internetowej www.firnroyal.pl Laur Konsumenta do promowania prowadzonej działalności. W związku z tym, że w przypadku praktyk rynkowych wskazanych w art. 7 u.o.p.p.r. nie ma potrzeby odnoszenia się innych elementów takich jak dobry obyczaj, przeciętny konsument Prezes Urzędu nie podejmuje w tym przypadku rozważań poprzestając na stwierdzeniu faktów, co posługiwania się bez uprawnień godłem Laur Konsumenta i uznaje, że działanie Spółki wyczerpuje przesłanki nieuczciwej praktyki rynkowej w rozumieniu art. 7 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Ad 3) Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów Dla stwierdzenia przez Prezesa Urzędu stosowania praktyki określonej w art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów niezbędne jest wykazanie, że bezprawna praktyka przedsiębiorcy godzi w zbiorowy interes konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie objaśnia znaczenia pojęć „godzenia w interesy konsumentów” oraz „zbiorowego interesu konsumentów”, wskazując jedynie w art. 24 ust. 3, iż nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma 16 indywidualnych interesów konsumentów. Nie ulega jednak wątpliwości, że działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Natomiast przez interes zbiorowy należy rozumieć interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Stąd konkluzja, iż naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsumentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów konieczne jest, żeby działanie przedsiębiorcy było skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do adresata, którego nie sposób z góry indywidualnie oznaczyć. Działanie o takim charakterze jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa nie tylko w odniesieniu do konkretnych konsumentów, lecz wobec każdego z członków zbiorowości. Przy tym zaistnienie przesłanki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpośrednio uzależnione od liczby konsumentów, których interesy zostały rzeczywiście naruszone wskutek działań przedsiębiorcy. Istotne jest to, że przedmiotowe działanie może zagrozić, przynajmniej potencjalnie, interesom szerokiego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. Mając na uwadze okoliczności sprawy nie ulega wątpliwości, iż kwestionowane działania Spółki były dla konsumentów szkodliwe i godziły w ich chronione prawem interesy. Zaniechanie w zakresie danych o nazwie i siedzibie przedsiębiorcy oraz promowanie prowadzonej działalności poprzez godło Laur Konsumenta prowadziły do dezinformacji konsumentów, wywołując u nich mylne wyobrażenia co do istotnych cech oferty kierowanej do konsumentów. Na skutek praktyki Spółki doszło zatem do naruszenia interesu konsumentów rozumianego jako prawo do rzetelnej i prawdziwej informacji, której konsumenci mogą oczekiwać od kierowanych do nich przekazów. Jednocześnie działania Spółki mogły wpływać na decyzje konsumentów w przedmiocie nabycia usługi od FRL Capital Limited. W ocenie Prezesa Urzędu, nie ulega także wątpliwości, iż interesy konsumentów, w które godziły zakwestionowane działania Spółki miały charakter zbiorowy. Oferta FRL Capital Limited była bowiem kierowana do bliżej nieokreślonego kręgu odbiorców. Jej adresatem byli wszyscy konsumenci realnie i 17 potencjalnie zainteresowani lokowaniem środków pieniężnych w produkty finansowe i osiąganiem zysków. Tym samym kwestionowane przez Prezesa Urzędu działanie Spółki narusza interes nieograniczonej liczby konsumentów, których nie sposób zindywidualizować. W świetle powyższego Prezes Urzędu uznał, że w odniesieniu do przypisanej Spółce praktyki wykazane zostało także naruszenie zbiorowego interesu konsumentów. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w przypadku uznania praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów Prezes Urzędu stwierdza stosowanie praktyki i nakazuje jej zaniechania. W przypadku, gdy przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Biorąc pod uwagę zgromadzony materiał dowodowy w sprawie Prezes Urzędu stwierdził, że w dniu wydawania decyzji nie istnieje strona internetowa www.finroyal.pl. Materiał dowodowy wskazuje, przedmiotowa strona istniała w sierpniu 2012 roku. W tym też okresie na stronie internetowej widniało godło Laur Konsumenta 2011. Prezes Urzędu ustalił również, że Spółka w dniu wydawania decyzji nie prowadzi na terenie Rzeczpospolitej Polskiej działalności operacyjnej tj. nie zawiera umów, nie dokonuje transakcji handlowych z partnerami handlowymi, w tym nie zamieszcza na terenie Rzeczpospolitej Polskiej w mediach: prasie, radiu i telewizji reklam. Biorąc pod uwagę, zgromadzony materiał dowodowy Prezes UOKiK uznał, że Spółka zaniechała zarzucanych jej praktyk. Z uwagi na powyższe, Prezes Urzędu orzekł jak w sentencji decyzji. Kara pieniężna 18 Prezes Urzędu również rozważył w niniejszej sprawie kwestię zastosowania sankcji karnej w trybie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z ww. przepisem Prezes Urzędu może w drodze decyzji nałożyć na przedsiębiorcę, który choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Natomiast zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy jeżeli przedsiębiorca nie osiągnął przychodu w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, Prezes Urzędu może ustalić karę pieniężną w wysokości do dwustukrotności przeciętnego wynagrodzenia 1 . Z powołanych przepisów wynika, że kara pieniężna ma charakter fakultatywny. O tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do wskazanego przedsiębiorcy zasadne jest nałożenie kary pieniężnej decyduje, w ramach uznania administracyjnego Prezes Urzędu. Należy zwrócić uwagę, że przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają jakichkolwiek przesłanek, od których uzależnione byłoby podjęcie decyzji o nałożeniu kary. Ustawodawca wskazał jedynie w art. 111 ustawy te okoliczności, które Prezes Urzędu winien uwzględnić decydując o wymiarze kary pieniężnej, wymieniając okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. W przedmiotowej sprawie należy uznać, że ze względu na charakter praktyk jak również na zakres prowadzonej działalności nałożenie kary pieniężnej na Spółkę byłoby uzasadnione. Prezes Urzędu jednakże w związku z uzyskanymi informacjami dotyczącymi liczby pokrzywdzonych, wysokości szkody jaka została wstępnie wyliczona w toku postępowania prokuratorskiego oraz wartości majątkowych zabezpieczonych w toku postępowania karnego uznał, że ekonomiczny interes 1 przeciętne wynagrodzenie – rozumie się przez to przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw za ostatni miesiąc kwartału poprzedzającego dzień wydania decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, ogłaszane przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów (art. 4 pkt 16 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). 19 konsumentów byłby zagrożony w przypadku nakładania na Spółkę kary pieniężnej. Prezes Urzędu podejmując działania w ramach kompetencji wskazanych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów ma przede wszystkim na uwadze nadrzędny cel działania – ochronę interesów konsumentów. Nałożenie kary i jej egzekwowanie powodowałoby uszczuplenie środków finansowych jakimi dysponuje Spółka. Do prokuratury zostało złożone 1204 zawiadomienia o przestępstwie. W toku postępowania prokuratorskiego ustalono, że szkoda poniesiona przez klientów Spółki wynosi 78.824 399,62 złotych, 744.652, 33 Euro, 128.792, 30 funtów brytyjskich, 1.183 885,76 dolary amerykańskie, 50.000,00 dolarów kanadyjskich oraz 2.047,66 franków. Jak wynika z danych przekazywanych opinii publicznej przez prokuraturę prowadzącą sprawę wobec podejrzanego Andrzeja K. zarządzającego Spółką wartość środków zabezpieczonych w toku postępowania (zabezpieczenie majątkowe) to: 1/ udziały o łącznej wartości nominalnej 20.000,00 zł w „Karls & Swenson” Kancelaria Finansowa Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, 2/ udziały o łącznej wartości nominalnej 299.800,00 zł w „Finroyal Service” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we Wrocławiu, 3/ udziały o łącznej wartości nominalnej 1.300.000,00 zł w „Młyn nad Tywą” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Trzaskach, 4/ udziały o łącznej wartości nominalnej 2.500 zł w MELKORN Sp. z o.o. z siedzibą w Użrankach gm. Mrągowo, 5/ wierzytelności w kwocie 1.000.000,00 zł z tytułu umowy pożyczki, 6/ nieruchomość położona w miejscowości Gryźliny – Zielonowo gm. Stawiguda, którą obciążono hipoteką przymusową, 7/ dwie nieruchomości położone w miejscowości Użranki gm. Mrągowo, woj. warmińsko – mazurskie, które obciążono hipoteką przymusową. Relacja ilości potencjalnych pokrzywdzonych i wartości ich roszczeń do wartości środków Spółki i jej możliwości płatniczych nie pozwala na nałożenie kary bez pokrzywdzenia wierzycieli Spółki. To zadecydowało o nienakładaniu kary pieniężnej w sprawie. 20 Pouczenie: Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. - od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury UOKiK w Warszawie. Dyrektor Delegatury UOKIK w Warszawie Dorota Grudzień-Barbachowska /podpis/ Otrzymuje: 1.