RWR-38/2011

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROCŁAWIU 50-413 Wrocław, ul. Walońska 3-5 tel.(071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-37/11/ET Wrocław, 5 grudnia 2011r. DECYZJA RWR 38/2011 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 107 poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Przedsiębiorstwu Usług Miejskich Sp. z o. o. z siedzibą w Gubinie, - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po uprawdopodobnieniu stosowania przez tego przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) wymienionej ustawy polegających na stosowaniu we wzorcu umownym pn. „UMOWA O ZAOPATRZENIE W WODĘ NR …”, postanowień o treści: -§ 6 ust 4: „Za opóźnienie w zapłacie należności USŁUGOBIORCA uiści USŁUGODAWCY odsetki ustawowe, oraz koszty upomnienia”; - § 15: „ Spory mogące wynikać na tle realizacji postanowień umowy strony poddają pod rozstrzygnięcie właściwym dla USŁUGODAWCY sądom powszechnym.”, które są tożsame z postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, i przyjęciu przez wymienionego przedsiębiorcę zobowiązania do zaniechania tych działań poprzez: wprowadzenie nowego wzorca pn. „UMOWA NR…o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków”, który nie zawiera zakwestionowanych postanowień oraz podpisanie z dotychczasowymi odbiorcami usług umów na podstawie nowego wzorca, nakłada się na Przedsiębiorstwo Usług Miejskich Sp. z o. o. z siedzibą w Gubinie obowiązek wykonania tego zobowiązania do dnia 31.03.2012 r. poprzez zawieranie z konsumentami umów według nowego wzorca oraz wymianę umów istniejących już w obrocie prawnym na umowy zawarte w oparciu o nowy wzorzec, zgodnie z przyjętym na siebie zobowiązaniem. II. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 107 poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających 2 zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Przedsiębiorstwu Usług Miejskich Sp. z o. o. z siedzibą w Gubinie, - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po uprawdopodobnieniu stosowania przez tego przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi art. 24 ust. 1 i 2 wymienionej ustawy polegających na stosowaniu: - we wzorcu umownym pn . „UMOWA O ZAOPATRZENIE W WODĘ NR …”, w § 12 ust 2 postanowienia o treści: „ Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron za uprzednim 2 miesięcznym okresem wypowiedzenia ” co skutkuje zastosowaniem przez przedsiębiorstwo środków technicznych uniemożliwiających dalsze korzystanie z jego usług w każdym przypadku zachowania przez przedsiębiorstwo dwumiesięcznego okresu wypowiedzenia, czym narusza przepis art. 8 ust 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków ( tj. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 ). -we wzorcu umownym pn. „UMOWA NR…O ZAOPATRZENIE W WODĘ I ODPROWADZANIE ŚCIEKÓW ” w § 17 ust 6 postanowienia o treści: „ W razie nie dokonania przez Usługodawcę wymiany wodomierza w terminie 3 miesięcy od daty przyjęcia zgłoszenia o jego niesprawności –ilość wody ustaloną wg zasad w ust. 1 obniża się o 10 % ”. Podczas gdy w § 17 ust 1 podano „Ilość wody dostarczonej do nieruchomości Usługobiorcy ustala się na podstawie wskazań wodomierza głównego” co narusza przepis §18 ust 1 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006r w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków ( Dz. U. z 2006 r. Nr 127, poz. 886 ) i przyjęciu przez wymienionego przedsiębiorcę zobowiązania do zaniechania tych działań poprzez wprowadzenie nowego wzorca pn. „UMOWA NR…o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków”, który nie zawiera zakwestionowanych postanowień oraz podpisanie z dotychczasowymi odbiorcami usług umów na podstawie nowego wzorca, nakłada się na Przedsiębiorstwo Usług Miejskich Sp. z o. o. z siedzibą w Gubinie obowiązek wykonania tego zobowiązania do dnia 31.03.2012 r. poprzez zawieranie z konsumentami umów według nowego wzorca oraz wymianę umów istniejących już w obrocie prawnym na umowy zawarte w oparciu o nowy wzorzec, zgodnie z przyjętym na siebie zobowiązaniem III. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 107 poz. 887), działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na Przedsiębiorstwo Usług Miejskich Sp. z o. o. z siedzibą w Gubinie obowiązek złożenia sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania do dnia 15 kwietnia 2012 r. 3 UZASADNIENIE Delegatura UOKiK we Wrocławiu na skutek skargi mieszkańców Gubina prowadziła na podstawie art. 48 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy ochronie konkurencji i konsumentów [(dalej: ustawy o ochronie (…)] postępowanie wyjaśniające (RWR 400-15/11/ET), w trakcie którego przeprowadzono analizę wzorców umownych stosowanych w obrocie z konsumentami przez Przedsiębiorstwo Usług Miejskich Sp. z o. o. (dalej też jako PUM) z siedzibą w Gubinie. Ustalono, że ww. przedsiębiorca posługuje się dwoma wzorcami umownymi tj. wzorcem umownym pn. „UMOWA O ZAOPATRZENIE W WODĘ NR …” oraz wzorcem pn. „UMOWA NR…O ZAOPATRZENIE W WODĘ I ODPROWADZANIE ŚCIEKÓW”. Ich analiza wykazała, że wzorzec pn. „UMOWA O ZAOPATRZENIE W WODĘ NR …”, zawiera postanowienia umowne, które mogą być zbieżne z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone oraz postanowienie o treści: „Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron za uprzednim 2 miesięcznym okresem wypowiedzenia ”, które skutkuje zastosowaniem przez przedsiębiorstwo środków technicznych uniemożliwiających dalsze korzystanie z jego usług w każdym przypadku zachowania przez przedsiębiorstwo dwumiesięcznego okresu wypowiedzenia i może naruszać przepis art. 8 ust 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków [( tj. Dz. U. z 2006r. Nr 123, poz. 858 ) dalej: ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu (…)] Natomiast wzorzec umowny pn. „UMOW NR… O ZAOPATRZENIE W WODĘ I ODPROWADZANIE ŚCIEKÓW” w § 17 ust 6 zawiera postanowienie o treści: „W razie nie dokonania przez Usługodawcę wymiany wodomierza w terminie 3 miesięcy od daty przyjęcia zgłoszenia o jego niesprawności –ilość wody ustaloną wg zasad w ust. 1 obniża się o 10 %”. Podczas gdy w § 17 ust 1 podano „Ilość wody dostarczonej do nieruchomości Usługobiorcy ustala się na podstawie wskazań wodomierza głównego” co może naruszać przepis §18 ust 1 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków [(Dz. U. z 2006 r. Nr 127, poz. 886) dalej jako rozporządzenie w sprawie określenia taryf ]. W związku z powyższym - Postanowieniem nr 206/2011 z dnia 12 września 2011 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej Prezes Urzędu) wszczął postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Przedsiębiorstwo Usług Miejskich Sp. z o. o. z siedzibą w Gubinie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie (…) polegających na stosowaniu we wzorcu umownym pn. „UMOWA O ZAOPATRZENIE W WODĘ NR …”, postanowień o treści: - w § 6 ust 4 „Za opóźnienie w zapłacie należności USŁUGOBIORCA uiści USŁUGODAWCY odsetki ustawowe, oraz koszty upomnienia”; - w § 15 „ Spory mogące wynikać na tle realizacji postanowień umowy strony poddają pod rozstrzygnięcie właściwym dla USŁUGODAWCY sądom powszechnym.”, które mogą być tożsame z postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone m.in. pod pozycjami: - 1167 „ W przypadku zwłoki w uiszczeniu opłaty abonamentowej Usługodawca może (…) obciążyć Abonenta kosztami upomnień” (wyrok SOKiK z dnia 12marca 2007 r., sygn. akt XVII AmC 1/07); -784 „Spory mogące wyniknąć na tle realizacji niniejszej umowy będą rozstrzygane przez sąd właściwy dla siedziby Wykonawcy” (wyrok SOKiK z dnia 24 kwietnia 2006 r., sygn. akt XVII AmC 107/04); 4 oraz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi art. 24 ust. 1 i 2 wymienionej ustawy polegających na stosowaniu: - we wzorcu umownym pn . „UMOWA O ZAOPATRZENIE W WODĘ NR …”, w § 12 ust 2 postanowienia o treści: „ Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron za uprzednim 2 miesięcznym okresem wypowiedzenia ” co skutkuje zastosowaniem przez przedsiębiorstwo środków technicznych uniemożliwiających dalsze korzystanie z jego usług w każdym przypadku zachowania przez przedsiębiorstwo dwumiesięcznego okresu wypowiedzenia, czym może naruszać przepis art. 8 ust 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków ( tj. Dz. U. z 2006r. Nr 123, poz. 858 ). -we wzorcu umownym pn. „UMOWA NR…O ZAOPATRZENIE W WODĘ I ODPROWADZANIE ŚCIEKÓW ” w § 17 ust 6 postanowienia o treści: „ W razie nie dokonania przez Usługodawcę wymiany wodomierza w terminie 3 miesięcy od daty przyjęcia zgłoszenia o jego niesprawności –ilość wody ustaloną wg. zasad w ust. 1 obniża się o 10 % ”. Podczas gdy w § 17 ust 1 podano „Ilość wody dostarczonej do nieruchomości Usługobiorcy ustala się na podstawie wskazań wodomierza głównego” co może naruszać przepis §18 ust 1 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006r w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków ( Dz. U. z 2006 r. Nr 127, poz. 886 ) Ponadto – zgodnie z punktem III ww. postanowienia Prezes Urzędu zaliczył w poczet dowodów materiały zgromadzone w postępowaniu wyjaśniającym sygn. akt RWR 400-15/11/ET (6 kart). ( dowód: karta 1 ) W trakcie postępowania Spółka odniosła się do postawionych jej zarzutów uznając ich zasadność i wniosła o wydanie decyzji w trybie art. 28 ustawy o ochronie (…). Jednocześnie przesłała nowy wzorzec umowy pn. „UMOWA NR…o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków”, który nie zawiera zakwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień i zobowiązała się do zastąpienia nim obu obecnie stosowanych wzorców oraz wymiany aktualnie obowiązujących umów na zawarte w oparciu o nowy wzorzec. ( Dowód : karty 25-29 ). Przedsiębiorca został powiadomiony o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie. (dowód: karta 33) I. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: 1.PUM zostało zarejestrowane w Krajowym Rejestrze Sądowym Sądu Rejonowego w Zielonej Górze, VIII Wydział Gospodarczy KRS w dniu 14.01.2004 r. pod numerem 0000187366 jako spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Do podstawowych zadań Spółki należy świadczenie usług w zakresie m.in.: -poboru i uzdatniania wody; -działalności usługowej związanej z rozprowadzaniem wody; -odprowadzania i oczyszczania ścieków; -badań i analiz technicznych;. 5 Na terenie Gminy Miejskiej Gubin Spółka prowadzi ww. działalność na podstawie zezwolenia wydanego przez Burmistrza Miasta Gubin (Decyzja z dnia 2.01.2003r. Nr KOM- 7051/1/03). (Dowód: odpis z KRS karty 31-32). 2. PUM podpisując umowy z odbiorcami swoich usług stosuje aktualnie dwa wzorce umowne: -wzorzec pn. „UMOWA O ZAOPATRZENIE W WODĘ NR…” i -wzorzec pn. „UMOWA NR… O ZAOPATRZENIE W WODĘ I ODPROWADZANIE ŚCIEKÓW”. Wzorzec umowny pn. „UMOWA O ZAOPATRZENIE W WODĘ NR …” zawiera postanowienia o treści: - w § 6 ust 4 „Za opóźnienie w zapłacie należności USŁUGOBIORCA uiści USŁUGODAWCY odsetki ustawowe, oraz koszty upomnienia”; - w § 12 ust 2: „ Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron za uprzednim 2 miesięcznym okresem wypowiedzenia ” - w § 15 „ Spory mogące wynikać na tle realizacji postanowień umowy strony poddają pod rozstrzygnięcie właściwym dla USŁUGODAWCY sądom powszechnym.”, Wzorzec umowny pn. „UMOWA NR…O ZAOPATRZENIE W WODĘ I ODPROWADZANIE ŚCIEKÓW ” w § 17 ust 6 zawiera postanowienie o treści: „ W razie nie dokonania przez Usługodawcę wymiany wodomierza w terminie 3 miesięcy od daty przyjęcia zgłoszenia o jego niesprawności –ilość wody ustaloną w. zasad w ust. 1 obniża się o 10 % ”. Podczas gdy w § 17 ust 1 podano „ Ilość wody dostarczonej do nieruchomości Usługobiorcy ustala się na podstawie wskazań wodomierza głównego ” (Dowód : karty 4-9 ). 3. W pismach z dnia 22 września i 3 października 2011 r. PUM poinformował, iż kwestionowane przez Prezesa Urzędu zapisy znajdują się w 3027 umowach. Jednocześnie podał: „W latach 2008-2011 brak było zdarzeń, które związane byłyby z wykonywaniem dyspozycji w zakwestionowanych przez UOKiK zapisach” i „ W latach 2008-2011 nie wpłynęła do PUM sp. z o. o. jakakolwiek skarga związana z zakwestionowanymi przez UOKiK zapisami umownymi”. Spółka wniosła o wydanie decyzji w trybie art. 28 ustawy o ochronie (…) i zobowiązała się do wykreślenia zakwestionowanych zapisów. Jednocześnie przesłała nowy wzorzec umowny pn. „UMOWA NR…o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków”, którym zamierza zastąpić obecnie stosowane wzorce tj. wzorzec pn. „UMOWA O ZAOPATRZENIE W WODĘ NR…” i wzorzec pn. „UMOWA NR… O ZAOPATRZENIE W WODĘ I ODPROWADZANIE ŚCIEKÓW”. PUM zobowiązało się również do wymiany aktualnie obowiązujących umów na zawarte w oparciu o nowy wzorzec. (Dowód : karty10, 25-29 ). 4. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym (…): „ Przedsiębiorstwo wodociągowo- kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeżeli: 1) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 6 3) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; 4) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych.” Natomiast § 18 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określenia taryf stanowi: „W przypadku stwierdzenia nieprawidłowego działania wodomierza głównego ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności działania wodomierza, a gdy nie jest to możliwe- na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza”. W Rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, znajdują się między innymi postanowienia o treści: - 1167 „ W przypadku zwłoki w uiszczeniu opłaty abonamentowej Usługodawca może (…) obciążyć Abonenta kosztami upomnień” (wyrok SOKiK z dnia 12marca 2007 r., sygn. akt XVII AmC 1/07); -784 „Spory mogące wyniknąć na tle realizacji niniejszej umowy będą rozstrzygane przez sąd właściwy dla siedziby Wykonawcy” (wyrok SOKiK z dnia 24 kwietnia 2006 r., sygn. akt XVII AmC 107/04); (str.internetowa:www.uokik.gov.pl/pl/ochrona_konsumentow/niedozwolone_klauzule/rejestr_kl auzul_niedozwolonych/). II. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes Urzędu zważył, co następuje: Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów . Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, zgodnie z którym „Ustawa określa warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów”. Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub w przyszłości będą klientami PUM. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest równoznaczne z naruszeniem interesu publicznoprawnego. Mówiąc o „zbiorowym interesie konsumentów” należy zaznaczyć, iż ustawa o ochronie (…) nie podaje jego definicji, wskazując jednak w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów, obecnych i przyszłych klientów PUM, którzy korzystają lub zamierzają korzystać z jego usług w zakresie dostarczania wody i odbioru ścieków na podstawie umowy zawartej w oparciu o wzorce umowne pn.:„UMOWA O ZAOPATRZENIE W WODĘ NR…” i „ UMOWA NR… O ZAOPATRZENIE W WODĘ I ODPROWADZANIE ŚCIEKÓW”. 7 Tak więc, w rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie PUM nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy obecnych i przyszłych klientów przedsiębiorcy. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie (…). Oznaczenie przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…), pod pojęciem przedsiębiorcy należy rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, a także osobę fizyczną, osobę prawną, oraz jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Natomiast art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (tj. Dz. U. z 2010 r. Nr 220 poz. 1447) [zwanej dalej: ustawą o swobodzie działalności], definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, handlową, budowlaną, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i eksploatacja zasobów naturalnych, a także działalność zawodową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 ww. ustawy o swobodzie działalności jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nie będącą osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Ponadto, zgodnie z art. 14 ust. 1 tej ustawy przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym albo do Ewidencji Działalności Gospodarczej. PUM jest spółką prawa handlowego i prowadzi działalność gospodarczą na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców KRS pod numerem 0000187366. A zatem - w świetle powyższego – jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…). Oznacza to, iż przepisy tej ustawy odnoszą się do Spółki wprost. Przesłanki naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów W ramach niniejszego postępowania PUM postawiono zarzut stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) wymienionej ustawy polegających na stosowaniu we wzorcu umownym pn. „UMOWA O ZAOPATRZENIE W WODĘ NR …”, postanowień o treści: -§ 6 ust 4: „Za opóźnienie w zapłacie należności USŁUGOBIORCA uiści USŁUGODAWCY odsetki ustawowe, oraz koszty upomnienia”; - § 15: „ Spory mogące wynikać na tle realizacji postanowień umowy strony poddają pod rozstrzygnięcie właściwym dla USŁUGODAWCY sądom powszechnym.”, Zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) , za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego . Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 10 listopada 2009 r. (sygn. akt VI ACa 480/09) rozpatrując sprawę z zakresu naruszenia zbiorowych interesów konsumentów stwierdził, 8 iż: „(…) nawet pojedyncza klauzula może stanowić wzorzec umowny, jeżeli jest to tzw. klauzula standardowa, czyli przygotowana z góry przez jedną ze stron umowy dla wielu umów, które mogą być zawarte w przyszłości. Dla kwalifikacji prawnej wzorca nie ma znaczenia jego formalna postać, w szczególności nie musi on występować w formie oddzielnego od umowy dokumentu. Ważne natomiast są treści wzorca w sensie funkcji, jakie ma on spełniać, oraz sposób jego użycia przy zawarciu umowy ”. W niniejszej sprawie przedmiotowe umowy pomiędzy PUM a klientami są zawierane w oparciu o jednolite opracowania, identyczne zarówno co do formy, jak i treści, co ewidentnie wskazuje na wcześniejsze zredagowanie ich wzorów celem późniejszego wykorzystania. Należy w tym miejscu wskazać, iż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 k.p.c. ) dokonuje się niezależnie od tego, czy postanowienia wzorca były, czy też nie były zastosowane przy konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c . rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego . Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (Sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(…) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „ (…) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u. o k.i k. [obecnie art. 24] obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a ustawy o ochronie (…). znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (…)”. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej, stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru co do celu, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Jak już wskazano wyżej, przedmiotem niniejszego postępowania jest uprawdopodobnienie, że wyżej wymienione, zakwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia wzorca umownego stosowanego przez przedsiębiorcę w obrocie konsumenckim, są tożsame z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu 9 Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego pod pozycjami: 1167, 784. a) postanowienie przyznające Usługodawcy możliwość pobierania od Usługobiorcy należności z tytułu poniesionych kosztów upomnień . W wyroku z dnia 12 marca 2007 r. ( sygn. akt XVII AmC 1/07), SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod poz. 1167 do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone o treści: „ W przypadku zwłoki w uiszczeniu opłaty abonamentowej Usługodawca może (…) obciążyć Abonenta kosztami upomnień”. Zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Umowa o zaopatrzenie w wodę jest umową wzajemną, do której mają zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zobowiązań, w tym regulujące skutki niewykonania zobowiązań . Art. 481 w §1 k.c. stanowi, że jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody. Ustalone odsetki pełnią w tym przypadku funkcję zryczałtowanej kary umownej. Ponadto przepis art. 481 w §3 k.c. dopuszcza możliwość żądania od wierzyciela – w razie zwłoki dłużnika – naprawienia szkody na zasadach ogólnych, tj. na podstawie art. 471 i nast. k. c. Jednakże w takim przypadku na wierzycielu ciąży obowiązek wykazania, iż taka szkoda faktycznie zaistniała.. W przypadku analizowanego w niniejszym postępowaniu postanowienia o treści: „Za opóźnienie w zapłacie należności USŁUGOBIORCA uiści USŁUGODAWCY odsetki ustawowe, oraz koszty upomnienia” , PUM żąda od konsumentów nie tylko odsetek za zwłokę z tytułu opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego, ale także dodatkowych opłat pokrywających poniesione przez niego koszty upomnienia. Ustalony przez PUM sposób postępowania narusza interesy konsumentów. Konsument oprócz odsetek umownych musi bowiem pokryć koszty upomnień. Takie uregulowanie wzajemnych praw i obowiązków na wypadek zwłoki konsumenta w zapłacie należności za zużytą wodę jest wykorzystaniem przez PUM posiadanej przewagi kontraktowej dla narzucenia konsumentowi niekorzystnego postanowienia w celu uzyskania nieuzasadnionych korzyści. Zatem takie postanowienie wzorca umowy- nie uzgodnione indywidualnie z konsumentem- które w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami kształtuje prawa i obowiązki konsumenta, naruszając jego interesy , należy uznać za wypełniające dyspozycję art. 385 1 § 1 k. c. Jednocześnie nie ulega wątpliwości, że stosowane przez PUM postanowienie jest tożsame z przytoczonym powyżej postanowieniem, które zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod poz. 1167. b) postanowienie narzucające właściwość sądową w przypadku wystąpienia sporów. W wyroku z dnia 24 kwietnia 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 107/04), SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod poz. 784 do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone o treści: „Spory mogące wyniknąć na tle realizacji niniejszej umowy będą rozstrzygane przez sąd właściwy dla siedziby Wykonawcy” . W Rejestrze znajduje się więcej tego typu postanowień, które uznano za 10 niedozwolone, np. pod poz. 41, na podstawie wyroku z dnia 31 stycznia 2003 r. (sygn. akt XVII Amc 31/02) gdzie SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis o treści: „ Wszelkie spory wynikłe na tle zawartej umowy podlegają wyłączności sądu powszechnego dla siedziby firmy przyjmującej zlecenie ”, czy pod poz. 596, zgodnie z wyrokiem z dnia 17 października 2005 r. (sygn. akt XVII AmC 78/04) SOKiK uznającym za niedozwolone postanowienie umowne zapis: „Wszelkie spory między Biurem i Uczestnikiem w sprawach zawartej między nimi umowy są rozstrzygane przez rzeczowo właściwy Sąd w Nowym Sączu”. Zgodnie z orzecznictwem, taka treść postanowień narzuca właściwość sądową w przypadku wystąpienia sporów i stanowi niedozwolone postanowienie umowne określone w art. 385³ pkt 23 k.c. , tj. m.in. narzucające rozpoznanie sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy. Należy wskazać, iż kwestię właściwości sądu w sprawach cywilnych określają przepisy k.p.c. i zgodnie z art. 385³ pkt 23 k.c. nie mogą być one w tym zakresie wyłączane, ponieważ mogą stanowić dodatkową dolegliwość dla konsumenta a także ograniczać realizację przysługujących mu praw. Nie ulega wątpliwości, że występujące we wzorcu umownym stosowanym przez PUM postanowienie o treści: „ Spory mogące wynikać na tle realizacji postanowień umowy strony poddają pod rozstrzygnięcie właściwym dla USŁUGODAWCY sądom powszechnym.”, w ten sam sposób kształtuje stosunki między stronami umowy w zakresie właściwości sądowej w przypadku występowania sporów. Narzuca bowiem rozpoznanie sprawy przez sąd, który nie zawsze będzie miejscowo właściwy i może stanowić dolegliwość dla konsumentów. W związku z tym analiza porównawcza wskazuje na jednoznaczność treści porównywanych klauzul, której nie naruszają odmienności wynikających z użytych zwrotów i wyrazów. Mając powyższe na uwadze należało orzec, jak w pkt I sentencji decyzji. Przesłanki naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, iż „Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. ”, natomiast art. 24 ust. 2 określa, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (…); 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji.” Praktyką o której mowa w art. 24 ust. 2 może być zatem każde zachowanie (działanie, zaniechanie) przedsiębiorcy, jeśli ma ono charakter bezprawny, a ponadto godzi w zbiorowe interesy konsumentów . Wskazane w przepisie art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) przykłady praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów mają jedynie przykładowy charakter. Nie wyczerpują one zachowań przedsiębiorców, które mogą zostać zakwalifikowane jako naruszające przepis art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…). Oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w ustawie o ochronie (…), „ za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Zdaniem Sądu Najwyższego zachowania takie (…) stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i 11 skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów ” 1 . Aby doszło do naruszenia przez PUM ww. przepisów ustawy o ochronie (…) muszą więc kumulatywnie zostać spełnione dwie przesłanki: 1) bezprawność działań przedsiębiorcy, 2) godzenie tymi działaniami w zbiorowy interes konsumentów. Ad. 1) Bezprawność jest to sprzeczność zachowania z przepisami prawa oraz z zasadami współżycia społecznego. Chodzi więc o sprzeczność z szeroko rozumianym porządkiem prawnym jako całością. Pojęcie porządek prawny obejmuje nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej, a także nakazy i zakazy wynikające z norm moralnych i obyczajowych określanych jako zasady współżycia społecznego. Bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezależnym od wystąpienia szkody, czy od zamiaru podmiotu dopuszczającego się działań bezprawnych. Przy ocenie bezprawności rozważenia wymaga kwestia, czy czyn był zgodny, czy też niezgodny z obowiązującymi zasadami porządku prawnego tj. normami prawa powszechnie obowiązującego a także z nakazami i zakazami wynikającymi z zasad współżycia społecznego. Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Zwrócił na to uwagę Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. XVIII AmA 32/05) wskazując, iż art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, (którego odpowiednikiem w ustawie z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów jest art. 24 ust. 2), nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw, gdyż dopiero na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. Przedmiotem niniejszego postępowania jest wykazanie, że treść § 12 ust. 2 wzorca umownego pn. „UMOWA O ZAOPATRZENIE W WODĘ NR …”, stosowanego przez PUM w obrocie z konsumentami narusza przepis art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) oraz, że treść § 17 ust. 6 wzorca umownego pn. „UMOWA NR…O ZAOPATRZENIE W WODĘ I ODPROWADZANIE ŚCIEKÓW ” narusza przepis § 18 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określenia taryf. Punktem wyjścia w ocenie, czy w związku z posługiwaniem się przez PUM w § 12 ust. 2 wzorca umownego pn. „UMOWA O ZAOPATRZENIE W WODĘ NR …”, postanowieniem umownym o treści: „ Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron za uprzednim 2 miesięcznym okresem wypowiedzenia ” doszło do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, są przepisy ustawy o zbiorowym (…), która określa zasady i warunki zbiorowego zaopatrzenia w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi oraz zbiorowego odprowadzania ścieków. Powołać tu należy w pierwszej kolejności art. 8 ust. 1 pkt 1 – 4 ustawy o zbiorowym (…), który określa, w jakich okolicznościach przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne uprawnione jest do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy. Przepis ten stanowi, że przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącza kanalizacyjne, jeżeli: a) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 1 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. 12 b) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; c) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; d) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. Formułując powyższy przepis ustawodawca nie posłużył się sformułowaniem „w szczególności” lub podobnym. Oznacza to, że katalog okoliczności, które stanowią podstawę do wstrzymania świadczenia usług ma charakter zamknięty, który nie może być dowolnie i arbitralnie rozszerzany przez przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne w treści umowy. Odcięcie dostawy wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego może nastąpić zatem wyłącznie wówczas, gdy wystąpi któraś z przesłanek określonych w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. W ocenie Prezesa Urzędu brzmienie postanowienia umownego, zgodnie z którym: „ Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron za uprzednim 2 miesięcznym okresem wypowiedzenia ” w momencie kiedy rozwiązanie umowy skutkuje zastosowaniem przez przedsiębiorstwo środków technicznych uniemożliwiających dalsze korzystanie z jego usług nie znajduje odzwierciedlenia w brzmieniu art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym (…). Zdarzenia, o których mowa w hipotezie powołanego przepisu obejmują bowiem ściśle określone sytuacje, w których może nastąpić odcięcie dostawy wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego. Tymczasem kwestionowane postanowienie umowne statuuje możliwość przekroczenia przez PUM jego ustawowych kompetencji jako dostawcy usług wodociągowych i kanalizacyjnych w zakresie możliwości wstrzymania świadczenia usług. Postanowienie to przewiduje bowiem możliwość podjęcia działań powodujących odcięcie dostaw wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego w sytuacjach, które nie zostały objęte art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym (…). Zamieszczenie w umowach ww. postanowienia jest zatem sprzeczne z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym (…). Zakres okoliczności, które na podstawie umowy mogą skutkować jej rozwiązaniem przez Spółkę, a w konsekwencji zastosowaniem przez PUM środków technicznych uniemożliwiających dalsze korzystanie z jego usług ( np. odcięciem dostawy wody i zamknięciem przyłącza kanalizacyjnego) w znaczny sposób wykracza poza zakres przewidziany w powołanym przepisie. Możliwość rozwiązania umowy przez przedsiębiorstwo za dwumiesięcznym okresem wypowiedzenia w przypadku naruszenia przez Usługobiorcę postanowień umowy jest bowiem dużo szersza niż wymienione w sposób enumeratywny w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym (…) przesłanki pozwalające odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącza kanalizacyjne. Skoro ustawodawca w treści ww. przepisu przewidział określone sankcje za wskazane naruszenia, za niedopuszczalne należy uznać, aby Spółka w treści umowy określała możliwość stosowania takich sankcji za inne naruszenia. Kwestionowane zapisy wprowadzają zatem odbiorców w błąd co do uprawnień i obowiązków spoczywających na przedsiębiorcy w zakresie możliwości zastosowania środków technicznych uniemożliwiających dalsze korzystanie z usług przez odbiorcę . Z kolei w § 17 ust. 6 wzorca umownego pn. „UMOWA NR…O ZAOPATRZENIE W WODĘ I ODPROWADZANIE ŚCIEKÓW ” „PUM zamieścił postanowienie o treści: „ W razie nie dokonania przez Usługodawcę wymiany wodomierza w terminie 3 miesięcy od daty przyjęcia zgłoszenia o jego niesprawności –ilość wody ustaloną wg. zasad w ust. 1 obniża się o 10 % ”. Podczas gdy w § 17 ust 1 podano „Ilość wody dostarczonej do nieruchomości Usługobiorcy ustala się na podstawie wskazań wodomierza głównego” Zgodnie z § 18 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określenia taryf: „W przypadku stwierdzenia nieprawidłowego działania wodomierza głównego ilość pobranej wody ustala się na podstawie 13 średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności działania wodomierza , a gdy nie jest to możliwe- na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza”. Przepis ten nakazuje przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu w razie niesprawności wodomierza głównego ustalić ilość pobranej wody, w pierwszej kolejności, na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza głównego. W razie braku możliwości ustalenia ilości pobranej wody w wyżej opisany sposób, ustawodawca dopuszcza możliwość ustalenia ilości pobranej wody na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza. Jednak ostatnie dwa sposoby rozliczania ilości wody w razie niesprawności wodomierza głównego, określone przez ustawodawcę mogą być zastosowane wyjątkowo, w określonym przypadku tj. braku możliwości ustalenia ilości pobranej wody na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza. Przyjęcie takiego sposobu rozliczenia ilości zużytej wody w razie niesprawności wodomierza jest obowiązkiem przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, a w związku z art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy o zbiorowym (…), takie postanowienie przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ma obowiązek zamieścić w umowie. W tej sytuacji przyjęcie przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne, w przypadku nieprawidłowego działania wodomierza głównego, innego sposobu ustalenia ilości pobranej wody niż przewiduje to § 18 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określenia taryf jest działaniem bezprawnym. Biorąc powyższe pod uwagę, Prezes Urzędu uznał za uprawdopodobnione, iż kwestionowane w prowadzonym postępowaniu postanowienie § 12 ust. 2 wzorca umownego pn. „UMOWA O ZAOPATRZENIE W WODĘ NR ...”narusza przepis art. 8 ust 1 ustawy o zbiorowym (…), a postanowienie § 17 ust. 6 wzorca umownego pn. „UMOWA NR…O ZAOPATRZENIE W WODĘ I ODPROWADZANIE ŚCIEKÓW ” narusza przepis § 18 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określenia taryf, co świadczy o bezprawności działań PUM i wypełnieniu pierwszej przesłanki praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Ad. 2) Analizując kwestionowane postanowienia z punktu widzenia spełnienia drugiej z przesłanek należy mieć na uwadze szczególny charakter usług zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków oraz fakt, iż są one świadczone w warunkach monopolu naturalnego. Zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy o zbiorowym (…), przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne jest obowiązane do zawarcia umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków z osobą, której nieruchomość została przyłączona do sieci i która wystąpiła z pisemnym wnioskiem o zawarcie umowy. Jednocześnie zważyć należy, że art. 6 ust. 3 pkt 6) ustawy o zbiorowym (…) stanowi, że umowa, na podstawie której odbywa się dostawa wody i odbiór ścieków, powinna zawierać postanowienia dotyczące odpowiedzialności stron za niedotrzymanie warunków umowy, w tym warunki wypowiedzenia. Mając jednak na względzie treść art. 6 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, a także okoliczności opisane w art. 8 ust. 1 ww. ustawy, zważyć należy, że wypowiedzenie umowy przez przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne powinno być dopuszczane tylko w wyjątkowych sytuacjach. W ocenie Prezesa Urzędu możliwość rozwiązywania umowy w innych przypadkach (np. każdego naruszenia jej postanowień przez usługobiorcę) godzi w interesy konsumentów, 14 albowiem nakłada na nich ciężar większy od powszechnie przyjętego w stosunkach danego rodzaju. Działaniem godzącym w zbiorowe interesy konsumentów jest również stosowanie przez PUM, innego niż przewiduje to § 18 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określenia taryf sposobu ustalania ilości pobranej wody, w przypadku awarii wodomierza głównego. Na podstawie ilości pobranej wody PUM oblicza bowiem należność za wodę i ścieki do uiszczenia której zobowiązany jest konsument. Może więc dojść do sytuacji, w której wykazane przez PUM zużycie wody (stanowiące podstawę do wyliczenia zapłaty), będzie wyższe od zużycia wyliczonego zgodnie z ww. rozporządzeniem w sprawie określenia taryf. W takim przypadku konsumenci poniosą wyższe opłaty za wodę i ścieki niż wynikałoby to z obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa. Tym samym zostało uprawdopodobnione spełnienie drugiej z przesłanek- niezbędnej do stwierdzenia praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, godzenie bezprawnymi działaniami w zbiorowy interes konsumentów. Mając powyższe na względzie, Prezes Urzędu stwierdził, że zostało uprawdopodobnione spełnienie łącznie wszystkich przesłanek koniecznych do zakwalifikowania opisanych działań jako praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…). Mając powyższe na uwadze należało orzec, jak w pkt II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 28 ustawy o ochronie (…) jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania z urzędu – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu zarzucane jest naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. W toku niniejszego postępowania PUM, uznając zasadność postawionych mu zarzutów zobowiązał się do wprowadzenia w miejsce dotychczasowych dwóch wzorców pn. „UMOWA O ZAOPATRZENIE W WODĘ NR …”, i „ UMOWA NR…O ZAOPATRZENIE W WODĘ I ODPROWADZANIE ŚCIEKÓW ”, nowego wzorca umowy pn. „UMOWA NR…o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków”, który nie zawiera zakwestionowanych zapisów i uwzględnia obowiązujące przepisy prawa. W związku z powyższym zdaniem Prezesa Urzędu przedstawiony przez PUM nowy wzorzec umowny może zostać zastosowany w obrocie z konsumentami, a zobowiązanie się PUM do wprowadzenia go w stosunkach z dotychczasowymi odbiorcami usług należy uznać za działanie wystarczające do usunięcia naruszenia art. 24 ustawy o ochronie (…). Za termin wprowadzenia w życie nowego wzorca umownego Prezes Urzędu uznał dzień uprawomocnienia się decyzji, natomiast do dnia 31.03.2012 r. wyznaczył termin w którym PUM w oparciu o nowy wzorzec ma podpisać z umowy z wszystkimi dotychczasowymi odbiorcami swoich usług. 15 Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie (…) Prezes Urzędu nakłada na PUM obowiązek złożenia sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania do 15 kwietnia 2012 r. Mając powyższe na uwadze, należało orzec, jak w punkcie III sentencji. Stosownie do treści art. 81 ust 1 ustawy o ochronie (…) , w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wrocławiu. Otrzymuje: 1.Przedsiębiorstwo Usług Miejskich Sp. z o. o. ul. Śląska 36 66-620 Gubin