I FSK 271/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Hieronim Sęk (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej pisma K. K. z dnia 12 lutego 2026 r. o wyłączenie sędziego NSA Marka Olejnika i sędziego delegowanego WSA w Warszawie Elżbiety Olechniewicz od rozpoznania skargi kasacyjnej K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 października 2024 r., sygn. akt I SA/Łd 352/24 w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 2 grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za niektóre okresy rozliczeniowe 2015 r. postanawia: pozostawić bez rozpoznania pismo z dnia 12 lutego 2026 r. zawierające wniosek o wyłączenie wymienionych w nim sędziów.

1. K. K. (dalej: Skarżący) pismem z dnia 19 grudnia 2024 r. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego, za pośrednictwem swojego zawodowego pełnomocnika (adwokata), skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 października 2024 r., sygn. akt I SA/Łd 352/24. 2. Zarządzeniem z dnia 17 czerwca 2025 r. Przewodniczący Wydziału I Izby Finansowej NSA wyznaczył termin rozprawy na dzień 17 lipca 2025 r. oraz skład orzekający do rozpoznania skargi kasacyjnej, tj. sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek (jako przewodniczący), sędzia NSA Sylwester Golec (jako sprawozdawca), sędzia del. WSA Elżbieta Olechniewicz oraz dodatkowo sędzia NSA Marek Olejnik (jako sędzia zastępca). Przesyłkę zawierającą zawiadomienie o terminie rozprawy i wyznaczonym składzie orzekającym Skarżący odebrał w dniu 19 czerwca 2025 r. W wyznaczonym terminie rozprawa nie odbyła się ze względu na chorobę jednego z sędziów, o czym pełnomocnika Skarżącego zawiadomiono telefonicznie. 2.1 Pismem z dnia 12 września 2025 r. pełnomocnik Skarżącego złożył wniosek w trybie art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267, z późn. zm.; dalej: P.u.s.a.) o wyłączenie w sprawie rozpoznania skargi kasacyjnej sędziów NSA S. Golca i M. Olejnika. 2.2. Postanowieniem z dnia 12 września 2025 r., sygn. akt I FSK 271/25, Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił wniosek z dnia 12 września 2025 r. jako spóźniony. Wniosek ten został bowiem złożony po upływie terminu przewidzianego w art. 5a § 4 P.u.s.a., tj. tydzień od dnia zawiadomienia uprawnionego do złożenia wniosku o składzie rozpoznającym sprawę. 3. Po ponownym wyznaczeniu rozprawy na dzień 13 lutego 2026 r., o czym Skarżący został zawiadomiony w dniu 23 grudnia 2025 r. (data odbioru zawiadomienia), w końcowej części pisma z dnia 12 lutego 2026 r. (złożonego na rozprawie w dniu 13 lutego 2026 r.) wniósł - co potwierdziło się w toku dalszego biegu sprawy - o wyłączenie od orzekania w przedmiocie skargi kasacyjnej sędziego NSA M. Olejnika oraz sędziego del. WSA E. Olechniewicz "ze względu na zachodzące uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności i niezależności w związku z wadliwie wyłonionym Sądem". 3.1. Mając na uwadze wcześniejszy wniosek Skarżącego z dnia 12 września 2025 r. o wyłączenie w sprawie rozpoznania jego skargi kasacyjnej sędziów NSA S. Golca oraz M. Olejnika w trybie art. 5a P.u.s.a., który został odrzucony (zob. pkt 2.1 i 2.2 niniejszego uzasadnienia), jak również to, że zawodowy pełnomocnik Skarżącego w kolejnym piśmie z dnia 12 lutego 2026 r. w jego końcowej części nadal formułował postulat o wyłączenie od orzekania w tej sprawie sędziego NSA M. Olejnika i dodatkowo sędziego del. WSA E. Olechniewicz, w wykonaniu zarządzenia sędziego sprawozdawcy składu wyznaczonego do rozpoznania tego drugiego wniosku, wezwano pełnomocnika Skarżącego o uzupełnienie lub poprawienia pisma z dnia 12 lutego 2026 r. w zakresie określenia czym ono jest (oświadczeniem, wnioskiem, innego rodzaju pismem, w jakim przedmiocie), wskazania podstawy prawnej postulatu o wyłączenie sędziów lub opisowego określenia trybu, według którego złożone pismo oraz ów postulat miałyby podlegać sądowej kwalifikacji, rozpoznaniu lub załatwieniu. W sądowym wezwaniu nakreślony został termin jego wykonania - 7 dni od dnia doręczenia wezwania - pod rygorem pozostawienia tego pisma bez rozpoznania. Wezwanie doręczono pełnomocnikowi Skarżącego w dniu 4 marca 2026 r. 3.2. We wniesionej w dniu 11 marca 2026 r. odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik Skarżącego stwierdził, że wspomniane pismo zawiera wniosek o wyłączenie wymienionych w nim sędziów od orzekania w sprawie prowadzonej pod sygn. akt I FSK 271/25 z przyczyn w tym piśmie opisanych. W związku z tym domagał się jego rozpoznania i uwzględnienia. Nie podał jednak w tej odpowiedzi podstawy prawnej i trybu według którego złożone pismo z tak zarysowanym wnioskiem miałyby podlegać sądowej kwalifikacji, rozpoznaniu lub załatwieniu. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4.1. Pismo z dnia 12 lutego 2026 r. zawierające wniosek o wyłącznie wymienionych w nim sędziów podlegało pozostawieniu bez rozpoznania, ponieważ nie było możliwe nadanie mu prawidłowego biegu. Stało się tak na skutek niedopełnienia warunków formalnych, mimo uprzedniego prawidłowego wezwania sądowego zakreślającego termin na uzupełnienie bądź poprawienia tego pisma w każdym z obszarów wyżej podanych (a nie tylko części z nich). 4.2. Zgodnie z art. 49 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej: P.p.s.a.) jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania wymogów formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Natomiast w myśl art. 49 § 2 zdanie pierwsze P.p.s.a. jeżeli strona nie uzupełniła lub nie poprawiła pisma w terminie, przewodniczący zarządza pozostawienie pisma bez rozpoznania. Prawodawca w powyższych przepisach ustanowił tzw. tryb naprawczy w odniesieniu do pism strony, które nie mogą otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania wymogów formalnych. 4.3. W realiach niniejszej sprawy podkreślenia wymagało, że pismo procesowe z dnia 12 lutego 2026 r., złożone przez zawodowego pełnomocnika Skarżącego na rozprawie w dniu 13 lutego 2026 r., zawierające oczekiwanie wyłączenie od orzekania w sprawie z jego skargi kasacyjnej imiennie wskazanych sędziów, nie mogło otrzymać prawidłowego biegu. 4.3.1. W odpowiedzi na wystarczająco precyzyjne wezwanie sądowe, wystosowane w trybie art. 49 § 1 P.p.s.a., pełnomocnik Skarżącego z dochowaniem zakreślonego terminu w piśmie z dnia 11 marca 2026 r. zatytułowanym "Odpowiedź na wezwanie Sądu", jedynie częściowo konwalidował stan niedochowania wymogów formalnych złożonego uprzednio pisma z dnia 12 lutego 2026 r. przez oznaczenie go jako wniosku o wyłączenie sędziów "ze względu na zachodzące uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności i niezależności w związku z wadliwie wyłonionym Sądem". Natomiast zaniechał, mimo że był on pełnomocnikiem zawodowym, wskazania podstawy prawnej i trybu według którego złożone pismo z tak zarysowanym wnioskiem miałyby podlegać sądowej kwalifikacji, rozpoznaniu lub załatwieniu. Ta pominięta przez pełnomocnika Skarżącego kwestia uniemożliwiała zaś nadanie pismu dalszego biegu. 4.3.2. W tym zakresie podkreślenia wymagało i to, że w obowiązującym stanie prawnym wniosek zmierzający do wyłączenia sędziów sądów administracyjnych ze składu mającego orzekać w danej sprawie, w ramach przepisów właściwych tym sądom lub jego strukturze organizacyjnej, może być procedowany/załatwiany w znacząco różniących się od siebie (w wielu aspektach i płaszczyznach) trybach i formach. Kształtowanie składu orzekającego (jego zmiana) może odbywać się bowiem nie tylko w drodze stricte orzeczeń Sądu. 4.3.3. Nadto w takim przypadku jak niniejszy, to wnioskodawca (Skarżący poprzez swojego pełnomocnika), a nie Sąd winien sprecyzować, który z mechanizmów prawnych inicjuje składanym przez siebie wnioskiem. Przecież oczywistym jest, że poszczególne regulacje prawne statuujące dany tryb wnioskowy mają sobie właściwe wymogi formalne, a niekiedy i materialne, wedle których wniosek podlega ocenie. Od ich dochowania zależy też finalny los danego wniosku. Zawodowy pełnomocnik Skarżącego, zwłaszcza z perspektywy dotychczasowego przebiegu postępowania, powinien był mieć tego świadomość. 4.3.4. Najbardziej typowe tryby procesowe w ramach których Sąd może rozpoznawać wnioski zmierzające do wyłączenie sędziego ze składu mającego rozpoznać określoną sprawę co do istoty, czyli związane z przepisami art. 5a P.u.s.a. i art. 19 P.p.s.a., pozostają względem siebie odrębnymi instytucjami, co wielokrotnie podkreślano już w orzecznictwie sądowym. Co więcej, w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22, wskazano, że zakres przedmiotowy normy art. 19 P.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a P.u.s.a. Oznacza to, że niedopuszczalne jest kwestionowanie w trybie art. 19 P.p.s.a. rękojmi bezstronnego rozpoznania sprawy przez sędziego z uwagi na okoliczności związane z jego powołaniem. 4.3.5. Wspomnieć też należało, że w odniesieniu do sędziego NSA M. Olejnika Skarżący, poprzez tego samego zawodowego pełnomocnika, wnioskował już wcześniej o wyłączenie wymienionego tu sędziego od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej Skarżącego, z powołaniem się na tryb art. 5a P.u.s.a. Ponawiając zatem wniosek o wyłączenie tego samego sędziego w piśmie z dnia 12 lutego 2026 r., również złożonym przez wspomnianego pełnomocnika, tym bardziej istniał obowiązek określenia/wskazania w jakim trybie (może np. w którymś z trybów nadzwyczajnych procedury sądowoadministracyjnej) i na podstawie jakich przepisów składa ów kolejny wniosek, zwłaszcza przy prezentowaniu częściowo zbieżnych motywów obu wniosków. 4.4. W opisanym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny nie mogąc samodzielnie poprawiać czy uzupełniać pisma Skarżącego odnośnie do oczekiwanego przez niego trybu, w jakim miałby zostać rozpoznany/załatwiony zawarty w piśmie z dnia 12 lutego 2026 r. wniosek o wyłączenie sędziów, zwłaszcza że pismo to zostało sporządzone przez zawodowego pełnomocnika, zobligowany był do pozostawienia go bez rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił przy tym okoliczność, że nastąpiło to po uprzednim bezskutecznym upływie terminu zakreślonego dostatecznie precyzyjnym wezwaniem sądowym. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 49 § 1 i § 2 w związku z art. 193 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.