I FZ 136/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki , po rozpoznaniu w dniu 9 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia C. sp. z o.o. z siedzibą w D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 12 maja 2026 r. sygn. akt I SA/Ol 555/25 w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi C. sp. z o.o. z siedzibą w D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 24 października 2025 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za wrzesień 2023 r. postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w Olsztynie, 2) zwrócić C. sp. z o.o. z siedzibą w D. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 100 (słownie: sto) złotych uiszczoną tytułem wpisu od zażalenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie (dalej: WSA, Sąd pierwszej instancji, Sąd), zaskarżonym w sprawie postanowieniem z 9 lipca 2026 r. (sygn. I SA/Ol 555/25), działając na podstawie art. 61 § 3 i § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.; dalej: P.p.s.a.), odmówił C. sp. z o.o. z siedzibą w D. (dalej: skarżąca, spółka) wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z 24 października 2025 r. w przedmiocie ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za wrzesień 2023 r. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podał, że skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności przemawiających za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji. Skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja była na tyle trudna, że wykonanie decyzji mogłoby wyrządzić znaczne szkody lub spowodować trudne do odwrócenia skutki. WSA wskazał, że ani wysokość zobowiązania ani sam fakt pogorszenia się sytuacji finansowej związane z wykonaniem decyzji nie są przesłankami wstrzymania wykonania decyzji. Skarżąca nie poparła wniosku dokumentacją obrazującą jej sytuację finansową. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że zwróciła się do Sądu o przyznanie prawa pomocy oraz że wniosek w tej materii nie został uwzględniony. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sądowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik spraw, tj.: 1. art. 61 § 3 P.p.s.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż skarżąca nie uprawdopodobniła wystąpienia przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, podczas gdy z dokumentacji finansowej znajdującej się w aktach sądowych jednoznacznie wynika brak środków umożliwiających wykonanie zobowiązanie bez istotnego i nieodwracalnego pogorszenia sytuacji majątkowej, 2. art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 166 P.p.s.a. poprzez brak wszechstronnego odniesienia się do przedłożonych przez skarżącą dokumentów, 3. art. 133 § 1 P.p.s.a. poprzez nierozpoznanie sprawy na podstawie całokształtu materiału zgromadzonego w aktach sprawy i pominięcie istotnej części materiału dowodowego, 4. art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z 80 K.p.a. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę materiału dowodowego polegającego na przyjęciu, iż sam fakt ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika oraz uiszczenia wpisu sądowego świadczy o posiadaniu środków umożliwiających wykonanie zobowiązania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 61 § 3 P.p.s.a. przewiduje możliwość wstrzymania przez sąd wykonania zaskarżonego aktu lub czynności na wniosek strony, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia stronie znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Należy przy tym mieć na uwadze, że skoro ustawa przyznaje stronie prawo do wystąpienia do sądu z takim wnioskiem, ograniczając jednakże możliwość udzielenia tej stronie ochrony tymczasowej od wystąpienia choć jednej z dwóch ww. przesłanek, to obowiązkiem strony jest wskazanie we wniosku okoliczności na poparcie spełnienia przynajmniej jednej z tychże przesłanek. Innymi słowy, wprawdzie decyzja o skorzystaniu z możliwości ubiegania się o udzielenie ochrony tymczasowej należy do strony postępowania, jednakże powinna ona mieć świadomość, że uprawnienie to wiąże się z obowiązkiem uzasadnienia wniosku, poprzez poparcie go stosownymi twierdzeniami i dokumentami na okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji (por. postanowienie NSA z dnia 26 listopada 2007 r., II FZ 338-339/07). Sąd rozpatrując wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji powinien jednak uwzględnić nie tylko treść samego wniosku, ale także mieć na uwadze całe akta sprawy w rozumieniu art. 133 P.p.s.a. W świetle powyższych rozważań Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji został sformułowany w sposób nieprecyzyjny. Powyższe nie pozwalało jednak Sądowi pierwszej instancji na pominięcie faktu, że jako przesłanki uzasadniające wstrzymanie wykonania aktu strona jednoznacznie wskazała swoją trudną sytuację finansową. W tym zakresie skarżąca trafnie podniosła, że w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji przedstawiono konkretne i udokumentowane dowody dotyczące jej stanu majątkowego, w szczególności dokumenty załączone do wniosku o przyznanie prawa pomocy, do których to okoliczności Sąd pierwszej instancji meriti w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia w żaden sposób się nie odniósł. W tej sytuacji - na podstawie art. 133 P.p.s.a. - Sąd pierwszej instancji, mimo braku dokumentacji obrazującej powyższe okoliczności przy samym wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, powinien był zweryfikować te okoliczności (dotyczące trudnej sytuacji majątkowej strony), czyniąc to pod kątem przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a., w oparciu o dostępną dla tego Sądu dokumentację znajdującą się w aktach sprawy przy wniosku strony o przyznanie prawa pomocy. Nie ulega wątpliwości, że gdy Sąd dysponuje taką dokumentacją, złożoną wprawdzie w ramach innej instytucji procesowej (prawa pomocy), brak jest przeszkód aby wykorzystać ją na potrzeby niniejszego postępowania wpadkowego, tj. postępowania z wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, kiedy - jak już wyżej wskazano - strona jako przesłankę uzasadniającą udzielenie jej ochrony tymczasowej powołuje okoliczność, którą ma wykazać również wnioskując o przyznanie prawa pomocy (możliwości finansowe i konsekwencje związane z pogorszeniem sytuacji majątkowej). W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji, wydając zaskarżone postanowienie był w posiadaniu dokumentacji finansowej, ale w żaden sposób nie odniósł się do niej merytorycznie w uzasadnieniu rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Sąd pierwszej instancji mógł zbadać sytuację finansową skarżącej na podstawie dokumentów przedłożonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy pod kątem przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdzając naruszenie w niniejszej sprawie przez Sąd pierwszej instancji art. 61 § 3 P.p.s.a. - na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. - uchylił kwestionowane postanowienie i przekazał sprawę WSA w Olsztynie do ponownego rozpoznania. Z kolei za całkowicie chybione uznać należało zarzuty naruszenia art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. W niniejszej sprawie przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691; dalej: K.p.a.) nie były stosowane w przedmiocie rozpoznania wniosku o wstrzymanie wykonania, zatem Sąd pierwszej instancji nie mógł ich naruszyć. Sąd ten wydając ponownie rozstrzygnięcie w sprawie obowiązany będzie merytorycznie rozpoznać wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji, uwzględniając okoliczności faktyczne tej sprawy wynikające z jej akt, w szczególności z dokumentacji złożonej przez stronę z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Z kolei o zwrocie kwoty uiszczonej tytułem wpisu od zażalenia orzeczono jak w punkcie drugim sentencji postanowienia na podstawie art. 232 § 1 pkt 2 P.p.s.a.