RWA-37/2011

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-63/08/MSK Warszawa, dn. 30 grudnia 2011 r. DECYZJA nr RWA- 37/2011 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) w związku z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje się , że niedopełnienie przez Akademię Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie obowiązków wynikających z art. 160 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) poprzez nieokreślenie w umowach zawieranych ze studentami studiów niestacjonarnych w formie pisemnej warunków odpłatności za studia w zakresie wysokości opłat pobieranych na podstawie art. 99 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym za powtarzanie zajęć z powodu niezadowalających wyników w nauce stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , określoną w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 9 października 2008 r. II. Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w zw. z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) w związku z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887) 2 − w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: umarza się jako bezprzedmiotowe postępowanie prowadzone przeciwko Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie pod zarzutem stosowania określonej w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na niedopełnieniu obowiązków wynikających z art. 160 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) poprzez nieokreślenie w umowach zawieranych ze studentami studiów niestacjonarnych w formie pisemnej warunków odpłatności za studia w zakresie wysokości opłat pobieranych na podstawie § 20 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 2 listopada 2006 r. w sprawie dokumentacji przebiegu studiów (Dz. U. Nr 224, poz. 1634) za wydanie legitymacji studenckiej i jej duplikatu, indeksu i jego duplikatu, dyplomu ukończenia studiów, jego duplikatu oraz dodatkowego odpisu dyplomu w tłumaczeniu na język obcy. III. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do treści art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 134, poz. 939) w związku z § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nakłada się na Akademię Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie karę pieniężną w wysokości: 21.159,00 zł (słownie: dwadzieścia jeden tysięcy sto pięćdziesiąt dziewięć złotych) płatną do budżetu państwa z tytułu naruszenia określonego w pkt. I niniejszej decyzji. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Warszawie (dalej również: Prezes UOKiK, Prezes Urzędu) przeprowadził postępowanie wyjaśniające mające na celu wstępne ustalenie, czy postanowienia zawarte we wzorcach wykorzystywanych przy zawieraniu ze studentami umów o naukę na podstawie art. 160 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.) i w regulaminach studiów stosowanych przez uczelnie publiczne w Warszawie nie stanowią niedozwolonych postanowień umownych w rozumieniu art. 385 1 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.; dalej również: k.c.), co uzasadniałoby podjęcie działań określonych w ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 286 z późn. zm.; dalej również: k.p.c.), oraz, czy nie stanowią przejawu naruszeń uzasadniających wszczęcie postępowania 3 w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (znak sprawy: RWA-40-5/07/DJ). W toku powyższego postępowania Prezes UOKiK wystąpił m.in. do Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie (dalej również: Akademia lub AWF) o przesłanie wszelkich stosowanych na poszczególnych rodzajach i typach studiów (studiach niestacjonarnych, podyplomowych, MBA) wzorców umów w rozumieniu art. 384 § 1 k.c., w szczególności wzorów umów o naukę, kwestionariuszy zgłoszeń, podań o przyjęcie na uczelnię, regulaminów studiów i innych dokumentów określających prawa i obowiązki studentów. W odpowiedzi na wezwanie Prezesa UOKiK Akademia przesłała m.in. Zarządzenie nr 85/2005/2006 Rektora Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie z dnia 28 września 2006 r. w sprawie wprowadzenia wzorców umów o warunkach odpłatności za studia dla studentów I roku niestacjonarnych studiów licencjackich oraz dla studentów I roku niestacjonarnych uzupełniających studiów magisterskich w AWF w Warszawie wraz z załącznikami – dziesięcioma wersjami wzorca umownego zatytułowanego: Umowa o warunkach odpłatności za studia […] , stosowanymi na poszczególnych kierunkach i stopniach studiów niestacjonarnych. Wyniki kontroli treści warunków zawartych we wzorcu Umowy o warunkach odpłatności za studia […] dały podstawę do sformułowania zarzutów stosowania przez Akademię praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.). Mając na uwadze powyższe ustalenia, Prezes UOKiK postanowieniem z dnia 23 września 2008 r. wszczął postępowanie w związku z podejrzeniem stosowania przez Akademię Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na: I. stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., poprzez zawarcie we wzorcu umownym zatytułowanym Umowa o warunkach odpłatności za studia […] następujących postanowień: 1. „Wypowiedzenie umowy (…) następuje ze skutkiem na koniec semestru studiów” (§ 8 ust. 2 wzorca), 2. „Uczelnia nie zwraca opłat wniesionych za czas studiów do końca semestru (…), a Student jest zobowiązany do ponoszenia wszelkich opłat wynikających z Umowy aż do końca semestru, w którym wystąpiło wypowiedzenie” (§ 8 ust. 6 wzorca), 3. „Wszelkie spory wynikające z niniejszej Umowy, Strony poddają rozstrzygnięciu sądów powszechnych właściwych dla siedziby Uczelni” (§ 9 ust. 4 wzorca), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, II . niedopełnieniu obowiązków wynikających z art. 160 ust. 3 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, poprzez nieokreślenie w umowie zawieranej ze studentem w formie pisemnej warunków odpłatności za studia w zakresie wysokości opłat, pobieranych na podstawie art. 99 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, za 4 powtarzanie zajęć z powodu niezadowalających wyników w nauce oraz wysokości opłat, pobieranych na podstawie § 20 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie dokumentacji przebiegu studiów, za wydanie legitymacji studenckiej i jej duplikatu, indeksu i jego duplikatu, dyplomu ukończenia studiów, jego duplikatu oraz dodatkowego odpisu dyplomu w tłumaczeniu na język obcy, co może stanowić praktykę, określoną w art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ponadto, w dniu 23 września 2008 r. Prezes UOKiK wydał postanowienie w przedmiocie zaliczenia w poczet materiału dowodowego w niniejszym postępowaniu następujących dokumentów uzyskanych w toku postępowania wyjaśniającego znak RWA-40- 5/07/DJ: - Zarządzenia nr 85/2005/2006 Rektora Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie z dnia 28 września 2006 r. w sprawie wprowadzenia wzorców umów o warunkach odpłatności za studia dla studentów I roku niestacjonarnych studiów licencjackich oraz dla studentów I roku niestacjonarnych uzupełniających studiów magisterskich w AWF w Warszawie ; - Regulaminu Studiów Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie . Zawiadamiając AWF o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, Prezes UOKiK pismem z dnia 23 września 2008 r. wezwał Akademię do przekazania dokumentów niezbędnych dla rozstrzygnięcia niniejszego postępowania, a także poinformował o prawie ustosunkowania się do zarzutów postawionych w postanowieniu o wszczęcia postępowania. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania Akademia przedstawiła swoje stanowisko w sprawie oraz poinformowała o zmianach, jakie wprowadziła we wzorcu umownym kwestionowanym w niniejszym postępowaniu. W załączeniu do pisma Akademia przekazała Zarządzenie nr 5 Rektora Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie z dnia 9 października 2008 r. w sprawie zmiany Zarządzenia nr 85/2005/2006 Rektora Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie z dnia 28 września 2006 r. w sprawie wprowadzenia wzorców umów o warunkach odpłatności za studia dla studentów I roku niestacjonarnych studiów licencjackich oraz dla studentów I roku niestacjonarnych uzupełniających studiów magisterskich w AWF w Warszawie , wprowadzające zmiany do dotychczas stosowanego wzoru Umowy o warunkach odpłatności za studia […] . AWF wyjaśniła również, iż podjęła działania zmierzające do usunięcia skutków stosowania zakazanych praktyk, polegające na rozpoczęciu procesu aneksowania umów zawartych ze studentami z wykorzystaniem wzorców umownych zakwestionowanych przez Prezesa UOKiK, w celu doprowadzenia ich do stanu zgodności z prawem. W załączeniu Akademia przekazała nowo opracowane wzorce aneksów do umów zawartych z wykorzystaniem wzorców zakwestionowanych przez Prezesa UOKiK. W toku niniejszego postępowania – na żądanie Prezesa UOKiK oraz z własnej inicjatywy – Akademia przekazywała dodatkowe informacje i dokumenty, a także udzielała stosownych wyjaśnień. Ponieważ analiza materiału dowodowego zgromadzonego w trakcie postępowania wykazała, iż sprawa w zakresie części zarzucanych AWF praktyk została dostatecznie 5 wyjaśniona, a nadto z uwagi na samodzielny charakter tych zarzutów, zasadnym stało się wydanie przez Prezesa UOKiK decyzji częściowej w rozumieniu art. 104 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: k.p.a.). Dnia 24 listopada 2010 r. Prezes UOKiK wydał decyzję częściową Nr RWA-20/2010, na mocy której uznał, iż działanie Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie polegające na stosowaniu we wzorcu umownym zatytułowanym Umowa o warunkach odpłatności za studia […] postanowień o treści: 1. „Wypowiedzenie umowy (…) następuje ze skutkiem na koniec semestru studiów” (§ 8 ust. 2 ww. wzorca); 2. „Uczelnia nie zwraca opłat wniesionych za czas studiów do końca semestru (…), a student zobowiązany jest do ponoszenia wszelkich opłat wynikających z Umowy aż do końca semestru, w którym nastąpiło wypowiedzenie” (§ 8 ust. 6 ww. wzorca); 3. „Wszelkie spory wynikające z niniejszej Umowy Strony poddają rozstrzygnięciu sądów powszechnych właściwych dla siedziby Uczelni” (§ 9 ust. 4 ww. wzorca) stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, polegającą na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 k.p.c., co stanowi naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – i stwierdził zaniechanie jej stosowania z dniem 9 października 2008 r. Prezes UOKiK kontynuował natomiast prowadzone przeciwko ASP postępowanie administracyjne w sprawie zarzutu niedopełnienia obowiązków wynikających z art. 160 ust. 3 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym. Dalsza analiza materiału dowodowego zgromadzonego w trakcie postępowania wykazała, iż postępowanie może zostać rozstrzygnięte również w pozostałym zakresie. Z tego względu pismem z dnia 23 listopada 2011 r. Prezes Urzędu zawiadomił Akademię o zakończeniu postępowania dowodowego w przedmiotowej sprawie. Jednocześnie stronie został wyznaczony termin na zapoznanie się z aktami sprawy i ostateczne wypowiedzenie się co do zebranych dowodów w sprawie. Akademia skorzystała z uprawnienia do zapoznania się z całością akt sprawy w dniu 12 grudnia 2011 r. AWF przekazała Prezesowi UOKIK informację dotyczącą przychodu osiągniętego w 2010 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił, co następuje: Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie jest uczelnią publiczną, działającą na podstawie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i wydanych do niej przepisów wykonawczych. Podstawowym zadaniem Akademii jest – w świetle jej statutu – kształcenie studentów w zakresie prowadzonych kierunków studiów, w celu zdobywania i uzupełniania wiedzy z nauk przyrodniczych, humanistycznych i o kulturze fizycznej, w celu przygotowania studentów do pracy zawodowej nauczyciela wychowania fizycznego, trenera i instruktora sportowego oraz specjalistów fizjoterapii, rekreacji, turystyki i innych zawodów związanych z kulturą fizyczną. Kształcenie to odbywa się w formie nieodpłatnych studiów 6 stacjonarnych i odpłatnych studiów niestacjonarnych. Stosownie bowiem do treści art. 99 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym uczelnia publiczna może pobierać opłaty za świadczone usługi edukacyjne związane m.in. z kształceniem studentów na studiach niestacjonarnych i prowadzeniem studiów w języku obcym. Akademia – stosownie do art. 160 ust. 3 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, zgodnie z którym warunki odpłatności za studia określa umowa zawarta między uczelnią a studentem w formie pisemnej – zawiera ze studentami studiów niestacjonarnych umowy określające warunki odpłatności za studia w formie pisemnej. Przy zawieraniu takich umów Akademia od początku roku akademickiego 2006/2007 na podstawie Zarządzenia nr 85/2005/2006 Rektora Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie z dnia 28 września 2006 r. w sprawie wprowadzenia wzorców umów o warunkach odpłatności za studia dla studentów I roku niestacjonarnych studiów licencjackich oraz dla studentów I roku niestacjonarnych uzupełniających studiów magisterskich w AWF w Warszawie posługiwała się wzorem umowy zatytułowanym: Umowa o warunkach odpłatności za studia […] , w oparciu o który zawierano umowy ze studentami: - studiów I stopnia (licencjackich) i II stopnia (magisterskich) na kierunku fizjoterapia na Wydziale Rehabilitacji AWF w Warszawie, - studiów I i II stopnia na kierunku wychowanie fizyczne na Wydziale Wychowania Fizycznego AWF w Warszawie, - studiów I i II stopnia na kierunku turystyka i rekreacja na Wydziale Wychowania Fizycznego AWF w Warszawie, - studiów I i II stopnia na kierunku turystyka i rekreacja na Zamiejscowym Wydziale Wychowania Fizycznego AWF w Warszawie, - studiów I i II na kierunku wychowanie fizyczne na Zamiejscowym Wydziale Wychowania Fizycznego AWF w Warszawie. Prezes Urzędu ustalił, że zgodnie z § 5 ust. 1 wzorca Umowy o warunkach odpłatności za studia […] AWF zobowiązywała studentów do wnoszenia opłat za studia zgodnie z postanowieniami ustawy, regulaminu studiów oraz innych wewnętrznych aktów prawnych. § 5 ust. 1 wzorca stanowił także, iż wysokość opłaty podstawowej, tj. czesnego, regulowana jest corocznie w załącznikach do umowy, które stanowią jej integralną część. Jednocześnie § 5 ust. 2 wskazywał, że opłata podstawowa nie obejmuje innych dodatkowych opłat ponoszonych przez studenta podczas trwania studiów. Opłaty te zostały wymienione w § 6 wzorca, w umowie nie została jednak wskazana ich wysokość. Spośród opłat wymienionych w § 6 umowa nie określała wysokości pobieranych na podstawie art. 99 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym opłat za powtarzanie zajęć z powodu niezadowalających wyników w nauce (§ 6 ust. 2 pkt b) oraz wysokości pobieranych na podstawie § 20 ust. 1 rozporządzenia w sprawie dokumentacji przebiegu studiów opłat za wydanie legitymacji studenckiej i jej duplikatu, indeksu i jego duplikatu oraz dyplomu ukończenia studiów, jego duplikatu oraz dodatkowego odpisu dyplomu w tłumaczeniu na język obcy (§ 6 ust. 2 pkt a). W toku postępowania Prezes Urzędu ustalił, że stosowane przez AWF wzorce umów o świadczenie usług edukacyjnych zostały uchylone w drodze Zarządzenia nr 5 Rektora Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie z dnia 9 października 2008 r. w sprawie zmiany Zarządzenia nr 85/2005/2006 Rektora Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie z dnia 28 września 2006 r. w sprawie wprowadzenia wzorców umów o warunkach odpłatności za studia dla studentów I roku 7 niestacjonarnych studiów licencjackich oraz dla studentów I roku niestacjonarnych uzupełniających studiów magisterskich w AWF w Warszawie , wprowadzającego zmiany do dotychczas stosowanego wzoru Umowy o warunkach odpłatności za studia […] . Zarządzenie to weszło w życie z dniem podpisania, tj. w dniu 9 października 2008 r. Powyższe zarządzenie wprowadziło nowy wzór Umowy o warunkach odpłatności za studia […] . Analiza przedmiotowego wzorca pozwoliła ustalić, iż Akademia dokonała w nim następujących zmian w stosunku do wersji wzorca obowiązującej na mocy Zarządzenia Rektora AWF z dnia 28 września 2006 r. : − w postanowieniu zawartym w § 5 ust. 1 ww. wzorca zostało określone, iż wysokość opłat za powtarzanie przedmiotu, semestru seminarium i obozu oraz za wznowienie studiów regulowana jest corocznie w załącznikach do Umowy o warunkach odpłatności za studia […] , które stanowią jej integralną część; − w § 6 ust. 2 pkt 3 wzorca zostało wskazane, iż wysokość opłat za wydanie dokumentów związanych z przebiegiem studiów określają w dacie podpisania umowy przepisy rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie dokumentacji przebiegu studiów. W dniu 7 kwietnia 2009 r. wydany został Aneks do Zarządzenia nr 5 Rektora Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie z dnia 9 października 2008 r. w sprawie wprowadzenia wzoru aneksu do umów o warunkach odpłatności na studiach niestacjonarnych w AWF w Warszawie , wprowadzający wzór aneksu do umów zawartych według dotychczas obowiązującego wzoru Umowy o warunkach odpłatności za studia […] , uwzględniający zmiany wprowadzone do treści wzorca. Proces aneksowania wszystkich umów ze studentami zawartych z wykorzystaniem wzorców zakwestionowanych przez Prezesa UOKiK został zakończony do dnia 29 maja 2009 r. Przychód osiągnięty przez Akademię w 2010 r., ustalony przez Prezesa UOKiK na podstawie zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych CIT-8 za rok 2010, wyniósł […] zł. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje: I. Interes publicznoprawny Podstawą zastosowania przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie stwierdzenie przez Prezesa UOKiK, iż w wyniku stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów zagrożony został interes publicznoprawny. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ustawa ta określa warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Przepis ten przesądza o przynależności niniejszej ustawy do dziedziny prawa publicznego, jak również o wyłączeniu możliwości podejmowania przez Prezesa UOKiK działań w celu ochrony interesów indywidualnych czy grupowych. W toku postępowania i przy wydawaniu decyzji Prezes UOKiK jest zatem rzecznikiem interesu publicznego. Rola ta wynika nie tylko z celu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, lecz również z jednej z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli określonej w art. 7 k.p.a. Wobec powyższego, wykazanie wystąpienia zagrożenia interesu publicznoprawnego w danej 8 sprawie stanowi podstawową przesłankę warunkującą możliwość jej rozstrzygania w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W ocenie Prezesa UOKiK, niniejsza sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą studentami Akademii. Należy przy tym zauważyć, że interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy, naruszenie zbiorowego interesu konsumentów stanowi jednocześnie naruszenie interesu publicznoprawnego. Wobec powyższego uzasadnione było podjęcie przez Prezesa UOKiK w niniejszej sprawie działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. II. Praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje możliwość kontroli przez Prezesa UOKiK działań przedsiębiorców podejmowanych w stosunkach prawnych z konsumentami, wprowadzając mechanizmy ochrony tzw. zbiorowych interesów konsumentów. Konsumentem w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22 1 k.c. w związku z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). Materialnoprawną podstawę do oceny działań przedsiębiorcy w powyższym aspekcie stanowi przepis art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z jego ust. 1, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy (art. 24 ust. 2 ustawy). Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów (art. 24 ust. 3 ustawy). Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami, polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Przepis art. 24 ust. 2 ww. ustawy zawiera przykładowe wyliczenie zachowań przedsiębiorców uważanych za naruszające zbiorowe interesów konsumentów. W otwartym katalogu zakazanych praktyk ustawodawca umieścił: stosowanie postanowień wzorów umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (pkt 1), naruszenie przez przedsiębiorcę obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji (pkt 2), nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji (pkt 3). Jak wynika z powyższego, dla uznania działania przedsiębiorcy za niezgodne z zawartym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów niezbędne jest wykazanie, iż spełnione zostały kumulatywnie trzy przesłanki: 1) kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy; 2) działanie to jest bezprawne; 3) działanie to godzi w zbiorowy interes konsumentów. Ad 1) AWF jako przedsiębiorca Postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, podobnie jak każde inne postępowanie administracyjne, toczy się z udziałem osób mających 9 przymiot strony. Zgodnie z art. 101 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stroną postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów jest każdy, wobec kogo zostało wszczęte postępowanie. W niniejszej sprawie stroną, wobec której zostało wszczęte postępowanie w związku z podejrzeniem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, jest Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie. Ustalając zakres podmiotowy stosowania ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów należy mieć na względzie cel regulacji jej norm, jakim jest przeciwdziałanie, w formach władczych, antykonsumenckim zachowaniom profesjonalnych uczestników rynku, prowadzących działalność gospodarczą. Zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zawarty w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stosuje się zatem jedynie do przedsiębiorców i ich związków. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera legalną definicję przedsiębiorcy. Zgodnie z art. 4 pkt 1 tej ustawy, pod pojęciem tym należy rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jak również osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (lit. a), osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu (lit. b), a także związek przedsiębiorców (lit. d). Pod pojęciem „przepisów o swobodzie działalności gospodarczej”, o których mowa w art. 4 pkt 1 ( in initio ) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, należy rozumieć przepisy ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095, z poźn. zm.). W świetle jej art. 4 ust. 1 za przedsiębiorcę uważa się osobę fizyczną, osobę prawną i jednostkę organizacyjną niebędącą osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Właściwą dla przedsiębiorcy działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły (art. 2 ww. ustawy). W ocenie Prezesa UOKiK, Akademia w zakresie, w jakim świadczy odpłatnie usługi edukacyjne na rzecz studentów studiów niestacjonarnych i studiów prowadzonych w języku obcym, ma status przedsiębiorcy na gruncie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Dokonując takiej oceny, Prezes UOKiK miał na uwadze, iż zawarte w przepisach ustawy o swobodzie działalności gospodarczej pojęcie przedsiębiorcy opiera się na dwóch kryteriach: podmiotowym i funkcjonalnym. Pierwsze z przywołanych kryteriów, tj. kryterium podmiotowe, ogranicza zakres tego pojęcia do trzech kategorii podmiotów: osób fizycznych, osób prawnych i jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną. Akademia ma osobowość prawną, o czym stanowi art. 12 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, nie budzi zatem wątpliwości, iż spełnia kryterium podmiotowe uznania jej za przedsiębiorcę w rozumieniu przywołanej powyżej definicji. Drugie kryterium pojęcia przedsiębiorcy, tj. jego element funkcjonalny, łączy się z prowadzeniem działalności gospodarczej, do zakresu której zalicza się także działalność 10 zawodową. Dla uznania określonej działalności za działalność gospodarczą konieczne jest łączne spełnienie trzech warunków. Po pierwsze, dana działalność musi być działalnością zarobkową, po drugie, działalnością wykonywaną w sposób zorganizowany oraz, po trzecie, w sposób ciągły. Odnosząc się do pierwszego ze wskazanych powyżej warunków uznania danej działalności za działalność gospodarczą wskazać należy, że niewątpliwie uczelnie publiczne nie są podmiotami tworzonymi w celach komercyjnych, a ich działalność nie jest nastawiona na osiąganie zysku. Działalność podstawowa uczelni publicznej finansowana jest ze środków budżetowych. Zgodnie z art. 98 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym przychodami uczelni publicznej są w szczególności: 1) dotacje z budżetu państwa, 2) uzyskane z budżetu państwa środki na naukę, 3) odpłatności za świadczone usługi edukacyjne, w szczególności za kształcenie na studiach i studiach doktoranckich, prowadzonych w formach niestacjonarnych, oraz za świadczone przez uczelnie artystyczne usługi artystyczne; 4) opłaty za postępowanie związane z przyjęciem na studia; 5) jednorazowe opłaty za wydanie dyplomu, świadectwa oraz innego dokumentu związanego z tokiem studiów; 6) odpłatności za usługi badawcze i specjalistyczne, specjalistyczne i wysokospecjalistyczne usługi diagnostyczne, rehabilitacyjne lub lecznicze, a także opłaty licencyjne i przychody z działalności kulturalnej; 7) przychody z działalności gospodarczej; 8) przychody z udziałów i odsetek; 9) przychody ze sprzedaży składników własnego mienia oraz z odpłatności za korzystanie z tych składników przez osoby trzecie na podstawie umowy najmu, dzierżawy albo innej umowy; 10) przychody z tytułu darowizn, dziedziczenia, zapisów oraz ofiarności publicznej. Stosownie natomiast do treści art. 99 ust. 2 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym opłaty pobierane przez uczelnię publiczną za świadczone usługi edukacyjne związane z kształceniem studentów na studiach niestacjonarnych oraz uczestników niestacjonarnych studiów doktoranckich oraz powtarzaniem określonych zajęć na studiach stacjonarnych oraz stacjonarnych studiach doktoranckich z powodu niezadowalających wyników w nauce nie mogą przekraczać kosztów ponoszonych przez uczelnię w zakresie niezbędnym do uruchomienia i prowadzenia tych studiów oraz zajęć na studiach z uwzględnieniem kosztów amortyzacji i remontów. Wysokość opłat za te usługi edukacyjne nie powinna zatem uwzględniać jakiegokolwiek zysku uczelni publicznej. Niemniej okoliczność, czy uczelnia publiczna z działalności dydaktycznej prowadzonej na rzecz studentów studiów niestacjonarnych generuje zysk, nie ma przesądzającego znaczenia dla oceny, czy jej działalność w tym zakresie ma charakter działalności gospodarczej. Powyższa teza znajduje potwierdzenie w orzecznictwie i piśmiennictwie. W doktrynie wypracowanej na gruncie przepisów o działalności gospodarczej rozróżnia się pojęcie zysku od zarobku, wskazując, iż z tym drugim mamy do czynienia w przypadku działalności non profit. Jest to działalność podmiotu, z której zarobek w całości jest przeznaczany na pokrycie kosztów jego funkcjonowania oraz/lub realizacje celów statutowych 1 . Zarazem w piśmiennictwie podnosi się, że działanie podejmowane bez zamiaru 1 W. J. Katner, Prawo działalności gospodarczej. Komentarz. Orzecznictwo. Piśmiennictwo , Warszawa 2003, s. 25. 11 osiągnięcia zysku nie pozbawia automatycznie tej działalności charakteru działalności gospodarczej 2 . Przychody uzyskiwane przez uczelnię publiczną zarówno z prowadzonej działalności dydaktycznej, badawczej, jak i z wyodrębnionej działalności gospodarczej, mogą służyć jedynie realizacji celów, dla których uczelnia została powołana. Takie ustawowe ograniczenie możliwości dysponowania przychodem uzyskiwanym przez uczelnię zbliża ją do działalności gospodarczej prowadzonej przez fundacje i stowarzyszenia, w przypadku których ustawa również ogranicza możliwości w zakresie dysponowania dochodem uzyskanym z prowadzonej działalności. Powyższe pozwala przyjąć, iż uczelnia ma charakter instytucji non profit. W stosunkach zewnętrznych wspomniana działalność w zasadzie niczym nie będzie odbiegać od działalności innych podmiotów prowadzących ją w celu osiągnięcia zysku (a nie tylko zarobku). Wspomniane rozróżnienie na pojęcia „zarobku” oraz „zysku” ma zatem znaczenie jedynie w stosunkach wewnętrznych danego podmiotu, jako że przesądza o celach przeznaczenia wypracowanego dochodu. Również w orzecznictwie Sądu Najwyższego (dalej: SN) za utrwalone należy uznać stanowisko, zgodnie z którym o gospodarczym charakterze działalności nie decyduje ukierunkowanie na osiąganie zysku 3 . Każda bowiem działalność gospodarcza zmierza do realizacji konkretnego celu i podlega określonym regułom ekonomicznym. Podstawową zasadą, której podporządkowana powinna być wszelka działalność gospodarcza, jest zasada racjonalnego gospodarowania, nazywana w skrócie zasadą gospodarności. Zawsze więc działalność powinna być prowadzona racjonalnie, ale nie zawsze jej celem jest osiągnięcie zysku. Prowadzący tę działalność może jedynie zmierzać do pokrywania wydatków związanych z dążeniem do osiągnięcia celu swojej działalności z przychodów z niej osiąganych. Z tego względu za podmiot prowadzący działalność gospodarczą uznano spółdzielnie mieszkaniowe, których podstawowym celem jest zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych członków i ich rodzin, a prowadzona przez nie działalność gospodarcza nie jest nastawiona na osiągnięcie zysku 4 . Kwestię, czy działalność gospodarcza powinna zawsze być nastawiona na zysk, SN rozważał również w uchwale z dnia 11 maja 2005 r. (sygn. akt III CZP 11/05) 5 , w odniesieniu do działalności prowadzonej przez samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej. SN uznał, iż chociaż motywem działalności takich zakładów nie jest osiąganie zysku, lecz zaspokajanie potrzeb ludności w dziedzinie zdrowia, niewątpliwie jednak działalność leczniczą zakładów charakteryzuje dążenie do jej racjonalizacji według rachunku ekonomicznego. Jest to zatem – a przynajmniej w założeniu powinna być – działalność prowadzona według zasad racjonalnego gospodarowania, co – jak uznał SN – jest wystarczającym kryterium dla uznania jej za działalność gospodarczą 6 . Zbieżne stanowisko 2 Por.: W. Kubala, Prawo działalności gospodarczej. Komentarz , Warszawa 2000, s. 45; S. Czarnow, Działalność gospodarcza jednostek samorządu terytorialnego jako element gospodarki komunalnej , Rejent nr 2- 3/2002, s. 48. 3 Tak m.in. w uchwale SN z dnia 14 maja 1998 r. (sygn. akt III CZP 12/98; opubl. w OSNC 1998, nr 10, poz. 151), uchwale SN z dnia 26 kwietnia 2002 r. (sygn. akt III CZP 21/02; opubl. w OSNC 1002, nr 12, poz. 149), wyroku SN z 6 grudnia 2007 r. (sygn. akt III SK 16/07; opubl. w Dz. Urz. UOKiK 2008 nr 2 poz. 21). 4 Por. m.in.: uchwała SN z dnia 6 grudnia 1991 r. (sygn. akt III CZP 117/91; opubl. w OSNCP 1992, nr 5, poz. 65) i uchwała SN z dnia 26 kwietnia 2002 r. (sygn. akt III CZP 21/02; opubl. w OSNC 2002, nr 12, poz. 149). 5 Opubl. w OSNC 2006/3/48. 6 Podobnie: R. Trzaskowski, Działalność gospodarcza w rozumienie przepisów prawa cywilnego na tle orzecznictwa , Glosa 2006 nr 2, s. 29. 12 przyjął Naczelny Sąd Administracyjny, uznając, że działalność gospodarcza powinna być prowadzona racjonalnie, ale nie zawsze jej celem jest osiągnięcie zysku 7 . W kontekście powyższych rozważań przytoczenia wymaga art. 100 ust. 2 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, który stanowi, iż uczelnia publiczna prowadzi samodzielną gospodarkę finansową na podstawie opracowywanego planu rzeczowo-finansowego, zgodnie z przepisami o finansach publicznych i o rachunkowości. Pozwala to stwierdzić, że działalność uczelni publicznych podporządkowana jest zasadzie racjonalnego gospodarowania. Tym samym pierwszą przesłankę niezbędna dla uznania danej działalności za działalność gospodarczą należy uznać za spełnioną. Uczelnia publiczna spełnia także drugi z warunków uznania prowadzonej przez nią działalności za działalność gospodarczą, tj. warunek prowadzenia jej w sposób zorganizowany. W literaturze zorganizowanie działalności utożsamia się z dokonaniem wyboru formy organizacyjno-prawnej. Uczelnia publiczna ma osobowość prawną z mocy prawa, a przepisy ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym w sposób szczegółowy określają jej ustrój i sposób funkcjonowania. Działalność uczelni ma zatem bez wątpienia charakter zorganizowany. Nie ulega również wątpliwości, że działalność uczelni publicznej realizuje także trzecią przesłankę konieczną dla zakwalifikowania jej jako działalności gospodarczej, tj. przesłankę ciągłości działania. Przesłankę tę powszechnie rozumie się jako istnienie zamiaru powtarzalności określonych czynności celem osiągnięcia dochodu. Funkcjonowanie uczelni zakłada podejmowanie określonych czynności w ramach ustalonych z góry cyklów – lat i semestrów akademickich, co przesądza o zamiarze powtarzalności tych działań i dowodzi istnienia cechy ciągłości działania. Mając na względzie wskazane powyżej cechy działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej uznać należy, że uczelnia publiczna świadcząc odpłatne usługi edukacyjne taką działalność prowadzi. Należy również zaznaczyć, iż przymiotu przedsiębiorcy nie odbiera uczelni przepis art. 106 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, zgodnie z którym prowadzenie przez uczelnię działalności dydaktycznej, naukowej, badawczej, doświadczalnej, artystycznej, sportowej, diagnostycznej, rehabilitacyjnej lub leczniczej nie stanowi działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Przepis ten ma bowiem tylko to znaczenie, że wskazuje, iż do tej kategorii podmiotów nie stosuje się wynikających z ustawy o swobodzie działalności gospodarczej rygorów regulujących zasady prowadzenia działalności gospodarczej (uczelnie nie podlegają wpisowi do rejestru przedsiębiorców). Jednakże, nawet gdyby uznać, że Akademia nie spełnia przesłanek uznania za przedsiębiorcę w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, tzn. że nie wypełnia definicji przedsiębiorcy w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, to niewątpliwie można przyjąć, iż spełnia ona kryteria definicji przedsiębiorcy z art. 4 pkt 1 lit. a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie bowiem z powyższym przepisem, przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna, a także jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. 7 Por.: wyrok NSA z 15 września 2005 r. (sygn. akt FSK 2643/04; opubl. w LEX nr 1538810). 13 Nie ulega wątpliwości, iż Akademia świadcząc usługi edukacyjne prowadzi działalność w sferze użyteczności publicznej. W prawie polskim brak jest wprawdzie definicji „użyteczności publicznej”, dla wyjaśnienia tego zjawiska powszechnie przyjmuje się jednak za punkt wyjścia pojęcie „dóbr lub usług zbiorowych”. Ze względu na rolę społeczną, jaką dobra takie i usługi odgrywają, gwarantem ich dostępności jest państwo, które świadczy je lub organizuje, stwarzając specyficzne warunki funkcjonowania ich dostarczycieli, m.in. poprzez udzielanie im wsparcia finansowego 8 . W uchwale z dnia 12 marca 1997 r. (sygn. akt TK W 8/96) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zadania mające charakter użyteczności publicznej należy rozumieć możliwie najszerzej. Do zadań użyteczności publicznej Trybunał zaliczył między innymi rozwój nauki oraz zapewnienie oświaty. Oznacza to, że zapewnienie edukacji należy do władz publicznych. Na poziomie szkolnictwa wyższego zadanie to realizują publiczne oraz niepubliczne szkoły wyższe. Stosownie do treści art. 15 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym władze publiczne, na zasadach określonych w tej ustawie, zapewniają uczelniom publicznym środki finansowe niezbędne do wykonywania ich zadań oraz udzielają pomocy uczelniom niepublicznym w zakresie i formach określonych w ustawie. W tym miejscu należy ponadto nadmienić, że w wyroku z dnia 7 kwietnia 2004 r. (sygn. akt SK 22/04) SN jednoznacznie orzekł, iż świadczenie usług edukacyjnych jest działalnością w sferze użyteczności publicznej. Wyrok wprawdzie dotyczył szkół niepublicznych, mając jednak na względzie, że uczelnie publiczne realizują takie same zadania władzy publicznej w zakresie zapewnienia edukacji jak niepubliczne szkoły wyższe, przywołane powyżej stanowisko SN należy także odnosić do tej kategorii podmiotów. Wobec powyższego, również Akademia w zakresie swojej działalności świadczy usługi o charakterze użyteczności publicznej, co oznacza, że posiada status przedsiębiorcy na gruncie art. 4 pkt 1 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Mając na względzie powyższe rozważania stwierdzić należy, iż Akademia jako podmiot świadczący odpłatnie usługi edukacyjne spełnia przesłanki uznania jej za przedsiębiorcę w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad 2) Bezprawność działań podejmowanych przez AWF Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, „zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów” , przez które – stosownie do definicji zawartej w art. 24 ust. 2 ─ rozumie się „godzące w zbiorowe interesy konsumentów bezprawne działanie przedsiębiorcy”. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Działania te mogą okazać się bezprawne w razie ustalenia, że doszło do naruszenia przepisów innych ustaw, ale także zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów. Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy 8 Por.: E. Modzelewska-Wąchal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , Twigger, Warszawa 2002, str. 32-33. 14 ustalenie, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa 9 . Przepisy regulujące postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w większości mają charakter procesowy. Materialnoprawne przesłanki, istotne z punktu widzenia wydania decyzji, znajdują się w innych niż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów aktach prawa powszechnie obowiązującego. Prezes Urzędu, oceniając zachowanie Przedsiębiorcy pod kątem ewentualnego naruszenia przepisów zakazujących stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, musi zatem co do zasady stosować inne akty prawa powszechnie obowiązującego i na ich podstawie stwierdzić, czy działanie przedsiębiorcy było bezprawne. Bezprawność w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa, ale także z zasadami współżycia społecznego bądź dobrymi obyczajami bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla wykazania bezprawności działania wystarczy zatem ustalenie, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa, zasadami współżycia społecznego czy dobrymi obyczajami. Bezprawność działań AWF określonych w sentencji niniejszej decyzji wynika z naruszenia przepisu art. 160 ust. 3 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym. W tym miejscu należy wskazać, że w toku prowadzonego postępowania ustawa - Prawo o szkolnictwie wyższym została znowelizowana, w tym m.in. w zakresie przepisu, w oparciu o który Akademii został postawiony zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Zmiana w tym zakresie została wprowadzona ustawą z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 84, poz. 455), która weszła w życie w dniu 1 października 2011 r. Przepis art. 1 pkt 109 ww. ustawy nadał dotychczasowemu art. 160 ust. 3 o treści: „Warunki odpłatności za studia określa umowa zawarta między uczelnią a studentem w formie pisemnej” brzmienie: „Warunki odpłatności za studia lub usługi edukacyjne, o których mowa w art. 99 ust. 1, określa umowa zawarta między uczelnią a studentem w formie pisemnej” . Jak wynika z powyższego, sformułowany w art. 160 ust. 3 ustawy sprzed nowelizacji obowiązek określenia w umowie „warunków odpłatności za studia” w nowej ustawie doprecyzował zakres umowy między uczelnią a studentem. Znowelizowana ustawa nakłada na uczelnie również powinność określenia w umowie „warunków odpłatności za usługi edukacyjne, o których mowa w art. 99 ust. 1”, co, jak wnika z uzasadnienia projektu o zmianie ustawy (Druk Sejmowy nr 3391), ma na celu wprowadzenie umów cywilnoprawnych między uczelnią a studentami studiów stacjonarnych w uczelniach publicznych. Z porównania starej i nowej regulacji wynika, że istotne z punktu widzenia prowadzonego postępowania obowiązki AWF nie uległy zmianie. Przedmiotowe postępowanie administracyjne dotyczy bowiem treści stosowanych przez Akademię umów ze studentami studiów niestacjonarnych. Zmiana wprowadzona do treści art. 160 ust. 3 ww. ustawy nie ma zatem wpływu na treść wydawanego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia. Stosownie do treści art. 160 ust. 3 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym warunki odpłatności za studia lub usługi edukacyjne, o których mowa w art. 99 ust. 1, określać 9 Por. Janusz Szwaja [red.], Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz , Warszawa 2000, s. 117- 118. 15 powinna umowa zawarta między uczelnią a studentem w formie pisemnej. Przepisy ustawy nie precyzują zakresu uregulowania, jaki winien zostać zawarty w treści umowy podpisywanej ze studentem. Zdaniem Prezesa Urzędu, skoro ustawa posługuje się szerokim pojęciem „warunków odpłatności”, przyjąć należy, że umowa zawierana ze studentem powinna regulować wszelkie podstawowe informacje o płatnościach, jakie student pobierający odpłatnie naukę w AWF zobowiązany będzie ponieść. Ratione legis powołanego przepisu jest bowiem zapewnienie studentowi, który zapisuje się na studia, pełnych i rzetelnych informacji na temat płatności, jakie będzie zobowiązany ponosić pobierając naukę w określonej uczelni, a także warunków wnoszenia tych płatności. W zakresie obowiązku ponoszenia przez studenta opłat za świadczenie przez Uczelnię odpłatnych usług edukacyjnych relacja między tymi podmiotami ma charakter cywilnoprawny. Innymi słowy, gdy chodzi o świadczenia pieniężne ze strony studenta, podlegają one zasadom prawa cywilnego. Jedną z fundamentalnych zasad prawa cywilnego jest natomiast prawo do pełnej informacji o warunkach zawieranego kontraktu. Student, który w pełni ponosi ciężar finansowy pobieranej nauki i w związku z tym zawiera z Uczelnią stosowną umowę, musi na etapie zawierania tej umowy mieć zapewnione prawo do korzystania z podstawowych praw kontraktowych. „Obowiązek informowania partnera o istotnych (z jego punktu widzenia) okolicznościach dotyczących kontraktu, jego przedmiotu i treści, przedmiotu świadczenia, a także powinność czynienia tego w sposób prawdziwy, rzeczowy i kompletny – jest cechą generalną prawa umów i wypływa z obowiązku lojalnego kontraktowania” 10 . Biorąc pod uwagę powyższe, uznać należy, że ustawodawca wprowadzając obowiązek zawierania przez uczelnie umów cywilnoprawnych ze studentami niewątpliwie zmierzał do tego, by już na etapie zapisu na studia konsument otrzymywał pełne i rzetelne informacje na temat płatności, jakie będzie zobowiązany ponosić pobierając naukę w uczelni, a także warunków wnoszenia tych płatności. Zgodnie z art. 99 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, uczelnia publiczna może pobierać opłaty za świadczone usługi edukacyjne związane z: 1) kształceniem studentów na studiach niestacjonarnych oraz uczestników niestacjonarnych studiów doktoranckich; 2) powtarzaniem określonych zajęć na studiach stacjonarnych oraz stacjonarnych studiach doktoranckich z powodu niezadowalających wyników w nauce; 3) prowadzeniem studiów w języku obcym; 4) prowadzeniem zajęć nieobjętych planem studiów; 5) prowadzeniem studiów podyplomowych oraz kursów dokształcających. Stosownie do art. 99 ust. 2 powołanej ustawy opłaty związane z kształceniem studentów na studiach niestacjonarnych oraz uczestników niestacjonarnych studiów doktoranckich nie mogą przekraczać kosztów ponoszonych w zakresie niezbędnym do uruchomienia i prowadzenia w danej uczelni odpowiednio studiów niestacjonarnych lub niestacjonarnych studiów doktoranckich z uwzględnieniem kosztów amortyzacji i remontów. Z ustaleń Prezesa UOKiK wynika, że stosowany do dnia 9 października 2008 r. przez AWF wzorzec Umowy o warunkach odpłatności za studia […] nie zawierał informacji 10 E. Łętowska, Prawo umów konsumenckich , Wydanie 2, Wydawnictwo C.H. Beck 2002, str. 216-217. 16 o wysokości opłat za powtarzanie zajęć z powodu niezadowalających wyników w nauce. Tym samym Akademia nie zagwarantowała studentowi zawierającemu umowę z Uczelnią pełnej informacji o warunkach zawieranego kontraktu w zakresie odpłatności za studia. Z powyższych rozważań wynika, iż nieuregulowanie przez Akademię w treści Umowy o warunkach odpłatności za studia […] w zakresie opłat za powtarzanie roku z powodu niezadowalających wyników w nauce pobieranych na podstawie art. 99 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym świadczy o bezprawności zachowania Akademii. Ad 3) Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Dla stwierdzenia przez Prezesa UOKiK stosowania praktyki określonej w art. 24 ust. 2 ustawy niezbędne jest wykazanie, że kwestionowane działanie przedsiębiorcy godzi w zbiorowy interes konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie objaśnia znaczenia pojęć „godzenia w interesy konsumentów” oraz „zbiorowego interesu konsumentów”, wskazując jedynie w art. 24 ust. 3 ustawy, iż nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Nie ulega jednak wątpliwości, że działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Natomiast przez interes zbiorowy należy rozumieć interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Stąd konkluzja, iż naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsumentów. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów oznacza zatem narażenie na uszczerbek interesów znacznej grupy lub wszystkich konsumentów, poprzez stosowaną przez przedsiębiorcę praktykę, obejmującą tak działania, jak i zaniechania. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów może polegać zarówno na dokonaniu ich naruszenia, jak i na jedynie stworzeniu dla nich zagrożenia. Kwestionowane w niniejszym postępowaniu działania Akademii godzą w interesy konsumentów rozumiane jako prawo do ukształtowania umowy z Akademią o pobieranie nauki na studiach niestacjonarnych zgodnie z przepisami prawa powszechnie obowiązującego oraz otrzymania pełnej, wyczerpującej i prawdziwej informacji na temat wszystkich warunków umowy tak, aby konsumenci mogli w pełni korzystać ze swoich praw i wykonywać obowiązki bez narażania się na sankcje. Brak uregulowania w umowie warunków odpłatności za studia pozostawiać może studenta w niewiedzy co do faktycznych kosztów, jakie zobligowany będzie ponieść w ramach stosunku umownego łączącego go z Akademią. Umowy zawierane przez AWF powinny w sposób prawidłowy regulować warunki odpłatności za studia. Przejawiać się to powinno przede wszystkim w ukształtowaniu wzajemnych relacji w sposób pełny, zatem bez pominięcia jakichkolwiek kwestii wymagających unormowania. Zaniechanie wprowadzenia do umów obligatoryjnych, tj. wymaganych z mocy art. 160 ust. 3 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, regulacji sytuuje umowę jako godzącą w interesy najsłabszych uczestników rynku, jakimi są konsumenci. Należy podkreślić, że z faktu istnienia utrudnień w zapoznaniu się z całokształtem uprawnień i obowiązków studenta wynika, iż z powodu niepełnej ich znajomości uciążliwe, a nawet niemożliwe, może okazać się prawidłowe wykonywanie jego zobowiązań. 17 W przedmiotowej sprawie opisane zachowanie AWF dotyczy zbiorowego interesu konsumentów, gdyż skierowane jest do nieokreślonego kręgu konsumentów, których nie sposób jednoznacznie zidentyfikować. Działanie Akademii wymierzone jest bowiem we wszystkich studentów, z którymi Akademia zawarła umowy o naukę na studiach niestacjonarnych o treści zakwestionowanej w toku niniejszego postępowania, jak również w jej potencjalnych studentów, będących konsumentami w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W związku z powyższym należy stwierdzić, iż kwestionowane przez Prezesa Urzędu działania AWF naruszają zbiorowy interes konsumentów. Reasumując, działanie Akademii opisane w pkt. I sentencji decyzji spełnia wszystkie przesłanki uznania go za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. AWF posiada przymiot przedsiębiorcy i stosowała bezprawne działania, które naruszały zbiorowy interes konsumentów. Wskazane zachowanie Akademii wyczerpuje zatem znamiona praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. III. Zaniechanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów W przypadku stwierdzenia stosowania przez przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów Prezes UOKiK wydaje, na podstawie art. 26 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania. W przypadku niestwierdzenia stosowania praktyk niezgodnych z ustawą Prezes UOKiK umarza postępowanie. Jeżeli natomiast przedsiębiorca zaprzestał stosowania zakazanej praktyki, Prezes UOKiK wydaje, na podstawie art. 27 ww. ustawy, decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Decyzja, o której mowa w art. 27 ustawy, wydawana jest w przypadku, gdy zachowanie przedsiębiorcy nie narusza już w dacie orzekania art. 24 ww. ustawy. Praktyka z pkt. I sentencji niniejszej decyzji została zaniechana w związku z wydaniem Zarządzenia nr 5 Rektora Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie z dnia 9 października 2008 r. w sprawie zmiany Zarządzenia nr 85/2005/2006 Rektora Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie z dnia 28 września 2006 r. w sprawie wprowadzenia wzorców umów o warunkach odpłatności za studia dla studentów I roku niestacjonarnych studiów licencjackich oraz dla studentów I roku niestacjonarnych uzupełniających studiów magisterskich w AWF w Warszawie . Zarządzenie to wprowadziło zmiany do dotychczas stosowanego wzoru Umowy o warunkach odpłatności za studia […] , na mocy których AWF podała informację o wysokości opłat za powtarzanie przedmiotu lub przedmiotów oraz podała informację o wysokości opłat za powtarzanie semestru lub roku. Zarządzenie to weszło w życie z dniem podpisania, zasadnym jest zatem uznanie, że zaniechanie stosowania praktyki nastąpiło w dniu 9 października 2008 r . Okoliczność zaprzestania stosowania zarzucanej przedsiębiorcy praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów stanowi podstawę wydania decyzji o uznaniu tej praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Z uwagi na powyższe, w stosunku do praktyki opisanej w pkt. I sentencji decyzji na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 w związku z art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów należało orzec jak w sentencji. 18 Mając powyższe na względzie należało orzec jak w punkcie I sentencji. IV. Umorzenie postępowania Przedmiotem postawionego AWF zarzutu było także nieuregulowanie w treści umowy zawieranej ze studentem wysokości opłat pobieranych na podstawie § 20 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie dokumentacji przebiegu studiów, tj. opłat za wydanie: legitymacji studenckiej i jej duplikatu, indeksu i jego duplikatu, dyplomu ukończenia studiów, jego duplikatu oraz dodatkowego odpisu dyplomu w tłumaczeniu na język obcy. 11 Zachowanie to zostało zakwestionowane w związku z podejrzeniem, iż może ono stanowić naruszenie art. 160 ust. 3 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, w świetle którego warunki odpłatności za studia powinny zostać określone w umowie zawartej między uczelnią a studentem w formie pisemnej. Przy rozstrzyganiu niniejszej kwestii Prezes UOKiK wziął jednak pod uwagę stanowisko zajęte przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 lipca 2011 r. (sygn. akt III SK 6/11) w sprawie tożsamego zachowania innej uczelni publicznej. W wyroku tym Sąd stwierdził, iż przepis § 20 rozporządzenia został sformułowany w taki sposób, że realizuje funkcję analogiczną do tej, jaką ma pełnić określenie zasad odpłatności za studia w umowie łączącej studenta z uczelnią. Po pierwsze bowiem, opłaty za wydanie dokumentów, których dotyczy § 20 nie mogą być wyższe od kosztów ich wytwarzania poniesionych przez Akademię, po drugie, nie mogą być wyższe od stawek maksymalnych wymienionych w § 20 ust. 2 pkt 1-6 rozporządzenia. Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy uznał, iż brak szczegółowego określenia wysokości przedmiotowych opłat w umowie o warunkach odpłatności za studia nie narusza dyspozycji art. 160 ust. 3 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym. Uwzględniając powyższe stanowisko Prezes UOKiK uznał, że również kwestionowane w niniejszym postępowaniu zachowanie Akademii polegające na zaniechaniu uregulowania w umowie o warunkach odpłatności za studia wysokości opłat pobieranych na podstawie § 20 rozporządzenia nie ma charakteru bezprawnego. Zachowanie to nie może zatem świadczyć o stosowaniu praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, w związku z czym dalsze prowadzenie postępowania w tym zakresie jest bezprzedmiotowe. Jedynie na marginesie wskazać należy, iż stosowany obecnie przez Akademię wzorzec umowy w zakresie określenia wysokości opłat za wydanie dokumentów związanych z przebiegiem studiów odsyła wprost do przepisów rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie dokumentacji przebiegu studiów wskazując, iż Akademia pobiera opłaty w wysokości określonej przez ww. przepisy. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., który w postępowaniu przed Prezesem UOKiK znajduje zastosowanie na mocy art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle 11 Z dniem 1 października 2011 r. utraciło moc rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 2 listopada 2006 r. w sprawie dokumentacji przebiegu studiów (Dz.U. Nr 224, poz. 1634). Obecnie obowiązuje rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 14 września 2011 r. w sprawie dokumentacji przebiegu studiów (Dz.U. Nr 201, poz. 1188), które normuje w tożsamy sposób kwestię opłat (par. 21 przedmiotowego rozporządzenia. 19 bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 kwietnia 2003 r. (sygn. akt III SA 2225/01) podniósł, że bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Bezprzedmiotowość wynika z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. W analizowanej sprawie mamy do czynienia z taką właśnie sytuacją. Prezes Urzędu postawił Akademii zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, w toku postępowania ustalono jednak, że – z uwagi na brak przesłanki bezprawności – działanie Akademii nie wyczerpuje znamion praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Z tego względu konieczne stało się umorzenie w tym zakresie postępowania w trybie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Mając powyższe na względzie, należało orzec jak w punkcie II sentencji decyzji. V. Kara pieniężna Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes UOKiK może w drodze decyzji nałożyć na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Z powołanego wyżej przepisu wynika, że kara pieniężna ma charakter fakultatywny. Oznacza to, iż o celowości jej nałożenia Prezes UOKiK rozstrzyga każdorazowo biorąc pod uwagę okoliczności naruszenia przepisów ustawy. Zatem o tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do danego przedsiębiorcy zasadne jest nałożenie kary pieniężnej, decyduje Prezes UOKiK w ramach uznania administracyjnego. Zwrócić należy uwagę, iż przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają jakichkolwiek przesłanek, od których uzależnione byłoby podjęcie decyzji o nałożeniu kary. Ustawodawca wskazał jedynie przykładowo w art. 111 ustawy te okoliczności, które Prezes UOKiK winien uwzględnić decydując o wymiarze kary pieniężnej, wymieniając w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Nakładając karę pieniężną określoną w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy Prezes UOKiK bierze pod uwagę konieczność spełnienia przesłanek podmiotowych, tj. stwierdzenia, że naruszenie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów dokonane zostało co najmniej nieumyślnie. Niemniej należy podkreślić, iż sankcja w postaci nałożenia kary może być zastosowana w stosunku do przedsiębiorcy niezależnie od tego, czy dopuścił się on naruszenia umyślnie, czy też nieumyślnie. Ustawa nie przesądza bezwzględnie wysokości kary nakładanej przez Prezesa UOKiK, który decyduje o tym w każdym konkretnym przypadku, kierując się założeniem, że sankcja musi spełniać zarówno funkcję represyjną (nakładana jest za naruszenie ustawowych zakazów), jak i prewencyjną (ma zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości 20 i zniechęcać do naruszania prawa), zaś zagrożenie nią, czyli potencjalna możliwość nałożenia kary przez Prezesa UOKiK, nadaje jej charakter dyscyplinujący 12 . W niniejszej sprawie za udowodnione należy uznać, iż doszło do naruszenia przez AWF zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o którym mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w sposób określony w pkt. I sentencji niniejszej decyzji. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, przede wszystkim charakter praktyk stosowanych przez AWF, Prezes UOKiK uznał nałożenie kary pieniężnej za uzasadnione. W ocenie Prezesa UOKiK, naruszenie art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jakiego dopuściła się AWF, było co najmniej nieumyślne. Należy bowiem podkreślić, że na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego zawsze spoczywa obowiązek dochowania należytej staranności przy ocenie zgodności ich działań z obowiązującymi przepisami prawa. Akademia winna zatem zdawać sobie sprawę z konieczności konstruowania wzorców umownych z uwzględnieniem przepisów art. 160 ust. 3 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym. Działając jako podmiot profesjonalny jest zobligowana do dostosowywania wykorzystywanych przez siebie wzorców umownych do stanu odpowiadającego prawu. Zgodnie z zeznaniem podatkowym CIT-8 za rok 2010, przychód AWF w roku poprzedzającym wydanie niniejszej decyzji wyniósł […]. Maksymalna wysokość kary mogła zatem wynieść […]. W pkt. I sentencji decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez Akademię praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, co daje podstawę do nałożenia na Akademię kary pieniężnej określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ustalenie wysokości kary w przedmiotowej sprawie miało charakter dwuetapowy. Ustalając wymiar kary pieniężnej, Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonej praktyki i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych ustaleń wysokości kary, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności mające wpływ na wysokość kary – dokonał gradacji ustalonej kwoty bazowej. W powyższym kontekście wzięto pod uwagę, iż stwierdzona praktyka polegała na wykorzystywaniu przy zawieraniu z konsumentami umów o naukę wzorca umownego, który – wbrew art. 160 ust. 3 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym − nie zawierał jakichkolwiek postanowień odnoszących się do płatności za powtarzanie zajęć z powodu niezadowalających wyników w nauce. Stosowana przez stronę postępowania praktyka jako stricte związana z treścią umowy ujawniała się na etapie zawierania kontraktu. Na skutek stosowania tej praktyki konsumenci nie otrzymywali pełnej informacji o warunkach zawieranego kontraktu, co prowadzić mogło do stanu niewiedzy o pełnych kosztach pobierania przez nich nauki. Wynikający z art. 160 ust. 3 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym obowiązek określenia w umowie zawieranej ze studentem w formie pisemnej warunków odpłatności za studia istnieje od dnia wejścia w życie tej ustawy, tj. od dnia 1 września 2005 r. Tymczasem AWF posługiwała się wzorcami naruszającymi wymogi z art. 160 ust. 3 powołanej ustawy od początku roku akademickiego 2006/2007 do dnia 9 października 2008 r., co – w ocenie Prezesa UOKiK – świadczy o długotrwałym charakterze naruszenia 12 Por.: wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2004 r. (sygn. akt: III SK 31/04). 21 Prezes UOKiK oszacował, że waga naruszenia kształtuje się na poziomie […] przychodu osiągniętego przez Akademię w 2010 r. Przy ustalaniu ostatecznego wymiaru kary pieniężnej nakładanej na AWF za stwierdzone w pkt. I sentencji niniejszej decyzji stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów dokonano również oceny zaistniałych w postępowaniu okoliczności mogących mieć wpływ na wymiar kary. Za taką okoliczność Prezes UOKiK uznał przede wszystkim fakt, iż Akademia zaniechała stosowania zarzucanych jej praktyk. Ustalając wymiar kary Prezes UOKiK wziął również pod uwagę fakt, iż AWF z własnej inicjatywy podjęła działania mające usunięcie skutków zakazanych praktyk, niezwłocznie po otrzymaniu postanowienia o wszczęciu postępowania przystępując do aneksowania umów zawartych ze studentami przy wykorzystaniu zakwestionowanych wzorców, w celu doprowadzenia ich do stanu zgodności z prawem. Za obniżeniem kary przemawia ponadto okoliczność, iż Akademia aktywnie współdziałała z Prezesem UOKiK w trakcie postępowania, z własnej inicjatywy przekazując informacje dotyczące podejmowanych przez nią działań. Uwzględnienie powyższych okoliczności pozwoliło na obniżenie wyjściowego poziomu kwoty bazowej będącej podstawą wymierzenia kary łącznie o […]. Z powyższych względów w niniejszej sprawie za naruszenie stwierdzone w pkt. I sentencji decyzji Prezes Urzędu nałożył na Akademię karę pieniężną w wysokości 21 159,00 zł (dwadzieścia jeden tysięcy sto pięćdziesiąt dziewięć złotych), co stanowi ok. […] przychodu Akademii osiągniętego w 2010 r. i ok. […] kary maksymalnej. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności – zdaniem Prezesa UOKiK – uznać należy, że kara pieniężna nałożona na AWF jest adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Nakładając karę w ustalonej wyżej wysokości, Prezes UOKiK wyszedł z założenia, iż powinna ona mieć charakter zarówno represyjny, jak i prewencyjny, podkreślając naganność ocenianego zachowania przedsiębiorcy. Poza wymiarem indywidualnym, w ocenie Prezesa UOKiK, orzeczona kara będzie mieć również wymiar ogólny, spełniając funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. W ocenie Prezesa UOKiK, w świetle powyższych okoliczności zarówno nałożenie przedmiotowej kary, jak i jej wysokość, są w pełni uzasadnione. Mając powyższe na względzie należało orzec jak w punkcie III sentencji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nr: NBP O/O Warszawa 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Przy dokonywaniu wpłaty na powyższe konto należy dopisać numer decyzji Prezesa UOKiK stanowiącej podstawę jej dokonania. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zw. z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie 22 dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Warszawie. Dyrektor Delegatury UOKiK w Warszawie /podpis/ Otrzymuje: