DOZIK-1/2026

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 1 P REZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUM ENTÓW TOMASZ CHRÓSTNY DOZIK - 2.611.1.2024.MG Warszawa, 23 stycznia 2026 r. wersja jawna DECYZJA nr DOZIK - 1/2026 Informacje prawnie chronione oznaczono [xxx] I . Na podstawie art. 23b ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz. U. z 2025 r. poz. 1714) po przeprowadzeniu postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje postanowienia wzorców umów stosowane przez Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski Spółkę Akcyjną z siedzibą w Warszawie o treści: A. • w okr esie obowiązywania Umowy Bank jest uprawniony do podwyższania albo obniżania oprocentowania limitu odnawialnego, w sytuacji odpowiednio wzrostu albo spadku wysokości: - którejkolwiek z podstawowych stóp procentowych NBP ustalanych przez Radę Polityki Pieni ężnej publikowanych na stronie internetowej NBP o co najmniej 0,25 punktu procentowego - zakres zmiany wynosi od 0,25 punktu procentowego do trzykrotności wartości, o którą została zmieniona określona stopa procentowa - ustalonych jako średnia arytmetyczna notowań z miesiąca kalendarzowego, którejkolwiek z następujących stawek referencyjnych dla depozytów złotowych udzielanych na polskim rynku międzybankowym: WIBOR 1M, WIBOR 3M, WIBOR 6M, WIBOR 9M, WIBOR 12M, publikowanych w serwisie informacyjnym GPW Bench mark S.A. , o co najmniej 0,10 punktu procentowego w dowolnym okresie w ciągu ostatnich 6 miesięcy – zakres zmiany wynosi od 0,10 punktu procentowego do trzykrotności wartości o jaką została zmieniona określona stawka referencyjna • w przypadku zaprzestania ustalania którejkolwiek z ww. stawek referencyjnych, Bank weźmie pod uwagę pozostałe przesłanki zmiany oprocentowania określone w Umowie [postanowienie umowne stosowane we wzorcu umowy: „Aneks do umowy kredytu w rachunku płatniczym <podwyższenie/obniżenie> kwoty kredytu w rachunku płatniczym Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 2 Zmiana oprocentowania [zapis prezentowany dla Umów z oprocentowaniem lombard +6 p.p.]”] B. • zmiana oprocentowania może nastąpić w terminie 6 miesięcy od zaistnienia okoliczności będących podstawą zmiany przestrzegając zasad dobrej praktyki bankowej oraz dobrych obyczajów, [postanowienie umowne stosowane we wzorcu umowy: „Aneks do umowy kredytu w rachunku płatniczym <podwyższenie/obniżenie> kwoty kredytu w rachunku płatniczym Zmiana oprocentowania [zapis prezentowany dla Umów z oprocentowaniem lombard +6 p.p.]”] C. 2. W okresie obowiązywania Umowy PKO Bank Polski SA jest uprawniony do zmiany wysokości oprocentowania limitu odnawialnego, w sytuacji odpowiednio wzrostu albo spadku wysokości: 1) którejkolwiek z podstawowych stóp procentowych NBP ustalanych przez Radę Polityki Pieniężnej publikowanych na stronie internetowej NBP o co najmniej 0,25 punktu procentowego - zakres zmiany wynosi od 0,25 punktu procentowego do trzykrotności wartości, o którą została zmieniona określo na stopa procentowa, 2) ustalonych jako średnia arytmetyczna notowań z miesiąca kalendarzowego, którejkolwiek z następujących stawek referencyjnych dla depozytów złotowych udzielanych na polskim rynku międzybankowym: WIBOR 1M, WIBOR 3M, WIBOR 6M, WIBOR 9M, WIBOR 12M, publikowanych w serwisie informacyjnym GPW Benchmark S.A., o co najmniej 0,10 punktu procentowego, w dowolnym okresie w ciągu ostatnich 6 miesięcy – zakres zmiany wynosi od 0,10 punktu procentowego do trzykrotności wartości, o którą została zmi eniona określona stawka referencyjna. W przypadku zaprzestania ustalania którejkolwiek z ww. stawek referencyjnych, Bank weźmie pod uwagę pozostałe przesłanki zmiany oprocentowania określone w umowie. [postanowienie umowne stosowane we wzorcu umowy: „Aneks nr do umowy kredytu w rachunku płatniczym, spłata w ratach nr rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego”], D. 3. PKO Bank Polski SA, uwzględniając kierunek zmian stóp lub stawek, o których mowa w ust. 2, uprawniony jest do podjęcia decyzji o zmianie oprocent owania w terminie 6 miesięcy od zaistnienia okoliczności będących podstawą zmiany, przestrzegając zasad dobrej praktyki bankowej oraz dobrych obyczajów. [postanowienie umowne stosowane we wzorcu umowy: „Aneks nr do umowy kredytu w rachunku płatniczym, spła ta w ratach nr rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego”], za niedozwolone postanowienia umowne , o których mowa w art. 385 1 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r., poz. 1071), co stanowi naruszenie zakazu określonego w art . 23a ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz. U. z 2025 r. poz. 1714) oraz zakazuje ich wykorzystywania . Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 3 II. 1. Na podstawie art. 23b ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U . z 2025 r. poz.1714), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada na Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski Spółkę Akcyjną z siedzibą w Warszawie ś rodek usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 23a ww. ustawy, w postaci przekazania, wiadomością SMS oraz e - mail albo wiadomością SMS i listem poleconym (w odniesieniu do konsumentów, których aktywnym adresem e - mail Bank nie dy sponuje), z użyciem formatowania przyjętego standardowo na potrzeby komunikacji z konsumentami, na swój koszt, w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji każdemu konsumentowi, który zawarł aneks do umów zawartych na podstawie wzorcó w umów, którego postanowienia zostały uznane za niedozwolone w pkt I sentencji niniejszej decyzji komunikacji indywidualnej o treści: „Informujemy o wydanej decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 stycznia 2026 r. nr DOZIK - 1/20 26 dot. stosowania klauzul niedozwolonych przez Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski Spółkę Akcyjną z siedzibą w Warszawie. W decyzji tej Prezes UOKiK uznał 4 stosowane przez nas postanowienia aneksów umów za niedozwolone postanowienia umowne i zakazał ic h wykorzystania. Postanowienia te dotyczyły zmiany oprocentowania limitu odnawialnego. Treść decyzji jest dostępna na stronie www.uokik.gov.pl . Postanowienia uznane za niedozwolone są bezskuteczne i nie wiążą konsumentów. Należy traktować je tak, jakby w o gólne nie zostały zamieszczone w zawartej umowie. Prawomocna decyzja Prezesa UOKiK może pomóc przy indywidualnym dochodzeniu roszczeń związanych ze stosowaniem tych postanowień. Sąd powszechny jest związany decyzją Prezesa UOKiK w zakresie stwierdzenia nie dozwolonego charakteru postanowień”. 2. Na podstawie art. 23b ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2025 r. poz. 1714), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za ni edozwolone, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada na Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski Spółkę Akcyjną z siedzibą w Warszawie (dalej: „Bank”, „Spółka”) środek usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 23a ww. ustawy, w postaci złożenia oświadczenia w terminie 1 (jednego) miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, utrzymywanego na stronie internetowej Banku przez okres 4 (czterech) miesięcy, o następującej treści: „Prezes Urzędu Ochrony Konkur encji i Konsumentów w decyzji nr DOZIK - 1/2026 z dnia 23 stycznia 2026 r. uznał za niedozwolone, postanowienia wzorców umów stosowane przez Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski Spółkę Akcyjną z siedzibą w Warszawie w obrocie z konsumentami i zakazał i ch wykorzystywania. Są to postanowienia o treści (…) - należy przytoczyć treść postanowień uznanych za niedozwolone. Prawomocna decyzja o uznaniu postanowień wzorca umowy za niedozwolone ma skutek wobec przedsiębiorcy, co do którego stwierdzono stosowanie niedozwolonych postanowień umownych oraz wobec wszystkich konsumentów, którzy zawarli z nim aneks do umowy na podstawie wzorca wskazanego w decyzji. W związku z powyższym, postanowienia te nie wiążą konsumenta, który zawarł aneks do umowy na podstawie wzor ca zawierającego kwestionowane postanowienia. Bezskuteczność tych postanowień powstaje z mocy prawa Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 4 i nie jest konieczne stwierdzenie jej na drodze sądowej. Klauzulę uznaną za abuzywną należy traktować tak, jakby w ogóle nie była zawarta w aneksie do umow y. Decyzja Prezesa UOKiK nr DOZIK - 1/2026 dostępna jest pod adresem internetowym www.uokik.gov.pl. Decyzja jest prawomocna.”, w następujący sposób: [1] czarną czcionką (kod szesnastkowy RGB #000000) ARIAL na białym tle (kod szesnastkowy RGB #ffffff), [2] tekst powyższego oświadczenia wyjustowany, [3] w górnej części strony głównej domeny www.pkobp.pl i na każdej innej stronie internetowej Banku zastępującej tę stronę w przyszłości, z możliwością zamknięcia informacji przez użytkownika jedynie w danej s esji; pełna treść powyższego oświadczenia ma być widoczna przez cały czas, gdy użytkownik jest na stronie (niezależnie od tego, czy strona jest przez użytkownika przewijana) i samodzielnie nie zamknie tej informacji (oświadczenie nie może przybrać formy n p. rotacyjnego banera czy slajdera), [4] czcionka powinna odpowiadać wielkości czcionki zwyczajowo używanej na ww. stronie internetowej, tekst umieszczony w ramce, o rozmiarze takim, aby była ona w całości wypełniona oświadczeniem, o którym mowa w niniejs zym punkcie, z uwzględnieniem marginesu 2,5 cm z każdej strony, [5] w przypadku zmiany nazwy Spółki, jej przekształcenia lub przejścia praw i obowiązków na inny podmiot pod jakimkolwiek tytułem, publikacja zostanie zrealizowana odpowiednio przez lub za poś rednictwem Powszechnej Kasy Oszczędności Banku Polskiego Spółki Akcyjnej z siedzibą w Warszawie lub następcy prawnego, ze wskazaniem dawnej oraz nowej nazwy, [6] fragment: „ Decyzja Prezesa UOKiK nr DOZIK - 1/2026 ” będzie stanowić hiperłącze prowadzące do strony internetowej: https://decyzje.uokik.gov.pl/bp/dec_prez.nsf. 3. Na podstawie art. 23b ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2025 r. poz. 1714), Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakł ada na Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski Spółkę Akcyjną z siedzibą w Warszawie środek usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 23a ww. ustawy, w postaci zamieszczenia na koncie prowadzonym przez przedsiębiorcę na portalu społecznościowym Instagram: https://www.instagram.com (na moment wydawania niniejszej decyzji działającym pod nazwą „pkobp”) oraz na portalu społecznościowym Facebook: www.facebook.com (na moment wydawania niniejszej decyzji działającym pod nazwą „PKO Ban k Polski”) komunikatu o następującej treści (dalej jako: „Oświadczenie”): „DECYZJA PREZESA UOKiK OŚWIADCZENIE Bank oświadcza, że stosował postanowienia wzorców umów uznane za niedozwolone. W decyzji tej Prezes UOKiK uznał 4 stosowane przez nas postanowienia aneksów umów za niedozwolone postanowienia umowne i zakazał ich wykorzystania. Postanowienia te dotyczą zmiany oprocentowania limitu odnawialnego. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 5 Oświadczenie jest wykonaniem decyzji Pr ezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nr DOZIK - 1/2026 z dnia 23 stycznia 2026 r. dostępnej na uokik.gov.pl.” w ten sposób, że ww. Oświadczenie powinno zostać opublikowane w formacie posta (dalej także jako: Post ) widocznego w zakładce profilu „posty”, w terminie 7 (siedmiu) dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji i być utrzymywane przez okres 3 (trzech) miesięcy od daty jego opublikowania, oraz powinno być: a) zamieszczone jako opis do Posta (tzw. podpis) zawierającego jednocześnie g rafikę o wymiarach zalecanych aktualnie przez platformę – na dzień wydania decyzji: 1080×1350 pikseli – o treści: „Decyzja Prezesa UOKiK Oświadczenie” pisanej czarnymi literami na białym tle, czcionką nie mniejszą niż 55 punktów, jak poniżej: b) ww. grafik a stanowić będzie zarazem okładkę Posta, c) drugą grafikę Posta stanowić będzie Oświadczenie pisane czarnymi literami na białym tle, czcionką nie mniejszą niż 34 punkty, d) Post powinien być zamieszczony z wykorzystaniem funkcjonalności przypięcia w górnej czę ści profilu Spółki w serwisie Instagram, e) funkcjonalność dodawania komentarzy do Posta nie może zostać wyłączona, f) Oświadczenie powinno być napisane standardową, domyślną czcionką o wielkości zwyczajowo używanej do tworzenia komunikatów na wskazanym portal u społecznościowym, g) fragment Oświadczenia: „uokik.gov.pl” będzie stanowić hiperłącze odsyłające do wersji jawnej decyzji w bazie decyzji dostępnej pod adresem www.uokik.gov.pl, a jeżeli nie będzie możliwe umieszczenie hiperłącza, to zamiast ww. fragmentu zostanie zamieszczony adres linku, h) bezpośrednio po ww. fragmencie Oświadczenia – w nowym akapicie – zostaną dodane znaczniki internetowe w formie poniższych hasztagów: #klauzuleabuzywne, #UrządOchronyKonkurencjiiKonsumentów,#PKOBankPolski,#UOKiK; Dodatkowo Oświadczenie powinno zostać opublikowane także w biogramie użytkownika w formie linka, który odsyłać będzie do Posta, w terminie 7 (siedmiu) dni od daty Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 6 uprawomocnienia się niniejszej decyzji i być utrzymywane przez okres 3 (trzech) miesięcy od daty jego opublikowania . Jednocześnie Oświadczenie powinno zostać dodatkowo opublikowane w formacie relacji (tzw. stories), w terminie 7 (siedmiu) dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji , przy uwzględnieniu poniższych wymogów: a) publikacja ww. re lacji nastąpi poprzez udostępnienie Posta, z zachowaniem jego standardowej wielkości oraz białego tła Oświadczenia, b) publikacja ww. relacji będzie ponawiana kolejne 3 razy co 7 dni, c) Oświadczenie w formacie relacji powinno być wyświetlane co najmniej na 3 cz ęściach (tzw. kafelkach), łącznie przez minimum 45 sekund, d) fragment Oświadczenia: „ uokik.gov.pl ” będzie stanowić hiperłącze prowadzące do komunikatu prasowego Prezesa UOKiK w domenie uokik.gov.pl dotyczącego wydania niniejszej decyzji , a jeżeli nie będzie możliwe umieszczenie hiperłącza, to zamiast ww. fragmentu zostanie zamieszczony adres linku , Publikacja Oświadczenia w formacie Posta, relacji oraz linka zawartego w biogramie profilu Przedsiębiorcy nastąpi: e) w tym samym dniu roboczym w godzinach między 9: 00 a 12:00, f) publikacja kolejnych relacji nastąpi w godzinach między 9:00 a 12:00, g) w przypadku zmiany nazwy Spółki, jej przekształcenia lub przejścia praw i obowiązków na inny podmiot pod jakimkolwiek tytułem, publikacja zostanie zrealizowana odpowiednio pr zez lub za pośrednictwem Spółki lub następcy prawnego, ze wskazaniem dawnej i nowej nazwy, h) w przypadku zmiany nazwy profilu Banku w serwisie Instagram lub Facebook niniejsze zobowiązanie będzie odnosić się do profili Banku funkcjonujących w czasie zamieszc zenia przedmiotowych postów. III. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 3a w związku z art. 112 ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2025 r. poz. 1714) Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada na Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski Spółkę Akcyjną z siedzibą w Warszawie , płatną na rzecz Funduszu Edukacji Finansowej, karę pieniężną w wysokości 79 291 000,00 zł (słownie: siedemdziesiąt dziewięć milionów dwieście dziewięćdziesiąt jeden tysięcy złotych) , z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie określonym w pkt. I niniejszej decyzji. IV. Na podsta wie art. 77 ust. 1 i art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz. U. z 2025 r. poz. 1714 ) oraz na podstawie art. 263 § 1 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572) w związku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów postanawia obciążyć Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski Spółkę Akcyjną z siedzibą w Warszawie k osztami postępowania opisanego w pkt. I sentencji niniejszej decyzji w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone w kwocie 106 zł 40 gr (słownie: sto sześć złotych i czterdzieści groszy) i zobowiązuje Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polsk i Spółkę Akcyjną z siedzibą w Warszawie do zwrotu tych kosztów Prezesowi Urzędu Ochrony Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 7 Konkurencji i Konsumentów w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej także „Prezes Urzędu”, „Prezes UOKiK”) przeprowadził postępowanie wyjaśniające (sygn. DOZIK - 2.404.1.2021) mające na celu wstępne ustalenie, czy w związku ze stosowaniem we wzorcach umów wykorzystywanych przez Bank Powszechną Kasę Oszczędności BP S.A. klauzul do tyczących zmiany oprocentowania kredytu, nastąpiło naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, stosownie do art. 23 a ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz .U. z 2025 r., poz. 1714; dalej: „uokik”). W toku prowadzonego postępowania, pismami z dnia 29 września 2021 r. oraz 15 marca 2023 r., Prezes Urzędu wezwał Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski Spółkę Akcyjną z siedzibą w Warszawie (dalej także „Bank”, „Przedsiębiorca”, „Spółka”) do przekazania m.in. informacji, czy we wzorcach umów kredytów konsumenckich lub załącznikach do nich (m.in. regulaminach) oraz we wzorcach aneksów stosowanych przez Bank znajdują się postanowienia dotycząc e zmiany oprocentowania kredytu, wyjaśnienia w jaki sposób konsumenci są informowani o zmianach wysokości oprocentowania. Dodatkowo, Prezes Urzędu wezwał Bank do przekazania wzorców umów, w których znajdują się postanowienia dotyczące zmiany oprocentowania kredytu. W odpowiedzi pismem z dnia 14 października 2021 r. Bank wskazał, że w stosowanych przez Bank wzorcach umów oraz załącznikach do nich występują postanowienia dotyczące zmiany oprocentowania kredytu. Bank przekazał również odpowiednie dokumenty, tj . „Umowę o wydanie i używanie karty kredytowej PKO BP SA”, „Regulamin wydawania i używania karty kredytowej PKO BP SA”, „Umowę kredytu w rachunku rozliczeniowym”, „Aneks do umowy kredytu w rachunku płatniczym - podwyższenie / obniżenie kwoty kredytu w rachu nku płatniczym”, „Aneks do umowy kredytu w rachunku płatniczym”, „Aneks do umowy kredytu w rachunku płatniczym, spłata w ratach nr rachunku oszczędnościowo - rozliczeniowego”, „Umowę o przystąpienie do długu”, „Umowę kredytu w rachunku płatniczym (zawarta el ektronicznie)”, „Umowę kredytu w rachunku płatniczym (zawierana w procesie kurierskim)”, „Aneks do umowy kredytu w rachunku płatniczym”, „Umowę pożyczki/Umowę pożyczki z ubezpieczeniem ochrona dla Ciebie/ Umowa pożyczki z ubezpieczeniem ochrona dla Ciebie+ ”, „Umowę pożyczki/ Umowę pożyczki z ubezpieczeniem ochrona dla Ciebie (zawarta elektronicznie)”, „Umowę pożyczki (zawarta elektronicznie)”, „Umowę kredytu na zakup papierów wartościowych inwestor”, „Aneks do umowy kredytu inwestor”, „Umowę pożyczki na za kup papierów wartościowych Inwestor”, „Umowę kredytu na zakup papierów wartościowych Emisja”, „Umowę Ugody”. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 8 Do kolejnego pisma, z dnia 7 kwietnia 2023 r. Bank załączył aktualnie obowiązujące wzorce tj. stosowany od 28 października 2022 r. „Aneks do umowy kredytu w rachunku płatniczym <podwyższenie/obniżenie> kwoty kredytu w rachunku płatniczym” oraz stosowany od 30 czerwca 2022 r. „Aneks nr do umowy kredytu w rachunku płatniczym, spłata w ratach nr rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego”. We wzorcu p.n. „Aneks do umowy kredytu w rachunku płatniczym <podwyższenie/obniżenie> kwoty kredytu w rachunku płatniczym” w pkt. 5 w „Zmiana oprocentowania [zapis prezentowany dla Umów z oprocentowaniem lombard +6 p.p.]” znajdują się postanowienia o treści: • w okresie obowiązywania Umowy Bank jest uprawniony do podwyższania albo obniżania oprocentowania limitu odnawialnego, w sytuacji odpowiednio wzrostu albo spadku wysokości: - którejkolwiek z podstawowych stóp procentowych NBP ustalanych przez Radę Polityki Pieniężnej publikowanych na stronie internetowej NBP o co najmniej 0,25 punktu procentowego - zakres zmiany wynosi od 0,25 punktu procentowego do trzykrotności wartości, o którą została zmieniona określona stopa procentowa - ustalonych jako średnia arytmetyczna noto wań z miesiąca kalendarzowego, którejkolwiek z następujących stawek referencyjnych dla depozytów złotowych udzielanych na polskim rynku międzybankowym: WIBOR 1M, WIBOR 3M, WIBOR 6M, WIBOR 9M, WIBOR 12M, publikowanych w serwisie informacyjnym GPW Benchmark S.A. , o co najmniej 0,10 punktu procentowego w dowolnym okresie w ciągu ostatnich 6 miesięcy – zakres zmiany wynosi od 0,10 punktu procentowego do trzykrotności wartości o jaką została zmieniona stawka referencyjna • w przypadku zaprzestania ustalania które jkolwiek z ww. stawek referencyjnych, Bank weźmie pod uwagę pozostałe przesłanki zmiany oprocentowania określone w Umowie • zmiana oprocentowania może nastąpić w terminie 6 miesięcy od zaistnienia okoliczności będących podstawą zmiany przestrzegając zasad do brej praktyki bankowej oraz dobrych obyczajów 1. Natomiast, we wzorcu p.n. „Aneks nr do umowy kredytu w rachunku płatniczym, spłata w ratach nr rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego” w § 6. ust. 2 i 3 znajdują się postanowienia o nieznacznie odmiennej treś ci, które znaczeniowo nie różnią się od postanowień zawartych w „Aneksie do umowy kredytu w rachunku płatniczym <podwyższenie/obniżenie> kwoty kredytu w rachunku płatniczym”. Jak wyjaśnił Bank, powyższe wzorce umowne, tj. „ Aneks do umowy kredytu w rachunku płatniczym <podwyższenie/obniżenie> kwoty kredytu w rachunku płatniczym” oraz „Aneks nr do umowy kredytu w rachunku płatniczym, spłata w ratach nr rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego” mają zastosowanie do aneksowania „Umów kredytu w rachunku płatniczym”, które były zawierane na czas określony 12 miesięcy z możliwością ich przedłużenia o kolejne 12 miesięcy. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 9 Postanowieniem DOZIK - 2.611.1.2024.MG z dnia 5 kwietnia 2024 r., Prezes Urzędu wszczął wobec Banku postępowanie w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone w związku ze stosowaniem przez Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski S.A. we wzorcach umów postanowień umownych o treści wskazanej w pkt I sentencji niniejszej decyzji. Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2024 r. Prezes Urzędu zaliczył w poczet dowodów materiał dowodowy zebrany w trakcie postępowania wyjaśniającego sygn. akt: DOZIK - 2.404.1.2021. Bank pismem z dnia 30 kwietnia 2024 r. wyjaśnił, że negowane postanowienia wzorców umów zawarte są w e wzorcach umów pod nazwami: „aneks do umowy kredytu w rachunku płatniczym podwyższenie/obniżenie kwoty kredytu w rachunku płatniczym” stosowanym: od 1 czerwca 2023 r., od 28.10.2022 r., od 16.10.2022 r., od 25.03.2022 r., od 16.01.2021 r., od 13.03.2020 r . , od 16.11.2019 r., od 25.05.2019 r., od 30.03.2019 г., od 15.12.2018 г. oraz „aneks nr do umowy kredytu w rachunku płatniczym spłata w ratach nr rachunku oszczędnościowo - rozliczeniowego” stosowanym: od 1 czerwca 2023 r., od 16.10.2022 r., od 25. 03.2022 r., od 16.01.2021 r., od 30.03.2019 r., od 15.12.2018 г. Ponadto, według pisma Banku w przeszłości były również stosowane: 1. dla produktu „Kredyt w rachunku płatniczym (limit odnawialny) w linii PKO”: a) w umowie kredytu w rachunku płatniczym w kolejnyc h wersjach stosowanych: - od 15.12.2018 r. - od 30.03.2019 r. b) w aneksie do umowy kredytu w rachunku płatniczym (zawieranym w przypadku przekształcenia konta, podwyższenia/obniżenia kwoty kredytu w rachunku płatniczym) w kolejnych wersjach stosowanych: - od 15.12.2018 r. - od 30.03.2019 r. 2. dla produktu „Kredyt w rachunku płatniczym (limit odnawialny) w linii Inteligo: a) w umowie kredytu w rachunku płatniczym (zawierana elektronicznie) w kolejnych wersjach stosowanych: - od 30.03.2019 г. - od 15.1 2.2018 г. b) w umowie kredytu w rachunku płatniczym (zawierana w procesie kurierskim) w kolejnych wersjach stosowanych: - od 30.03.2019 r. - od 15.12.2018 г. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 10 b) w aneksie do umowy kredytu w rachunku płatniczym podwyższenie/obniżenie kwoty kredytu w wers ji stosowanej od 15.12.2018 r. Bank wyjaśnił również, że wykonuje [xxxxxx] umów dla linii kredytowych, które zawierają wskazane postanowienia. W piśmie z dnia 29 maja 2024 r. Bank przedstawił swoje stanowisko, co do przedstawionych zarzutów. W opinii Ban ku postanowienia umowy kredytu, przewidujące dla Banku prawo (a nie obowiązek) jednostronnej zmiany stopy procentowej (w metodzie subiektywnej 1 ) w przypadku ziszczenia się określonych w umowie przesłanek są, co do zasady, dopuszczalne, o ile stosowne posta nowienie umowy odpowiednio określa warunki takiej zmiany. Bank uznaje kwestionowane postanowienia za jednoznaczne, jak również umożliwiające weryfikację prawidłowości dokonania zmiany wysokości oprocentowania kredytu konsumenckiego w oparciu o wskazane w p ostanowieniu kryteria, a kompetencja Banku do zmiany wysokości oprocentowania uzależniona jest od zaistnienia obiektywnych przesłanek, które zostały określone w sposób poddający się kontroli. Bank przyznał, że decyzja (czy w danych okolicznościach zmienić oprocentowanie, czy nie) może nie być z góry przesądzona, jednak sam zakres kompetencji Banku jest jasno określony. Bank wskazał również, że negowane postanowienia regulują główne świadczenia stron, a więc ich kontrola jest wyłączona w wypadku gdy zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Powołując się na orzecznictwo 2 Bank wywiódł wniosek, że w wypadku gdy zmiana oprocentowania oparta jest o kryteria obiektywne, niezależne od Banku to tym samym spełnia kryterium jednoznaczności. Ponadto, podkreślił, że w postanowieniach zawarł parametry konkretyzujące w postaci dolnej i górnej granicy modyfikacji wysokości oprocentowania, co w ocenie Banku daje konsumentowi możliwość określenia ryzyka związanego ze zmianą (jednocześnie przyznał, że: „[…] nie jest możliwe przewidzenie z góry zmian wysokości oprocentowania, gdyż te zależą od decyzji Banku […]”). Bank wskazał też, że postanowienie pozwala na modyfikacje oprocentowania w okresie 6 miesięcy lecz zauważył, że orzecznictwo nie kwestionuje nawet wypadków w któryc h wzorzec umowny nie zawiera jakiejkolwiek granicy czasowej na wykonanie tego rodzaju uprawnienia 3 , co zatem implikuje że ograniczenie możliwości dokonania zmiany wysokości oprocentowania przez Bank do 6 miesięcy, jeszcze bardziej przyczynia się do jednozn aczności kształtowania omawianego świadczenia. Ponadto, w ocenie Banku nałożenie na przedsiębiorcę obowiązku zmian wysokości oprocentowania wymagałoby znaczącego rozbudowania postanowień wzorca, który przybrałby nadmiernie kazuistyczny charakter. Bank nie zgodził się, że metoda subiektywna zmiany oprocentowania oparta o obiektywne czynniki sama w sobie była sprzeczna z dobrymi obyczajami i rażąco naruszała interesy konsumenta jako prowadząca do 1 przyznanie kompetencji do zmiany oprocentowania jednej ze stron stosunku, w oparciu o obiektywne okoliczności; 2 Wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie z 22.10.2009 r., XVII Amc 349/09. 3 Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 6.08.2010 r. VI ACa 88/10. Jak dodatkowo wskazuje Sąd: „(...) zmiana oprocentowania jest dokonywana po ustaleniu zaistnienia pewnych prawidłowości zachodzących zmian tychże parametrów (lub też rażącego braku takich pra widłowości). Okresu obserwacji danych prawidłowości nie da się z góry przewidzieć”. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 11 ukształtowania stosunku zobowiązaniowego w sposób nierównorzędn y, rażąco niekorzystny dla konsumenta. Bank powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego 4 podkreślił, że przyznanie jednej ze stron stosunku jednostronnego uprawnienia do zmiany jego treści nie narusza zasady równorzędności stron, gdy zapewnione są obiek tywne przesłanki skorzystania z tej kompetencji. Bank powołał się również na ustawę z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe - zgodnie z art. 69 ust. 2 pkt 5 umowa kredytu powinna w szczególności zawierać wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmian y. Bank wniósł również o spotkanie z Prezesem Urzędu celem wypracowania zobowiązania, [xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxx] Pismem z dnia 31 października 2024 r. Bank przedłożył propozycję zobowiązania, o której mowa w art. 23 c ust. 1 uokik. Bank zaproponował zobowiązanie się do: [xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxx] [xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx] [xxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxx] Pismem z dnia 14 kwietnia 2025 r. Prezes UOKiK wezwał Bank do udzielenia informacji dotyczących m.in. obrotu osiągniętego przez Bank. Bank w piśmie z dnia 9 czerwca 2025 r. wyjaśn ił, że w 2024 r. osiągnął obrót w wysokości [xxxxxxxxxxxxxx]. Bank wskazał, że na koniec marca 2025 r. wykonuje [xxxxxx] umów dla linii kredytowych, które zawierają postanowienia wskazane w postanowieniu o wszczęciu przedmiotowego postępowania. W piśmie z dnia 9 czerwca 2025 r. Bank wyjaśnił, że na dzień 30 maja 2025 r. wykonywał łącznie [xxxxxxx] umów limitu odnawialnego w ramach ROR, które zostały zawarte przez Bank z konsumentami. Natomiast na dzień 30 maja 2025 r. Bank wykonywał [xxxxxx] umów dla linii kredytowych, które zawierają negowane 4 uchwała Sądu Najwyższego z 19.05.1992 r., III CZP 50/92; uchwała Sądu Najwyższego z 6.03.1991 r., III CZP 141/91 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 5.04.2002 r., II CKN 933/99. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 12 postanowienia. [xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx] Prezes UOKIK pismami z dnia 8 grudnia 2025 r. oraz 22 grudnia 2025 r. wezwał Bank do przedstawienia informacji ile razy oraz w jakim zakresie dokonywał zmiany oprocentowania na podstawie kwestionowanych klauzul. W odpowiedzi z dnia 19 grudnia 2025 r. Bank wyjaśnił, że od 2018 r. na podstawie wskazanych klauzul dokonał zmiany oprocentowania [xx] razy. W piśmie z dnia 31 grudnia 2025 r. Bank wskazał wysokość zmian oprocentowania. Pismem z dnia 2 stycznia 2026 r. Prezes Urzędu zawiadomił Bank o zakończeniu zbierania materiału dowodo wego w niniejszym postępowaniu. W dniu 12 stycznia 2026 r. Bank zapoznał się z aktami postępowania. Prezes UOKiK postanowieniem z dnia 10 stycznia 2025 r. sprostował błędy pisarskie zawarte w postanowieniu o wszczęciu postępowania. W piśmie z dnia 19 lis topada 2025 r. Bank podtrzymał w całości dotychczas prezentowane stanowisko. Prezes Urzędu ustalił, co następuje. Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski z siedzibą w Warszawie jest przedsiębiorcą wpisanym do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego przez Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie XII Wydział Gospodarczy pod numerem: 26438. Przedmiotem działalności Banku jest m.in. pozostałe pośrednictwo pieniężne oraz pozostała finansowa działalność usługowa, gdzie indziej niesklasyfikowan a, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszy emerytalnych. (dowód: informacja odpowiadająca odpisowi aktualnemu z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego Spółki, k. 107 - 115.) Bank w stosowanych wzorcach umów: „Aneks do umowy kredytu w rachunku pła tniczym <podwyższenie/obniżenie> kwoty kredytu w rachunku płatniczym” oraz „Aneks nr do umowy kredytu w rachunku płatniczym, spłata w ratach nr rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego” (w wersjach stosowanych począwszy od 15 grudnia 2018 r.) stosował nast ępujące klauzule: We wzorcu p.n. „Aneks do umowy kredytu w rachunku płatniczym <podwyższenie/obniżenie> kwoty kredytu w rachunku płatniczym” w pkt. 5 „Zmiana Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 13 oprocentowania [zapis prezentowany dla Umów z oprocentowaniem lombard +6 p.p.]” znajdują się post anowienia o treści: • w okresie obowiązywania Umowy Bank jest uprawniony do podwyższania albo obniżania oprocentowania limitu odnawialnego, w sytuacji odpowiednio wzrostu albo spadku wysokości: - którejkolwiek z podstawowych stóp procentowych NBP ustalanych przez Radę Polityki Pieniężnej publikowanych na stronie internetowej NBP o co najmniej 0,25 punktu procentowego - zakres zmiany wynosi od 0,25 punktu procentowego do trzykrotności wartości, o którą została zmieniona określona stopa procentowa - ustalonych jako średnia arytmetyczna notowań z miesiąca kalendarzowego, którejkolwiek z następujących stawek referencyjnych dla depozytów złotowych udzielanych na polskim rynku międzybankowym: WIBOR 1M, WIBOR 3M, WIBOR 6M, WIBOR 9M, WIBOR 12M, publikowanych w serwis ie informacyjnym GPW Benchmark S.A., o co najmniej 0,10 punktu procentowego w dowolnym okresie w ciągu ostatnich 6 miesięcy – zakres zmiany wynosi od 0,10 punktu procentowego do trzykrotności wartości o jaką została zmieniona stawka referencyjna • w przypadk u zaprzestania ustalania którejkolwiek z ww. stawek referencyjnych, Bank weźmie pod uwagę pozostałe przesłanki zmiany oprocentowania określone w Umowie • zmiana oprocentowania może nastąpić w terminie 6 miesięcy od zaistnienia okoliczności będących podstawą zmiany przestrzegając zasad dobrej praktyki bankowej oraz dobrych obyczajów, Natomiast, we wzorcu p.n. „Aneks nr do umowy kredytu w rachunku płatniczym, spłata w ratach nr rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego” (w wersjach stosowanych począwszy od 15 gr udnia 2018 r.) znajdują się postanowienia o nieznacznie odmiennej treści, które znaczeniowo nie różnią się od postanowień zawartych w „Aneksie do umowy kredytu w rachunku płatniczym <podwyższenie/obniżenie> kwoty kredytu w rachunku płatniczym”, tj.: 2. W okresie obowiązywania Umowy PKO Bank Polski SA jest uprawniony do zmiany wysokości oprocentowania limitu odnawialnego, w sytuacji odpowiednio wzrostu albo spadku wysokości: 1) którejkolwiek z podstawowych stóp procentowych NBP ustalanych przez Radę Polityk i Pieniężnej publikowanych na stronie internetowej NBP o co najmniej 0,25 punktu procentowego - zakres zmiany wynosi od 0,25 punktu procentowego do trzykrotności wartości, o którą została zmieniona określona stopa procentowa, 2) ustalonych jako średnia ary tmetyczna notowań z miesiąca kalendarzowego, którejkolwiek z następujących stawek referencyjnych dla depozytów złotowych udzielanych na polskim rynku międzybankowym: WIBOR 1M, WIBOR 3M, WIBOR 6M, WIBOR 9M, WIBOR 12M, publikowanych w serwisie informacyjnym GPW Benchmark Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 14 S.A., o co najmniej 0,10 punktu procentowego, w dowolnym okresie w ciągu ostatnich 6 miesięcy – zakres zmiany wynosi od 0,10 punktu procentowego do trzykrotności wartości, o którą została zmieniona określona stawka referencyjna. W przypadku z aprzestania ustalania którejkolwiek z ww. stawek referencyjnych, Bank weźmie pod uwagę pozostałe przesłanki zmiany oprocentowania określone w umowie. 3. PKO Bank Polski SA, uwzględniając kierunek zmian stóp lub stawek, o których mowa w ust. 2, uprawniony j est do podjęcia decyzji o zmianie oprocentowania w terminie 6 miesięcy od zaistnienia okoliczności będących podstawą zmiany, przestrzegając zasad dobrej praktyki bankowej oraz dobrych obyczajów. Powyższe wzorce umowne, tj. „ Aneks do umowy kredytu w rachunku płatniczym <podwyższenie/obniżenie> kwoty kredytu w rachunku płatniczym” oraz „Aneks nr do umowy kredytu w rachunku płatniczym, spłata w ratach nr rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego” mają zastosowanie do aneksowania „Umów kredytu w rachunku płatniczym”, które były zawierane na czas określony 12 miesięcy z możliwością ich przedłużenia o kolejne 12 miesięcy. (dowód: pismo Banku z dnia 30 kwietnia 2024 r., k. 98 - 242, Aneks do umowy kredytu w rachunku płatniczym <podwyż szenie/obniżenie> kwoty kredytu w rachunku płatniczym, Aneks nr do umowy kredytu w rachunku płatniczym, spłata w ratach nr rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego”) Kwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia są stosowane przez Bank od dnia 15 grudn ia 2018 r. (dowód: pismo Banku z dnia 30 kwietnia 2024 r., k.98 - 103 ) Do końca maja 2025 r. Bank wykonywał [xxxxxx] umowy dla linii kredytowych, które zawierają określone w pkt. I decyzji postanowienia. (dowód: pismo Banku z dnia 9 czerwca 2025 r., k. 31 2) Na podstawie kwestionowanych klauzul Bank dokonał zmian oprocentowania począwszy od 2018 r. [xx] razy - dokonywane zmiany co do zasady odpowiadały zmianom wskaźnika WIBOR, jak i stopy referencyjnej NBP. ( dowód: pismo Banku z dnia 19 grudnia 2025 r., k. 333 - 337, pismo Banku z dnia 31 grudnia 2025 r. k. 353 - 356) Prezes Urzędu zważył, co następuje. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 15 Naruszenie interesu publicznego Stosownie do art. 1 ust. 1 uokik, Prezes UOKiK podejmuje się ochrony interesów konsumentów wyłącznie w interesie publicznym, k tóry dotyczy ogółu, nieokreślonej z góry liczby osób. Jego naruszenie zachodzi głównie wtedy, gdy działaniem danego przedsiębiorcy zagrożony jest interes ogólnospołeczny lub jakiś szerszy krąg uczestników. 5 Klauzula interesu publicznego wyznacza ramy władc zej ingerencji Prezesa UOKiK w stosunki gospodarcze 6 . W ocenie Prezesa Urzędu, rozpatrywana sprawa ma charakter publiczny, gdyż wiąże się z ochroną praw potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów, którzy mogli być narażeni na stosowanie przez Bank we wzorcach umów niedozwolonych postanowień umownych. Działania Banku nie dotyczą interesów poszczególnych osób, których sprawy miałyby charakter jednostkowy, indywidualny i niedający się porównać z innymi, lecz kręgu konsumentów, którzy mogli zawrzeć umowę w oparciu o wzorzec umowny, w którym zamieszczone zostały niedozwolone postanowienia umowne . Choć zachowanie Banku, w postaci oferowania zawarcia aneksów do umów kredytu na podstawie wzorca umowy, jest skierowane do jego obecnych klientów, to nie jest ono podejmowane w stosunku do zindywidualizowanego konsumenta, tylko do członków grupy wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium, jakim jest wykonywanie w relacji z Bankiem umowy kredytu w rachunku płatniczym (limit odnawi alny) w linii PKO. Należy jednocześnie podkreślić, że przepisy art. 385 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm., dalej: „kc”) i art. 3853 kc, które stanowią materialną podstawę do ingerencji Prezesa Urzędu w nin iejszej sprawie, stanowią implementację Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich 7 (dalej także „Dyrektywa”, „Dyrektywa 93/13”). Interpretacji przytoczonych przepisów kodeksu cywilnego należy zatem dokonywać w odniesieniu do uregulowań zawartych we wskazanej Dyrektywie. Zgodnie z postanowieniami Dyrektywy, obowiązkiem Państw Członkowskich jest zapewnienie, aby umowy zawierane z konsumentami nie zawierały nieuczciwych warunków 8 . Należy zatem mi eć na uwadze, że interes publiczny w niniejszej sprawie wyraża się także per se w konieczności zapewnienia i zagwarantowania, by we wzorcach umów stosowanych w relacjach z konsumentami nie były stosowane niedozwolone postanowienia umowne. Jak zauważył Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 października 2012 r., celem kontroli 5 Por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2017 r., sygn. akt VI ACa 1908/15. 6 R. Blicharz, K. Horubski, M. Pawełczyk [w:] (red.) R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Publiczne prawo gospodarcze, System prawa administracyjnego tom 8B, Rozdział XI, 2018 r., dostępne: Legalis 7 Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, Dz.U.UE.L.1993.95.29. 8 Dyrektywa 93/13, preambuła . Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 16 abstrakcyjnej jest ochrona interesu publicznego w postaci zbiorowego interesu konsumentów 9 . Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie ma miejsce naruszenie przez Bank interesu publiczneg o, możliwe jest poddanie kwestionowanych działań Banku ocenie w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad I. Ocena zachowania Banku w aspekcie naruszenia zakazu stosowania we wzorcach umów zawieranych z konsumentami niedozwolonych p ostanowień umownych Zgodnie z przepisem art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest stosowanie we wzorcach umów zawieranych z konsumentami niedozwolonych postanowień umownych, o których mowa w art. 385 1 § 1 kc. Jednocześnie art. 385 1 § 1 kc stanowi, że postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne ). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. A zatem, dla stwierdzenia stosowania przez przedsiębiorcę we wzorcach umów zawieranych z konsumentami ni edozwolonych postanowień umownych niezbędne jest wykazanie n astępujących trzech przesłanek formalnych: 1) postanowienie jest stosowane przez przedsiębiorcę wobec konsumentów, 2) postanowienie nie dotyczy sformułowanych w sposób jednoznaczny głównych świadczeń stron, 3) postanowienie nie zostało indywidualnie uzgodnione oraz dwóch przesłanek merytorycznych: 4) postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, 5) postanowienie narusza w sposób rażący interesy konsumenta. Prez es Urzędu, w ramach kompetencji przyznanych przez ustawę o ochronie konkurencji i konsumentów, posiada możliwość oceny, czy dane postanowienie spełnia przesłanki określone w art. 385 1 § 1 kc. Zgodnie bowiem z art. 23b ust. 1 uokik, Prezes Urzędu wydaje dec yzję o uznaniu postanowienia wzorca umowy za niedozwolony i zakazującą jego wykorzystywania, jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 23a uokik. Zgodnie z przepisem art. 22 1 kc, za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorc ą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii 9 Sygn. akt I CZ 135/12; tak też: uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2015 r., sygn. akt III CZP 17/15: „Postępowanie w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone służy ochronie zbiorowego interesu konsumentów jako elementu interesu publicznego”. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 17 Europejskiej (dalej także:, „Trybunał”, „TSUE”) 10 , status konsumenta ma charakter obiektywny – ni ezależny od ewentualnej wiedzy, doświadczenia, inteligencji i wykształcenia danej osoby fizycznej. Oznacza to, że przepisy nie wykluczają uznania za konsumentów osób, które wykonują zawód, np. prawnika, lekarza lub ekonomisty. Wskazane w sentencji postanow ienia klauzule A i C, jak i B i D różnią się jedynie nieznacznie niektórymi sformułowaniami, nie zmieniającymi znaczenia powyższych klauzul wobec czego zostaną one omówione w dalszej części uzasadnienia łącznie. Treść normatywna postanowienia A i C jest to żsama, różnice pozostają bez wpływu na znaczenie postanowień, a postanowienia różnią się użyciem różnych, jednakże semantycznie tożsamych zwrotów, podobnie jak w postanowieniach B i D, gdzie różnicą właściwie jest sformułowanie zdania bez wpływu na treść n ormatywną postanowienia. Status przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt 1 uokik, pod pojęciem przedsiębiorcy należy rozumieć m.in. przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2025 r. poz. 1480; dalej równ ież: „Pp”). W myśl art. 4 ust. 1 ww. ustawy, pojęcie to oznacza osobę fizyczną, osobę prawną i jednostkę organizacyjną niebędącą osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonującą działalność gospodarczą. Działalnością gospodarczą j est zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły (art. 3 Pp). Bank prowadzi działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000026438. Przedmiotem d ziałalności Banku jest m.in. pozostałe pośrednictwo pieniężne oraz pozostała finansowa działalność usługowa. Nie ulega zatem wątpliwości, że Bank posiada status przedsiębiorcy w rozumieniu powołanego powyżej art. 4 pkt 1 uokik. Tym samym, Bank przy wykony waniu działalności gospodarczej, podlega rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów, a jego działania mogą być oceniane w aspekcie naruszenia zakazu stosowania we wzorcach umów zawieranych z konsumentami niedozwolonych postanowień um ownych. Postanowienia stosowane we wzorcach umów przez Bank nie są indywidualnie uzgodnione Podkreślenia wymaga, że postępowanie w sprawie uznania postanowień wzorca umowy za niedozwolone polega na przeprowadzeniu przez Prezesa Urzędu kontroli wzorca umowy in abstracto, co oznacza, że organ ochrony konkurencji i konsumentów nie bada konkretnych stosunków istniejących pomiędzy kontrahentami, lecz wzorzec i treść hipotetycznych stosunków, jakie mogłyby powstać pomiędzy przedsiębiorcą, a potencjalnym konsument em. Nie ma zatem 10 M .in. wyrok TSUE z dnia 3 września 2015 r. w sprawie o sygn. C - 110/14, pkt. 21; postanowienie TSUE z dnia 19 listopada 2015 r. w sprawie o sygn. C - 74/15, pkt 27. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 18 znaczenia, czy jakaś konkretna umowa była między stronami negocjowana ani nawet czy wzorzec był, czy też nie był zastosowany przy zawieraniu jakiejkolwiek konkretnej umowy. Kontrola ta bowiem obejmuje wzorzec, nie zaś konkretną umowę. Isto tny jest zatem fakt, że Bank wprowadził oceniany wzorzec do obrotu poprzez wystąpienie z ofertą zawarcia umowy z jego wykorzystaniem. Główne świadczenia stron sformułowane w sposób jednoznaczny W świetle art. 385 1 § 1 kc nie można uznać za niedozwolone tyc h postanowień umowy, które określają główne świadczenia stron, chyba że nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Za główne świadczenia stron umowy kredytu należy uznać świadczenie kredytodawcy polegające na przekazaniu kwoty kredytu i świadczenie kr edytobiorcy polegające na spłacie kwoty kredytu wraz z wynagrodzeniem. W umowie kredytu konsument zobowiązuje się do zapłaty na rzecz banku wynagrodzenia w postaci odsetek. W sytuacji, gdy jest to umowa kredytu o oprocentowaniu zmiennym, wysokość wynagrodz enia banku ustalana jest na podstawie postanowienia, które przewiduje przesłanki zmiany oprocentowania. Tym samym, mechanizm określający to, jak wyliczyć oprocentowanie kredytu (przesłanki zmiany oprocentowania) jest nieodłącznym elementem kształtującym wy sokość należnego bankowi wynagrodzenia (elementu przedmiotowo istotnego umowy). W ocenie Prezesa UOKiK kwestionowane klauzule, określają zatem główne świadczenia stron. Kwestionowane klauzule określają co prawda główne świadczenia stron, jednakże ich brzmi enie jest niejednoznaczne. O tym w jaki sposób należy interpretować pojęcie jednoznaczności, wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku o sygn. akt I CSK 46/11 z dnia 4 listopada 2011 r. wskazując że „jednoznaczny oznacza dopuszczający tylko jedną możliwą int erpretację, niebudzący wątpliwości, dokładnie określony, wyraźny, oczywisty, niedwuznaczny”. Brzmienie przedmiotowych klauzul jest niejednoznaczne i w związku z tym podlega ocenie pod kątem abuzywności. Jak wskazuje się w orzecznictwie niejednoznaczności p ostanowienia: „należy upatrywać w braku precyzyjnego określenia wpływu jaki zmiana parametrów finansowych rynku wywierać będzie na zmianę oprocentowania” 11 . Na niejednoznaczność postanowień może wskazywać bowiem nie tylko zrozumienie literalne postanowienia (które w tym wypadku jest zrozumiałe), ale także jak w przypadku kwestionowanych postanowień, uniemożliwienie konsumentom weryfikacji prawidłowości dokonania przez Bank zmiany wysokości oprocentowania kredytu konsumenckiego w oparciu o wskazane w postanow ieniu kryteria, powodów dla ustalenia skali procentowej zmiany wysokości oprocentowania, a w konsekwencji wysokości swojego zadłużenia wobec Banku. Konsumenci nie są w stanie jednoznacznie ocenić, która z przesłanek zmiany oprocentowania została wzięta pod uwagę (któraś ze stawek referencyjnych NBP lub też WIBOR), jak i w jakim zakresie zmieni się oprocentowanie (od nawet 0,1 do trzykrotności wartości zmiany), a nawet czy w ogóle ta zmiana nastąpi (ze względu na powtarzające się sformułowanie „jest uprawnio ny”). Określone w pkt. I decyzji postanowienia rzeczywiście odnoszą się do obiektywnych kryteriów, jednakże ich 11 Wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie z 9.04.2010 r., XVII Amc 959/09 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 19 mnogość, jak i nie bezpośrednie przełożenie wartości kryteriów na zmianę wysokości oprocentowania oraz możliwość ich wyboru przez Bank uniemożli wia weryfikację prawidłowości zmiany jak i powoduje ich niejednoznaczność. Sprzeczność z dobrymi obyczajami Klauzula generalna dobrych obyczajów stanowi odesłanie do ocen uzasadniających reguły moralne opierające się na wartościach powszechnie akceptowan ych w Polsce. Dobre obyczaje pojmowane są jako reguły postępowania zgodne z etyką, moralnością i aprobowanymi społecznie normami i zasadami postępowania. Kryteriami decydującymi o sprzeczności z dobrymi obyczajami są wymóg nieusprawiedliwionego pokrzywdzen ia i działanie wbrew dobrej wierze i uczciwości. Przyjmuje się, iż nieusprawiedliwione pokrzywdzenie zachodzi wówczas, gdy stosując ogólne warunki umów lub wzorce, próbuje się chronić własne interesy kosztem partnera, bez dostatecznego brania pod uwagę jeg o interesów i bez przyznania mu wyrównania z tego tytułu. Przez dobre obyczaje rozumiemy pewien powtarzalny wzorzec zachowań, który jest aprobowany przez daną społeczność lub grupę. Są to pozaprawne normy postępowania, którymi przedsiębiorcy powinni się k ierować. Ich treści nie da się określić w sposób wyczerpujący, ponieważ kształtowane są przez ludzkie postawy uwarunkowane zarówno przyjmowanymi wartościami moralnymi, jak i celami ekonomicznymi i związanymi z tym praktykami życia gospodarczego. Dobre obyczaje to normy postępowania polecające nienadużywanie w stosunku do słabszego uczestnika obrotu posiadanej przewagi ekonomicznej. Zgodnie z poglądem doktryny 12 , sprzeczne z dobrymi obyczajami są działania, które zmierzają do niedoinformowania, dezorienta cji, wywołania błędnego przekonania u klienta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności czyli takie działanie, które potocznie określone jest jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania. W stosunkach z konsume ntami „dobry obyczaj” powinien wyrażać się we właściwym informowaniu o przysługujących uprawnieniach, niewykorzystywaniu pozycji profesjonalisty i rzetelnym traktowaniu partnerów umów. W takich stosunkach szczególne znaczenie mają te oceny zachowań podmiot ów w świetle dobrych obyczajów, które odwołują się do takich wartości jak: szacunek wobec partnera, uczciwość, szczerość, zaufanie, lojalność, rzetelność i fachowość. Działanie wbrew dobrym obyczajom w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego w yraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku 13 . Rażące naruszanie interesów konsumenta Daną klauzulę będzie można uznać za abuzywną, kiedy umowne ukształtowanie praw i obowiązków konsumenta rażąco narusza jego interesy. Generalnie można przyjąć, iż chodzi tu o sytuacje, w których w sposób rażący naruszona została równowaga interesów stron umowy i to przez to, iż jedna z nich wykorzystała swoją przewagę, 12 K . Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2002 r., str. 804. 13 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 r., sygn. akt I CK 832/04, Legalis nr 71468. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 20 układając ogólne warunki lub wzorce umowne. Pojęcie „interesów” konsumenta należy interpretować szeroko, nie tylko jako niekorzystne ukształtowanie jego sytuacji ekonomicznej. Należy tu uwzględnić także takie aspekty, jak niedogodności organizacyjne, stratę czasu, dezorganizację, wpr owadzenie w błąd, nierzetelne traktowanie, czy naruszenie prywatności konsumenta 14 . Interpretacji, kiedy mamy do czynienia z rażącym naruszeniem interesów konsumenta, a kiedy tylko ze „zwykłym” nie należy sprowadzać do kategorii czysto ekonomicznej, gdyż nie chodzi tu o kryteria rachunkowe, a więc porównanie pieniężnej wartości świadczeń. Określenie „rażąco" należy odnieść do znacznego odbiegania przyjętego uregulowania od zasad uczciwego (słusznego) wyważenia praw i obowiązków. Nie jest możliwe ustalenie pewnych ogólnych kryteriów, których spełnienie w każdej sytuacji automatycznie prowadzić będzie do uznania, że interesy danego konsumenta zostały rażąco naruszone. Oznacza to, że ocena, czy postanowienia zawartej umowy rażąco naruszają interesy konsumenta, powinna być dokonywana in concreto , przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danego przypadku. W tym zakresie zasadne jest sięgnięcie do Dyrektywy, która stanowi, że daną klauzulę należy uznawać za niedozwoloną, gdy naruszając zasadę wzajemnego zaufan ia, powoduje znaczącą (istotną) i nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta (art. 3 ust. 1 Dyrektywy). W związku z tym pojęcie „rażącego naruszenia interesów konsumenta” można utożsamiać z istotną i nieusprawiedliwioną dys proporcją praw i obowiązków na jego niekorzyść. Ponadto, przy określaniu stopnia naruszenia interesów konsumenta należy stosować nie tylko kryteria obiektywne (np. wielkość poniesionych czy grożących strat), lecz również względy subiektywne związane bądź t o z przedsiębiorcą (np. renoma firmy), bądź to z konsumentami (np. seniorzy, dzieci). Konieczne jest zbadanie, jaki jest zakres grożących potencjalnemu konsumentowi strat lub niedogodności 15 . Jak wskazał Sąd Najwyższy „ocena, czy dane postanowienie wzorca u mowy, kształtując prawa i obowiązki konsumenta, „rażąco” narusza interesy konsumenta (art. 385 1 § 1 kc), uzależniona jest od tego, czy wynikająca z tego postanowienia nierównowaga praw i obowiązków stron (nierównowaga kontraktowa) na niekorzyść konsumenta jest istotna, znacząca. (…) Znacząca nierównowaga kontraktowa na niekorzyść konsumenta pozostaje sprzeczna z dobrymi obyczajami (wymogami dobrej wiary, por. art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13), gdy można rozsądnie założyć, że kontrahent konsumenta, traktujący g o w sposób sprawiedliwy i słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie się spodziewać, że konsument zaakceptowałby w ramach negocjacji klauzulę będącą źródłem tej nierównowagi” 16 . 14 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2004 r., sygn. akt I CK 635/03, Legalis nr 2 08591. 15 Por. wyrok SA w Warszawie z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt VI ACa 1733/13, Legalis nr 993871; wyrok SOKiK z dnia 26 maja 2015 r., sygn. akt XVII AmC 2615/14, Legalis nr 1337350. 16 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2016 r., sygn. akt I CS K 125/15, Legalis nr 1398255. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 21 W dotychczasowym orzecznictwie doty czącym niedozwolonych postanowień umownych istotnym orzeczeniem jest wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 r. 17 , w którym Sąd Najwyższy dokonał wykładni art. 385 1 kc, wskazując, że „rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dy sproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym”. Ocena poszczególnych postanowień wzorca stosowanego przez Bank pod kątem sprzeczności z dobrymi obyczajami i rażącego naruszenia interesów konsumentów Klauzula A i C W pierwszej kolejności należy wskazać, że na mocy analizowanego postanowienia podwyższenie/obniżenie oprocentowania może być dokonane przez Bank w przypadku zmiany następujących czynników: 1) którejkolwiek z podstawowych stóp procentowych Narodowego Banku Polskiego ustalanych przez Radę Polityki Pieniężnej, publikowanych na stronie internetowej NBP, o co najmniej 0,25 punktu procentowego, lub 2) ustalonych jako średnia arytmetyczna notowań z miesiąca kalendarzowego, którejkolwiek z następujących stawek refe rencyjnych dla depozytów złotowych udzielanych na polskim rynku międzybankowym: WIBOR 1M, WIBOR 3M, WIBOR 6M, WIBOR 9M, WIBOR 12M, publikowanych w serwisie informacyjnym GPW Benchmark S.A., o co najmniej 0,10 punktu procentowego aż po trzykrotność wartości zmiany. Takie sformułowanie postanowienia daje Bankowi swobodę interpretacyjną klauzuli umownej godząc w równowagę kontraktową stron i naruszając dobre obyczaje. Bank samowolnie dokonuje wykładni postanowienia, która po pierwsze objawia się w posłużeniu się w treści kwestionowanej klauzuli sformułowaniem „jest uprawniony”, a po drugie w braku wskazania zależności pomiędzy zmianami wskazanych w postanowieniu wskaźników a zmianami oprocentowania, a także ze względu na dowolność przy decydowaniu o zakresie z mian. Sformułowanie „jest uprawniony” powoduje, iż kredytodawca może dokonywać zmiany oprocentowania według własnego uznania i w dowolnie wybranym momencie, a co za tym idzie, jest uprawniony do wprowadzania zmian wysokości oprocentowania w sposób niekorzy stny dla kredytobiorcy. Tak sformułowane postanowienie stwarza kredytodawcy możliwość dokonywania wyłącznie takich zmian, które będą uwzględniać ekonomiczny interes jedynie kredytodawcy w odpowiednim dla niego czasie. W przypadku zmiany parametrów finansow ych w sposób korzystny dla konsumenta, Bank nie jest zobowiązany do wprowadzenia odpowiednich zmian w zakresie wysokości oprocentowania kredytu 18 . Ponadto należy zwrócić uwagę na ustalenie przez Bank wartości zmiany wskaźników: z pkt 1) na poziomie 0,25 pun ktu procentowego, a wskaźnika z pkt 2) na poziomie 0,1 punktu procentowego. W ocenie Prezesa UOKiK ustalenie wartości zmiany wskaźników na tak niskim poziomie powoduje, że Bank może praktycznie w każdym momencie dokonać zmiany oprocentowania. Zdaniem Preze sa UOKiK takie 17 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 r., sygn. akt I CK 832/04, Lex nr 159111. 18 Wyrok S ądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 lutego 2012 r., sygn. akt VI ACa 1460/11 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 22 ukształtowanie klauzuli może świadczyć o jej abuzywności, bowiem zgodnie z jej brzmieniem Bank ma możliwość uruchomienia zmiany oprocentowania nawet przy niemal nieodczuwalnych dla niego zmianach sytuacji ekonomicznej, a wielość wskaźników b ranych pod uwagę jak i stosunkowo niska wartość zmiany może istotnie wpływać na wysoką częstotliwość zmian dokonywanych przez Bank. Bank nie wskazuje jaka jest zależność pomiędzy zmianą wskazanych w postanowieniu mierników oraz ich ewentualnych wag. Ukszta łtowanie postanowienia nie przynosi odpowiedzi na pytanie co stanie się jeżeli dany czynnik wzrośnie, a drugi ulegnie obniżeniu. Bank sam również przyznał, że przewidzenie z góry zmian wysokości oprocentowania nie jest możliwe, bo te zależą od decyzji Bank u. Nie da się wykluczyć takiej sytuacji, że kierunki zmian stóp będą różne, tzn. jedna stopa wzrośnie a druga spadnie. Nie ma bowiem żadnego mechanizmu gwarantującego w każdych warunkach, że stopy procentowe (czy to rynkowe, czy podstawowe stopy procentowe NPB) będą zawsze zmieniać się w tym samym kierunku, nie mówiąc już o nasileniu tych zmian. Bank nie zamieścił także we wzorcu umownym informacji o formule, zgodnie z którą dokona wyliczenia wysokości oprocentowania w sytuacji, gdy zmianie ulegnie więcej n iż jeden czynnik. Bank ma w tej sytuacji możliwość decydowania jaki czynnik spośród danych okoliczności weźmie pod uwagę. Treść przedmiotowego postanowienia, co prawda wskazuje przesłanki zmiany oprocentowania, jednak nie stanowią one o ile to oprocentowan ie się zmieni, a także czy w ogóle się zmieni, tym samym nie są dla konsumenta źródłem informacji. Na aprobatę zasługuje pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 5 kwietnia 2002 r. (II CKN 933/99), zgodnie z którym „kontrahent banku, jakkolwiek mus i się liczyć z tym, że oprocentowanie kredytu może ulec zmianie, to jednak nie może on być pozbawiony możliwości kontrolowania zasadności tych zmian”. Sformułowanie kwestionowanych postanowień powoduje, że Bank ma możliwość decydowania jaki czynnik spośród danych okoliczności weźmie pod uwagę oraz w jakim czasie dokona zmiany, o ile w ogóle jej dokona. W kwestionowanym postanowieniu wskazano, że zakres zmian oprocentowania wynosi od 0,25 lub 0,10 (w zależności od okoliczności) punktu procentowego do trzykro tności wartości, o którą została zmieniona określona stopa referencyjna. Możliwość podwyższenia oprocentowania aż do trzykrotności wartości, o którą została zmieniona określona stopa referencyjna stwarza jedynie pozór obiektywnego odzwierciedlenia zmian na rynku, dając Bankowi możliwość decydowania o zakresie zmian wskaźnika, który to zakres może być niski gdy zmiana ta będzie korzystna dla konsumenta i wysoki w sytuacji przeciwnej. Zmiana wartości stopy referencyjnej nie jest bowiem bezpośrednio odnoszona do zmiany wartości oprocentowania. Dodatkowo mając na uwadze to, że umowna zmiana oprocentowania zależna jest od zmiany wartości, o którą uległa zmianie określona stawka referencyjna, w przypadku jednoczesnej zmiany kilku czynników w tym samym kierunku, Ba nk może wybrać tą zmianę, której wartość jest największa, aby móc dzięki temu osiągnąć największą zmianę oprocentowania. Postanowienie jest ukształtowane w ten sposób, że wzrost Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 23 oprocentowania kredytu konsumenckiego może być dokonywany o maksymalnie możliw ą wartość, a ewentualne obniżenie oprocentowania – o wartość najniższą, nawet o 0,10 wartości stopy referencyjnej. Mimo zatem pozornej określoności wskaźników będących podstawą zmian (z zastrzeżeniami powyżej) analizowane postanowienia dotyczące mechanizmu ustalania zmiany oprocentowania, są tak ogólne i nieprecyzyjne, że konsument nie jest w stanie (albo ma wielką z tym trudność) samodzielnie sprawdzić poprawność i zasadność dokonywanych przez Bank zmian. Co równie istotne, Bank zastrzegł, że „w przypadku zaprzestania ustalania którejkolwiek z ww. stawek referencyjnych, Bank weźmie pod uwagę pozostałe przesłanki zmiany oprocentowania określone w umowie”. Niezależnie od zakwestionowanej w poprzednich akapitach możliwości odwołania się przez Bank do grupy róż nych czynników, posługiwanie się niejasnym i nieprecyzyjnym sformułowaniem o treści „Bank weźmie pod uwagę pozostałe przesłanki zmiany oprocentowania określone w umowie”, może powodować, że Bank będzie mógł wybrać dowolne, niedookreślone, wynikające z dowo lnej części umowy kryteria. Konsument nie wie, do których przesłanek zmiany oprocentowania odniesie się Bank. Konsument nie wie również w jaki sposób Bank „weźmie pod uwagę” przyjęte kryteria, postanowienie bowiem nie konkretyzuje zakresu tych zmian, jak i ich kierunku. Należy także zwrócić uwagę, że zmiana wysokości oprocentowania kredytu w czasie trwania umowy zawartej z Bankiem może stawiać kredytobiorcę w bardzo trudnej sytuacji. W tym wypadku sytuację konsumenta utrudnia dodatkowo, sama możliwość prak tycznie dowolnej zmiany oprocentowania kredytu, co stwarza stan niepewności. W związku z powyższym, postanowienie dotyczące zmiany oprocentowania powinno być sformułowane w sposób precyzyjny i jednoznaczny, a w konsekwencji umożliwiać kredytobiorcy skontro lowanie, czy zastosowana przez Bank zmiana wysokości oprocentowania i jej zakres odpowiadają zmienionym od chwili zawarcia umowy warunkom ekonomicznym. Szczegółowe określenie uwarunkowań faktycznych określonych w umowie jako czynniki zmiany wysokości oproc entowania, stwarza kredytobiorcy możliwość dokonania wyliczeń co do celowości i opłacalności zaciągnięcia kredytu, a ponadto umożliwia szybkie dostosowanie się do sytuacji, w której stosownie do umowy zawartej na podstawie wzorca musi się spodziewać podwyż szenia stopy oprocentowania. Analizowane postanowienie wprowadza zatem rażącą dysproporcję praw i obowiązków stron, przyznając jedynie jednej z nich uprawnienie do dowolnego ustalania kryteriów wpływających na wysokość świadczeń stron, przy jednoczesnym od ebraniu drugiej stronie możliwości do weryfikowania poprawności działania silniejszej strony umowy, co godzi w dobre obyczaje. Natomiast, za dobry obyczaj w niniejszym przypadku należy uznać ukształtowanie postanowień umownych w sposób jasny i precyzyjny oraz poddający się weryfikacji z zapewnieniem równowagi kontraktowej stron, zwłaszcza w stosunku do klauzul zmiany oprocentowania, które Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 24 powinny wprost i jednoznacznie określać przesłanki zmiany oprocentowania, ich wpływ na zmianę oprocentowania, jak i zal eżności między tymi przesłankami. Rażące naruszenie interesów konsumentów polega w wypadku tych postanowień na pełnym uzależnieniu sytuacji prawnej i ekonomicznej konsumentów od woli silniejszej strony umowy. Postanowienie wskazane w sentencji postanowie nia w pkt A i C niekorzystnie wpływa na sytuację ekonomiczną konsumentów - dając Bankowi uprawnienie do dowolnego ustalania kryteriów wpływających na wysokość świadczeń stron. Bank posiada realną możliwość zmian oprocentowania, bez doprecyzowania w sposób dostateczny zakresu możliwych zmian. W takiej sytuacji zachowuje praktycznie nieograniczoną możliwość podnoszenia oprocentowania, których to zmian konsument nie jest w stanie przewidzieć, a także dokładnie zweryfikować. Bank posiada możliwość interpretacji omawianych postanowień w zależności od jego bieżących potrzeb i uwzględniania najbardziej korzystnych dla siebie czynników. Rażące naruszenie interesów konsumentów przejawia się w sformułowaniu szeregu przesłanek uprawniających Bank do modyfikacji oprocen towania, które pozostają w również w niejasnych relacjach wobec siebie. Dowolność w zakresie zmiany przez Bank wysokości oprocentowania, jak i ustalania wysokości oprocentowania może prowadzić do niekorzystnych z perspektywy konsumenta zmian, przy niczym n ieuzasadnionym faworyzowaniu interesów Banku. Klauzula B i D Z treści postanowień wzorców cytowanych w sentencji postanowienia w pkt B i D wynika ponadto, że Bank jest „uprawniony jest do podjęcia decyzji o zmianie oprocentowania w terminie 6 miesięcy od zaistnienia okoliczności będących podstawą zmiany”. Takie sfor mułowanie powoduje, że nie wiadomo, kiedy w ciągu 6 miesięcy i czy w ogóle nastąpi jakakolwiek zmiana oprocentowania kredytu w razie wystąpienia jednego lub kilku czynników wskazanych w omawianym postanowieniu. Postanowienie o tej treści nie obliguje Banku do obniżki stopy oprocentowania w przypadku zmiany czynnika lub czynników na korzyść kredytobiorcy, jednocześnie pozwalając na dokonanie zmiany wysokości oprocentowania jedynie na własną korzyść. Klauzula pozwala Bankowi arbitralnie podejmować decyzje co do zmiany oprocentowania, a tym samym na podwyższenie oprocentowania w okolicznościach korzystnych dla siebie i zaniechanie działania w wypadku kształtowania się okoliczności korzystnych dla konsumenta. Przykładowo, jeśli w danym miesiącu zmienią się czy nniki zarówno na korzyść jak i na niekorzyść konsumentów, to Bank może arbitralnie wybrać, że uwzględnia jedynie zmiany skutkujące podwyższeniem oprocentowania. Co więcej, istnieje możliwość, że przez cały czas trwania umowy, Bank na mocy omawianego postan owienia, będzie dokonywał wyłącznie zmian na swoją korzyść, np. będzie przekładał na zmianę wysokości oprocentowania wyłącznie okoliczności skutkujące jego podwyższeniem. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 25 Sytuację, w której Bank podejmuje decyzję o zmianie oprocentowania pod wpływem wybran ego przez siebie czynnika w terminie 6 miesięcy, należy uznać za niedopuszczalną. Sam termin tej zmiany wydaje się również nieadekwatny i niedookreślony. Niewykluczone jest wystąpienie takiej sytuacji gdy Bank uwzględni zmiany na swoją korzyść niezwłocznie , a w odniesieniu do zmian na korzyść konsumentów Bank może dokonać ich po niemal 6 miesiącach, a nawet nie wprowadzić zmian albo też wprowadzić w niewielkim zakresie. Analizowane postanowienie wskazane w sentencji w pkt B i D również wprowadza rażącą dy sproporcję praw i obowiązków stron, przyznając jedynie jednej z nich uprawnienie do dowolnego decydowania o czasie zmiany, jak i w ogóle o fakcie zmiany oprocentowania, co prowadzi do braku możliwości przewidzenia przez konsumenta zmian jako takich, w ogól e ich powstania, jak i ich czasu, co narusza dobre obyczaje. Dobrym obyczajem w niniejszej sprawie jest jasne i precyzyjne ukształtowanie warunków umowy, w sposób uczciwy i jednoznaczny z zachowaniem równowagi kontraktowej stron poprzez jasne i wyczerpując e wskazanie czasu zmiany oprocentowania, jak i wskazanie powinnego działania Banku w razie wystąpienia przesłanek zmiany oprocentowania. Rażące naruszenie interesów konsumentów wynika z uzależnienia sytuacji konsumentów od woli przedsiębiorcy. Postanowieni e niekorzystne wpływa na sytuację ekonomiczną konsumentów - daje Bankowi uprawnienie do dowolnego decydowania o zmianie i czasie zmiany oprocentowania, co również wpływa na wysokość oprocentowania 19 . Rażące naruszenie interesów konsumentów polega na określe niu w stosowanym wzorcu postanowień zabezpieczających wyłącznie interesy silniejszej strony stosunku umowy, w zależności od potrzeby chwili i jednostronnej woli przedsiębiorcy. Bank może właściwie w nieograniczony sposób decydować, przy tym, o częstotliwoś ci wprowadzanych zmian oprocentowania. Konstatując należy podkreślić, że ustalenie zmiennej stopy procentowej kredytu konsumenckiego, mimo iż umożliwia przeniesienie części ryzyka kredytodawcy związanej ze zmianami gospodarczymi na konsumenta, winno być ta k sformułowane w umowie, by w momencie zawarcia umowy konsument mógł dokonać oceny celowości i skali kosztów które wiążą się z obsługą zaciągniętego kredytu. Klauzule zmiany oprocentowania powinny być w związku z tym sformułowane w sposób jednoznaczny, tj. dopuszczający jedynie jedną możliwą interpretację, niebudzący wątpliwości, dokładnie określony, oczywisty, wyraźny, niedwuznaczny. Przedstawione klauzule są sprzeczne z dobrymi obyczajami kształtując umowę w sposób umożliwiający Bankowi dokonywanie swobod nych, arbitralnych zmian oprocentowania, pozbawiając jednocześnie konsumenta możliwości weryfikacji zmian. Konsekwencją powyższego jest uznanie, że zakwestionowane klauzule nie uwzględniają i nie zabezpieczają interesu konsumenta, jako słabszej strony umow y, co prowadzi do ukształtowania stosunku zobowiązaniowego w sposób nierównorzędny i rażąco dla niego niekorzystny. 19 Por . Wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsument ów w Warszawie z 24.07.12 r., XVII Amc 285/11 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 26 Reasumując, informacje będące w posiadaniu Prezesa Urzędu dają podstawę do uznania, iż stosowane przez Bank postanowienia wzorców umów opis ane w sentencji niniejszego postanowienia, stanowią niedozwolone postanowienia umowne, o których mowa w art. 385 1 § 1 kc. Wobec powyższego, Prezes Urzędu orzekł jak w pkt. I niniejszej decyzji. Odniesienie do wniosków złożonych przez Bank w toku postępowan ia W toku postępowania Bank złożył wnioski o wydanie przez Prezesa UOKiK decyzji w trybie art. 23c uokik. W piśmie z dnia 31 października 2024 r. Bank zaproponował: [xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxx] [xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx] [xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx] [xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxx] Stosownie do treści przepisu art. 23c ust.1 uokik, jeżeli przedsiębiorca przed wydaniem decyzji, o której mowa w art. 23b ust. 1, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zakończenia naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 23a uokik, lub usunięcia skutków tego naruszenia, Prezes Urzędu może, wydając decyz ję, o której mowa w art. 23b ust. 1 uokik, zobowiązać przedsiębiorcę do wykonania tych zobowiązań. Z treści ww. przepisu wynika, że przyjęcie przez Prezesa UOKiK propozycji przedłożonych przez przedsiębiorcę leży w zakresie uznania administracyjnego. Należ y jednocześnie zwrócić uwagę, że celem tzw. „decyzji zobowiązującej” jest doprowadzenie do zakończenia naruszenia i usunięcia jego skutków. W decyzji zobowiązującej mogą być wymienione tylko takie zobowiązania, których wykonania podjął się sam przedsiębior ca, a Prezes UOKiK nie może wskazać w tego rodzaju decyzji zobowiązania, którego przedsiębiorca nie zaakceptował 20 . W ocenie Prezesa UOKiK, działania zaproponowane przez Bank uznać należy za niewystarczające, a ich sformułowanie za nie wystarczająco precyz yjne ( [xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx 20 Por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2017 r., sygn. akt VI ACa 981/14; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30 marca 2012 r., sygn. akt VI ACa 1311/11. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 27 xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx] ). [xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx] . Respektowanie wymogów prawnych i przestrzeganie zakazów ustawo wych jest bowiem obowiązkiem Banku. [xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx] . Należy pamiętać, że ostateczne rozstrzygnię cie o ewentualnym zastosowaniu środka z art. 23c uokik powinno być zgodne przede wszystkim z interesem konsumentów, nie natomiast przedsiębiorcy. Prezes Urzędu w niniejszej sprawie postanowił nie skorzystać z leżącego w granicach uznania administracyjnego uprawnienia do wydania decyzji w ww. trybie i nie przyjął zobowiązania Banku. Odniesienie się do argumentów Banku Bank twierdzi, że postanowienia umowy kredytu, przewidujące dla Banku prawo jednostronnej zmiany stopy procentowej w przypadku ziszczenia si ę określonych w umowie przesłanek są dopuszczalne, o ile stosowne postanowienie umowy odpowiednio określa warunki takiej zmiany. W tym miejscu należy podkreślić, że Prezes UOKiK nie kwestionuje samej możliwości jednostronnej zmiany oprocentowania przez Ban k, ale właśnie zbyt nieprecyzyjne ich sformułowanie co zostało szczegółowo argumentowane w części zważającej decyzji. Ponadto, Bank w swoim stanowisku podniósł, że stosowane postanowienia są jednoznaczne. Odnosząc się jednak do powyższego, biorąc pod uwag ę brzmienie postanowień nie sposób zgodzić się z twierdzeniami Banku, który również nie wskazał w jaki sposób konsument może dokonać weryfikacji tej zmiany. Jak już podnoszono w uzasadnieniu w pkt. 46 - 48 kwestionowane postanowienia budzą szereg wątpliwości pozostawiając Bankowi bardzo szerokie pole do interpretacji i właściwie arbitralnego decydowania o zmianach oprocentowania. Odnosząc się natomiast do stwierdzenia Banku wskazującego, że postanowienia poddają się weryfikacji należy podkreślić obok argumen tów podnoszonych już wyżej w uzasadnieniu, że sam Bank wskazał że „nie jest możliwe przewidzenie z góry zmian wysokości oprocentowania, gdyż te zależą od decyzji Banku […]”. Takie rozwiązanie bezsprzecznie godzi w dobre obyczaje, powodując stan niepewności u konsumentów, którzy właściwie nie mogą przewidzieć konsekwencji ekonomicznych zachodzących na rynku zmian. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 28 Ad II. Rozstrzygnięcie o środkach usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu stosowania we wzorcach umów zawieranych z konsumentami niedozwolonych postanowień umownych Zgodnie z art. 23b ust. 2 uokik w decyzji o uznaniu postanowienia wzorca umowy za niedozwolone i zakazującą jego wykorzystywania, Prezes Urzędu może określić środki usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu, o który m mowa w art. 23a uokik, w szczególności zobowiązać przedsiębiorcę do: 1) poinformowania konsumentów, będących stronami umów zawartych na podstawie wzorców, o których mowa w ust. 1, o uznaniu za niedozwolone postanowień tego wzorca - w sposób określony w decyzji; 2) złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia o treści i w formie określonej w decyzji. Zgodnie z art. 23b ust. 4 uokik, środki usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu stosowania niedozwolonych postanowień wzorca umowy powinny być proporcjonalne do wagi i rodzaju naruszenia oraz konieczne do usunięcia jego skutków. W niniejszej sprawie, trwające skutki naruszenia zakazu stosowania niedozwolonych postanowień wzorca umowy polegają na stosowaniu zakazanych postanowień w zawartych umowach 21 , co wobec braku świadomości konsumentów, że postanowienia te nie wiążą ich, utrudnia podjęcie przez nich działań zmierzających do ewentualnego dochodzenia roszczeń z tego tytułu lub ukształtowania stosunku prawnego w sposób, który umożliwia wykony wanie umowy bez niedozwolonego postanowienia umownego. Mając powyższe na uwadze, Prezes Urzędu nałożył w pkt. II sentencji decyzji środki usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu stosowania we wzorcach umów zawieranych z konsumentami niedozwolonych p ostanowień umownych określonych w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. W ocenie Prezesa Urzędu, adekwatne do wagi i rodzaju naruszenia, jak i konieczne do usunięcia jego trwających skutków, jest poinformowanie konsumentów, m.in. będących stroną umów zaw artych na podstawie wzorców, których postanowienia zostały uznane za niedozwolone, poprzez jasny i zrozumiały komunikat, przy wykorzystaniu różnych kanałów komunikacji, o uznaniu omawianych klauzul za abuzywne i skutkach stwierdzenia abuzywności. Zdaniem P rezesa Urzędu, wykonanie tych środków zapewni konsumentom wiedzę odnośnie faktu, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest zgodne z prawem, co pozwoli konsumentom na dokonanie oceny ich sytuacji prawnej względem Banku, w szczególności w zakresie wynikających z tej decyzji skutków, co może przełożyć się na podjęcie przez nich odpowiednich działań na drodze reklamacyjnej lub sądowej. 21 Por. M. Prętki, A. Wiercińska - Krużewska, Komentarz do art. 23(b) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów [w:] Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz pod red. A. Stawicki, E. Stawicki, 2016, dostępne: LEX. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 29 Dokonanie przez Prezesa UOKiK oceny postanowienia wzorca umowy w prawomocnej decyzji uznającej jego abuzywność, stanowi wiążące pra wnie potwierdzenie braku związania konsumenta takim postanowieniem zawartym w wykonywanej przez niego umowie. Przesądzenie niedozwolonego charakteru postanowienia wzorca umowy stanowiące jednocześnie potwierdzenie tego faktu, pozwala na poinformowanie kons umentów o niewiążącym charakterze postanowienia zawartego w ich umowach. W ten sposób stworzone zostają warunki do wywodzenia roszczeń poszczególnych konsumentów. Informacja o tym, że dane postanowienie wzorca umowy, które znalazło się w aneksie do umowy zawartym z konsumentem, jest abuzywne pozwala konsumentowi na podjęcie w pełni świadomej decyzji o tym, czy nadal chce wykonywać umowę zgodnie z jej treścią pomimo, że znajduje się w niej postanowienie abuzywne, lub też czy chce wywodzić roszczenia z faktu istnienia i wykonywania abuzywnego postanowienia w umowie. Ponadto, szerokie rozpowszechnienie oświadczenia o przedmiocie rozstrzygnięcia i wynikających z jego uprawomocnienia się skutkach na stronie internetowej oraz social mediach Banku, spełni zarówno funkcję edukacyjną wobec konsumentów, jak i funkcję prewencyjną wobec innych przedsiębiorców. Będzie stanowić czytelną i jednoznaczną informację dla przedsiębiorców, że nieakceptowana jest sytuacja, w której przedsiębiorcy tworzą postanowienia wzorców umó w, które godzą w równowagę kontraktową stron tego stosunku. Oświadczenie da jasny sygnał, że postanowienia wzorców umów tworzone przez profesjonalistów mają zapewniać ochronę obu stron stosunku umownego, a w stosunku do postanowień mających na celu regulac ję zmiany oprocentowania wskaże, że postanowienia winny być ukształtowane w sposób jednoznaczny, precyzyjny i poddający się weryfikacji. Mając na uwadze powyższe, Prezes Urzędu orzekł jak w pkt. II niniejszej decyzji. Ad III. Rozstrzygnięcie o karze pieni ężnej Prezes Urzędu uznał, iż w okolicznościach niniejszej sprawy istnieją podstawy do nałożenia na Bank kary pieniężnej z tytułu stosowania klauzul zmiany oprocentowania A,B oraz C i D określonych w pkt I sentencji Decyzji. Prezes Urzędu zdecydował o nało żeniu jednej kary pieniężnej z tytułu stosowania tych postanowień, z uwagi na tożsamość normatywną zakwestionowanych klauzul A i C oraz B i D, jak i funkcjonalną zależność postanowień - zdarzenia określone w klauzul C i D ziścić się mogą tylko w wypadku wys tąpienia przesłanek określonych w klauzulach A i B. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 3a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodz e decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10 % obrotu osią gniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie, dopuścił się naruszenia zakazu określonego w art. 23a uokik. Z powołanego przepisu wynika, że kara pieniężna za naruszenie zakazu stosowania we wzo rcach umów zawieranych z konsumentami niedozwolonych postanowień Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 30 umownych, o których mowa w art. 385 1 § 1 kc, ma charakter fakultatywny. O tym, czy w konkretnej sprawie zasadne jest nałożenie kary pieniężnej decyduje, w ramach uznania administracyjnego, Pr ezes Urzędu. W niniejszej sprawie Prezes Urzędu uznał za zasadne skorzystanie z przysługującego mu na mocy przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uprawnienia do nałożenia kary pieniężnej na Bank za stosowanie we wzorcach umów zawieranych z konsumentami niedozwolonych postanowień umownych, o których mowa w pkt. I rozstrzygnięcia niniejszej decyzji. Zdaniem Prezesa Urzędu, okoliczności niniejszej sprawy – w szczególności produkty, których dotyczą zakwestionowane postanowienia umowne, a także negatywne skutki ich stosowania dla prawidłowego zabezpieczenia interesów ekonomicznych konsumentów - wskazują na celowość zastosowania tego środka represji. Prezes Urzędu, uznając za zasadne nałożenie kary na Bank, kierował się założeniem, że sankcja ta m usi spełniać zarówno funkcję represyjną, jak i prewencyjną. Nałożenie kary pieniężnej służyć będzie jako środek odstraszający Bank od stosowania niedozwolonych postanowień wzorców umów w przyszłości (prewencja indywidualna). Rozstrzygnięcie o karze ma być sygnałem dla innych profesjonalnych uczestników rynku usług finansowych, że tego typu klauzule nie mogą być stosowane - pod rygorem sankcji finansowej (prewencja ogólna). Kara pieniężna spełni również funkcję represyjną - stanowić będzie uzasadnioną dolegl iwość dla Strony niniejszego postępowania. Należy zwrócić uwagę, że przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają przesłanek, od których uzależnione byłoby podjęcie decyzji o nałożeniu kary. Ustawodawca wskazał jedynie w art. 111 ustaw y o ochronie konkurencji i konsumentów te okoliczności, które Prezes Urzędu ma obowiązek uwzględnić decydując o wymiarze kary pieniężnej. Są to w szczególności: okoliczności naruszenia przepisów ustawy, uprzednie naruszenie przepisów ustawy, a także: okres , stopień oraz skutki rynkowe naruszenia przepisów ustawy, przy czym stopień naruszenia Prezes Urzędu ocenia biorąc pod uwagę okoliczności dotyczące natury naruszenia, działalności przedsiębiorcy, która stanowiła przedmiot naruszenia (art. 111 ust. 1 pkt 1 uokik). Stosownie do art. 111 ust. 2 uokik, ustalając wysokość kar pieniężnych, Prezes Urzędu bierze również pod uwagę okoliczności łagodzące lub obciążające, które wystąpiły w sprawie. Okolicznościami łagodzącymi, wskazanymi w art. 111 ust. 3 pkt 2 w zw . z art. 111 ust. 3 pkt 1 lit. a - d uokik są w szczególności: dobrowolne usunięcie skutków naruszenia, zaniechanie stosowania zakazanej praktyki przed wszczęciem postępowania lub niezwłocznie po jego wszczęciu, podjęcie z własnej inicjatywy działań w celu z aprzestania naruszenia lub usunięcia jego skutków oraz współpraca z Prezesem Urzędu w toku postępowania, w szczególności przyczynienie się do szybkiego i sprawnego przeprowadzenia postępowania. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 31 Wśród zamkniętego katalogu okoliczności obciążających art. 11 1 ust. 4 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wymienia: znaczny zasięg terytorialny naruszenia lub jego skutków, znaczne korzyści uzyskane przez przedsiębiorcę w związku z dokonanym naruszeniem, dokonanie uprzednio podobnego naruszenia oraz um yślność naruszenia. Ponadto, ustalając wysokość kar pieniężnych w przypadku naruszenia zakazu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów lub stosowania niedozwolonych postanowień wzorców umów, Prezes Urzędu bierze pod uwagę sankcje nałożone na pr zedsiębiorcę za to samo naruszenie w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej w sprawach transgranicznych, jeżeli informacje o takich sankcjach są dostępne w ramach mechanizmu ustanowionego rozporządzeniem nr 2017/2394 (art. 111 ust. 5 uokik). Umyś lność naruszenia Nakładając kary pieniężne na przedsiębiorców, Prezes Urzędu bierze pod uwagę konieczność ustalenia, czy naruszenie dokonane było umyślnie czy też nieumyślnie. Zgodnie z art. 106 ust. 1 uokik kara pieniężna może być nałożona, gdy do narusz enia przepisów tej ustawy doszło choćby nieumyślnie. W świetle obowiązujących przepisów prawa, stwierdzenie nawet nieumyślnego naruszenia uokik daje zatem podstawę do nałożenia kary pieniężnej. Dla oceny umyślności działania istotne jest ustalenie świadomości naganności swojego zachowania przez przedsiębiorcę lub też ustalenie powinności posiadania takiej świadomości. Dla uznania, że zachowanie przedsiębiorcy było umyślne, istotne jest przede wsz ystkim ustalenie świadomości skonstruowania postanowień wzorców umów w sposób naruszający interesy konsumentów zabezpieczający wyłącznie interes Banku kosztem praw konsumenta. Umyślność naruszenia zakazu zachodzi w sytuacji, gdy sprawca ma świadomość, że u kształtowane i wprowadzone przez niego do wzorca umownego postanowienia, naruszają prawa konsumenta lub je bezpodstawnie ograniczają w stosunku zobowiązaniowym, względem sytuacji gdyby takich postanowień we wzorcu nie było. Najczęściej przedsiębiorca taki zabieg czyni w celu ochrony własnych praw, kosztem ograniczenia praw konsumenta. Działanie takie musi być zatem uznawane za umyślne i celowe. Podkreślenia wymaga również, że na profesjonalnych uczestnikach rynku spoczywa obowiązek dochowania należytej s taranności przy ocenie zgodności ich działań z obowiązującymi przepisami prawa. Podzielić należy również stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyroku z 26 października 2016 r. (sygn. akt III SK 54/15), zgodnie z którym: „(…) zaskarżona decyzja została wydana w odniesieniu do przedsiębiorcy działającego w sektorze finansowym. Od przedsiębiorców działających w tym obszarze należy oczekiwać, jak słusznie wynika to z decyzji i zaskarżonego wyroku, szczególnej dbałości o interesy konsumentów (…)”. Bankowi, j ako podmiotowi o znaczącym potencjale, mającym do czynienia z działalnością organu ochrony konsumentów należy przypisać odpowiednio wysoki poziom świadomości prawnej, a co za tym idzie odpowiednio wysoki poziom oczekiwań co do roztropności prawnej, również w wypadku konstruowania wzorców umów. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 32 W orzecznictwie Prezesa UOKiK wielokrotnie wskazywano na potrzebę ukształtowania wzorca w sposób umożliwiający przewidzenie przez konsumenta w oparciu o jasne i zrozumiałe kryteria, zmian w szczególności dotyczących kosztów ponoszonych przez konsumentów. Spółka mimo to, przy konstruowaniu umów m.in. całkowicie pominęła dorobek orzeczniczy w zakresie klauzul upoważniających przedsiębiorcę do zmiany oprocentowania (por. np.: postanowienia znajdujące się w rejestrze klau zul niedozwolonych pod nr.: 4107, 4704 22 ). Zakwestionowane klauzule cechują się znacznym podobieństwem do innych uprzednio kwestionowanych przez Prezesa Urzędu, o czym Bank jako profesjonalista wiedział lub też ze względu na swoje możliwości finansowe i kad rowe powinien wiedzieć. Ponadto, Prezes UOKiK wielokrotnie wypowiadał się w kwestii konieczności precyzyjnego określenia przesłanek zmiany oprocentowania, zarówno w ramach istotnych poglądów w sprawie wydawanych w sprawach indywidualnych 23 , jak i przedstawi ał stanowisko dotyczące klauzul określających przesłanki zmiany oprocentowania w umowach kredytowych 24 . Stanowisko Prezesa Urzędu p.n. „Stanowisko Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów dotyczące klauzul określających przesłanki zmiany oprocentowa nia w umowach kredytowych” zostało podane do publicznej wiadomości poprzez opublikowane na stronie internetowej w dniu 14 grudnia 2018 r., a więc ponad 7 lat temu. W powyższym, Prezes UOKiK jednoznacznie zanegował takie postanowienia, które umo ż liwiaj ą prz edsi ę biorcy arbitralne podejmowanie decyzji w tak istotnych kwestiach, jak zmiana wysoko ś ci oprocentowania kredytu. Tak ukszta ł towane postanowienia powoduj ą bowiem, ż e powstaje ryzyko, ż e banki b ę d ą zabezpiecza ć jedynie w ł asny interes ekonomiczny, pozostaw iaj ą c konsumentów przez lata w niepewno ś ci co do wysoko ś ci swoich zobowi ą za ń . Stanowisko to bez wątpienia jest Bankowi znane, a możliwość zapoznania się z nim nie jest niczym ograniczona. Od podmiotu z takim zapleczem jak Bank bez wątpienia można oczekiwać śledzenia zarówno ustawodawstwa, jak i orzecznictwa jak i powszechnie dostępnych poglądów Prezesa UOKiK. W świetle powyższego Bank od 2018 r. musiał działać ze świadomością stosowania niedozwolonych postanowień umownych, a mimo to stosował je w kolejnych wzorcach umów. Również ocena zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na umyślne naruszenie przez Bank zakazu określonego w art. 23a uokik. Na profesjonalnych uczestnikach rynku spoczywa obowiązek dochowania należytej staranności przy ocenie zgodności ich działań z obowiązującymi przepisami prawa. Przedsiębiorca ustalając treść wzorców umów wykorzystywanych w relacjach z konsumentami, powinien dokonać analizy i weryfikacji zawartych w nich postanowień pod kątem możliwości kształtow ania praw i obowiązków konsumentów w sposób 22 Klauzula 4107: „ Zmiana wysokości oprocentowania może następować także w przypadku zmiany parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego w kraju (lub krajów zrzeszonych w UE), którego waluta jest podstawą indeksacji”; Klauzula 4704: „Stopa procentowa Kredytu może ulegać zmianom w okresie trwania Umowy w przypadku zmiany, co najmniej jednego z następujących parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego: a) oprocentowania lokat międzybankowych (stawek WIBID/WIBOR) b) rentowności bonów skarbowych, obligacji Skarbu Państwa, c) zmiany stóp p rocentowych NBP oraz w zakresie wynikającym ze zmiany tych parametrów” 23 https://uokik.gov.pl/bip/mbank - sa - 6 24 https://finanse.uokik.gov.pl/chf/generalny - istotny - poglad - prezesa - uokik - ws - dotyczacej - przeslanek - zmiany - oprocentowania/ Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 33 sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający ich interesy, ponadto winien dokonać analizy dotychczasowego orzecznictwa i sytuacji prawnej (a jak wskazano w pkt. 109 Prezes UOKiK w powszechnie dostępnych źr ódłach wypowiadał się jednoznacznie i bez pozostawiania wątpliwości co do konieczności precyzyjnego formułowania przesłanek zmiany oprocentowania). Ponadto należy podkreślić, że tworzenie wzorców umowy przez profesjonalne podmioty, a takim zdecydowanie je st Bank winno odbywać się przy odpowiednich zasobach finansowych i osobowych, przy szczegółowej analizie procedowanych postanowień i ich skutków. Tworzenie przez banki wzorców powinno być związane z odpowiednim zaangażowaniem czasowym, organizacyjnym i me rytorycznym, jak i odpowiednią starannością prowadzącą do tworzenia wzorców umów zapewniających zgodność z porządkiem prawnym i równowagę kontraktową stron. Należy również podkreślić, że Bank, jako profesjonalista, ma obowiązek w swoich działaniach skierow anych wobec konsumentów uwzględnić obowiązujące przepisy prawa, w tym określające jakie postanowienia mogą spełniać przesłanki niedozwolonych postanowień umownych. Mając na uwadze wskazane powyżej okoliczności, Prezes Urzędu uznał, że naruszenie przez Ban k przepisów uokik, określone w punkcie I. sentencji Decyzji, było umyślne. Umyślność została wymieniona w art. 111 ust. 4 pkt 1 lit. d) w zw. z pkt 2 lit. c) i ust. 2 uokik jako okoliczność obciążająca, którą należy uwzględnić ustalając wysokość kary pie niężnej. W związku z tym okoliczność ta nie zostanie uwzględniona przy obliczaniu kwoty bazowej, zostanie natomiast uwzględniona jako okoliczność obciążająca, co będzie wskazane w dalszej części Decyzji. Mając powyższe na względzie Prezes UOKiK stwierdził, że spełniona została przesłanka warunkująca możliwość nałożenia kary pieniężnej na Przedsiębiorcę skoro nawet nieumyślne naruszenie zakazu określonego w art. 23a uokik jest wystarczającą podstawą dla zastosowania sankcji, o której mowa w art. 106 ust. 1 p kt 3a uokik. Zasady kalkulacji kary Stosownie do art. 106 ust. 3 pkt 1 uokik obrót, o którym mowa w art. 106 ust. 1 uokik, oblicza się jako sumę przychodów wykazanych w rachunku zysków i strat - w przypadku przedsiębiorcy sporządzającego taki rachunek na p odstawie przepisów o rachunkowości. Podstawą obliczenia wysokości kary w niniejszym postępowaniu stanowi potwierdzony rachunkiem zysków i strat obrót Banku osiągnięty w 2024 r., który wyniósł [xxxxxxxxxxxxxx] zł. Ustalenie wysokości kary pieniężnej ma char akter wieloetapowy. Należy uwzględnić w szczególności okoliczności naruszenia przepisów ustawy, uprzednie naruszenie przepisów ustawy, a także okres, stopień oraz skutki rynkowe naruszenia, przy czym stopień naruszenia Prezes Urzędu ocenia biorąc pod uwag ę okoliczności dotyczące natury naruszenia, działalności przedsiębiorcy, która stanowiła przedmiot naruszenia. Na tej podstawie ustalona zostaje kwota bazowa. W dalszej kolejności Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 34 należy rozważyć, czy w sprawie występują okoliczności obciążające i łagodząc e oraz jaki powinny mieć wpływ na wysokość kary. Okoliczności naruszenia przepisów ustawy Okoliczności naruszenia zostały już szczegółowo opisane w poprzedniej części niniejszej decyzji. Zakwestionowane przez Prezesa Urzędu działanie Banku polegało na sto sowaniu we wzorcach umów - „Aneksie do umowy kredytu w rachunku płatniczym <podwyższenie/obniżenie> kwoty kredytu w rachunku płatniczym Zmiana oprocentowania [zapis prezentowany dla Umów z oprocentowaniem lombard +6 p.p.]” oraz „Aneksie nr do umowy kredytu w rachunku płatniczym, spłata w ratach nr rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego” niedozwolonych postanowień umownych. Uprzednie naruszenie Należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 111 ust. 1 uokik, Prezes Urzędu, ustalając wysokość nakładanej kary p ieniężnej, uwzględnia m.in. jakiekolwiek uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Dotychczas Prezes Urzędu wydał następujące prawomocne decyzje w sprawie stosowania przez Bank praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, jak i uznania postanowień wzo rca umowy za niedozwolone: DOZIK - 16/2020, RBG - 11/2018 (pkt I), DDK - 13/2013 (pkt II - IV), RWA - 41/2012 (pkt II), RPZ - 46/2012 (pkt I), DDK - 33/2008. Treść powyższych decyzji dostępna jest na stronie internetowej UOKiK pod adresem: www.uokik.gov.pl. Okres stoso wania Wzorce umowne, zawierające zakwestionowane postanowienia, są stosowane począwszy od 15 grudnia 2018 r. , a zatem przez ponad 7 lat. Z uwagi na brak podjęcia przez Bank działań zmierzających do zaniechania stosowania niedozwolonych postanowień wzorca umowy od tak zakreślonego momentu, okres ich stosowania należy uznać za długotrwały. Stopień i skutki naruszenia (z uwzględnieniem okoliczności dotyczących natury naruszenia oraz działalności przedsiębiorcy, która stanowiła przedmiot naruszenia) W ocenie Prezesa Urzędu, stopień naruszenia przez Bank przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest umiarkowany. Istotą zachowania Banku jest bowiem działanie polegające na wykorzystaniu silniejszej pozycji poprzez stosowanie we wzorcach umów niedozw olonych postanowień umownych oraz w konsekwencji wprowadzenie daleko idącej dysproporcji praw i obowiązków na niekorzyść konsumentów. Kwestionowane postanowienia umowne dotyczą aneksów do umów kredytu w rachunku płatniczym zawieranych na okres 12 miesięcy. W ocenie Prezesa Urzędu, konsumenci w tym wypadku byli narażeni na ryzyko dowolnego kształtowania przez Bank wysokości oprocentowania. Nie może ulegać wątpliwości, że opisane zakłócenie równowagi stron umowy może naruszać ekonomiczny interes konsumentów. Należy również mieć na uwadze, że Bank – jako profesjonalista i instytucja zaufania publicznego - w stosunkach z konsumentami powinien działać w Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 35 sposób niewykorzystujący swojej silniejszej pozycji oraz dbać o równomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków s tosunku umownego. Dokonując oceny wagi naruszenia, Prezes Urzędu uwzględnił okoliczność, że postanowienia umowne stosowane przez Bank mogą godzić przede wszystkim w interesy ekonomiczne konsumentów. Jednocześnie, wzięto również pod uwagę że kwestionowane klauzule Bank wykonuje w [xxxxxx] umowach, jak i fakt, że postanowienia dotyczą bardzo istotnej – z punktu widzenia konsumenta – kwestii zmiany oprocentowania kredytu. Wyliczenie kwoty bazowej kary Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności, Prezes Urzędu ustalił kwotę bazową kary na [xxxx ] % obrotu osiągniętego przez Bank w 2024 r. Spółka osiągnęła w 2024 r. obrót w wysokości [xxxxxxxxxxxxxx] zł, a zatem kwota bazowa kary wynosi [xxxxxxxxxxxxx] . Okoliczności obciążające Znaczny zasięg terytorialny naruszenia Prezes Urzędu, ustalając karę pieniężną w niniejszej sprawie, za okoliczność obciążającą uznał znaczny zasięg terytorialny naruszenia – co związane jest z zawieraniem przez Bank umów z konsumentami na terenie całego kraju, tym samym uzasadnione jest podwyż szenie kwoty bazowej o [xx] %. Umyślność naruszenia Stosownie do katalogu okoliczności obciążających Prezes Urzędu uwzględnił również umyślność naruszenia. Oceniając umyślność naruszenia Prezes Urzędu wziął pod uwagę zarówno fakt, że bank stosował kwestiono wane klauzule, jak i to że dokonywane przez Bank zmiany oprocentowania zasadniczo nie odbiegały od zmian stawek referencyjnych w badanym okresie. Jednakże, należy podkreślić, że konsument nie jest w stanie precyzyjnie określić, jaki punkt odniesienia Bank brał pod uwagę przy każdorazowej zmianie. W tym miejscu należy zaznaczyć, że kwestionowana klauzula pozwala de facto na uwzględnienie tego samego punktu czasowego w więcej niż jednej zmianie oprocentowania, co tym bardziej pogłębia możliwą arbitralność dzi ałań Banku. Prezes UOKiK uznał, że ta okoliczność uzasadnia podwyższenie kwoty bazowej o [xx] %. Uzasadnienie umyślności działań Banku zostało przedstawione w pkt. 108 - 116. Ostatecznie po uwzględnieniu wymienionych okoliczności obciążających kwota bazow a kary została podwyższona o [xx] % tj . do kwoty [xxxxxxxxxxxxxxxx] Obliczenie kary W związku z tym, nałożona na Bank kara wynosi 79 291 000,00 zł (słownie: siedemdziesiąt dziewięć milionów dwieście dziewięćdziesiąt jeden tysięcy złotych), to stanowi [xx xx] % obrotu osiągniętego przez Bank w 2024 r. i [xxx] % maksymalnej Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 36 kary, która mogłaby zostać nałożona na Spółkę na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 3a uokik. Nakładając decyzją kary pieniężne za naruszenie przepisów uokik Prezes Urzędu kierował się przesł ankami wskazanymi w art. 106 oraz art. 111 uokik. Kara w powyższej wysokości jest, w ocenie Prezesa Urzędu, adekwatna zarówno do okresu, stopnia zawinienia oraz okoliczności naruszenia przepisów uokik, zaś jej wysokość może być na tyle dolegliwa dla Banku, że skutecznie zapobiegnie podobnym naruszeniom w przyszłości (prewencja indywidualna). Kary nakładane przez Prezesa Urzędu służą podkreśleniu naganności ocenianych zachowań. W opinii Prezesa Urzędu należy podkreślić także aspekt edukacyjny i wychowawczy z astosowanego środka. Poza wymiarem indywidualnym kary należy zwrócić także uwagę na jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku (prewencja ogólna). Wobec powyższego, Prezes UOKiK orzekł jak w pkt. III ninie jszej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 2 i 3 uokik, karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na rzecz Funduszu Edukacji Finansowej na rachunek Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o /o Warszawa Nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Ad IV. Koszty postępowania Zgodnie z art. 80 uokik, Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. Jednocześnie zgodnie z art. 77 u st. 1 uokik, jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Zgodnie z art. 263 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej: „kpa”), do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56 kpa, a także koszty spowodowane oględzinami na miejscu, jak również koszty doręczania stronom pism urzędowych. Zgodnie z art. 264 § 1 kpa, jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. W wyniku przeprowadzonego postępowania, Prezes Urzędu w pkt. I rozstrzygnięcia niniejszej decyzji stwierdził naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego postępowania są wydatk i związane z korespondencją prowadzoną ze Spółką. W związku z powyższym, postanowiono obciążyć Stronę postępowania kosztami postępowania w wysokości 106 zł 40 gr (słownie: sto sześć złotych i czterdzieści groszy). Koszty niniejszego postępowania określon e w pkt. IV rozstrzygnięcia niniejszej decyzji Bank obowiązany jest wpłacić w terminie 14 dni od uprawomocnienia się niniejszej decyzji, na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów NBP o/o Warszawa nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 37 Wobec powyższe go, Prezes Urzędu orzekł jak w pkt. IV sentencji niniejszej decyzji. Pouczenia Stosownie do treści art. 81 ust. 1 uokik w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2024 r. poz.1568; dalej: „kpc”) od niniejszej decyzji przysługuje Stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie miesiąca o d dnia jej doręczenia, które wnosi się za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W przypadku kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie IV niniejszej decyzji, na podstawie art. 264 § 2 kpa, w związku z a rt. 83 uokik, jak również stosownie do art. 81 ust. 5 tej ustawy, w związku z art. 479 32 kpc, stronie przysługuje prawo wniesienia zażalenia do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie tygodniowym od dnia doręczenia n iniejszej decyzji, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 9 w związku z art. 32 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 959) odwo łanie od decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów podlega opłacie stałej w kwocie 1000 zł, natomiast zażalenie na jego postanowienie podlega opłacie stałej w kwocie 500 zł. Opłatę od odwołania lub zażalenia należy uiścić na rachunek bankowy Sądu Okręgowego w Warszawie albo w kasie tego sądu lub w inny sposób, zgodnie z informacjami podanymi przez Sąd. Na stronie internetowej Sądu Okręgowego w Warszawie oraz na tablicy ogłoszeń w budynku Sądu dostępne informacje o: 1) funkcjonujących kasach s ądu, w których można uiścić opłatę sądową; 2) możliwych sposobach uiszczania opłat sądowych w formie bezgotówkowej; 3) numerach rachunków bieżących dochodów sądu, na które można dokonywać wpłat. Zgodnie z art. 103 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy, sąd może przyz nać zwolnienie od kosztów sądowych osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej niebędącej osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, jeżeli wykazała, że nie ma dostatecznych środków na ich uiszczenie. Spółka handlowa powinna wykazać także, że j ej wspólnicy albo akcjonariusze nie mają dostatecznych środków na zwiększenie majątku spółki lub udzielenie spółce pożyczki. Zgodnie zaś z art. 105 ust. 1 zd. 1 tej ustawy, wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych należy zgłosić na piśmie lub us tnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Stosownie do treści art. 117 §1, §3 i §4 kpc, strona, zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub części, może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna, której ustawa przyznaje Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 38 zdolność sądową, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kos ztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego. Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego strona zgłasza wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych lub osobno, na piśmie lub ustnie do protokołu, w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lu b już się toczy. z up. PREZESA Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ZASTĘPCA DYREKTORA Departamentu Ochrony Zbiorowych Interesów Konsumentów Artur Zwaliński Załączniki: 1. Spis treści 2. Wersja jawna decyzji Otrzymuje: 1. PKO Bank Polski S.A. zastępowany przez: [xxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxx] 2. a/a Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik@uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 39