I FZ 12/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu 19 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia C. Sp. z o.o. w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 31 października 2024 r. sygn. akt I SA/Po 824/23 oddalające skargę w sprawie ze skargi C. Sp. z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 8 września 2023 r., nr 3001-IOV-12.4103.23.2023 w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do września 2018 r. postanawia oddalić zażalenie.

1.1. Postanowieniem z 31 października 2024 r. sygn. akt I SA/Po 824/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę C. Sp. z o.o. w P. (dalej jako: Skarżąca, Spółka) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 8 września 2023 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do września 2018 r. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 10 stycznia 2024 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 5.221 zł, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis zarządzenia skutecznie doręczono skarżącej w dniu 25 stycznia 2024 r. (tom III, UPD - k. 436 akt sąd.). W terminie otwartym do uiszczenia wpisu Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Zarządzeniem z 25 marca 2024 r. o sygn. akt I SPP/Po 13/24 starszy referendarz sądowy pozostawił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Postanowieniem z 23 maja 2024 r. o sygn. akt I SPP/Po 13/24 WSA w Poznaniu, po rozpatrzeniu sprzeciwu skarżącej, utrzymał w mocy zaskarżone zarządzenie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 12 czerwca 2024 r. wezwano skarżącą do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z 10 stycznia 2024 r. wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Odpis zarządzenia został skutecznie doręczony skarżącej w dniu 28 czerwca 2024 r. (tom III, k. 440 akt sąd.). Przed upływem terminu na doręczenie powyższego wezwania, w dniu 18 czerwca 2024 r. skarżąca złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Postanowieniem z 6 sierpnia 2024 r. o sygn. akt I SPP/Po 65/24, sprostowanym postanowieniem z 20 sierpnia 2024 r. starszy referendarz sądowy, zwolnił skarżącą od kosztów sądowych (zwolnienie nie dotyczyło wpisu od skargi) oraz odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Na powyższe postanowienie skarżąca nie złożyła sprzeciwu. W związku z powyższym zarządzeniem z 12 września 2024 r. Sąd wezwał skarżącą do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z 10 stycznia 2024 r. wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Odpis zarządzenia został skutecznie doręczony skarżącej przez e-PUAP w dniu 28 września 2024 r. (tom III, UPD – k. 446 akt sąd.). Termin do uiszczenia wpisu upływał z dniem 7 października 2024 r. (5 października 2024 r. – sobota, 6 października 2024 r. - niedziela). Do dnia wydania postanowienia wpis od skargi nie został uiszczony. Odpis zarządzenia został skutecznie doręczony skarżącej w dniu 28 września 2024 r. w sobotę (tom III UPD – k. 446 akt sąd.). Zgodnie z brzmieniem art. 83 § 2 p.p.s.a., jeżeli ostatni dzień terminu przypada na sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień terminu uważa się następny dzień po dniu lub dniach wolnych od pracy. W rozpatrywanej sprawie ostatnim dniem terminu na usunięcie braku fiskalnego skargi był poniedziałek – 7 października 2024 r. W zakreślonym terminie wymagany wpis nie został uiszczony, co wynika z informacji Oddziału Finansowo – Budżetowego WSA w Poznaniu (tom III k. 448 akt sąd.). Wobec powyższego stwierdzono, że nie uiszczono w terminie wpisu od skargi, zatem odrzucono ją na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.). 1.2. Od powyższego postanowienia zażalenie wystosowała Skarżąca, zarzucając Sądowi obrazę: 1) art.6 p.p.s.a. poprzez niewskazanie przez sąd I instancji, na jakie podstawie prawnej przysługuje Stronie zażalenie na postanowienie z dnia 27.12.2023 r. a tym samym mogło dojść do wskazania jej błędnej podstawy przez Stronę; 2) art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez uznanie przez sąd I instancji, że: a) doszło do poprawnego doręczenia reprezentantowi Strony treści wezwania z dnia 13.06.2024 r. i 13.09.2024 r. na podstawie zarządzenia Przewodniczącego podpisanego z imienia, nazwiska i stanowiska przez osobę uprawnioną w imieniu sądu I instancji; b) wezwanie z dnia 13.06.2024 r. i 13.09.2024 r. mimo braków formalnych skierowane do Strony zostało sporządzone przez asesora lub sędziego; c) doszło do doręczenia treści zarządzenia, na podstawie którego sporządzono wezwanie 13.06.2024 r. i 13.09.2024 r. sądu I instancji wzywającego do usunięcia braków formalnych wniosku do reprezentanta Strony; d) przekazywanie treści zarządzenia lub postanowienia przez sąd I instancji w postaci tekstu wpisanego do formularza pisma ogólnego w systemie ePUAP lub osobnego pisma bez dołączania treści odpisów tych zarządzeń łub postanowień; e) przekazanie pism sądowych w formie substytutu treści zarządzenia przez pracownika sądu; f) opierając działania w sposób zorganizowany na pozaprawnych normach i orzecznictwie o charakterze prawotwórczym stojących w sprzeczności z zasadami przeprowadzenia prawnej wykładni przepisu demokratycznego państwa prawa, zasadami Konstytucji RP i Karty Praw Podstawowych UE; 3) art. 10 pkt 1. zarządzeniu nr 14 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6.08.2015 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych w postaci wysyłanie pism sądowych za pośrednictwem systemu ePUAP i nie podpisanie ich imiennym podpisem kwalifikowanym, lecz podpisem kwalifikowany przypisanym do instytucji, tym samym uniemożliwiając identyfikację osoby podpisującej; 4) art. 75 p.p.s.a w zw. z art. 74a § 10 p.p.s.a. w zakresie zastąpienia przekazania treści odpisu wezwania i zarządzenia z dnia 12.09.2024 r. do treści wpisanej do formularza pisma ogólnego systemu ePUAP bez podpisania z imienia i nazwiska oraz nie wskazania stanowiska służbowego dla sporządzającego pismo w systemie ePUAP; 5) art. 74a § 12 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie kwalifikowanej pieczęci elektronicznej w pismach o charakterze władczym wobec Strony z cechami oświadczenia woli zamiast kwalifikowanego podpisu elektronicznego;; 6) art. 46 § 2a i 2b p.p.s.a., w zw. z art. 58 § 1 pkt.3 p.p.s.a. poprzez niezasadne uznanie przez sąd I instancji, że Strona wysyłając za pośrednictwem systemu ePUAP, jednocześnie nie podpisał załączników podpisem zaufanym, mimo że fakt ten jest potwierdzony w systemie ePUAP i plik xlm znajdującym się w systemie, 7) art. 46 § 2a i 2b p.p.s.a., w zw. z art. 58 § 1 pkt.3 p.p.s.a. poprzez wywodzenie nieuprawnionej normy prawnej nie wynikającej z przepisów prawa, że wniosek i załączniki do niej muszą być podpisane z osobna, co by oznaczało wygenerowanie dwóch niezależnych plików .xml potwierdzających podpisy. 8) podpisywanie pism urzędowych (sądowych) przekazowych za pośrednictwem systemu ePUAP kwalifikowaną pieczęcią zamiast podpisem kwalifikowanym imiennym urzędnika sądu. W konsekwencji sformułowano wnioski o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, wyjaśnienie wybranych zagadnień sprawy, a także szereg innych wniosków niepodlegających rozpoznaniu w trybie postępowania zażaleniowego (m.in. żądania w zakresie udokumentowania zatrudnienia pracowników sądu kierujących korespondencję, pełnomocnictw, "potwierdzenia posiadania podpisu kwalifikowanego"). 2. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 2.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Odnotować należy na wstępie, że w postępowaniu zażaleniowym Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wiążą granice wniesionego środka zaskarżenia na zasadzie sformułowanej w art. 183 p.p.s.a. dla rozpoznawania skarg kasacyjnych. Z tego względu Sąd odniesie się wyłącznie do adekwatnych dla rozpoznawanej sprawy okoliczności z pominięciem obszernej i bezprzedmiotowej polemiki w zakresie np. poszczególnych zasad Polskiego systemu prawnego in extenso opisywanych w zażaleniu. Podkreślić należy, że zawisła sprawa dotyczy wyłącznie kwestii odrzucenia skargi z powodu nieuiszczenia wpisu. Środek zaskarżenia służy kontroli instancyjnej ściśle określonej sprawy, a w toku jego rozpoznania strona nie może skutecznie domagać się odniesienia do okoliczności nie mających faktycznego związku z rozpoznawaną sprawą, czy też w ogóle leżące w reżimie wniosków i podań. Części zażalenia zresztą niewątpliwie została przeklejona z pisma procesowego w innej sprawie, niedotyczącej przedmiotu sporu (np. na str. 6 przedstawiono wątpliwości co wezwania do usunięcia braków formalnych sprzeciwu, oraz str. 23-24). Znaczna część przedstawionych rozważań natury ogólnej nie ma żadnego związku z rozpoznawaną sprawą i zdaje się być powielana w każdym środku zaskarżenia jego autora bez głębszej refleksji. 2.2. Mając powyższe na względzie, w pierwszej kolejności należało rozważyć prawidłowość formalną skierowanego do Strony wezwania do uiszczenia wpisu w obliczu sformułowanych zarzutów. Co do rzekomego nieopatrzenia wezwania podpisem elektronicznym stwierdzenie to wydaje się bezpodstawne, gdyż zgodnie z k. 445 akt sprawy, wezwanie zostało podpisane podpisem elektronicznym, a w samej treści wskazany jest pracownik sekretariatu wraz ze stanowiskiem służbowym dokonujący wysyłki pisma. Podpisanie dokumentu elektronicznego wynika również z urzędowego poświadczenia doręczenia (k. 446). Bezprzedmiotowe są uwagi co do postulowania, że pismo to nie zostało podpisane, podobnie jak zarzuty, że osoba sporządzająca pismo nie została zidentyfikowana. Wysłanie pisma drogą elektroniczną nie dyskryminuje przy tym strony w stosunku do korespondencji drogą tradycyjną, albowiem podpis elektroniczny jest zrównany w skutkach prawnych z podpisem ręcznym, zaś wizualny brak pieczątki na dokumencie nie stanowi okoliczności mającej realny wpływ na sytuację strony. Sama forma wezwania natomiast co do zasady nie budzi wątpliwości, gdyż wezwanie strony do uzupełnienia braku formalnego ma charakter czynności materialno-technicznej (por. B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 49). Podstawą wystosowania wezwania jest Zarządzenie Przewodniczącego Wydziału jednak samo wezwanie, wbrew twierdzeniom Skarżącej, nie musi być podpisane przez sędziego lub asesora sądowego, a treść wezwania musi jedynie komunikować Stronie w sposób zrozumiały i zupełny treść zarządzenia, nie musi zaś być jego odpisem, w przeciwieństwie do przesyłanych stronie orzeczeń. Zarządzenie stanowi polecenie dla sekretariatu wezwania strony co do określonej treści, a nie doręczenia stronie odpisu zarządzenia. Okoliczność ta jest bezsporna i nie budzi wątpliwości w praktyce tak Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, jak i pozostałych sądów administracyjnych. 2.3. Wbrew zapatrywaniom strony, instytucja wzywania do usunięcia braków formalnych i fiskalnych pod rygorem odrzucenia wniesionego pisma nie stanowi naruszenia konstytucyjnych praw jednostki, w tym prawa do Sądu – o czym świadczą kolejne wyroki Trybunału Konstytucyjnego wydawane na przestrzeni lat na kanwie różnych przepisów proceduralnych (por. np. przywołany dalej Wyrok TK z 2.12.2020 r., SK 9/17, OTK-A 2020, nr 64). Konstytucja nie zakazuje wprowadzenia odpłatności postępowania sądowego, to jednak wyklucza ustanawianie barier ekonomicznych w postaci nadmiernych kosztów postępowania, bowiem zbyt wysokie koszty postępowania stanowią istotne ograniczenie dostępu do sądu i mogą uniemożliwić jednostce dochodzenie praw na drodze sądowej (zob. np. wyrok z 30 marca 2004 r., sygn. SK 14/03, OTK ZU nr 3/A/2004, poz. 23). Trybunał akceptuje więc generalną zasadę odpłatności wymiaru sprawiedliwości, a co za tym idzie, zarówno dostępu do sądu, jak i ukształtowania procedury sądowej w oparciu o tę zasadę. Koszty sądowe są dopuszczalnym instrumentem polityki państwa służącym do regulowania relacji stron stosunków procesowych oraz - w szerszym ujęciu - modyfikowania decyzji jednostek co do sposobu prowadzenia swoich interesów i doboru środków ich ochrony. Koszty postępowania służą osiągnięciu należytej sprawności organizacyjnej i orzeczniczej sądów oraz oddzielenia roszczeń szykanujących i oczywiście niezasadnych od roszczeń uzasadnionych, służących ochronie praw i wolności jednostki. W sprawie doręczano stronie poszczególne wezwania prawidłowo i dwukrotnie strona zareagowała na nie wniesieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, które to prawomocnie nie zostało przyznane – Skarżąca nie wniosła sprzeciwu od postanowienia z 6 sierpnia 2024 r. o sygn. akt I SPP/Po 65/24. Wezwana po raz kolejny do uiszczenia wpisu Skarżąca go nie uiściła i nie złożyła do Sądu żadnego innego pisma. W sprawie zatem spółka miała zapewnioną możliwość uchylenia się od konieczności uchylenia wpisu, który mógłby być dla niej trudnym dla uniesienia ciężarem ekonomicznym. Spółka nie wniosła środka zaskarżenia na postanowienie starszej referendarz sądowej odmawiające przyznania zwolnienia od kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi. Strona była prawidłowo pouczana na kolejnych etapach postępowania. Strona była pouczona przede wszystkim o rygorze odrzucenia skargi. 2.4. Odnosząc się na marginesie do podnoszonych przez Skarżącą wątpliwości co do podpisywania załączników przesyłanych przez ePUAP, wskazać należy na uchwałę NSA z 6 grudnia 2021 r., I FPS 2/21, wedle której "zgodnie z art. 57 § 1 w zw. z oraz art. 12b § 1 i art. 46 § 2a i 2b p.p.s.a., skargę stanowiącą załącznik do formularza pisma ogólnego, podpisanego podpisem zaufanym, przesłanego przez platformę ePUAP, należy uznać za podpisaną jedynie wówczas, gdy została ona odrębnie podpisana podpisem kwalifikowanym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym". 2.5. Końcowo należało stwierdzić, że zaskarżone postanowienie zawiera dostatecznie wyczerpujące wyjaśnienie podstaw rozstrzygnięcia i podstawy prawnej, a zaprezentowany wywód nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego tak od strony formalnej, jak i merytorycznej. Zgodnie z art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. Nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie pomimo prawidłowo doręczonego wezwania stronie i upływu terminu na dokonanie tej czynności, wpis od skargi nie został uiszczony. 2.6. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.