I FPP 4/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca Sędzia NSA Janusz Zubrzycki (sprawozdawca), Sędzia NSA Marek Kołaczek, Sędzia NSA Ryszard Pęk, po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi A. S. na bezczynność Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w przedmiocie udostępnienia akt sprawy w portalu PASSA w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1317/25 ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 16 maja 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2016 r., 2017 r., 2018 r. postanawia: odrzucić skargę na przewlekłość postępowania

Postanowieniem z 27 sierpnia 2025 r., sygn. akt III SA/Wa 1317/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA), działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i 3 w zw. z art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), odrzucił skargę A. S. (dalej: skarżąca), reprezentowanej przez syna, M. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 16 maja 2025 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2016 r., 2017 r., 2018 r. Skarżąca została pouczona o możliwości wniesienia skargi kasacyjnej, a wyżej opisane postanowienie wraz z uzasadnieniem i stosownym pouczeniem doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 1 września 2025 r. za pośrednictwem platformy e-PUAP. Następnie postanowieniem starszego referendarza sądowego z 8 października 2025 r. stwierdzono prawomocność postanowienia z 27 sierpnia 2025 r. Pismem z 10 maja 2026 r. pełnomocnik skarżącej wniósł drogą elektroniczną pismo zatytułowane "ponaglenie", w którym wskazał, że wnosi "ponaglenie w sprawie aktualizacji akt prawy". Zarządzeniem z 13 maja 2026 r., w związku z upływem 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia z 27 sierpnia 2025 r. odebrano pełnomocnikowi skarżącej dostęp do akt sprawy w portalu PASSA na podstawie § 23 ust. 1 załącznika do Zarządzenia nr 24 Prezesa NSA z 27 czerwca 2019 r. w sprawie Polityki zarządzenia bezpieczeństwem systemów teleinformatycznych. O cofnięciu dostępu do akt sprawy w portalu PASSA poinformowano pełnomocnika skarżącej. Pismem z 15 maja 2026 r., pełnomocnik skarżącej wniósł skargę na bezczynność Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w przedmiocie udostępnienia akt sprawy w portalu PASSA, domagając się orzeczenia bezczynności z rażącym naruszeniem prawa. Wniesiono również o zasądzenie na rzecz skarżącej sumę pieniężną w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 2 u.p.p.s.a. oraz wymierzenie Sądowi pierwszej instancji grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6, w obu przypadkach w maksymalnej wysokości, nakazanie Sądowi ustalenie i ukaranie winnych. Zarządzeniem z 22 maja 2026 r. na podstawie § 50 ust. 1 załącznika nr 1 do Zarządzenie nr 19 Prezesa NSA z 22 lutego 2023 r. w sprawie wprowadzenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym Polityki Bezpieczeństwa Systemów Informatycznych, w związku z pismem pełnomocnika skarżącej z 15 maja 2026 r. rozumiany jako m.in. wniosek o udzielenie dostępu do akt sprawy w systemie PASSA na kolejny okres sześciomiesięczny, udzielono pełnomocnikowi skarżącej dostępu do akt sprawy w portalu PASSA na kolejne 6 miesięcy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga na przewlekłość w rozpoznawanej sprawie podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna. W rozpoznawanej sprawie skargę na bezczynność została zakwalifikowana jako skarga na przewlekłość postępowania sądowego na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. z 2023 r. poz. 1725, dalej jako: ustawa o skardze). Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o skardze, strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Stosownie do art. 5 ust. 1 ww. ustawy, skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się w toku postępowania w sprawie. Równocześnie, w świetle art. 2 ust. 2 ww. ustawy dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności "ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie", a dokonując tej oceny "uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z przytoczonych wyżej regulacji wynika jednoznacznie, że skarga na przewlekłość dotyczy postępowania co do istoty sprawy. Wskazuje na to wyraźnie zawarty w art. 2 ust. 1 ww. ustawy zwrot "jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie", a także w art. 5 ust. 1 "w toku postępowania w sprawie", jak również w art. 2 ust. 2 w którym mowa o wydaniu "rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie". Taki też pogląd na tle omawianych przepisów prezentuje orzecznictwo sądowe. Wskazuje się w nim, że przez "tok postępowania w sprawie" w znaczeniu przyjętym w art. 2 ust. 1 i art. 5 ust. 1 ww. ustawy, należy rozumieć postępowanie co do istoty sprawy ("rozpoznanie sprawy co do istoty"), a nie postępowania incydentalne (uboczne), czy zażaleniowe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lipca 2026 r., III OPP 37/26 i postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 listopada 2012 r., KSP 15/12; z 24 września 2014 r., III SPP 206/14; z 13 listopada 2014 r., III SPP 227/14; z 16 czerwca 2015 r., III SPP 12/15; z 10 stycznia 2017 r., III SPP 65/16; z 6 lutego 2018 r., WSP 2/17 i z 10 lipca 2019 r., I NSP 63/19). Złożona w niniejszej sprawie skarga, uznana za skargę na przewlekłość postępowania, dotyczy rozpoznania wniosku skarżącej o publikację akt sprawy na portalu PASSA, a więc również postępowania niewchodzącego w zakres pojęcia "rozpoznania sprawy co do istoty". System PASSA jest systemem, który zawiera jedynie cyfrowe odwzorowanie akt papierowych sprawy, co nie zmienia faktu, że materialnymi aktami sprawy pozostają akta papierowe, utworzone w tej sprawie na zarządzenie przewodniczącego wydziału, stosownie do art. 12a P.p.s.a. Dostęp do tych akt był w tej sprawie zapewniony. Sądy administracyjne umożliwiają ponadto dostęp do odwzorowań cyfrowych akt prowadzonych w postaci papierowej. W celu uzyskania dostępu do odwzorowań cyfrowych akt prowadzonych w postaci papierowej (także akt w postaci elektronicznej, gdy były w tej postaci prowadzone), należy złożyć do sądu wniosek o udostępnienie akt w systemie teleinformatycznym sądu. Wniosek może zostać złożony zarówno w postaci tradycyjnej, jak i elektronicznej. W okolicznościach niniejszej sprawy, zarządzeniem z 13 maja 2026 r., w związku z upływem 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia z 27 sierpnia 2025 r. o odrzuceniu skargi, odebrano pełnomocnikowi skarżącej dostęp do akt sprawy w portalu PASSA na podstawie § 23 ust. 1 załącznika do Zarządzenia nr 24 Prezesa NSA z 27 czerwca 2019 r. w sprawie Polityki zarządzenia bezpieczeństwem systemów teleinformatycznych. O cofnięciu dostępu do akt sprawy w portalu PASSA poinformowano pełnomocnika skarżącej. Następnie pismem z 15 maja 2026 r. pełnomocnik skarżącej wniósł skargę na "bezczynność w zakresie udostępnienia akt sprawy w portalu PASSA". W związku z powołaniem się przez pełnomocnika skarżącej na § 50 ust. 1 załącznika nr 1 do Zarządzenia nr 19 Prezesa NSA z 22 lutego 2023 r. w sprawie wprowadzenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym Polityki Bezpieczeństwa Systemów Informatycznych uznano, że pierwotną intencją pełnomocnika skarżącej było żądnie dostępu do akt sprawy w portalu PASSA na kolejny sześciomiesięczny okres, w związku z czym w ciągu następnych 5 dni roboczych (22 maja 2026 r.) wydano zarządzenie o udzieleniu przedmiotowego dostępu na kolejny, sześciomiesięczny okres. Zarządzenie wykonano dnia 25 maja 2026 r. Powyższe żądanie strony nie dotyczyło zatem oceny "postępowania zmierzającego do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie", o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o skardze, co sprawia, że wniesiona przez stronę skarga podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 2 ust. 1, art. 5 ust. 1 a contrario oraz art. 8 ust. 2 ww. ustawy w związku z art. 178 oraz art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. Marek Kołaczek Janusz Zubrzycki Ryszard Pęk Sędzia NSA Sędzia NSA Sędzia NSA