RWR-1/2013

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROCŁAWIU 50-413 Wrocław, ul. Walońska 3-5 tel.(071)344 65 87, (071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-32/12/ZR Wrocław, 12 lutego 2013 r. DECYZJA RWR 01/2013 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 5 ust.1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 107 poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko przedsiębiorcy Anecie Olbrychowskiej , prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą Aneta Olbrychowska – FRAGOLA z siedzibą w Szczodrem, - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po uprawdopodobnieniu stosowania przez tego przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , polegających na stosowaniu we wzorcu umownym „Umowa przyjęcia dziecka do punktu przedszkolnego” stosowanym w związku z prowadzeniem przez ww. przedsiębiorcę Niepublicznych Punktów Przedszkolnych „HAPPY BEES” we Wrocławiu i w Mirkowie, następujących postanowień:
„ Rodzice zobowiązują się do: a) uiszczenia opłaty wpisowej w wysokości 500 PLN (słownie: pięćset złotych) w dniu zawarcia niniejszej umowy – opłata ta nie ulega zwrotowi ”;
„ Opłata stała za przedszkole jest jednakowa przez cały rok i obowiązuje niezależnie od przerw świątecznych, dni ustawowo wolnych od pracy oraz „długich weekendów” w zw z § 5 pkt 1 „Punkt przedszkolny pracuje od poniedziałku do piątku w godzinach od 7.00 do 18.00 z wyłączeniem dni wolnych od pracy oraz przerwy wakacyjnej ”. które są postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone; i przyjęciu przez wymienionego przedsiębiorcę zobowiązania do zaniechania tych działań poprzez dokonanie zmian treści ww. postanowień, które uzyskają następujące brzmienie:
„ Rodzice zobowiązują się do: a) uiszczenia opłaty wpisowej w wysokości 500 PLN (słownie: pięćset złotych) w dniu zawarcia niniejszej umowy”;
„ Opłata stała za przedszkole jest jednakowa przez cały rok i obowiązuje niezależnie od przerw świątecznych, dni ustawowo wolnych od pracy oraz „długich weekendów” w zw z § 5 pkt 1 „Punkt przedszkolny pracuje od poniedziałku do piątku w godzinach od 7.00 do 18.00 z wyłączeniem dni wolnych od pracy. W okresie wakacyjnym, w dniach 15-31 lipca umowa będzie świadczone w Happy Bees w Mirkowie, ul. 2 Wolności 15a, z zachowaniem zasad i standardów obowiązujących w placówce pierwotnej” . nakłada się obowiązek wykonania tego zobowiązania do dnia 30 marca 2013 r . poprzez wprowadzenie ww. zmian do obowiązującego wzorca umowy oraz aneksowanie wszystkich obowiązujących umów z Rodzicami/Opiekunami korzystającymi z usług ww. przedsiębiorcy. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 5 ust.1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 107 poz. 887) - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na przedsiębiorcę Anetę Olbrychowską , prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą Aneta Olbrychowska – FRAGOLA z siedzibą w Szczodrem, obowiązek złożenia sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania do dnia 15 kwietnia 2013 r. UZASADNIENIE Do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów [zw. dalej także Prezesem Urzędu lub Prezesem UOKiK] Delegatury we Wrocławiu wpłynęło zawiadomienie, złożone przez konsumentów M.Wójcika i E.Sobecką-Wójcik (działających przez pełnomocnika r.pr. Marzenę Czuksanow), którzy zarzucili przedsiębiorcy Anecie Olbrychowskiej prowadzącej Niepubliczny Punkt Przedszkolny „Happy Bees” we Wrocławiu, naruszenie zbiorowych interesów konsumentów, poprzez stosowanie postanowień wzorców umów tożsamych z wpisanymi do Rejestru postanowień wzorców umów, które zostały uznane za niedozwolone oraz naruszenie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. (dowód: karta 12-17) W związku z ww. zawiadomieniem przeprowadzono postępowanie wyjaśniające w wyniku którego ustalono, iż przedsiębiorca Aneta Olbrychowska [zw. dalej przedsiębiorcą lub stroną] zawierając z konsumentami (rodzicami) umowy dotyczące uczęszczania dziecka do przedszkola, posługuje się wzorcami umowy „Umowa przyjęcia dziecka do punktu przedszkolnego” oraz „Regulamin Niepublicznego Punktu Publicznego Happy Bees”. Treść postanowień tych wzorców została jednostronnie przygotowywana przez przedsiębiorcę i jest przedstawiana klientom do zapoznania się, a następnie do podpisu. Po przeanalizowaniu treści ww. wzorców umowy, w pierwszym z nich stwierdzono wskazane niżej postanowienia, wobec których zaszło podejrzenie, iż mogą być one tożsame z postanowieniami wpisanymi do Rejestru postanowień niedozwolonych:
„ Rodzice zobowiązują się do: a) uiszczenia opłaty wpisowej w wysokości 500 PLN (słownie: pięćset złotych) w dniu zawarcia niniejszej umowy – opłata ta nie ulega zwrotowi ”;
„ Opłata stała za przedszkole jest jednakowa przez cały rok i obowiązuje niezależnie od przerw świątecznych, dni ustawowo wolnych od pracy oraz „długich weekendów” w zw z § 5 pkt 1 „Punkt przedszkolny pracuje od poniedziałku do piątku w godzinach od 7.00 do 18.00 z wyłączeniem dni wolnych od pracy oraz przerwy wakacyjnej ”. (dowód: karta 38-47) Tożsamość może zachodzić w odniesieniu do następujących postanowień wpisanych do rejestru:
poz. 2366: "Przy zapisie dziecka do przedszkola pobierana jest jednorazowa bezzwrotna opłata w wysokości 400 zł. - wpisowe" (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i 3 Konsumentów z dnia 19 stycznia 2011 r., sygn. XVII AmC 149/10).
poz. 1921: „W okresie wakacyjnym tj. za lipiec, sierpień, wrzesień student uiszcza niepełne czesne w wysokości 75% pełnej stawki miesięcznej" (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 5 marca 2010 r., sygn. XVII AmC 873/09); (dowód: karta 2-15 i 17-22) W związku z powyższym - postanowieniem nr 267/2012 z dnia 27 listopada 2012 r.. - Prezes Urzędu, wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez wymienionego przedsiębiorcę, praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której stanowi art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) [zw. dalej także ustawą o ochronie (...)] polegającej na zamieszczeniu we wzorcu umownym oznaczonym nazwą „Umowa przyjęcia dziecka do punktu przedszkolnego” następujących zapisów:
„ Rodzice zobowiązują się do: a) uiszczenia opłaty wpisowej w wysokości 500 PLN (słownie: pięćset złotych) w dniu zawarcia niniejszej umowy – opłata ta nie ulega zwrotowi ”;
„ Opłata stała za przedszkole jest jednakowa przez cały rok i obowiązuje niezależnie od przerw świątecznych, dni ustawowo wolnych od pracy oraz „długich weekendów” w zw z § 5 pkt 1 „Punkt przedszkolny pracuje od poniedziałku do piątku w godzinach od 7.00 do 18.00 z wyłączeniem dni wolnych od pracy oraz przerwy wakacyjnej ”. które mogą być postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Ponadto zgodnie z punktem II. postanowienia nr 267/2012 Prezes UOKiK zaliczył w poczet dowodów materiały uzyskane w trakcie wymienionego wyżej postępowania wyjaśniającego (nr sygn. RWR 403-33/12/ZR). (dowód: karta 63) W trakcie postępowania przedsiębiorca odniósł się w piśmie z dnia 10 stycznia 2013 r. do zarzutów zawartych w postanowieniu 267/2012 przedstawiając nowy wzorzec „Umowy przyjęcia dziecka do punktu przedszkolnego” ze zmodyfikowanymi postanowieniami umownymi, kwestionowanymi przez Prezesa Urzędu. Przedsiębiorca wniósł również o zastosowanie trybu określonego w art.28 ust. 1 ustawy o ochronie (...) . (dowód: karta 66-72) Przedsiębiorca został powiadomiony o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie i nie skorzystał z prawa wglądu do akt sprawy. (dowód: karta 73) I . Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: 1. Strona postępowania: Strona niniejszego postępowania - Aneta Olbrychowska jest przedsiębiorcą wpisanym do Centralnej Ewidencji Informacji o Działalności Gospodarczej prowadzonym przez Ministra Gospodarki i prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą Aneta Olbrychowska – FRAGOLA z siedzibą w Szczodrem przy ul. Polnej 23, w zakresie m.in. opieki dziennej nad dziećmi (kod PKD 88.91.Z). W ramach swojej działalności, przedsiębiorca prowadzi dwa punkty przedszkolne: we Wrocławiu przy ul. Błotnej 2a oraz w Mirkowie przy ul. Wolności 15a. Zgodnie z wymogami określonymi w art. 82 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572) obie jednostki są wpisane do ewidencji szkół i placówek niepublicznych: - placówka we Wrocławiu – wpis nr 107/2010 w ewidencji prowadzonej przez Prezydenta Miasta Wrocławia; - placówka w Mirkowie – wpis nr 01/2011 w ewidencji prowadzonej przez Wójta Gminy 4 Długołęka. (dowód: karta 32-33, 35-36 i 65) 2. W związku z prowadzoną działalnością w wyżej wymienionym zakresie przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowy oznaczony pod nazwą „Umowa przyjęcia dziecka do punktu przedszkolnego” który zawiera m.in. następujące postanowienia:
§ 4 pkt 1a): „ Rodzice zobowiązują się do: a) uiszczenia opłaty wpisowej w wysokości 500 PLN (słownie: pięćset złotych) w dniu zawarcia niniejszej umowy – opłata ta nie ulega zwrotowi ”;
§ 6 pkt 3: „ Opłata stała za przedszkole jest jednakowa przez cały rok i obowiązuje niezależnie od przerw świątecznych, dni ustawowo wolnych od pracy oraz „długich weekendów” w zw z § 5 pkt 1 „Punkt przedszkolny pracuje od poniedziałku do piątku w godzinach od 7.00 do 18.00 z wyłączeniem dni wolnych od pracy oraz przerwy wakacyjnej ”. (dowód: karta 38-47) 3. W rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym stanowi art.479 45 § 2 kodeksu postępowania cywilnego, zamieszczono między innymi następujące klauzule:
poz. 2366: "Przy zapisie dziecka do przedszkola pobierana jest jednorazowa bezzwrotna opłata w wysokości 400 zł. - wpisowe" (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 19 stycznia 2011 r., sygn. XVII AmC 149/10);
poz. 1921: „W okresie wakacyjnym tj. za lipiec, sierpień, wrzesień student uiszcza niepełne czesne w wysokości 75% pełnej stawki miesięcznej" (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 5 marca 2010 r., sygn. XVII AmC 873/09). 4. W trakcie postępowania, strona - w piśmie z dnia 10 stycznia 2013 r. przedstawiła swoje stanowisko w sprawie zarzutów Prezesa Urzędu co do naruszenia z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie (...)„ zobowiązując się jednocześnie do podjęcia działań mających na celu zapobieżenie tym naruszeniom, w trybie określonym w art. 28 tej ustawy o ochronie (…) w zakresie wskazanym przez Prezesa UOKiK. Jednocześnie Spółka przedstawiła zmienione postanowienia zamieszczone w nowej wersji wzorca umowy pn. „Umowa przyjęcia dziecka do punktu przedszkolnego”. Przedmiotowe postanowienia uzyskały następującą treść:
„ Rodzice zobowiązują się do: a) uiszczenia opłaty wpisowej w wysokości 500 PLN (słownie: pięćset złotych) w dniu zawarcia niniejszej umowy” [wykreślono zwrot: „– opłata ta nie ulega zwrotowi ”];
„ Opłata stała za przedszkole jest jednakowa przez cały rok i obowiązuje niezależnie od przerw świątecznych, dni ustawowo wolnych od pracy oraz „długich weekendów” w zw z § 5 pkt 1 „Punkt przedszkolny pracuje od poniedziałku do piątku w godzinach od 7.00 do 18.00 z wyłączeniem dni wolnych od pracy. W okresie wakacyjnym, w dniach 15-31 lipca umowa będzie świadczone w Happy Bees w Mirkowie, ul. Wolności 15a, z zachowaniem zasad i standardów obowiązujących w placówce pierwotnej”. (dowód: karta 67-72) II. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes Urzędu zważył, co następuje: 1. Naruszenie interesu publicznoprawnego. Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (...) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło pozwała na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji 5 oraz zasady podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Zdaniem Prezesa UOKiK rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami ww. placówek prowadzonych przez przedsiębiorcę. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów, innymi słowy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie (...). 2. Status przedsiębiorcy. Przedsiębiorcą w rozumieniu art.4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest w szczególności przedsiębiorca w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (j.t. Dz.U. z 2007 r., Nr 155, poz. 1095 ze zm.), tj. m.in. jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Strona postępowania – Aneta Olbrychowska prowadzi działalność gospodarczą jako osoba fizyczna w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej , pod nazwą: Aneta Olbrychowska – FRAGOLA . Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej (CEIDG) jest spisem przedsiębiorców, będących osobami fizycznymi, działających na terenie Polski. Spis prowadzony jest od 1 lipca 2011 r. w systemie teleinformatycznym przez ministra właściwego do spraw gospodarki na podstawie przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej . Mając na względzie zakres prowadzonej przez stronę działalności, należy wskazać, iż system oświaty w Polsce obejmuje – zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tj. Dz.U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 ze zm) – przedszkola, które mogą być zarówno placówkami publicznymi, jak i niepublicznymi (art. 5 ust. 1 ww. ustawy). Jak wynika wprost z preambuły do wymienionej ustawy o systemie oświaty, „oświata w Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wspólne dobro całego społeczeństwa” . Świadczenie przez przedszkola edukacji w ramach systemu oświaty jest zatem usługą o charakterze użyteczności publicznej, co potwierdza również wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 5 lutego 2003 r., sygn. akt XVII Ama 36/02, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdza m. in., iż przedmiotem działania szkoły niepublicznej są usługi o charakterze użyteczności publicznej, tj. edukacja. Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy, rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2007 r., Nr 155, poz. 1095), osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Strona postępowania – Aneta Olbrychowska, jako osoba fizyczna świadcząca usługi edukacyjne o charakterze użyteczności publicznej, jest zatem przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów prowadzącym działalność gospodarczą, polegającą na prowadzeniu dwóch niepublicznych punktów przedszkolnych na podstawie wpisów do ewidencji szkół i placówek niepublicznych prowadzonych przez właściwe organy administracji samorządowej, tj. Prezydenta Miasta Wrocławia oraz Wójta Gminy Długołęka. 3. Uprawdopodobnienie stosowania we wzorcu umowy postanowień wpisanych do Rejestru. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają ochronie przed działaniami przedsiębiorców, które są sprzeczne z prawem, tj. z przepisami określonych aktów prawnych, 6 a także sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami. Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (...) stanowi, iż „Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów.”, natomiast art. 24 ust. 2 określa, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego. (...)”. Zatem do stwierdzenia praktyki o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (...) konieczne jest wykazanie, iż przedsiębiorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zostały wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urzędu rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Należy w tym miejscu wskazać, iż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 - 479 45 k.p.c.) dokonuje się niezależnie od tego, czy postanowienia wzorca były, czy też nie były zastosowane przy konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie — Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k. p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w ww. rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (Sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(...) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (...) „. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „(...) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.ok.ik. [obecnie art. 24] obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (...). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a ustawy o ochronie (...) znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (...)”. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do Rejestru i klauzuli z nią porównywanej. Stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Jak już wspomniano, przedmiotem niniejszego postępowania jest wykazanie, że wyżej wymienione, zakwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia wzorców umownych stosowanych przez stronę przy zawieraniu umów na świadczenie opieki nad dziećmi, są tożsame z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego pod pozycjami: 1921 i 2366. 7 a) postanowienie uprawniające do zatrzymania wniesionych opłat w przypadkach rozwiązania umowy W wyroku z dnia 19 stycznia 2011 r., Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie wzorca umowy o treści: „Przy zapisie dziecka do przedszkola pobierana jest jednorazowa bezzwrotna opłata w wysokości 400 zł. - wpisowe" (sygn. XVII AmC 149/10). W ocenie Sądu kwestionowane postanowienie należy uznać za sprzeczne z dyspozycją z art.385 1 § 1 k.c. oraz art. 385 3 pkt 12 oraz pkt 13 k.c. zgodnie z którymi w razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności: wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie niespełnione w całości lub w części, jeżeli konsument zrezygnuje z umowy lub jej wykonania, a także, gdy przewidują utratę prawa żądania zwrotu świadczenia konsumenta spełnionego wcześniej niż świadczenie kontrahenta, gdy strony wypowiadają umowę, rozwiązują lub odstępują od niej. W ocenie Sądu - „słabsza” strona umowy czyli konsument - nie może ponosić jednostronnie ujemnych konsekwencji w przypadku rezygnacji z kontynuowania określonego stosunku prawnego (odstąpienia od umowy) w szczególności, gdy strona nie spełniła świadczenia wzajemnego. Ponadto omawiana klauzula wprowadza zasadę, od której nie przewiduje się wyjątków, bowiem w każdym przypadku odstąpienia konsumenta od umowy, nawet jeśli przyczyna odstąpienia leży po stronie przedsiębiorcy (np. rozwiązanie grupy wiekowej), konsument poniesie negatywne skutki. W związku z powyższym należy uznać za uprawdopodobnione, iż klauzula wpisana do rejestru i zakwestionowany w niniejszym postępowaniu zapis są tożsame, pomimo pewnych różnic redakcyjnych., bowiem ich celem jest zatrzymanie wniesionych przez konsumenta opłat bez względu na przyczynę odstąpienia od umowy, czego skutkiem jest naruszenie interesów ekonomicznych konsumentów. Reasumując, uprawdopodobniono, iż wymienione w punkcie I sentencji niniejszej decyzji postanowienia Umowy mieszczą się w hipotezach wymienionych klauzul wpisanych do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. b) postanowienie uprawniające do pobierania czesnego za okres, w którym przedszkole jest nieczynne W wyroku z dnia 5 marca 2010 r., Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie wzorca umowy o treści: „W okresie wakacyjnym tj. za lipiec, sierpień, wrzesień student uiszcza niepełne czesne w wysokości 75% pełnej stawki miesięcznej" (sygn. XVII AmC 873/09). Postanowienie zamieszczone przez przedsiębiorcę we wzorcu „Umowa przyjęcia dziecka do punktu przedszkolnego” o treści „ Opłata stała za przedszkole jest jednakowa przez cały rok i obowiązuje niezależnie od przerw świątecznych, dni ustawowo wolnych od pracy oraz „długich weekendów” w zw z § 5 pkt 1 „Punkt przedszkolny pracuje od poniedziałku do piątku w godzinach od 7.00 do 18.00 z wyłączeniem dni wolnych od pracy oraz przerwy wakacyjnej ”, podobnie jak ww. postanowienie wpisane do rejestru przewiduje obowiązek wpłaty czesnego przez konsumenta pomimo braku świadczenia wzajemnego przez przedsiębiorcę. Chodzi tutaj o okres wakacyjny, w czasie którego przedsiębiorca przewiduje zamknięcie placówki przy jednoczesnym pobieraniu opłat za ten okres. Przywołane zapisy umów z udziałem konsumentów odpowiadają zatem w swojej treści dyspozycji art. 385 3 pkt 22 k.c. zgodnie z którym za niedozwolone postanowienia umowne uznaje się takie, które przewidują obowiązek wykonania zobowiązania przez konsumenta mimo niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez jego kontrahenta Należy podkreślić, że czesne to kwota naliczana z tytułu świadczenia usługi edukacyjnej, która może być uiszczana jednorazowo lub w ratach. O ile zasadne jest jej naliczanie w miesiącach, kiedy usługa edukacyjna jest świadczona, to brak 8 jest podstaw do obciążania konsumentów (rodziców/opiekunów dzieci) kwotą czesnego za okres wakacyjny, gdy placówka jest nieczynna i w związku z tym nie realizuje i nie pozostaje w gotowości świadczenia usługi będącej przedmiotem umowy. Zgodnie z zasadą wzajemności, obciążanie konsumenta stawką czesnego powinno następować tylko w sytuacji realizacji świadczenia wzajemnego. Za bezzasadne należy natomiast uznać naliczanie czesnego za okres, gdy świadczenie wzajemne nie jest realizowane. Zatem należy uznać za uprawdopodobnione, że analizowane postanowienie stosowane przez przedsiębiorcę - mimo pewnych różnic redakcyjnych – jest tożsame z postanowieniem wpisanym do Rejestru:
postanowienie o treści : „ Rodzice zobowiązują się do: a) uiszczenia opłaty wpisowej w wysokości 500 PLN (słownie: pięćset złotych) w dniu zawarcia niniejszej umowy – opłata ta nie ulega zwrotowi ” – z klauzulą nr 2366;
postanowienie o treści:„ Opłata stała za przedszkole jest jednakowa przez cały rok i obowiązuje niezależnie od przerw świątecznych, dni ustawowo wolnych od pracy oraz „długich weekendów” w zw z § 5 pkt 1 „Punkt przedszkolny pracuje od poniedziałku do piątku w godzinach od 7.00 do 18.00 z wyłączeniem dni wolnych od pracy oraz przerwy wakacyjnej ” – z klauzulą nr 1921. (dowód: karta 38-47) 5. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Stosownie do art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (...) stosowanie postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Mówiąc o „zbiorowym interesie konsumentów” należy zaznaczyć, iż ustawa o ochronie (...) nie podaje jego definicji, wskazując jednak w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotyczący ogółu, a naruszenie tego interesu może mieć miejsce, gdy skutkami działań sprzecznych z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, jak i wtedy, gdy działania te wywołują inne niekorzystne zjawiska. Do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów konieczne jest, by działanie przedsiębiorcy zostało skierowane nie do konkretnego adresata, lecz do adresata którego nie da się z góry oznaczyć indywidualnie. Wobec tego działanie to jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa w odniesieniu do każdego z konsumentów (a nie jedynie wobec określonego konsumenta) i zagraża ono, przynajmniej potencjalnie, interesom każdego z członków zbiorowości konsumentów. Wzorce umowne zawierające wskazane powyżej postanowienia kierowane są do nieoznaczonego kręgu osób tj. faktycznych i potencjalnych klientów przedsiębiorcy.. Tym samym bezprawne działanie przedsiębiorcy, polegające na wykorzystywaniu postanowień wpisanych do rejestru klauzul abuzywnych, godzi w interesy konsumentów o charakterze zbiorowym. 6. Zobowiązanie przedsiębiorcy do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom zbiorowego interesu konsumentów. Zgodnie z art. 28 ust.1 ustawy o ochronie (...)„ jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania z urzędu — że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego 9 przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ strona zobowiązała się do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia wzmiankowanym naruszeniom, w zakresie wskazanym przez Prezesa Urzędu [patrz: pkt I.4. uzasadnienia niniejszej decyzji – str.4]. Analizując projekt zmian wskazanych postanowień umownych przedstawionych przez przedsiębiorcę, Prezes UOKiK uznał, iż nie stanowią one już zapisów mogących godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Redagując postanowienia w miejsce negowanych, przedsiębiorca uwzględnił obowiązujące przepisy prawa, w szczególności art. 385 i nast. k.c. Zdaniem Prezesa Urzędu, tak opracowane zapisy mogą zostać wprowadzone do obrotu konsumenckiego w miejsce dotychczas obowiązujących. Należy jednak wskazać, iż przez zastąpienie kwestionowanych postanowień nowymi, zaakceptowanymi przez Prezesa UOKiK, rozumie się nie tylko stosowanie ich przy nowo podpisywanych umowach, ale także ich zmianę w aktualnie obowiązujących umowach, co oznacza konieczność aneksowania wszystkich umów istniejących w obrocie bądź przynajmniej podjęcia przez przedsiębiorcę udokumentowanych działań zmierzających do zmiany wcześniej zawartych umów polegających na przedstawieniu wszystkim kontrahentom aneksów zawierających nowe regulacje. W świetle powyższego Prezes Urzędu uznał, że podjęte przez przedsiębiorcę zobowiązanie zmierza bezpośrednio do zapobieżenia naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie (…) . Tym samym możliwe jest uznanie, że spełniony został drugi, obok uprawdopodobnienia stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, warunek niezbędny do wydania decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 tejże ustawy. Stosownie do art. 28 ust.2 w decyzji wydawanej w tym trybie, Prezes Urzędu może także określić termin wykonania tych zobowiązań. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w pkt I sentencji decyzji. Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie (...) Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek złożenia w wyznaczonym w sentencji decyzji terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. W związku z powyższym, należało orzec jak w pkt II sentencji decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wrocławiu. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor UOKiK Del. Wrocław Zbigniew Jurczyk Otrzymuje: Aneta Olbrychowska „Aneta Olbrychowska – FRAGOLA” ul. Polna 23, Szczodre 55-095 Mirków