RWR-1/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROCŁAWIU 50-413 Wrocław, ul. Walońska 3-5 tel.(071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-38/11/ET Wrocław, 20 stycznia 2012 r. DECYZJA RWR 1 / 2012 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107 poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Wacławowi Lochertowi prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą ALBAR –Wywóz Nieczystości Wacław Lochert w Gorzowie Wlkp., - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po uprawdopodobnieniu stosowania przez tego przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentó w, polegającej na: zamieszczeniu we wzorcu umownym pn. . „Umowa Nr …”, postanowień o treści: -w § 3: ” Zgłoszenie reklamacji wywozu przez Klienta powinno nastąpić do trzech dni od dnia zajścia przyczyny reklamacji . Po tym terminie reklamacje nie będą uwzględniane”; - w § 5 ust 2 „ (…) Rewaloryzacja opłaty nie stanowi zmiany umowy”; -w § 5 ust 5 „ W przypadku nieterminowej regulacji należności za wywóz odpadów (…) koszt wysłania wezwania do zapłaty to 10 zł”; - W § 10 „ (…) W razie nie osiągnięcia polubownego rozstrzygnięcia właściwym do rozpoznania sporu jest Sąd Powszechny właściwy dla siedziby Zleceniobiorcy ”, które są postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone; i przyjęciu przez wymienionego przedsiębiorcę zobowiązania do zaniechania tych działań poprzez: wykreślenie i zmianę postanowień zakwestionowanych przez Prezesa Urzędu na postanowienia, których treść nie narusza ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nakłada się na Wacława Locherta prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą ALBAR – Wywóz Nieczystości Wacław Lochert w Gorzowie Wlkp., obowiązek wykonania tego zobowiązania poprzez: wprowadzenie nowego, niezawierającego kwestionowanych postanowień wzorca umownego od dnia uprawomocnienia się decyzji oraz aneksowanie wszystkich dotychczas zawartych umów do dnia 30 kwietnia 2012 r. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 5 ust.1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości 2 miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ( Dz. U. Nr 107 poz. 887 ), - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na Wacława Locherta prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą ALBAR – Wywóz Nieczystości Wacław Lochert w Gorzowie Wlkp., obowiązek złożenia sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania poprzez: przedstawienie kopii 3 umów podpisanych w oparciu o nowy, niezawierający kwestionowanych postanowień wzorzec umowny oraz przesłanie dowodów wysłania aneksów do umów dotychczasowym odbiorcom usług do dnia 15 maja 2012 r. UZASADNIENIE W trakcie prowadzonego na podstawie art. 48 ust. 1 i 2 pkt 3 postępowania wyjaśniającego (RWR 401-2/10/ET), dokonano min. analizy wzorca umownego pn. „Umowa Nr …”, stosowanego w obrocie z konsumentami przez przedsiębiorcę Wacława Locherta, prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą ALBAR –Wywóz Nieczystości Wacław Lochert w Gorzowie Wielkopolskim (dalej: ALBAR). Zauważono, że zawiera on postanowienia umowne, które mogą być tożsame z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Zgodnie z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) [dalej: ustawy o ochronie (…)] zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów polegających w szczególności na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art.479 45 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz.296 ze zm.). Wobec powyższego Prezes Urzędu postanowieniem nr 214/2011 z dnia 23.09.2011 r. wszczął postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez przedsiębiorcę Wacława Locherta, prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą ALBAR –Wywóz Nieczystości Wacław Lochert w Gorzowie Wlkp. praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) wymienionej ustawy polegających na stosowaniu we wzorcu umownym pn. „Umowa Nr …”, postanowień o treści: -w § 3: ” Zgłoszenie reklamacji wywozu przez Klienta powinno nastąpić do trzech dni od dnia zajścia przyczyny reklamacji . Po tym terminie reklamacje nie będą uwzględniane”; - w § 5 ust 2 „ (…) Rewaloryzacja opłaty nie stanowi zmiany umowy”; -w § 5 ust 5 „ W przypadku nieterminowej regulacji należności za wywóz odpadów (…) koszt wysłania wezwania do zapłaty to 10 zł”; - W § 10 „ (…) W razie nie osiągnięcia polubownego rozstrzygnięcia właściwym do rozpoznania sporu jest Sąd Powszechny właściwy dla siedziby Zleceniobiorcy ”, które mogą być tożsame z postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, , m.in. pod pozycjami: - 1976 „ Zleceniodawca może składać w terminie jednego tygodnia reklamację w przypadku opóźnienia w wywozie (tel. 38-06-685)” (wyrok SOKiK z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt XVII AmC 430/09); - 1977 „ Zmiana cen za wywóz odpadów komunalnych nie wymaga form aneksu do umowy” (wyrok SOKiK z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt XVII AmC 430/09 ); - 1167 „ W przypadku zwłoki w uiszczeniu opłaty abonamentowej Usługodawca może (…) obciążyć Abonenta kosztami upomnień” (wyrok SOKiK z dnia 12marca 2007 r., sygn. akt XVII AmC 1/07); - 784 „Spory mogące wyniknąć na tle realizacji niniejszej umowy będą rozstrzygane przez sąd właściwy dla siedziby Wykonawcy” (wyrok SOKiK z dnia 24 kwietnia 2006 r., sygn. akt XVII AmC 107/04); 3 Ponadto – zgodnie z punktem II ww. postanowienia Prezes Urzędu zaliczył w poczet dowodów materiały zgromadzone w postępowaniu wyjaśniającym sygn. akt RWR 401-2/10/ET (1 karta). (dowód: karta 1) W trakcie postępowania ww. przedsiębiorca odniósł się do postawionych zarzutów uznając ich zasadność i wniósł o wydanie decyzji w trybie art. 28 ustawy o ochronie (…).ALBAR zobowiązał się do wykreślenia z stosowanego przez niego wzorca umownego postanowienia o treści: „ (…) Rewaloryzacja opłaty nie stanowi zmiany umowy” oraz do zmiany treści pozostałych zakwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień tak by nie naruszały już interesów konsumentów. Jednocześnie zobowiązał się do wprowadzenia zmian również w aktualnie stosowanych umowach poprzez ich aneksowanie. (dowód: karty nr 14-15 ) Przedsiębiorca został powiadomiony o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie. ( dowód: karta nr 23 ) Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: 1. Strona postępowania: Wacław Lochert prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą ALBAR –Wywóz Nieczystości Wacław Lochert w Gorzowie Wlkp. jest przedsiębiorcą wpisanym do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Gorzowa Wlkp. w dniu 13 stycznia 2010 r. pod nr ewid. 22525F. Przedmiotem jego działalności jest min: -zagospodarowanie odpadów, -zbieranie odpadów innych niż niebezpieczne, -działalność związana z rekultywacją i pozostała działalność usługowa związana z gospodarką odpadami, Działalność związaną z wywozem nieczystości stałych ALBAR prowadzi na terenie Gorzowa Wielkopolskiego. Aktualnie realizuje 2216 umów podpisanych z odbiorcami indywidualnymi. (dowód: karty nr 12 i 24 ) 2. ALBAR w obrocie z konsumentami stosuje wzorzec umowny pn.„Umowa Nr.. ”, w którym min. znajdują się postanowienia o treści: -w § 3: ” Zgłoszenie reklamacji wywozu przez Klienta powinno nastąpić do trzech dni od dnia zajścia przyczyny reklamacji . Po tym terminie reklamacje nie będą uwzględniane”; - w § 5 ust 2 „(…) Rewaloryzacja opłaty nie stanowi zmiany umowy”; -w § 5 ust 5 „ W przypadku nieterminowej regulacji należności za wywóz odpadów (…) koszt wysłania wezwania do zapłaty to 10 zł”; - W § 10 „ (…) W razie nie osiągnięcia polubownego rozstrzygnięcia właściwym do rozpoznania sporu jest Sąd Powszechny właściwy dla siedziby Zleceniobiorcy ”, (dowód: karta nr 3 ) 3. W rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone zamieszczono między innymi następujące klauzule: 4 - 1976 „ Zleceniodawca może składać w terminie jednego tygodnia reklamację w przypadku opóźnienia w wywozie (tel. 38-06-685)” (wyrok SOKiK z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt XVII AmC 430/09); - 1977 „ Zmiana cen za wywóz odpadów komunalnych nie wymaga form aneksu do umowy” (wyrok SOKiK z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt XVII AmC 430/09 ); - 1167 „ W przypadku zwłoki w uiszczeniu opłaty abonamentowej Usługodawca może (…) obciążyć Abonenta kosztami upomnień” (wyrok SOKiK z dnia 12marca 2007 r., sygn. akt XVII AmC 1/07); - 784 „Spory mogące wyniknąć na tle realizacji niniejszej umowy będą rozstrzygane przez sąd właściwy dla siedziby Wykonawcy” (wyrok SOKiK z dnia 24 kwietnia 2006 r., sygn. akt XVII AmC 107/04); (str.internetowa:www.uokik.gov.pl/pl/ochrona_konsumentow/niedozwolone_klauzule/rejestr_kla uzul_niedozwolonych/). 4. W trakcie postępowania przedsiębiorca - w pismach z dnia 17.10.2011 r. oraz 14.11.2012 r. odniósł się do postawionych zarzutów uznając ich zasadność i wniósł o wydanie decyzji w trybie art. 28 ustawy o ochronie (…).Jednocześnie zobowiązał się do podjęcia działań mających na celu zapobieżenie tym naruszeniom poprzez: -wykreślenie w § 5 ust 2 zdania o treści „ (…) Rewaloryzacja opłaty nie stanowi zmiany umowy” i zmianę zakwestionowanych postanowień na postanowienia o treści: -w § 3: ”Klient może zgłosić reklamację wywozu nieczystości pisemnie, telefonicznie oraz za pośrednictwem sieci elektronicznej na adres : albar_gorzow@interia.pl ”; -w § 5 ust 5 „ W przypadku nieterminowej regulacji należności za wywóz odpadów Zleceniobiorca ma prawo (…) naliczenia odsetek ustawowych za zwłokę w płatności”; - W § 10 „ (…) W razie nie osiągnięcia polubownego rozstrzygnięcia, sprawę rozpozna właściwy Sąd Powszechny”; oraz zobowiązał się do wprowadzenia zmian w aktualnie podpisanych umowach poprzez ich aneksowanie. (dowód: karta 14-16) Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes Urzędu zważył, co następuje: Zagrożenie interesu publicznoprawnego . Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy korzystają lub będą korzystać z usług odbioru nieczystości stałych świadczonych przez ALBAR. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie (…) . Przesłanki naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, iż „Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów.”, natomiast art. 24 ust. 2 pkt 5 1 tej ustawy określa, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego. (...).” Do stwierdzenia praktyki o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, iż przedsiębiorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zostały wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urzędu rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego”. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają ochronie przed działaniami przedsiębiorców, które są sprzeczne z prawem, tj. przepisami określonych aktów prawnych a także sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami. Należy w tym miejscu wskazać, iż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 — 479 45 k.p.c.) dokonuje się niezależnie od tego, czy postanowienia wzorca były, czy też nie były zastosowane przy konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie — Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(...) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 kp.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (...)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „(..) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.ok.ik. [obecnie art. 24] obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (..). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a u.ok.ik. znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (..) „. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…) przez przedsiębiorcę rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r Nr 220, poz. 1447 tj.),. Jak wynika z zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Gorzowa Wlkp., Wacław Lochert został 6 wpisany do niej pod nr. ewid 22525F jako przedsiębiorca prowadzący działalność pod nazwą ALBAR Wywóz Nieczystości Wacław Lochert , a więc jest przedsiębiorcą wedle przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. - o swobodzie działalności gospodarczej, a zatem uznać go należy również za przedsiębiorcę w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…). Zachowania niniejszego podmiotu podlegają zatem kontroli dokonywanej na gruncie ustawy o ochronie(…). Jak już wskazano wyżej, przedmiotem niniejszego postępowania jest uprawdopodobnienie, że wyżej wymienione, zakwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia wzorca umownego stosowanego przez ALBAR w obrocie konsumenckim, są tożsame z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego min. pod pozycjami: 1976, 1977, 1167, 784. Postanowienie ograniczające prawo klienta do wniesienia reklamacji usługi do 3 dni od zajścia przyczyny reklamacji. W stosowanym przez ALBAR wzorcu umowy znajduje się postanowienie o treści: ” Zgłoszenie reklamacji wywozu przez Klienta powinno nastąpić do trzech dni od dnia zajścia przyczyny reklamacji . Po tym terminie reklamacje nie będą uwzględniane” Zgodnie z art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego, postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Konsument, jako słabsza strona stosunku prawnego stając wobec przedsiębiorcy – profesjonalisty podlega szczególnej ochronie. W szczególności interesy konsumentów naruszają w sposób rażący działania przedsiębiorcy sprzeczne z przepisami prawa. W ocenie Prezesa Urzędu, zakwestionowane powyżej postanowienie jest tożsame z postanowieniem niedozwolonym, wpisanym do Rejestru pod pozycją 1976: „ Zleceniodawca może składać w terminie jednego tygodnia reklamację w przypadku opóźnienia w wywozie (tel. 38-06- 685 )”, ze względu na identyczny, niekorzystny dla konsumentów skutek polegający na kształtowaniu praw i obowiązków konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający ich interesy (art. 385 1 § 1 k.c.) oraz ograniczeniu odpowiedzialności przedsiębiorcy względem konsumenta za nienależyte wykonanie lub niewykonanie zobowiązania (art. 385 3 pkt 2 k.c.). Analiza porównawcza zakwestionowanego postanowienia wzorca umowy oraz cytowanego powyżej postanowienia wpisanego do Rejestru wskazuje, że kwestionowane postanowienie wyczerpuje przesłanki postanowienia uznanego za niedozwolone . W wyroku z dnia 9 marca 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 430/09) sąd podzielił stanowisko Prezesa UOKiK uznając możliwość składania reklamacji w ciągu tygodnia za termin zbyt krótki „ (…) w razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Zdaniem Sądu, zapis ten, co słusznie podniósł Prezes UOKiK, wprowadza rażąco krótki termin składania przez konsumenta reklamacji na nienależyte wykonanie umowy przez zleceniobiorcę, a nadto może wywołać u konsumenta mylne wrażenie, że po upływie jednego tygodnia traci on prawo dochodzenia roszczeń z tytułu nienależytego wykonania umowy” Zakwestionowany zapis znajdujący się we wzorcu umownym stosowanym przez ALBAR nie ma wprawdzie identycznego brzmienia, jednakże w ocenie Prezesa Urzędu, wykładnia jego treści prowadzi do wniosku, że mieści się on w hipotezie przytoczonej klauzuli niedozwolonej. Wyznaczony przez ALBAR trzydniowy termin składania reklamacji od dnia zajścia przyczyny reklamacji należy uznać za rażąco krótki i wywołujący przeświadczenie, że po jego upływie 7 konsument traci prawo do dochodzenia roszczeń. Postanowienie odbierające konsumentom prawo odstąpienia od umowy w przypadku zmiany opłaty za świadczone dla nich usługi . W wyroku z dnia 9 marca 2010 r. ( sygn. akt XVII AmC 430/09), SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis o treści: „ Zmiana cen za wywóz odpadów komunalnych nie wymaga form aneksu do umowy”, który następnie został wpisany pod poz. 1977 do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. W uzasadnieniu wyroku SOKiK podał: „(…) jest ono sprzeczne z prawem tj. art. 384 1 k.c. w zw. z art. 384 k.c. albowiem zgodnie z treścią powołanego przepisu „wzorzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ciągłym wiąże drugą stronę, jeżeli zostały zachowane wymagania określone w art. 384 k.c., a strona nie wypowiedziała umowy w najbliższym terminie wypowiedzenia”. Jak słusznie podniósł Prezes UOKIK, takie sformułowanie postanowienia umownego oznacza, że wydanie wzorca lub każda, nawet drobna, zmiana jego treści po pierwsze wymaga doręczenia go konsumentowi, a po drugie stwarza po stronie konsumenta możliwość wypowiedzenia umowy. Uznając twierdzenia Prezesa UOKIK za zasadne, Sąd zważył, iż zakwestionowane postanowienie umowne spełnia przesłanki określone w art. 385³ pkt 20 k.c. Stosownie bowiem do treści tego artykułu, w razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności przewidują uprawnienie kontrahenta konsumenta do określenia lub podwyższenia ceny wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy. Skoro bowiem Pozwana zastrzega we wzorcu, iż „zmiana cen za wywóz odpadów komunalnych nie wymaga form aneksu do umowy” to wynika z tego, iż przyznaje sobie uprawnienie do określenia lub podwyższenia ceny za świadczoną usługę z pominięciem uprawnień konsumenta, w szczególności prawa do odstąpienia od umowy. Pominięcie tego uprawnienia z kolei jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, wprowadzając go błąd co do przysługujących mu praw.” Ponieważ stosowane przez ALBAR postanowienie o treści: „ (…) Rewaloryzacja opłaty nie stanowi zmiany umowy” również odbiera konsumentom prawo do odstąpienia od umowy w przypadku zmiany opłaty ( ceny ) za świadczone przez niego usługi, pomimo pewnych różnic w sformułowaniu treści, postanowienie to należy uznać za tożsame z ww. klauzulą wpisaną do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod poz. 1977. Postanowienie przyznające zleceniobiorcy możliwość pobierania od zleceniodawcy należności z tytułu poniesionych kosztów wezwań do zapłaty (upomnień ) . W wyroku z dnia 12 marca 2007 r. ( sygn. akt XVII AmC 1/07), SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis o treści: „ W przypadku zwłoki w uiszczeniu opłaty abonamentowej Usługodawca może (…) obciążyć Abonenta kosztami upomnień”., który następnie został wpisany pod poz. 1167 do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Umowa o wywóz odpadów komunalnych jest umową wzajemną, do której mają zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zobowiązań, w tym regulujące skutki niewykonania zobowiązań . Art. 481 w §1 k.c. stanowi, że jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody. Ponadto przepis art. 481 w §3 k.c. dopuszcza możliwość żądania od wierzyciela – w razie zwłoki dłużnika – naprawienia szkody na zasadach ogólnych, tj. na podstawie art. 471 i nast. k. c. Jednakże w takim przypadku na wierzycielu ciąży obowiązek wykazania, iż taka szkoda faktycznie zaistniała. W analizowanym w niniejszym postępowaniu postanowieniu o treści: „ W przypadku nieterminowej regulacji należności za wywóz odpadów (…) koszt wysłania wezwania do zapłaty 8 to 10 zł” , ALBAR żąda od konsumentów opłat pokrywających poniesione przez niego koszty upomnienia. Takie uregulowanie wzajemnych praw i obowiązków na wypadek zwłoki konsumenta w zapłacie należności za wywóz odpadów jest wykorzystaniem przez ALBAR posiadanej przewagi kontraktowej dla narzucenia konsumentowi niekorzystnego postanowienia w celu uzyskania nieuzasadnionych korzyści. Zatem takie postanowienie wzorca umowy- nie uzgodnione indywidualnie z konsumentem- które w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami kształtuje prawa i obowiązki konsumenta, naruszając jego interesy , należy uznać za wypełniające dyspozycję art. 385 1 § 1 k. c. Jednocześnie nie ulega wątpliwości, że stosowane przez ALBAR postanowienie jest tożsame z przytoczonym powyżej postanowieniem, które zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod poz. 1167. Postanowienie narzucające właściwość sądową w przypadku wystąpienia sporów. W wyroku z dnia 24 kwietnia 2006 r. ( sygn. akt XVII AmC 107/04), SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod poz. 784 do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone o treści: „Spory mogące wyniknąć na tle realizacji niniejszej umowy będą rozstrzygane przez sąd właściwy dla siedziby Wykonawcy” . W Rejestrze znajduje się więcej tego typu postanowień, które uznano za niedozwolone, np. pod poz. 41, na podstawie wyroku z dnia 31 stycznia 2003 r. (sygn. akt XVII Amc 31/02) SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis o treści: „ Wszelkie spory wynikłe na tle zawartej umowy podlegają wyłączności sądu powszechnego dla siedziby firmy przyjmującej zlecenie ”, czy pod poz. 596, zgodnie z wyrokiem z dnia 17 października 2005 r. (sygn. akt XVII AmC 78/04) SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis: „Wszelkie spory między Biurem i Uczestnikiem w sprawach zawartej między nimi umowy są rozstrzygane przez rzeczowo właściwy Sąd w Nowym Sączu”. Zgodnie z orzecznictwem, taka treść postanowień narzuca właściwość sądową w przypadku wystąpienia sporów i stanowi niedozwolone postanowienie umowne określone w art. 385³ pkt 23 k.c. , tj. m.in. narzucające rozpoznanie sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy. Należy wskazać, iż kwestię właściwości sądu w sprawach cywilnych określają przepisy k.p.c. i zgodnie z art. 385³ pkt 23 k.c. nie mogą być one w tym zakresie wyłączane, ponieważ mogą stanowić dodatkową dolegliwość dla konsumenta a także ograniczać realizację przysługujących mu praw. Występujące we wzorcu umownym stosowanym przez ALBAR postanowienie o treści: „ (…) W razie nie osiągnięcia polubownego rozstrzygnięcia właściwym do rozpoznania sporu jest Sąd Powszechny właściwy dla siedziby Zleceniobiorcy ”, w ten sam sposób kształtuje stosunki między stronami umowy w zakresie właściwości sądowej w przypadku występowania sporów. Narzuca bowiem rozpoznanie sprawy przez sąd, który nie zawsze będzie miejscowo właściwy i może stanowić dolegliwość dla konsumentów. Reasumując powyższe, należy uznać za uprawdopodobnione, iż wymienione w punkcie I sentencji niniejszej decyzji postanowienia mieszczą się w hipotezach klauzul wpisanych do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone:
postanowienie: ” Zgłoszenie reklamacji wywozu przez Klienta powinno nastąpić do trzech dni od dnia zajścia przyczyny reklamacji. Po tym terminie reklamacje nie będą uwzględniane”, w klauzuli zamieszczonej pod nr 1976;
postanowienie:„ (…) Rewaloryzacja opłaty nie stanowi zmiany umowy”, w klauzuli zamieszczonej pod nr 1977;
postanowienie: „ W przypadku nieterminowej regulacji należności za wywóz odpadów (…) koszt wysłania wezwania do zapłaty to 10 zł”, w klauzuli zamieszczonej pod nr 1167;
postanowienie:„ (…) W razie nie osiągnięcia polubownego rozstrzygnięcia właściwym do rozpoznania sporu jest Sąd Powszechny właściwy dla siedziby Zleceniobiorcy ”, w klauzuli zamieszczonej pod nr 784; 9 Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów Stosownie do art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) stosowanie postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Mówiąc o „zbiorowym interesie konsumentów” należy zaznaczyć, iż ustawa o ochronie (…) nie podaje jego definicji, wskazując jednak w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów, nie tylko tych będących klientami ALBAR, ale i potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nim umowę dotyczącą świadczenia usług wywozu odpadów stałych. Tak więc, w rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie ALBAR nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej grupy obecnych i przyszłych kontrahentów przedsiębiorcy. Zgodnie z art. 28 ust.1 ustawy o ochronie (…), jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania z urzędu – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ przedsiębiorca zobowiązał się do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia wzmiankowanym naruszeniom tj. wykreślenia ze stosowanego przez siebie wzorca umowy postanowienia o treści: „ (…) Rewaloryzacja opłaty nie stanowi zmiany umowy”, i zmiany treści pozostałych zakwestionowanych postanowień na postanowienia : -w § 3: ”Klient może zgłosić reklamację wywozu nieczystości pisemnie, telefonicznie oraz za pośrednictwem sieci elektronicznej na adres : albar_gorzow@interia.pl ” -w § 5 ust 5 „ W przypadku nieterminowej regulacji należności za wywóz odpadów Zleceniobiorca ma prawo(…) naliczenia odsetek ustawowych za zwłokę w płatności”. - W § 10 „ (…) W razie nie osiągnięcia polubownego rozstrzygnięcia, sprawę rozpozna właściwy Sąd Powszechny”. Analizując przedstawione przez ALBAR projekty zmian w stosowanym przez niego wzorcu umownym Prezes Urzędu uznał, iż nie godzą one już w zbiorowe interesy konsumentów. Zdaniem Prezesa Urzędu tak opracowane postanowienia wzorców umownych mogą zostać wprowadzone do obrotu konsumenckiego w miejsce dotychczas obowiązujących. Należy ponadto wskazać, iż zakres zobowiązania przedsiębiorcy obejmuje zarówno zmianę zakwestionowanych postanowień w nowo podpisywanych umowach, jak i w aktualnie obowiązujących. Oznacza to konieczność aneksowania wszystkich umów istniejących w obrocie prawnym, bądź przynajmniej podjęcia przez przedsiębiorcę udokumentowanych działań zmierzających do zmiany wcześniej zawartych umów. Stosownie do art. 28 ust.2 ustawy o ochronie (…) w decyzji, o której mowa w ust.1, Prezes Urzędu może także określić termin wykonania tych zobowiązań. Za termin wprowadzenia w 10 życie nowego wzorca umownego Prezes Urzędu uznał dzień uprawomocnienia się decyzji, natomiast do dnia 30 kwietnia 2012 r. wyznaczył termin w którym ALBAR ma podpisać aneksy do umów z wszystkimi dotychczasowymi odbiorcami swoich usług. W związku z powyższym należało orzec jak w pkt I sentencji decyzji. Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie (…) oraz mając na uwadze zakres działań jakie przedsiębiorca musi podjąć w związku z realizacją nałożonych na niego zobowiązań, za termin wystarczający do złożenia informacji o stopniu ich realizacji Prezes Urzędu uznał dzień 15 maja 2012 r. W związku z powyższym, należało orzec jak w pkt II sentencji decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie (…) , w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wrocławiu. Otrzymuje: 1. ALBAR- Wywóz Nieczystości Wacław Lochert ul. Podmiejska 20 66-400 Gorzów Wlkp.