RWA-30/2010

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-04/08/JR Warszawa, dn. 31 grudnia 2010 r. DECYZJA CZĘŚCIOWA nr RWA- 30 /2010 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) i art. 104 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w zw. z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) w zw. z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko WyŜszej Szkole Pedagogicznej Towarzystwa Wiedzy Powszechnej w Warszawie – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje się , Ŝe działanie WyŜszej Szkoły Pedagogicznej Towarzystwa Wiedzy Powszechnej w Warszawie, polegające na stosowaniu we wzorcu umownym zatytułowanym Uchwała Nr 11/2007 Senatu WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2007 r. w sprawie wysokości opłaty rekrutacyjnej, opłaty tytułem wpisowego, opłaty z tytułu ukończenia studiów i czesnego w roku akademickim 2007-2008 postanowienia o treści: „Uczelnia nie zwraca opłat wniesionych za czas studiów do końca semestru, w którym następuje skreślenie z listy studentów” stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, polegającą na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 286 z późn. zm.), co stanowi naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 25 lutego 2008 r. 2 II. Na podstawie art. 105 § 1 w zw. z art. 104 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w zw. z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) w zw. z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko WyŜszej Szkole Pedagogicznej Towarzystwa Wiedzy Powszechnej w Warszawie – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: umarza się jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie działań WyŜszej Szkoły Pedagogicznej Towarzystwa Wiedzy Powszechnej w Warszawie polegających na stosowaniu we wzorcu umownym zatytułowanym Umowa o warunkach odpłatności za studia postanowienia o treści: „Kolejne uchwały senatu w sprawie wysokości odpłatności za studia będą uwzględniać podwyŜkę czesnego wyłącznie o współczynnik inflacji w poprzednim roku, ogłaszany przez Prezesa GUS w Monitorze Polskim”, co mogło stanowić praktykę polegającą na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.), tj. praktykę określoną w art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. III. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz stosownie do treści art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) w zw. z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko WyŜszej Szkole Pedagogicznej Towarzystwa Wiedzy Powszechnej w Warszawie – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nakłada się na WyŜszą Szkołę Pedagogiczną Towarzystwa Wiedzy Powszechnej w Warszawie karę pienięŜną w wysokości 4 718 zł (słownie: cztery tysiące siedemset osiemnaście złotych), płatną do budŜetu państwa, z tytułu naruszeń określonych w pkt. I sentencji niniejszej decyzji. 3 UZASADNIENIE Niniejsze postępowanie zostało wszczęte w związku ze skargą konsumencką na działania WyŜszej Szkoły Pedagogicznej Towarzystwa Wiedzy Powszechnej w Warszawie (dalej równieŜ: WSP TWP lub Uczelnia), otrzymaną przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegaturę w Warszawie (dalej: Prezes UOKiK). Do skargi dołączona została Uchwała Nr 11/2007 Senatu WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2007 r. w sprawie wysokości opłaty rekrutacyjnej, opłaty tytułem wpisowego, opłaty z tytułu ukończenia studiów i czesnego w roku akademickim 2007-2008 . Po przeprowadzeniu analizy treści wskazanej powyŜej Uchwały Prezes UOKiK stwierdził, iŜ w jej § 8 ust. 3 zamieszczone zostało postanowienie, które mogło być toŜsame z postanowieniem wpisanym do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 286 z późn. zm.; dalej równieŜ: k.p.c.). Wyniki kontroli treści wzorca umownego dały zatem podstawę do sformułowania zarzutu stosowania przez Uczelnię praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.). Mając na uwadze powyŜsze ustalenia Prezes UOKiK postanowieniem z dnia 11 lutego 2008 r. wszczął postępowanie w związku z podejrzeniem stosowania przez WyŜszą Szkołę Pedagogiczną Towarzystwa Wiedzy Powszechnej w Warszawie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na stosowaniu postanowienia wzorca umowy wpisanego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., poprzez zawarcie w § 8 ust. 3 Uchwały Nr 11/2007 Senatu WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2007 r. w sprawie wysokości opłaty rekrutacyjnej, opłaty tytułem wpisowego, opłaty z tytułu ukończenia studiów i czesnego w roku akademickim 2007-2008 postanowienia o treści: „Uczelnia nie zwraca opłat wniesionych za czas studiów do końca semestru, w którym następuje skreślenie z listy studentów ” , co moŜe stanowić praktykę określoną w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zawiadamiając WSP TWP o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów Prezes UOKiK pismem z dnia 11 lutego 2008 r. wezwał jednocześnie Uczelnię do przedstawienia aktualnie stosowanego wzorca umowy o warunkach odpłatności za studia oraz przekazania dokumentów niezbędnych dla rozstrzygnięcia niniejszego postępowania, a takŜe poinformował o prawie ustosunkowania się do zarzutów postawionych w postanowieniu o wszczęcia postępowania. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów Uczelnia pismem z dnia 27 lutego 2008 r. podniosła, iŜ równolegle z zakwestionowaną przez Prezesa UOKiK Uchwałą Nr 11/2007 Senatu WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2007 r. w sprawie wysokości opłaty rekrutacyjnej, opłaty tytułem wpisowego, opłaty z tytułu ukończenia studiów i czesnego w roku akademickim 2007-2008 stosuje wzorzec Umowy o warunkach odpłatności za studia , w którym moŜliwość zwrotu wniesionych przez konsumenta opłat w przypadku skreślenia go z listy studentów – odmiennie niŜ w ww. Uchwale – została przewidziana. 4 Uczelnia wyjaśniła równieŜ, iŜ zakwestionowanie przez Prezesa UOKiK postanowienie Uchwały zostało zmienione – poprzez jego uzgodnienie z wykorzystywanym przy zawieraniu umów ze studentami wzorcem Umowy o warunkach odpłatności za studia – w drodze Uchwały Nr 7/2008 Senatu WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie z dnia 25 lutego 2008 r. zmieniającej uchwałę sprawie wysokości opłaty rekrutacyjnej, opłaty tytułem wpisowego, opłaty z tytułu ukończenia studiów i czesnego w roku akademickim 2007-2008 . W związku z tym, w ocenie Uczelni, zarzucana jej praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów uległa zaniechaniu. Do pisma z dnia 27 lutego 2008 r. Szkoła dołączyła Zarządzenie Nr 10/2007 Rektora WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie z dnia 1 października 2007 r. w sprawie określenia wzoru umowy o warunkach odpłatności za studia, zawieranej ze studentem , wraz z załącznikiem w postaci wzorca Umowy o warunkach odpłatności za studia . Wyniki kontroli treści tego wzorca dały podstawę do sformułowania zarzutów stosowania przez Uczelnię kolejnych praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wobec powyŜszego Prezes UOKiK w dniu 24 kwietnia 2008 r. wydał postanowienie w przedmiocie rozszerzenia niniejszego postępowania, postanawiając, iŜ odtąd prowadzone jest ono równieŜ w sprawie podejrzenia stosowania przez WyŜszą Szkołę Pedagogiczną TWP w Warszawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów polegających na: 1. stosowaniu wzorca umownego Umowa o warunkach odpłatności za studia , który wbrew dyspozycji art. 160 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyŜszym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.) nie określa warunków odpłatności za studia w zakresie opłat, pobieranych na podstawie art. 99 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyŜszym, za powtarzanie zajęć, semestru lub roku z powodu niezadowalających wyników w nauce, za zajęcia nieobjęte planem studiów, kursy dokształcające oraz opłat, pobieranych na podstawie § 20 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa WyŜszego z dnia 2 listopada 2006 r. w sprawie dokumentacji przebiegu studiów (Dz. U. Nr 224, poz. 1364), za wydanie legitymacji studenckiej i jej duplikatu, indeksu i jego duplikatu, dyplomu ukończenia studiów, jego duplikatu oraz dodatkowego odpisu dyplomu w tłumaczeniu na język obcy, dokumentu stwierdzającego ukończenie studiów podyplomowych i jego duplikatu, co moŜe stanowić praktykę, określoną w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 2. stosowaniu postanowienia wzorca umowy wpisanego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., poprzez zawarcie w § 4 ust. 4 Umowy o warunkach odpłatności za studia postanowienia, zgodnie z którym „Kolejne uchwały senatu w sprawie wysokości odpłatności za studia będą uwzględniać podwyŜkę czesnego wyłącznie o współczynnik inflacji w poprzednim roku, ogłaszany przez Prezesa GUS w Monitorze Polskim”, co moŜe stanowić praktykę określoną w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 3. stosowaniu postanowienia wzorca umowy wpisanego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., poprzez zawarcie w § 4 ust. 6 Umowy o warunkach odpłatności za studia postanowienia, zgodnie z którym „Opłaty 1) wynikające z: a) zaliczeń poprawkowych 5 i egzaminów poprawkowych, b) róŜnic programowych, c) ponownego przyjęcia na studia z powodu skreślenia z listy studentów, d) warunkowego przyjęcia na kolejny rok studiów, e) wydawania duplikatów dokumentów, wraz z terminem płatności, ogłaszane są corocznie do 20 października zarządzeniem Rektora i podawane do ogólnej wiadomości na stronie internetowej Uczelni, 2) oferty edukacyjnej, w której uczestnictwo nie jest obowiązkowe: a) dodatkowe egzaminy specjalistyczne, b) dodatkowe kursy, c) inne formy kształcenia, wraz z terminem płatności ogłaszane są nie później niŜ na 14 dni przed planowanym terminem płatności i podawane do ogólnej wiadomości na stronie internetowej”, co moŜe stanowić praktykę określoną w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Pismem z dnia 24 kwietnia 2008 r. Prezes UOKiK zawiadomił Uczelnię o rozszerzeniu postępowania prowadzonego przeciwko niej pod zarzutem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, informując jednocześnie o prawie ustosunkowania się do zarzutów postawionych w postanowieniu o wszczęcia postępowania. Pismem z dnia 12 maja 2008 r. Uczelnia ustosunkowała się do zarzutów zawartych w postanowieniu o rozszerzeniu postępowania, kwestionując zasadność stanowiska zajętego przez Prezesa UOKiK w przedmiocie bezprawności podejmowanych przez nią działań. W toku niniejszego postępowania – na Ŝądanie Prezesa UOKiK – Uczelnia przekazywała dodatkowe informacje i dokumenty, a takŜe udzielała stosownych wyjaśnień. Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w trakcie niniejszego postępowania wskazuje, iŜ niniejsza sprawa została dostatecznie wyjaśniona w zakresie zarzutów dotyczących stosowania następujących postanowień wzorców umów wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone: 1. „Uczelnia nie zwraca opłat wniesionych za czas studiów do końca semestru, w którym następuje skreślenie z listy studentów” (§ 8 ust. 3 Uchwały Nr 11/2007 Senatu WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2007 r. w sprawie wysokości opłaty rekrutacyjnej, opłaty tytułem wpisowego, opłaty z tytułu ukończenia studiów i czesnego w roku akademickim 2007-2008 ) oraz 2. „Kolejne uchwały senatu w sprawie wysokości odpłatności za studia będą uwzględniać podwyŜkę czesnego wyłącznie o współczynnik inflacji w poprzednim roku, ogłaszany przez Prezesa GUS w Monitorze Polskim” (§ 4 ust. 4 wzorca Umowy o warunkach odpłatności za studia ). Jednocześnie samodzielny charakter tychŜe zarzutów powoduje, iŜ mogą one stanowić przedmiot odrębnego rozstrzygnięcia. Z uwagi na to zasadnym jest wydanie przez Prezesa UOKiK decyzji częściowej w rozumieniu art. 104 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.; dalej: k.p.a.). W związku z powyŜszym pismem z dnia 13 grudnia 2010 r. Prezes UOKiK zawiadomił Uczelnię – zgodnie z zasadą wyraŜoną w art. 10 § 1 k.p.a. – o zamknięciu postępowania dowodowego w zakresie części zarzutów stosowania postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, tj. zarzutu postawionego postanowieniem z dnia 11 lutego 2008 r. o wszczęciu w niniejszej sprawie postępowania przeciwko WSP TWP oraz zarzutu, o którym mowa 6 w pkt. 2 postanowienia z dnia 24 kwietnia 2008 r. w przedmiocie rozszerzenia postępowania, a takŜe o moŜliwości zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym oraz wypowiedzenia się co do niego w wyznaczonym terminie. Strona nie skorzystała z prawa do zapoznania się z aktami postępowania oraz wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił, co następuje: WyŜsza Szkoła Pedagogiczna TWP w Warszawie: WyŜsza Szkoła Pedagogiczna Towarzystwa Wiedzy Powszechnej w Warszawie jest niepubliczną szkołą wyŜszą, wpisaną do rejestru uczelni niepublicznych i związków uczelni niepublicznych prowadzonego przez Ministra Nauki i Szkolnictwa WyŜszego. Uczelnia prowadzi, na podstawie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyŜszym i wydanych do niej przepisów wykonawczych oraz statutu zatwierdzonego przez Ministra Nauki i Szkolnictwa WyŜszego, działalność edukacyjną, której przedmiotem jest świadczenie usług w zakresie kształcenia na poziomie wyŜszych studiów zawodowych na kierunkach m.in.: pedagogika, politologia i filologia. Kształcenie odbywa się odpłatnie w formie studiów stacjonarnych i niestacjonarnych. Przychód osiągnięty przez Uczelnię w 2009 r., ustalony przez Prezesa UOKiK na podstawie zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych CIT-8 za rok 2009, wyniósł […] zł. Warunki odpłatności za studia w TWP WSP : Wysokość opłat za studia oraz terminy i formy uiszczania płatności określa kaŜdorazowo Senat Uczelni w drodze uchwały. Od początku roku akademickiego 2007/2008 powyŜsze kwestie regulowała Uchwała Nr 11/2007 Senatu WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2007 r. w sprawie wysokości opłaty rekrutacyjnej, opłaty tytułem wpisowego, opłaty z tytułu ukończenia studiów i czesnego w roku akademickim 2007- 2008 . Jak ustalił Prezes UOKiK, w § 8 ust. 3 tej uchwały zamieszczone zostało postanowienie o treści: „Uczelnia nie zwraca opłat wniesionych za czas studiów do końca semestru, w którym następuje skreślenie z listy studentów”. W toku postępowania Uczelnia dokonała zmian w treści ww. uchwały, mających na celu – jak wyjaśniła Uczelnia w piśmie z dnia 27 lutego 2008 r. – doprowadzenie jej do stanu zgodności z wykorzystywanym przy zawieraniu umów ze studentami wzorcem Umowy o warunkach odpłatności za studia . W tym celu Uchwała Nr 11/2007 z dnia 2 kwietnia 2007 r. została zmieniona częściowo – tj. w zakresie zakwestionowanego przez Prezesa UOKiK § 8 ust. 3 – w drodze Uchwały Nr 7/2008 z dnia 25 lutego 2008 r. Senatu WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie zmieniającą uchwałę w sprawie wysokości opłaty rekrutacyjnej, opłaty tytułem wpisowego, opłaty z tytułu ukończenia studiów i czesnego w roku akademickim 2007-2008 , która weszła w Ŝycie w dniu podpisania. Na mocy § 1 7 powyŜszej uchwały postanowienie zawarte w § 8 ust. 3 otrzymało brzmienie: „Uczelnia zwraca opłaty wniesione za czas studiów przypadający po złoŜeniu pisemnej rezygnacji ze studiów. W przypadku skreślenia z listy studentów z winy studenta wniesione opłaty zwracane są za okres przypadający po dacie podjęcia decyzji o skreśleniu”. W roku akademickim 2009/2010 kwestie związane z odpłatnością za studia określono w Uchwale Nr 20/2009 Senatu WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie z dnia 20 lipca 2009 r. w sprawie wysokości: opłaty rekrutacyjnej, czesnego, opłaty z tytułu ukończenia studiów, opłat za zaliczenia i egzaminy poprawkowe i komisyjne, róŜnice programowe, warunkowe podjęcie studiów w roku następnym oraz za wydanie dokumentów i duplikatów dla studentów przyjętych na studia w roku akademickim 2009-2010 i latach wcześniejszych. Zasady zwrotu opłat wniesionych przez studenta w przypadku skreślenia go z listy studentów uregulowane zostały w § 4 ust. 6 ww. Uchwały , zgodnie z którym „w przypadku skreślenia z listy studentów Uczelnia, na wniosek studenta, zwraca część opłaty wniesionej z góry za okres niekorzystania z zajęć, liczony od początku miesiąca następującego po miesiącu, w którym wydana została decyzja o skreśleniu”. Postanowienie powyŜsze w niezmienionym brzmieniu zostało zamieszczone w aktualnie obowiązującej Uchwale Nr 9/2010 Senatu WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie z dnia 29 marca 2010 r. w sprawie wysokości: opłaty rekrutacyjnej, czesnego, opłat za zaliczenia i egzaminy poprawkowe i komisyjne, róŜnice programowe, warunkowe podjęcie studiów w roku następnym oraz za wydanie dokumentów i duplikatów dla studentów przyjętych na studia w roku akademickim 2010-2011 . Umowy o warunkach odpłatności zawierane ze studentami przez TWP WSP : W toku postępowania Prezes UOKiK ustalił, Ŝe Uczelnia – stosownie do art. 160 ust. 3 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyŜszym, zgodnie z którym warunki odpłatności za studia określa umowa zawarta między uczelnią a studentem w formie pisemnej – zawiera ze studentami umowy określające warunki odpłatności za studia w formie pisemnej. Przy zawieraniu takich umów Uczelnia od początku roku akademickiego 2007/2008 na podstawie Zarządzenia Nr 10/2007 Rektora WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie z dnia 1 października 2007 r. w sprawie określenia wzoru umowy o warunkach odpłatności za studia, zawieranej ze studentem posługiwała się wzorem umowy zatytułowanym Umowa o warunkach odpłatności za studia . Jak wskazano w § 1 ww. wzorca umownego, przedmiotem umowy było „określenie warunków odpłatności Studenta za studia w Uczelni, zgodnie z art. 160 ust. 3 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyŜszym”. We wzorcu zamieszczone zostały m.in. postanowienia o treści: 1. „Kolejne uchwały Senatu w sprawie wysokości odpłatności za studia będą uwzględniać podwyŜkę czesnego wyłącznie o współczynnik inflacji w poprzednim roku, ogłaszany przez Prezesa GUS w Monitorze Polskim” (§ 4 ust. 4 ww. wzorca); 2. „KaŜda ze stron moŜe rozwiązać umowę w przypadku: (…) Student: (…) złoŜenia pisemnej rezygnacji (…)” (§ 8 ust. 1 pkt 2 lit. a wzorca); 3. „Uczelnia zwraca opłaty wniesione za czas studiów przypadający po złoŜeniu pisemnej rezygnacji. W przypadku skreślenia z listy studentów wniesione opłaty zwracane są od daty decyzji o skreśleniu (...)” (8 ust. 2 wzorca). 8 W toku postępowania Zarządzenie Nr 10/2007 z dnia 1 października 2007 r. zostało uchylone mocą Zarządzenia Nr 12/2008 Rektora WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie z dnia 8 października 2008 r. w sprawie określenia wzoru umowy o warunkach odpłatności za studia, zawieranej ze studentem , które wprowadziło nowy wzór Umowy o warunkach odpłatności za studia . Stosownie do § 2 ww. zarządzenia, nowo opracowany wzorzec miał zastosowanie od roku akademickiego 2008/2009 do studentów rozpoczynających naukę na pierwszym roku studiów. W nowym wzorcu Umowy o warunkach odpłatności za studia postanowienie odpowiadające dotychczasowemu § 4 ust. 4 wzorca zostało zamieszczone w § 4 ust. 5, uzyskując treść: „Kolejne uchwały Senatu w prawie wysokości odpłatności za studia będą uwzględniać podwyŜkę czesnego wyłącznie o współczynnik inflacji w poprzednim roku, ogłaszany przez Prezesa GUS w Monitorze Polskim, oraz wzrost kosztów kształcenia uzasadniony przepisami prawa”. Natomiast postanowienia z § 8 ust. 1 pkt 2 lit. a i ust. 2 dotychczasowego wzorca umowy, tj. postanowienie przyznające studentowi uprawnienie do rozwiązania umowy z uczelnią w dowolnym momencie oraz postanowienie dotyczące zwrotu opłat wniesionych przez studenta w przypadku skreślenia go z listy studentów, zostały przeniesione do nowego wzorca w niezmienionym brzmieniu. W dniu 1 lipca 2009 r. weszło w Ŝycie Zarządzenie Nr 11/2009 Rektora WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie w sprawie określenia wzoru umowy o warunkach odpłatności za studia, zawieranej ze studentem , wprowadzające nowy wzorzec Umowy o warunkach odpłatności za studia . Na mocy § 2 ww. zarządzenia, nowo opracowany wzorzec miał zastosowanie od roku akademickiego 2009/2010 do studentów rozpoczynających naukę na pierwszym roku studiów. Jak ustalił Prezes UOKiK, wzorzec ten nie zawierał postanowienia, które treścią dosłownie odpowiadałoby postanowieniu zawartemu w § 4 ust. 4 wzorca wprowadzonego na mocy Zarządzenia Rektora WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie Nr 10/2007 z dnia 1 października 2007 r. Niemniej, kwestia zmiany wysokości czesnego uregulowana została w § 4 ust. 7 nowo wprowadzonego wzorca, który stanowił, Ŝe: „PodwyŜszenie opłat, bądź wprowadzenie dodatkowych opłat w kolejnym roku akademickim, moŜe nastąpić w przypadku zmian standardów kształcenia wprowadzonych przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyŜszego, powodujących wzrost kosztów prowadzonych zajęć”. Klauzule zawarte w § 4 ust. 8 i 9 nakładały na Uczelnię obowiązek powiadomienia studenta o zmianie wysokości opłat, o których mowa w ust. 7, pisemnie przed rozpoczęciem kolejnego roku akademickiego, jak równieŜ powiadomienia o przysługującym w takim przypadku prawie odstąpienia od umowy. Treść postanowień zawartych w § 8 ust. 1 pkt 2 lit. a i ust. 2 nie uległa zmianie. PowyŜszy wzorzec został przez Uczelnię zmieniony Zarządzeniem Nr 22/2009 Rektora WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie z dnia 1 października 2009 r. w sprawie określenia wzoru umowy o warunkach odpłatności za studia, zawieranej ze studentem . Niemniej, wprowadzone zmiany nie objęły postanowień zamieszczonych w § 4 ust. 7-9 oraz § 8 ust. 1 pkt 2 i ust. 2, które zostały inkorporowane do nowo wprowadzonego wzorca w brzmieniu przytoczonym powyŜej, zachowując dotychczasową numerację. 9 Pozostałe ustalenia : W prowadzonym przez Prezesa UOKiK rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., zamieszczone zostały m.in. postanowienia o treści: - „Wysokość czesnego moŜe ulegać zmianom w zaleŜności od inflacji i aktualnych kosztów kształcenia”, uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: SOKiK) z dnia 5 października 2005 r. (sygn. akt XVII AmC 20/05) i wpisane do ww. rejestru pod numerem 643; - „Przerwanie studiów, ich niepodjęcie lub skreślenie z listy studentów z przyczyn leŜących po stronie studenta powoduje brak moŜliwości zwrotu uiszczonego juŜ czesnego”, uznane za niedozwolone wyrokiem SOKiK z dnia 27 lutego 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 105/04) i wpisane do rejestru pod numerem 727; - „Skreślenie z listy studentów nie rodzi prawa do roszczenia o zwrot którejkolwiek z wcześniej dokonanych opłat”, uznane za niedozwolone wyrokiem SOKiK z dnia 7 sierpnia 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 45/05) i wpisane do rejestru pod numerem 903. Ponadto naleŜy wskazać, Ŝe w dniu 12 września 2008 r., po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko WSP TWP w Warszawie, decyzją Nr DDK-19/2008 Prezes UOKiK m.in. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w zakresie stosowania przez ww. przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na stosowaniu postanowienia wzorca umowy Umowa o warunkach odpłatności za studia : „Kolejne uchwały senatu w sprawie wysokości odpłatności za studia będą uwzględniać podwyŜkę czesnego wyłącznie o współczynnik inflacji w poprzednim roku, ogłaszany przez Prezesa GUS w Monitorze Polskim”, którego treść była zbieŜna z treścią postanowienia umownego wpisanego do rejestru postanowień wzorów umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., przez co mogło to stanowić praktykę, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W uzasadnieniu decyzji Prezes UOKiK wskazał jako podstawę umorzenia postępowania jego bezprzedmiotowość, spowodowaną brakiem wystąpienia przesłanki bezprawności w przedmiotowych działaniach Uczelni. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwaŜył, co następuje: I. Interes publicznoprawny Podstawą zastosowania przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie stwierdzenie przez Prezesa UOKiK, iŜ w wyniku stosowania praktyki naruszającej 10 zbiorowe interesy konsumentów zagroŜony został interes publicznoprawny. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ustawa ta określa warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Przepis ten przesądza o przynaleŜności niniejszej ustawy do dziedziny prawa publicznego, jak równieŜ o wyłączeniu moŜliwości podejmowania przez Prezesa UOKiK działań w celu ochrony interesów indywidualnych czy grupowych. W toku postępowania i przy wydawaniu decyzji Prezes UOKiK jest zatem rzecznikiem interesu publicznego. Rola ta wynika nie tylko z celu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, lecz równieŜ z jednej z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, określonej w art. 7 k.p.a. Wobec powyŜszego, wykazanie wystąpienia zagroŜenia interesu publicznoprawnego w danej sprawie stanowi podstawową przesłankę warunkującą moŜliwość jej rozstrzygania w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W ocenie Prezesa UOKiK, niniejsza sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąŜe się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą studentami Uczelni. NaleŜy przy tym zauwaŜyć, Ŝe interes publicznoprawny przejawia się takŜe w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy, naruszenie zbiorowego interesu konsumentów stanowi jednocześnie naruszenie interesu publicznoprawnego. Wobec powyŜszego uzasadnione było podjęcie przez Prezesa UOKiK w niniejszej sprawie działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. II. Wydanie decyzji częściowej Zgodnie z art. 104 k.p.a., który w postępowaniu przed Prezesem UOKiK znajduje zastosowanie na mocy art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba Ŝe przepisy kodeksu stanowią inaczej (§ 1); decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji (§ 2). Kodeks postępowania administracyjnego, przewidując we wskazanym powyŜej przepisie oraz w art. 138 § 1 pkt 2 moŜliwość wydania decyzji częściowej, nie określa przesłanek dopuszczalności wydania takiej decyzji. W związku naleŜy przyjąć, Ŝe organ moŜe wydać decyzję częściową w przypadku, gdy „sprawa jest podzielna, moŜna z niej wyodrębnić części nadające się do rozstrzygnięcia względnie samodzielnego” 1 . Zgodnie z zasadą prawdy materialnej decyzja częściowa moŜe być zatem wydana wówczas, gdy część sprawy została dostatecznie wyjaśniona i jest tego rodzaju, Ŝe moŜe być przedmiotem odrębnego rozstrzygnięcia 2 . Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w trakcie niniejszego postępowania wskazuje, iŜ niniejsza sprawa została dostatecznie wyjaśniona w zakresie zarzutów dotyczących stosowania następujących postanowień wzorców umów wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone: 1. „Uczelnia nie zwraca opłat wniesionych za czas studiów do końca semestru, w którym następuje skreślenie z listy studentów” (§ 8 ust. 3 Uchwały Nr 11/2007 Senatu WyŜszej 1 B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz , Warszawa 2003, s. 466. 2 M. Jaśkowska, A. Wróbel, Komentarz bieŜący do art. 104 k.p.a. [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz , LEX, 2009, wyd. III. 11 Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2007 r. w sprawie wysokości opłaty rekrutacyjnej, opłaty tytułem wpisowego, opłaty z tytułu ukończenia studiów i czesnego w roku akademickim 2007-2008 ) oraz 2. „Kolejne uchwały senatu w sprawie wysokości odpłatności za studia będą uwzględniać podwyŜkę czesnego wyłącznie o współczynnik inflacji w poprzednim roku, ogłaszany przez Prezesa GUS w Monitorze Polskim” (§ 4 ust. 4 wzorca Umowy o warunkach odpłatności za studia ). Ponadto samodzielny charakter powyŜszych zarzutów wskazuje, iŜ mogą one stanowić przedmiot odrębnego rozstrzygnięcia. Z uwagi na to, zasadnym jest wydanie przez Prezesa UOKiK w niniejszej sprawie decyzji częściowej w rozumieniu art. 104 § 2 k.p.a. III. Przesłanki stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje moŜliwość kontroli przez Prezesa UOKiK działań przedsiębiorców podejmowanych w stosunkach prawnych z konsumentami, wprowadzając mechanizmy ochrony tzw. zbiorowych interesów konsumentów. Konsumentem w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22 1 k.c. w związku z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). Materialnoprawną podstawę do oceny działań przedsiębiorcy w powyŜszym aspekcie stanowi przepis art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z jego ust. 1, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy (art. 24 ust. 2 ustawy). Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów (art. 24 ust. 3 ustawy). Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami, polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Przepis art. 24 ust. 2 ww. ustawy zawiera przykładowe wyliczenie zachowań przedsiębiorców uwaŜanych za naruszające zbiorowe interesy konsumentów. W otwartym katalogu zakazanych praktyk ustawodawca umieścił: stosowanie postanowień wzorów umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (pkt 1), naruszenie przez przedsiębiorcę obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji (pkt 2), nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji (pkt 3). Jak wynika z powyŜszego, dla uznania działania przedsiębiorcy za niezgodne z zawartym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów niezbędne jest wykazanie, iŜ spełnione zostały kumulatywnie trzy przesłanki: 1) kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy; 2) działanie to jest bezprawne; 3) działanie to godzi w zbiorowy interes konsumentów. Ad 1) WSP TWP jako przedsiębiorca 12 Postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, podobnie jak kaŜde inne postępowanie administracyjne, toczy się z udziałem osób mających przymiot strony. Zgodnie z art. 101 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stroną postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów jest kaŜdy, wobec kogo zostało wszczęte postępowanie. W niniejszej sprawie stroną, wobec której zostało wszczęte postępowanie w związku z podejrzeniem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, jest WyŜsza Szkoła Pedagogiki Towarzystwa Wiedzy Powszechnej w Warszawie. Ustalając zakres podmiotowy stosowania ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów naleŜy mieć na względzie cel regulacji jej norm, jakim jest przeciwdziałanie, w formach władczych, antykonsumenckim zachowaniom profesjonalnych uczestników rynku, prowadzących działalność gospodarczą. Zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zawarty w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stosuje się zatem jedynie do przedsiębiorców i ich związków. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera legalną definicję przedsiębiorcy. Zgodnie z art. 4 pkt 1 tej ustawy, pod pojęciem tym naleŜy rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, a takŜe osobę fizyczną, osobę prawną, a takŜe jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze uŜyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (lit. a), osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu (lit. b), a takŜe związek przedsiębiorców (lit. d). Pod pojęciem „przepisów o swobodzie działalności gospodarczej”, o których mowa w art. 4 pkt 1 ( in initio ) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, naleŜy rozumieć przepisy ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095, z poźn. zm.). Stosownie do jej art. 4 ust. 1 za przedsiębiorcę uwaŜa się osobę fizyczną, osobę prawną i jednostkę organizacyjną niebędącą osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Właściwą dla przedsiębiorcy działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóŜ, a takŜe działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły (art. 2 ww. ustawy). W świetle poglądów formułowanych w orzecznictwie 3 oraz literaturze prawa 4 nie ulega wątpliwości, iŜ uczelnia niepubliczna jako podmiot, który odpłatnie i systematycznie prowadzi zajęcia dydaktycznie, świadcząc usługi edukacyjne na rzecz studentów, jest przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Judykatura i przedstawiciele doktryny róŜnią się natomiast co do tego, czy status przedsiębiorcy naleŜy przypisać uczelni bezpośrednio na podstawie art. 4 pkt 1 ( in initio ) ww. ustawy, czy teŜ w oparciu o jej art. 4 pkt 1 lit. a. 3 Zob. w szczególności: uchwała SN z dnia 3 lipca 2003 r. (sygn. akt III CZP 38/03; opubl. w Prokuratura i Prawo 2004, nr 1, poz. 39) oraz wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2004 r. (sygn. akt III SK 22/04). 4 K. Kohoutek [w:] K. Kohoutek, M. Sieradzka, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , Warszawa 2008, s. 105-106. 13 W ocenie Prezesa UOKiK Uczelnia, świadcząc odpłatnie usługi edukacyjne na rzecz studentów, ma status przedsiębiorcy na gruncie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Dokonując takiej oceny Prezes UOKiK miał na uwadze, iŜ zawarte w przepisach ustawy o swobodzie działalności gospodarczej pojęcie przedsiębiorcy opiera się na dwóch kryteriach: podmiotowym i funkcjonalnym. Pierwsze z przywołanych kryteriów, tj. kryterium podmiotowe, odnosi się do określonego ustawowo statusu prawnego, ograniczając zakres pojęcia przedsiębiorcy do trzech kategorii podmiotów: osób fizycznych, osób prawnych i jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną. Uczelnia ma osobowość prawną, o czym stanowi art. 12 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyŜszym, nie budzi zatem wątpliwości, iŜ spełnia kryterium podmiotowe uznania jej za przedsiębiorcę w rozumieniu przywołanej powyŜej definicji. Drugie kryterium pojęcia przedsiębiorcy, tj. jego element funkcjonalny, łączy się z prowadzeniem działalności gospodarczej, do zakresu której zalicza się takŜe działalność zawodową. Dla uznania określonej działalności za działalność gospodarczą konieczne jest łączne spełnienie trzech warunków. Po pierwsze, dana działalność musi być działalnością zarobkową, po drugie, działalnością wykonywaną w sposób zorganizowany oraz, po trzecie, w sposób ciągły. Odnosząc się do pierwszego ze wskazanych powyŜej warunków uznania danej działalności za działalność gospodarczą naleŜy zauwaŜyć, Ŝe uczelnie niepubliczne definiowane są powszechnie jako organizacje niedochodowe, aczkolwiek nie wynika to jednoznacznie z przepisów prawa. Zasady gospodarki finansowej uczelni niepublicznych, w tym sposób dysponowania środkami finansowymi, określane są w statutach tych podmiotów, nadawanych przez ich załoŜycieli albo uchwalanych przez organy kolegialne uczelni. Niewątpliwie uczelnie niepubliczne co do zasady nie są tworzone w celach komercyjnych. Ich działalność nie jest nakierowana bezpośrednio na osiąganie zysku, lecz słuŜy realizacji ustawowo określonych zadań, którymi w świetle art. 13 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyŜszym są przede wszystkim kształcenie studentów oraz prowadzenie badań naukowych i prac rozwojowych oraz świadczenie usług badawczych. W związku z tym ewentualne nadwyŜki finansowe uzyskiwane przez uczelnie niepubliczne powinny być przeznaczane na cele statutowe, takie jak rozwój własnej bazy naukowo-dydaktycznej oraz inwestycje badawcze. Uczelnie niepubliczne działają zatem zgodnie z zasadą maksymalizacji uŜyteczności, nie zaś maksymalizacji zysku. Niemniej okoliczność, czy uczelnia niepubliczna z działalności dydaktycznej prowadzonej na rzecz studentów generuje zysk, nie ma przesądzającego znaczenia dla oceny, czy jej działalność w tym zakresie ma charakter działalności gospodarczej. PowyŜsza teza znajduje potwierdzenie w orzecznictwie i piśmiennictwie. W doktrynie wypracowanej na gruncie przepisów o działalności gospodarczej rozróŜnia się pojęcie zysku od zarobku, wskazując, iŜ z tym drugim mamy do czynienia w przypadku działalności non profit. Jest to działalność podmiotu, z której zarobek w całości jest przeznaczany na pokrycie kosztów jego funkcjonowania oraz/lub realizacje celów statutowych 5 . Zarazem w piśmiennictwie podnosi się, Ŝe działanie podejmowane bez zamiaru 5 W. J. Katner, Prawo działalności gospodarczej. Komentarz. Orzecznictwo. Piśmiennictwo , Warszawa 2003, s. 25. 14 osiągnięcia zysku nie pozbawia automatycznie tej działalności charakteru działalności gospodarczej 6 . Przychody uzyskiwane przez uczelnię niepubliczną zarówno z prowadzonej działalności dydaktycznej, badawczej, jak i z wyodrębnionej działalności gospodarczej, w większości przypadków mogą słuŜyć jedynie realizacji celów, dla których uczelnia została powołana. Takie ograniczenie moŜliwości dysponowania przychodem uzyskiwanym przez uczelnię zbliŜa ją do działalności gospodarczej prowadzonej przez fundacje i stowarzyszenia, w przypadku których ustawa równieŜ ogranicza moŜliwości w zakresie dysponowania dochodem uzyskanym z prowadzonej działalności. PowyŜsze pozwala przyjąć, iŜ uczelnia niepubliczna ma charakter instytucji non profit. W stosunkach zewnętrznych wspomniana działalność w zasadzie niczym nie będzie odbiegać od działalności innych podmiotów prowadzących ją w celu osiągnięcia zysku (a nie tylko zarobku). Wspomniane rozróŜnienie na pojęcia „zarobku” oraz „zysku” ma zatem znaczenie jedynie w stosunkach wewnętrznych danego podmiotu, jako Ŝe przesądza o celach przeznaczenia wypracowanego dochodu. RównieŜ w orzecznictwie Sądu NajwyŜszego (dalej: SN) za utrwalone naleŜy uznać stanowisko, zgodnie z którym o gospodarczym charakterze działalności nie decyduje ukierunkowanie na osiąganie zysku 7 . KaŜda bowiem działalność gospodarcza zmierza do realizacji konkretnego celu i podlega określonym regułom ekonomicznym. Podstawową zasadą, której podporządkowana powinna być wszelka działalność gospodarcza, jest zasada racjonalnego gospodarowania, nazywana w skrócie zasadą gospodarności. Zawsze więc działalność powinna być prowadzona racjonalnie, ale nie zawsze jej celem jest osiągnięcie zysku. Prowadzący tę działalność moŜe jedynie zmierzać do pokrywania wydatków związanych z dąŜeniem do osiągnięcia celu swojej działalności z przychodów z niej osiąganych. Z tego względu za podmiot prowadzący działalność gospodarczą uznano spółdzielnie mieszkaniowe, których podstawowym celem jest zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych członków i ich rodzin, a prowadzona przez nie działalność gospodarcza nie jest nastawiona na osiągnięcie zysku 8 . Kwestię, czy działalność gospodarcza powinna zawsze być nastawiona na zysk, SN rozwaŜał równieŜ w uchwale z dnia 11 maja 2005 r. (sygn. akt III CZP 11/05) 9 , w odniesieniu do działalności prowadzonej przez samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej. SN uznał, iŜ chociaŜ motywem działalności takich zakładów nie jest osiąganie zysku, lecz zaspokajanie potrzeb ludności w dziedzinie zdrowia, niewątpliwie jednak działalność leczniczą zakładów charakteryzuje dąŜenie do jej racjonalizacji według rachunku ekonomicznego. Jest to zatem – a przynajmniej w załoŜeniu powinna być – działalność prowadzona według zasad racjonalnego gospodarowania, co – jak uznał SN – jest wystarczającym kryterium dla uznania jej za działalność gospodarczą 10 . ZbieŜne stanowisko 6 Por.: W. Kubala, Prawo działalności gospodarczej. Komentarz , Warszawa 2000, s. 45; S. Czarnow, Działalność gospodarcza jednostek samorządu terytorialnego jako element gospodarki komunalnej , Rejent nr 2- 3/2002, s. 48. 7 Tak m.in. w uchwale SN z dnia 14 maja 1998 r. (sygn. akt III CZP 12/98; opubl. w OSNC 1998, nr 10, poz. 151), uchwale SN z dnia 26 kwietnia 2002 r. (sygn. akt III CZP 21/02; opubl. w OSNC 1002, nr 12, poz. 149), wyroku SN z 6 grudnia 2007 r. (sygn. akt III SK 16/07; opubl. w Dz. Urz. UOKiK 2008 nr 2 poz. 21). 8 Por. m.in.: uchwała SN z dnia 6 grudnia 1991 r. (sygn. akt III CZP 117/91; opubl. w OSNCP 1992, nr 5, poz. 65) i uchwała SN z dnia 26 kwietnia 2002 r. (sygn. akt III CZP 21/02; opubl. w OSNC 2002, nr 12, poz. 149). 9 Opubl. w OSNC 2006/3/48. 10 Podobnie: R. Trzaskowski, Działalność gospodarcza w rozumienie przepisów prawa cywilnego na tle orzecznictwa , Glosa 2006 nr 2, s. 29. 15 przyjął Naczelny Sąd Administracyjny (dalej; NSA), uznając, Ŝe działalność gospodarcza powinna być prowadzona racjonalnie, ale nie zawsze jej celem jest osiągnięcie zysku 11 . Pozwala to stwierdzić, Ŝe działalność uczelni publicznych podporządkowana jest zasadzie racjonalnego gospodarowania. Tym samym pierwszą przesłankę niezbędna dla uznania danej działalności za działalność gospodarczą naleŜy uznać za spełnioną. Uczelnia niepubliczna spełnia takŜe drugi z warunków uznania prowadzonej przez nią działalności za działalność gospodarczą, tj. warunek prowadzenia jej w sposób zorganizowany. W literaturze zorganizowanie działalności utoŜsamia się z dokonaniem wyboru formy organizacyjno-prawnej. Uczelnia niepubliczna ma osobowość prawną z mocy prawa, a przepisy ustawy - Prawo o szkolnictwie wyŜszym oraz statut uczelni w sposób szczegółowy określają jej ustrój i sposób funkcjonowania. Działalność uczelni ma zatem bez wątpienia charakter zorganizowany. Nie ulega równieŜ wątpliwości, Ŝe działalność uczelni niepublicznej realizuje takŜe trzecią przesłankę konieczną dla zakwalifikowania jej jako działalności gospodarczej, tj. przesłankę ciągłości działania. Przesłankę tę powszechnie rozumie się jako istnienie zamiaru powtarzalności określonych czynności celem osiągnięcia dochodu. Funkcjonowanie uczelni zakłada podejmowanie określonych czynności w ramach ustalonych z góry cyklów – lat i semestrów akademickich, co przesądza o zamiarze powtarzalności tych działań i dowodzi istnienia cechy ciągłości działania. Mając na względzie wskazane powyŜej cechy działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej uznać naleŜy, Ŝe uczelnia niepubliczna jako podmiot świadczący odpłatne usługi edukacyjne taką działalność prowadzi. W tym miejscu warto równieŜ przywołać uchwałę z dnia 3 lipca 2003 r. (sygn. akt III CZP 38/03), w której SN dokonał oceny działalności uczelni niepublicznej w sferze świadczenia usług edukacyjnych pod kątem wskazanych powyŜej warunków uznania danej działalności za działalność gospodarczą. Wprawdzie zawarte w powyŜszej uchwale rozwaŜania zostały sformułowane w oparciu o nieobowiązujące juŜ przepisy ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178 z późn. zm. 12 ) oraz ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyŜszym (Dz. U. Nr 65, poz. 385 z późn. zm. 13 ), lecz – w ocenie Prezesa UOKiK – zachowują aktualność równieŜ pod rządami aktualnie obowiązujących przepisów. W uchwale tej SN sformułował pogląd, iŜ „odpłatne i systematyczne wykonywanie przez uczelnię niepubliczną zajęć dydaktycznych jest wykonywaniem przez osobę prawną, we własnym imieniu, zawodowo działalności usługowej w sposób zorganizowany i ciągły. Działalność taka, wykonywana przez uprawnionych pracowników uczelni, charakteryzuje się profesjonalnym charakterem, jest podporządkowana regułom opłacalności i racjonalnego gospodarowania, jest działaniem wykonywanym na własny rachunek uczelni jako odrębnej osoby prawnej, a nie na rachunek jej załoŜyciela, a ponadto charakteryzuje się niewątpliwie powtarzalnością działań i uczestnictwem w obrocie gospodarczym. (…) Wobec powyŜszego działalność polegająca na świadczeniu przez uczelnię niepubliczną odpłatnych usług edukacyjnych w sposób spełniający wymogi uznania tej działalności za działalność gospodarczą w rozumieniu art. 2 11 Por.: wyrok NSA z 15 września 2005 r. (sygn. akt FSK 2643/04; opubl. w LEX nr 1538810). 12 Przepisy ustawy - Prawo działalności gospodarczej powoływane przez SN w uchwale z dnia 3 lipca 2003 r. utraciły moc w dniu 21 sierpnia 2004 r. 13 Ustawa o szkolnictwie wyŜszym przestała obowiązywać z dniem 1 września 2005 r. 16 ust. 1 ustawy - Prawo działalności gospodarczej pozwala na uznanie takiego podmiotu za przedsiębiorcę”. NaleŜy zaznaczyć, iŜ przymiotu przedsiębiorcy nie odbiera uczelni przepis art. 106 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyŜszym, zgodnie z którym prowadzenie przez uczelnię działalności dydaktycznej, naukowej, badawczej, doświadczalnej, artystycznej, sportowej, diagnostycznej, rehabilitacyjnej lub leczniczej nie stanowi działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Przepis ten ma bowiem tylko to znaczenie, Ŝe wskazuje, iŜ do tej kategorii podmiotów nie stosuje się wynikających z ustawy o swobodzie działalności gospodarczej rygorów regulujących zasady prowadzenia działalności gospodarczej (uczelnie nie podlegają wpisowi do rejestru przedsiębiorców). JednakŜe, nawet gdyby uznać, Ŝe Uczelnia nie spełnia przesłanek uznania za przedsiębiorcę w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, tzn. Ŝe nie wypełnia definicji przedsiębiorcy w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, to niewątpliwie moŜna przyjąć, iŜ spełnia ona kryteria definicji przedsiębiorcy z art. 4 pkt 1 lit. a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie bowiem z powyŜszym przepisem, przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna, a takŜe jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze uŜyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Nie ulega wątpliwości, iŜ Uczelnia świadcząc usługi edukacyjne prowadzi działalność w sferze uŜyteczności publicznej. W prawie polskim brak jest wprawdzie definicji „uŜyteczności publicznej”, dla wyjaśnienia tego zjawiska powszechnie przyjmuje się jednak za punkt wyjścia pojęcie „dóbr lub usług zbiorowych”. Ze względu na rolę społeczną, jaką dobra takie i usługi odgrywają, gwarantem ich dostępności jest państwo, które świadczy je lub organizuje, stwarzając specyficzne warunki funkcjonowania ich dostarczycieli, m.in. poprzez udzielanie im wsparcia finansowego 14 . W uchwale z dnia 12 marca 1997 r. (sygn. akt TK W 8/96) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, Ŝe zadania mające charakter uŜyteczności publicznej naleŜy rozumieć moŜliwie najszerzej. Do zadań uŜyteczności publicznej Trybunał zaliczył między innymi rozwój nauki oraz zapewnienie oświaty. Oznacza to, Ŝe zapewnienie edukacji naleŜy do władz publicznych. Na poziomie szkolnictwa wyŜszego zadanie to realizują publiczne oraz niepubliczne szkoły wyŜsze. W tym miejscu naleŜy ponadto nadmienić, Ŝe w wyroku z dnia 7 kwietnia 2004 r. (sygn. akt SK 22/04) SN jednoznacznie orzekł, iŜ świadczenie usług edukacyjnych jest działalnością w sferze uŜyteczności publicznej, w zakresie szkolnictwa wyŜszego realizowaną przez publiczne oraz niepubliczne szkoły wyŜsze. Wobec powyŜszego, równieŜ Uczelnia w zakresie swojej działalności świadczy usługi o charakterze uŜyteczności publicznej, co oznacza, Ŝe posiada status przedsiębiorcy na gruncie art. 4 pkt 1 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Mając na względzie powyŜsze rozwaŜania stwierdzić naleŜy, iŜ Uczelnia jako podmiot świadczący odpłatnie usługi edukacyjne spełnia przesłanki uznania jej za przedsiębiorcę w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 14 Por.: E. Modzelewska-Wąchal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , Warszawa 2002, str. 32-33. 17 Ad 2) Bezprawność działań podejmowanych przez Uczelnię Drugą z przesłanek koniecznych dla stwierdzenia naruszenia art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest bezprawność działań podejmowanych przez przedsiębiorcę. Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Zwrócił na to uwagę SOKiK w wyroku z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVII AmA 32/05), wskazując, iŜ art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 z późn. zm.) – którego odpowiednikiem w ustawie z dnia 16 lutego 2007 r. jest art. 24 ust. 2 – nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności naleŜy sięgnąć do przepisów innych ustaw, gdyŜ dopiero na ich podstawie moŜliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. Bezprawność, do której odwołał się ustawodawca definiując pojęcie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, naleŜy zatem rozumieć jako sprzeczność z prawem. Jako sprzeczne z prawem kwalifikuje się zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, a takŜe w umowie międzynarodowej oraz akcie prawa unijnego, mających bezpośrednie zastosowanie w stosunkach wewnętrznych. Sprzeczne z prawem są nadto: czyny zabronione i zagroŜone sankcją karną, czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnoprawnym, zawartymi w aktach normatywnych z zakresu prawa cywilnego i administracyjnego. Przedsiębiorca dopuszcza się zatem działań sprzecznych z prawem wówczas, gdy podejmuje działania niezgodne z przepisami, jak i wtedy, gdy nie dopełnia ciąŜącego na nim prawnego obowiązku. Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy) i stopień tej winy, a takŜe świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Jak zostało wskazane powyŜej, bezprawność działań przedsiębiorcy wynika, co do zasady, z naruszenia powszechnie obowiązujących przepisów innych niŜ ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Niemniej, ustawa w jednym przypadku wprost identyfikuje działanie przedsiębiorcy jako bezprawne – mianowicie, działanie polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK. Jak wskazał SOKiK w wyroku z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII AmA 51/03), w oparciu o art. 23a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów moŜna sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeŜeli ustali się, Ŝe przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Zatem wykazanie, Ŝe przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny zawierający postanowienia o treści juŜ wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych stanowi wystarczającą przesłankę do stwierdzenia bezprawności działania tego przedsiębiorcy. 18 Rejestr postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone prowadzony jest przez Prezesa UOKiK na podstawie wydawanych przez SOKiK prawomocnych wyroków, uwzględniających powództwa o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone (art. 479 45 § 2 k.p.c.). Przepis art. 479 45 § 3 k.p.c. ustanawia zasadę jawności rejestru. Oznacza to, Ŝe rejestr jest dostępny dla kaŜdego zainteresowanego, tzn. kaŜdy ma do niego prawo wglądu. Skutkiem formalnej jawności rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest niemoŜność zasłaniania się nieznajomością dokonanych w nim wpisów. Stosowanie postanowienia, które po uznaniu go przez SOKiK za niedozwolone zostało wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, jest prawnie zakazane. Zgodnie z art. 479 43 k.p.c., prawomocny wyrok SOKiK wydany po przeprowadzeniu kontroli abstrakcyjnej wzorca umowy, przytaczający treść postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone i zakazujący ich wykorzystywania, ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania uznanych za niedozwolone postanowień do rejestru klauzul abuzywnych. Przywołany przepis rozszerza zatem prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Jak podnosi się w piśmiennictwie, przepis ten „dotyczy rozszerzonej prawomocności materialnoprawnej w znaczeniu podmiotowym. Chodzi o grupę przypadków takiej prawomocności, w których wyrok z powodu szczególnego charakteru przedmiotu procesu ma powagę rzeczy osądzonej dla wszystkich i przeciw wszystkim. Przepis ten wyraźnie stanowi, iŜ wyrok ma skutek wobec osób trzecich, od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, wywołuje więc skutek erga omnes ” 15 . NaleŜy podkreślić równieŜ, Ŝe art. 479 43 k.p.c. stanowiąc, iŜ wyrok SOKiK ma skutek wobec osób trzecich, nie ogranicza w Ŝaden sposób kategorii podmiotów nim objętych. Zatem zgodnie z regułą lege non distinguente , wyrok ma skutek wobec wszystkich, tzn. zarówno wobec przedsiębiorcy, który zakwestionowaną klauzulę wprowadził do swoich wzorców umów, jak i do kaŜdego innego przedsiębiorcy, stosującego własne warunki umowne. Oznacza to, Ŝe od chwili wpisania klauzuli uznanej wyrokiem SOKiK za niedozwolone postanowienie umowne do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK Ŝaden z uczestników obrotu prawnego nie moŜe posługiwać się przedmiotowym postanowieniem. W uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) SN jednoznacznie rozstrzygnął, Ŝe „stosowanie postanowień wzorców umów o treści toŜsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem SOKiK i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., moŜe być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów”. Tym samym SN przesądził, iŜ stosowanie klauzuli toŜsamej z klauzulą wpisaną do rejestru niedozwolonych postanowień umownych przez przedsiębiorcę, który nie był stroną postępowania sądowego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, w wyniku którego dana klauzula została wpisana do rejestru klauzul abuzywnych, stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. NaleŜy równieŜ podkreślić, Ŝe dla uznania, Ŝe klauzula stanowiąca przedmiot postępowania przed Prezesem UOKiK oraz klauzula wpisana do rejestru klauzul abuzywnych są toŜsame w treści, nie jest konieczna literalna identyczność porównywanych postanowień. Zabiegi stylistyczne, polegające na przestawieniu szyku zdania, zmianie uŜytych wyrazów czy zastosowaniu synonimów, nie eliminują bowiem abuzywnego charakteru danego 15 H. Ciepła, [w:] K. Piasecki [red.], Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz . Tom II , Warszawa 2001, s. 249. 19 postanowienia. W celu uznania postanowień za toŜsame wystarczy, Ŝeby hipoteza klauzuli kwestionowanej w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów mieściła się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru. Pogląd powyŜszy naleŜy uznać za ugruntowany równieŜ w orzecznictwie. W wyroku z dnia 25 maja 2005 r. (sygn. akt XVII AmA 46/04) SOKiK wskazał, iŜ nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Głównym czynnikiem przesadzającym powinien być, zdaniem SOKiK, cel, jakiemu ma słuŜyć kwestionowana klauzula. Jeśli jest on zgodny z celem utworzenia klauzuli uznanej za niedozwoloną, moŜna uznać, iŜ obie są toŜsame. Stanowisko to znalazło takŜe potwierdzenie w uchwale SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), w której SN argumentował, iŜ „stosowanie klauzuli o zbliŜonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywołuje takie same skutki, godzi przecieŜ tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru”. W celu wykazania bezprawności działań przedsiębiorcy konieczne jest zatem ustalenie, Ŝe treść postanowień zawartych w stosowanym przez niego wzorcu umownym mieści się w hipotezach klauzul wpisanych do rejestru. W niniejszym postępowaniu Prezes UOKiK zakwestionował stosowanie przez WSP TWP postanowień zamieszczonych w Uchwale Nr 11/2007 Senatu WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2007 r. w sprawie wysokości opłaty rekrutacyjnej, opłaty tytułem wpisowego, opłaty z tytułu ukończenia studiów i czesnego w roku akademickim 2007-2008 oraz we wzorcu Umowy o warunkach odpłatności za studia . Uczelnia, zgodnie z art. 160 ust. 3 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyŜszym, zawiera ze studentami umowy o kształcenie, wykorzystując wzorzec Umowy o warunkach odpłatności za studia , wprowadzany zarządzeniem Rektora Uczelni. Szczegółowe kwestie związane z wysokością opłat za studia oraz terminów i formy ich uiszczania określa kaŜdorazowo uchwała Senatu Uczelni. Oba te akty – wzorzec Umowy o warunkach odpłatności za studia oraz uchwała Senatu – stanowią wzorce umowne w rozumieniu art. 384 § 1 k.c. Zawierają bowiem jednostronnie przygotowane z góry, przed zawarciem umowy, gotowe klauzule umowy, które poprzez włączenie ich do stosunku prawnego między Uczelnią a studentem regulują ich wzajemne zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym. Dotychczasowe orzecznictwo SOKiK w pełni potwierdza, Ŝe „wewnątrzuczelniane akty o charakterze abstrakcyjnym”, takie jak regulaminy studiów, statuty czy zarządzenia, mają charakter wzorców umownych 16 . W § 8 ust. 3 Uchwały Nr 11/2007 Senatu WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2007 r. w sprawie wysokości opłaty rekrutacyjnej, opłaty tytułem wpisowego, opłaty z tytułu ukończenia studiów i czesnego w roku akademickim 2007-2008 zawarte zostało postanowienie o treści: „Uczelnia nie zwraca opłat wniesionych za czas studiów do końca semestru, w którym następuje skreślenie z listy studentów”. Zdaniem Prezesa UOKiK, treść tego postanowienia jest zbieŜna z treścią następujących postanowień wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych: 16 Por. m.in.: wyrok SOKiK z dnia 7 sierpnia 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 45/05), wyrok SOKiK z dnia 27 lutego 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 105/04), wyrok SOKiK z dnia 24 sierpnia 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 115/05). 20 - „Przerwanie studiów, ich niepodjęcie lub skreślenie z listy studentów z przyczyn leŜących po stronie studenta powoduje brak moŜliwości zwrotu uiszczonego juŜ czesnego”, uznanego za niedozwolone orzeczeniem SOKiK z dnia 27 lutego 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 105/04) i wpisanego do rejestru pod numerem 727; - „Skreślenie z listy studentów nie rodzi prawa do roszczenia o zwrot którejkolwiek z wcześniej dokonanych opłat”, uznanego za niedozwolone orzeczeniem SOKiK z dnia 7 sierpnia 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 45/05) i wpisanego do rejestru pod numerem 903. W uzasadnieniu wyroku z dnia z dnia 7 sierpnia 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 45/05) SOKiK uznał, iŜ postanowienie wyłączające moŜliwość zwrotu konsumentowi wniesionych przez niego opłat w przypadku skreślenia go z listy studentów w trakcie trwania semestru jest sprzeczne z art. 385 3 pkt 12 i 13 k.c. Jak wskazał SOKiK, zakwestionowane postanowienie „przewiduje utratę prawa Ŝądania zwrotu świadczenia konsumenta spełnionego wcześniej niŜ świadczenie kontrahenta, w przypadku, gdy strony wypowiadają, rozwiązują lub odstępują od umowy. (…) skreślenie z listy studentów związane jest z równoczesnym rozwiązaniem przez pozwaną umowy. W oparciu o zakwestionowane postanowienie wzorca umowy, osoba skreślona z listy studentów z kursu ponosi zatem koszty świadczenia, z którego nie korzysta. Pozwany natomiast zatrzymuje w całości świadczenie klienta, sam będąc zwolniony z wykonania własnego świadczenia”. Takie uregulowanie wzajemnych obowiązków uczelni oraz jej studentów jest, w ocenie SOKiK, sprzeczne z zasadą ekwiwalentności wzajemnych świadczeń i powoduje nierównomierne rozłoŜenie praw i obowiązków stron umowy. Analiza porównawcza postanowienia zawartego we wzorcu umownym stosowanym przez Uczelnię oraz przytoczonych powyŜej postanowień wpisanych do rejestru klauzul abuzywnych wykazała, iŜ róŜnice występujące w ich treści miały charakter jedynie kosmetyczny i wynikały z zastosowania wyraŜeń co prawda odmiennych, lecz o jednakowym znaczeniu. Cel i skutek porównywanych postanowień były natomiast identyczne – zarówno bowiem klauzula stosowana przez Uczelnię, jak postanowienia wpisane do rejestru, wyłączały moŜliwość zwrotu konsumentowi wniesionych przez niego opłat w przypadku skreślenia go z listy studentów. Wobec powyŜszego naleŜy uznać, Ŝe postanowienie stosowane przez TWP WSP było toŜsame z treścią postanowień wpisanych do rejestru postanowień wzorców umów za niedozwolone pod numerami 903 i 727. W tym miejscu naleŜy wskazać, iŜ w czasie obowiązywania Uchwały Nr 11/2007 Senatu WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2007 r. w sprawie wysokości opłaty rekrutacyjnej, opłaty tytułem wpisowego, opłaty z tytułu ukończenia studiów i czesnego w roku akademickim 2007-2008 , zawierającej przywołane powyŜej postanowienie toŜsame z treścią klauzul wpisanych do rejestru postanowień wzorców umów za niedozwolone, Uczelnia zawierając ze studentami umowy o świadczenie usług edukacyjnych stosowała wzorzec Umowy o warunkach odpłatności za studia , wprowadzony do obrotu Zarządzeniem Nr 10/2007 Rektora WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie z dnia 1 października 2007 r. w sprawie określenia wzoru umowy o warunkach odpłatności za studia, zawieranej ze studentem . We wzorcu tym kwestia zwrotu opłat wniesionych przez studenta w przypadku skreślenia go z listy studentów została określona odmiennie w stosunku do odpowiednich regulacji zawartych w Uchwale Nr 11/2007 z dnia 2 kwietnia 2007 r. W § 8 ust. 2 ww. wzorca zamieszczono bowiem postanowienie o treści: „Uczelnia zwraca opłaty 21 wniesione za czas studiów przypadający po złoŜeniu pisemnej rezygnacji. W przypadku skreślenia z listy studentów wniesione opłaty zwracane są od daty decyzji o skreśleniu (...)”. Tym samym wzorzec Umowy o warunkach odpłatności za studia przewidywał moŜliwość zwrotu wniesionych przez konsumenta opłat w przypadku jego skreślenia z listy studentów– w odróŜnieniu od stosowanej z nim równolegle Uchwały , która moŜliwość taką wyraźnie wyłączała. Niemniej, okoliczność ta nie wpływa na ocenę abuzywności zakwestionowanego przez Prezesa UOKiK postanowienia zawartego w § 8 ust. 3 Uchwały Nr 11/2007 z dnia 2 kwietnia 2007 r. , którego treść – jak ustalił Prezes UOKiK w niniejszym postępowaniu – odpowiada treści postanowień wpisanych do rejestru klauzul abuzywnych pod numerami 903 i 727. Uczelnia zaprzestała stosowania postanowienia zawartego w § 8 ust. 3 Uchwały nr 11/2007 Senatu WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2007 r. w sprawie wysokości opłaty rekrutacyjnej, opłaty tytułem wpisowego, opłaty z tytułu ukończenia studiów i czesnego w roku akademickim 2007-2008 w dniu 25 lutego 2008 r., tj. z dniem wejścia w Ŝycie Uchwały Nr 7/2008 z dnia 25 lutego 2008 r. Senatu WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie zmieniającej uchwałę w sprawie wysokości opłaty rekrutacyjnej, opłaty tytułem wpisowego, opłaty z tytułu ukończenia studiów i czesnego w roku akademickim 2007-2008 . Na mocy tej Uchwały postanowienie zakwestionowane przez Prezesa UOKiK otrzymało brzmienie: „Uczelnia zwraca opłaty wniesione za czas studiów przypadający po złoŜeniu pisemnej rezygnacji ze studiów. W przypadku skreślenia z listy studentów z winy studenta wniesione opłaty zwracane są za okres przypadający po dacie podjęcia decyzji o skreśleniu”. Tym samym – w ocenie Prezesa UOKiK – Uczelnia nie stosuje obecnie wskazanego powyŜej postanowienia toŜsamego pod względem treści z klauzulami wpisanymi do rejestru klauzul niedozwolonych. Ad 3) Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów Dla stwierdzenia przez Prezesa UOKiK stosowania praktyki określonej w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów niezbędne jest wykazanie, Ŝe kwestionowane działania przedsiębiorcy godzą w zbiorowy interes konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie objaśnia znaczenia pojęć „godzenia w interesy konsumentów” oraz „zbiorowego interesu konsumentów”, wskazując jedynie w art. 24 ust. 3, iŜ nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Nie ulega jednak wątpliwości, Ŝe działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Natomiast przez interes zbiorowy naleŜy rozumieć interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Stąd konkluzja, iŜ naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsumentów. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów oznacza zatem naraŜenie na uszczerbek interesów znacznej grupy lub wszystkich konsumentów, poprzez stosowaną przez przedsiębiorcę praktykę, obejmującą tak działania, jak i zaniechania. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów moŜe polegać zarówno na dokonaniu ich naruszenia, jak i na jedynie stworzeniu dla nich zagroŜenia. 22 Kwestionowane w niniejszym postępowaniu działania Uczelni godziły w interesy konsumentów rozumiane jako prawo do ukształtowania umowy z Uczelnią o pobieranie nauki na studiach niestacjonarnych zgodnie z przepisami prawa powszechnie obowiązującego. Na skutek zamieszczenia przez Uczelnię we wzorcach umownych wskazanych w sentencji decyzji postanowień abuzywnych, tj. postanowień, które kształtują prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, raŜąco naruszając ich interesy, dochodzi bowiem do uszczuplenia zakresu uprawnień konsumentów i obarczenia ich nadmiernymi obciąŜeniami, w tym równieŜ obciąŜeniami natury finansowej. W świetle przedstawionych powyŜej okoliczności nie ulega wątpliwości, iŜ działania podejmowane przez Uczelnię były dla konsumentów niekorzystne i godziły w ich interesy o charakterze ekonomicznym. W ocenie Prezesa UOKiK, nie ulega równieŜ wątpliwości, iŜ interesy konsumentów, w które – jak zostało wykazane powyŜej – godziły kwestionowane działania Uczelni, miały charakter zbiorowy. Praktyka stosowana przez Uczelnię skierowana była bowiem do nieokreślonego kręgu konsumentów, których nie sposób jednoznacznie zidentyfikować. Działanie Uczelni wymierzone było bowiem we wszystkich studentów, z którymi Uczelnia zawarła umowy o naukę o treści zakwestionowanej w toku niniejszego postępowania, jak równieŜ w jej potencjalnych studentów, będących konsumentami w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W związku z powyŜszym nie ulega wątpliwości, iŜ opisane w pkt. I sentencji niniejszej decyzji działania Uczelni naruszały zbiorowy interes konsumentów. Jak zostało wskazane powyŜej, przepis art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów formułuje samoistną przesłankę bezprawności działań polegających na stosowaniu przez przedsiębiorcę postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Wobec powyŜszego stwierdzenie, Ŝe wskazane powyŜej postanowienie zawarte we wzorcu umownym zatytułowanym Uchwała nr 11/2007 Senatu WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2007 r. w sprawie wysokości opłaty rekrutacyjnej, opłaty tytułem wpisowego, opłaty z tytułu ukończenia studiów i czesnego w roku akademickim 2007-2008 było toŜsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, przesądza o bezprawności działań Uczelni, o których w pkt. I sentencji niniejszej decyzji. Wykazanie, Ŝe działania przedsiębiorcy miały charakter bezprawny i naruszały zbiorowe interesy konsumentów oznacza, Ŝe spełnione zostały wszystkie przesłanki uznania ich za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów. Wobec powyŜszego w stosunku do działań Uczelni opisanych w pkt. I naleŜało stwierdzić stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. IV. Zaniechanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów W przypadku stwierdzenia stosowania przez przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów Prezes UOKiK wydaje, na podstawie art. 26 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe 23 interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania. W przypadku niestwierdzenia stosowania praktyk niezgodnych z ustawą Prezes UOKiK umarza postępowanie. JeŜeli natomiast przedsiębiorca zaprzestał stosowania zakazanej praktyki, Prezes UOKiK wydaje, na podstawie art. 27 ww. ustawy, decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Decyzja, o której mowa w art. 27 ustawy, wydawana jest w przypadku, gdy zachowanie przedsiębiorcy nie narusza juŜ w dacie orzekania art. 24 ww. ustawy. Praktyka z pkt. I sentencji niniejszej decyzji została zaniechana w związku z wydaniem Uchwały Nr 7/2008 z dnia 25 lutego 2008 r. Senatu WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie zmieniającej uchwałę w sprawie wysokości opłaty rekrutacyjnej, opłaty tytułem wpisowego, opłaty z tytułu ukończenia studiów i czesnego w roku akademickim 2007-2008 , która nie zawierała postanowienia zakwestionowanego przez Prezesa UOKiK. Uchwała powyŜsza weszła w Ŝycie z dniem podpisania, zasadnym jest zatem uznanie, Ŝe zaniechanie stosowania praktyki nastąpiło w dniu 25 lutego 2008 r . Okoliczność zaprzestania stosowania zarzucanej przedsiębiorcy praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów stanowi podstawę wydania decyzji o uznaniu tej praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Z uwagi na powyŜsze, w stosunku do praktyki opisanej w pkt. I sentencji decyzji na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 oraz art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów naleŜało uznać działanie Uczelni za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzić zaniechanie jej stosowania. W związku z powyŜszym naleŜało orzec jak w pkt. I sentencji decyzji. V. Umorzenie postępowania W postępowaniu w sprawie stosowania przez TWP WSP praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów Prezes UOKiK zakwestionował działania Uczelni polegające na stosowaniu we wzorcu Umowy o warunkach odpłatności za studia postanowienia o treści: „Kolejne uchwały senatu w sprawie wysokości odpłatności za studia będą uwzględniać podwyŜkę czesnego wyłącznie o współczynnik inflacji w poprzednim roku, ogłaszany przez Prezesa GUS w Monitorze Polskim”, co mogło stanowić praktykę polegającą na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., tj. praktykę określoną w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W uzasadnieniu postanowienia o wszczęciu postępowania w powyŜszym zakresie Prezes UOKiK powołał się na toŜsamość treści postanowienia stosowanego przez Uczelnię z treścią postanowienia: „Wysokość czesnego moŜe ulegać zmianom w zaleŜności od inflacji i aktualnych kosztów kształcenia”, uznanego za niedozwolone wyrokiem SOKiK z dnia 5 października 2005 r. (sygn. akt XVII AmC 20/05) i wpisanego do rejestru pod numerem 643. W uzasadnieniu tego wyroku SOKiK wskazał, Ŝe klauzula ta ma charakter niedozwolony, gdyŜ w przypadku podwyŜszenia czesnego nie gwarantuje studentom prawa odstąpienia od zawartej umowy. Zatem, klauzula ta przewiduje uprawnienie kontrahenta konsumenta do podwyŜszania ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy, a przez to kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, raŜąco naruszając jego interes – 24 i jako taka stanowi niedozwolone postanowienie umowne, o którym mowa w art. 385 3 pkt 20 k.c. W toku postępowania Prezes UOKiK uznał, Ŝe w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego w zakresie powyŜszego zarzutu, a w związku z tym występuje konieczność wydania decyzji o umorzeniu postępowania zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Okolicznością decydującą o bezprzedmiotowości postępowania w powyŜszym zakresie jest brak wystąpienia przesłanki bezprawności w przedmiotowej praktyce Uczelni. Jak ustalono w toku niniejszego postępowania, zakwestionowane przez Prezesa UOKiK postanowienie o treści: „Kolejne uchwały Senatu w sprawie wysokości odpłatności za studia będą uwzględniać podwyŜkę czesnego wyłącznie o współczynnik inflacji w poprzednim roku, ogłaszany przez Prezesa GUS w Monitorze Polskim” (§ 4 ust. 4 wzorca Umowy stanowiący załącznik do Zarządzenia Nr 10/2007 Rektora WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie z dnia 1 października 2007 r. w sprawie określenia wzoru umowy o warunkach odpłatności za studia, zawieranej ze studentem ) zostało zmodyfikowane w trakcie postępowania, uzyskując brzmienie: „Kolejne uchwały Senatu w sprawie wysokości odpłatności za studia będą uwzględniać podwyŜkę czesnego wyłącznie o współczynnik inflacji w poprzednim roku, ogłaszany przez Prezesa GUS w Monitorze Polskim, oraz wzrost kosztów kształcenia uzasadniony przepisami prawa” (§ 4 ust. 5 wzorca Umowy stanowiący załącznik do Zarządzenia Nr 12/2008 Rektora WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie z dnia 8 października 2008 r. w sprawie określenia wzoru umowy o warunkach odpłatności za studia, zawieranej ze studentem ), a następnie zastąpione klauzulą o treści: „PodwyŜszenie opłat, bądź wprowadzenie dodatkowych opłat w kolejnym roku akademickim, moŜe nastąpić w przypadku zmian standardów kształcenia wprowadzonych przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyŜszego, powodujących wzrost kosztów prowadzonych zajęć” (§ 4 ust. 7 wzorca Umowy stanowiący załącznik do Zarządzenia Nr 11/2009 Rektora WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie w sprawie określenia wzoru umowy o warunkach odpłatności za studia, zawieranej ze studentem ). Jak wynika z powyŜszego, Uczelnia nieprzerwanie od dnia 1 października 2007 r. we wszystkich kolejno stosowanych wzorcach Umowy o warunkach odpłatności za studia zamieszcza postanowienia przyznające jej uprawnienie do zmiany wysokości warunków odpłatności za studia w czasie trwania umowy. Jednocześnie jednak, jak ustalił Prezes UOKiK, we wszystkich tych wzorcach zostało zapewnione konsumentom ogólne uprawnienie do rozwiązania umowy poprzez złoŜenie pisemnej rezygnacji (§ 8 ust. 1 pkt 2 lit. a przedmiotowych wzorców, zgodnie z którym: „KaŜda ze stron moŜe rozwiązać umowę w przypadku: (…) pkt. 2 Student a) złoŜenia pisemnej rezygnacji ze studiów”), zaś we wzorcu obowiązującym od dnia 1 lipca 2009 r. – równieŜ dodatkowo prawo odstąpienia od umowy w przypadku zmiany wysokości czesnego (§ 4 ust. 7 wzorca Umowy ). Zatem, w kaŜdym przypadku dokonania przez Uczelnię zmiany wysokości odpłatności za studia w drodze uchwały Senatu po zawarciu umowy studenci mieli moŜliwość rozwiązania umowy. Wobec powyŜszego stwierdzić naleŜy, iŜ w przypadku klauzuli stosowanej przez WSP TWP nie zachodzą okoliczności świadczące o jej abuzywności, wskazane przez SOKiK w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 października 2005 r. (sygn. akt XVII AmC 20/05). Wprawdzie bowiem przedmiotowa klauzula przewiduje uprawnienie kontrahenta konsumenta 25 do podwyŜszania ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy, lecz konsumentowi przyznane zostało stosowne prawo rozwiązania od umowy. Tym samym naleŜy stwierdzić brak toŜsamości postanowienia stosowanego przez Uczelnię z treścią postanowienia wpisanego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod numerem 643. W tym miejscu naleŜy nadmienić, iŜ działania WSP TWP w zakresie stosowania wskazanego powyŜej postanowienia wzorca umownego były juŜ bowiem przedmiotem badania Prezesa UOKiK. W dniu 12 września 2008 r. wydana została decyzja Nr DDK- 19/2008, w której Prezes UOKiK, po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko WSP TWP w Warszawie, w pkt. IV umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w zakresie stosowania przez ww. przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na stosowaniu postanowienia wzorca umowy Umowa o warunkach odpłatności za studia : „Kolejne uchwały senatu w sprawie wysokości odpłatności za studia będą uwzględniać podwyŜkę czesnego wyłącznie o współczynnik inflacji w poprzednim roku, ogłaszany przez Prezesa GUS w Monitorze Polskim”, co mogło to stanowić praktykę, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. PowyŜsze ustalenia wykazały brak podstaw do uznania działań Uczelni w powyŜszym zakresie za praktykę naruszająca zbiorowe interesy konsumentów, ze względu na fakt, Ŝe nie naruszony został zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 2 pkt. 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania na tej podstawie jest obligatoryjne, co oznacza, iŜ ustalenie przesłanki bezprzedmiotowości postępowania stwarza obowiązek zakończenia postępowania w danej instancji przez jego umorzenie. Wprawdzie w kodeksie postępowania administracyjnego ustawodawca nie sformułował wskazówek pozwalających na bliŜsze ustalenie zakresu pojęciowego przesłanki bezprzedmiotowości, niemniej charakter i treść przedmiotowej przesłanki zostały doprecyzowane w orzecznictwie sądowym oraz poglądach przedstawicieli doktryny prawa. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, Ŝe przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle, bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. NSA w wyroku z dnia 24 kwietnia 2003 r. (sygn. akt III SA 2225/01) wskazał, Ŝe bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iŜ nie moŜna załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość wynika z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. 26 W niniejszej sprawie mamy do czynienia z taką właśnie sytuacją. Prezes UOKiK postawił Uczelni zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. W toku prowadzonego postępowania ustalono jednak, Ŝe – z uwagi na brak bezprawności działania Uczelni – działanie to nie świadczy o stosowaniu praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Z tego względu konieczne stało się umorzenie w tym zakresie postępowania w trybie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W związku z powyŜszym naleŜało orzec jak w pkt. II sentencji decyzji. VI. NałoŜenie kary pienięŜnej Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes UOKiK moŜe w drodze decyzji nałoŜyć na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy, karę pienięŜną w wysokości nie większej niŜ 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary. Z powołanego wyŜej przepisu wynika, Ŝe kara pienięŜna ma charakter fakultatywny. Oznacza to, iŜ o celowości jej nałoŜenia Prezes UOKiK rozstrzyga kaŜdorazowo biorąc pod uwagę okoliczności naruszenia przepisów ustawy. Zatem o tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do danego przedsiębiorcy zasadne jest nałoŜenie kary pienięŜnej, decyduje Prezes UOKiK w ramach uznania administracyjnego. Zwrócić naleŜy uwagę, iŜ przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają jakichkolwiek przesłanek, od których uzaleŜnione byłoby podjęcie decyzji o nałoŜeniu kary. Ustawodawca wskazał jedynie przykładowo w art. 111 ustawy te okoliczności, które Prezes UOKiK winien uwzględnić decydując o wymiarze kary pienięŜnej, wymieniając w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a takŜe uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Nakładając karę pienięŜną określoną w art. 106 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy Prezes UOKiK bierze pod uwagę konieczność wystąpienia przesłanek podmiotowych, tj. stwierdzenia, Ŝe naruszenie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów dokonane zostało co najmniej nieumyślnie. Podkreślenia wymaga bowiem, Ŝe naruszenie przez przedsiębiorcę przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów moŜe nastąpić zarówno umyślnie (wówczas, gdy dopuszczający się naruszenia miał taki zamiar), jak teŜ i nieumyślnie (wtedy, gdy przedsiębiorca nie miał na celu podejmowania działań sprzecznych z przepisami tej ustawy). Natomiast kara pienięŜna – zgodnie z przywołanym powyŜej przepisem art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy – moŜe zostać nałoŜona takŜe w przypadku, gdy przedsiębiorca „choćby nieumyślnie” dopuścił się określonego jej przepisami zakazanego działania. Oznacza to, Ŝe sankcja w postaci nałoŜenia kary moŜe zostać zastosowana takŜe wówczas, gdy po stronie przedsiębiorcy nie będzie występował element umyślności. Ustawa nie przesądza bezwzględnie wysokości kary nakładanej przez Prezesa UOKiK, który decyduje o tym w kaŜdym konkretnym przypadku, kierując się załoŜeniem, Ŝe sankcja musi spełniać zarówno funkcję represyjną (nakładana jest za naruszenie ustawowych zakazów), jak i prewencyjną (ma zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości 27 i zniechęcać do naruszania prawa), zaś zagroŜenie nią, czyli potencjalna moŜliwość nałoŜenia kary przez Prezesa UOKiK, nadaje jej charakter dyscyplinujący 17 . W niniejszej sprawie za udowodnione naleŜy uznać, iŜ doszło do naruszenia przez WSP TWP zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o którym mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w sposób określony w pkt. I sentencji niniejszej decyzji. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, przede wszystkim charakter klauzuli niedozwolonej stosowanej przez Uczelnię, Prezes UOKiK uznał nałoŜenie kary pienięŜnej za uzasadnione. W ocenie Prezesa UOKiK, naruszenie art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jakiego dopuściła się Uczelnia, było co najmniej nieumyślne. NaleŜy bowiem podkreślić, Ŝe na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego zawsze spoczywa obowiązek dochowania naleŜytej staranności przy ocenie zgodności ich działań z obowiązującymi przepisami prawa. Uczelnia winna zatem zdawać sobie sprawę z konieczności konstruowania wzorców umownych z uwzględnieniem przepisów ustawy - Prawo o szkolnictwie wyŜszym oraz Kodeksu cywilnego. Uczelnia działając jako podmiot profesjonalny, nadto mając dostęp do prowadzonego przez Prezesa UOKiK rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, jest zobligowana do dostosowywania wykorzystywanych przez siebie wzorców umownych do treści wpisów zamieszczanych w rejestrze. Jak bowiem wskazano wcześniej, rejestr postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone jest jawny, powszechnie dostępny, publikowany na stronie www.uokik.gov.pl . Abuzywność postanowień wpisanych do tego rejestru jest jednoznaczna, a zakaz stosowania w obrocie postanowień w nim zamieszczonych nie budzi jakichkolwiek wątpliwości. Zgodnie z zeznaniem podatkowym CIT-8 za rok 2009, przychód WSP TWP w roku poprzedzającym wydanie niniejszej decyzji wyniósł […] zł (słownie: […]). Maksymalna wysokość kary mogła zatem wynieść […] zł (słownie: […]). Oszacowanie wysokości kar przebiegało dwuetapowo. Ustalając wymiar kary pienięŜnej Prezes UOKiK w pierwszej kolejności dokonał bowiem oceny wagi stwierdzonej praktyki i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych ustaleń wysokości kary, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności mające wpływ na wysokość kary – dokonał gradacji ustalonej kwoty bazowej. W powyŜszym kontekście wzięto pod uwagę, iŜ stwierdzona praktyka polegała na stosowaniu niedozwolonego postanowienia umownego toŜsamego w swoim celu i skutku z postanowieniami wpisanymi do powszechnie dostępnego rejestru niedozwolonych postanowień umownych prowadzonego przez Prezesa UOKiK. Uczelnia wykorzystywała w Uchwale Nr 11/2007 Senatu WyŜszej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2007 r. w sprawie wysokości opłaty rekrutacyjnej, opłaty tytułem wpisowego, opłaty z tytułu ukończenia studiów i czesnego w roku akademickim 2007-2008 klauzulę niedozwoloną, która bezpośrednio godziła w interesy ekonomiczne studentów, wyłączając moŜliwość zwrotu opłat wniesionych przez studentów w przypadku rozwiązania z nimi umowy przez Uczelnię. Dokonując analizy wagi stwierdzonego naruszenia wzięto pod uwagę równieŜ okres stosowania zakwestionowanej praktyki. Zakwestionowane postanowienie 17 Por.: wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2004 r. (sygn. akt: III SK 31/04). 28 stosowane było w okresie od dnia 2 kwietnia 2007 r. do dnia 25 lutego 2008 r., a zatem przez niemal rok. Mając powyŜsze na względzie Prezes UOKiK oszacował, Ŝe waga naruszenia wynikającego ze stosowania przedmiotowego postanowienia niedozwolonego kształtuje się na poziomie […]% przychodu osiągniętego przez Uczelnię w 2009 r. Przy ustalaniu ostatecznego wymiaru kary pienięŜnej nakładanej na WSP TWP za stwierdzoną w pkt. I sentencji niniejszej decyzji praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów dokonano równieŜ oceny zaistniałych w postępowaniu okoliczności mogących mieć wpływ na wymiar kary. Za taką okoliczność Prezes UOKiK uznał przede wszystkim fakt, iŜ Uczelnia zaniechała stosowania zarzucanej jej praktyki, o której mowa w pkt. I sentencji niniejszej decyzji. Uznano to za okoliczność łagodzącą dającą podstawę do obniŜenia wyjściowego poziomu kwoty bazowej będącej podstawą wymierzenia kar o […] %. Wobec powyŜszego za naruszenia stwierdzone w pkt. I sentencji niniejszej decyzji Prezes UOKiK nałoŜył na przedsiębiorcę karę pienięŜną w wysokości 4 718 zł (słownie: cztery tysiące siedemset osiemnaście złotych) , co stanowi […]% przychodu osiągniętego w 2009 r. i […]% kary maksymalnej. Biorąc pod uwagę powyŜsze okoliczności – zdaniem Prezesa UOKiK – uznać naleŜy, Ŝe kara pienięŜna nałoŜona na WSP TWP jest adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Nakładając karę w ustalonej powyŜej wysokości Prezes UOKiK wyszedł z załoŜenia, iŜ powinna mieć ona charakter zarówno represyjny, jak i prewencyjny, podkreślając naganność ocenianego zachowania przedsiębiorcy. Poza wymiarem indywidualnym, w ocenie Prezesa UOKiK, orzeczona kara będzie mieć równieŜ wymiar ogólny, spełniając funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. W ocenie Prezesa UOKiK, w świetle powyŜszych okoliczności zarówno nałoŜenie przedmiotowej kary, jak i jej wysokość, są w pełni uzasadnione. Mając powyŜsze na uwadze naleŜało orzec jak w pkt. III sentencji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, kary pienięŜne naleŜy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nr: NBP O/O Warszawa 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Przy dokonywaniu wpłaty na powyŜsze konto naleŜy dopisać numer decyzji Prezesa UOKiK stanowiącej podstawę jej dokonania. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zw. z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Warszawie. 29 Dyrektor Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie podpis Otrzymuje: