I GSK 118/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 lipca 2023 r. sygn. akt I SA/Gl 224/23 w sprawie ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 2 grudnia 2022 r. nr 2401-IEE.711.963.2022.2.MSN w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1.uchyla zaskarżony wyrok; 2.uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Chorzowie z dnia 14 września 2022 r. nr 2406-SEE.711.1677.2022.P1.KN; 3. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrokiem z 6 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 224/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: wierzyciel, ZUS, Zakład) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: Dyrektor IAS, DIAS) z 2 grudnia 2022 r. w przedmiocie częściowego umorzenia postępowania egzekucyjnego. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Naczelnik Urzędu Skarbowego w Chorzowie (dalej: organ egzekucyjny) prowadził wobec S. T. (dalej: zobowiązany) postępowanie egzekucyjne na podstawie m.in. tytułów wykonawczych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Chorzowie (dalej: wierzyciel) z dnia 27 października 2000 r. o nr 1504/2000, z dnia 28 września 2000 r. od nr 1208/2000 do nr 1210/2000, z dnia 25 maja 2001 r. od nr W1/4608/2001 do nr W14610/2001, z dnia 28 lipca 2005 r. od nr W/8-10627/2005 do nr W/8-10752/2005 oraz od nr W/8-10754/2005 do nr W/8-10757/2005 obejmujących zaległości składkowe za lata 2000-2005. Organ egzekucyjny zawiadomieniem z 27 sierpnia 2014 r. zajął świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego zobowiązanego w ZUS, które jest nadal realizowane. Dokonał też kalkulacji dotyczącej przewidywanych wydatków w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec zobowiązanego. Postanowieniem z 14 września 2022 r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne w części, tj. w zakresie wyszczególnionych w postanowieniu tytułów wykonawczych, z powodu bezskuteczności egzekucji, na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020r., poz. 1427 z późn. zm., dalej: u.p.e.a.) oraz w związku z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 2070, dalej: ustawa zmieniająca). Organ uzasadniał, że wystawione tytuły wykonawcze przydzielono poborcy skarbowemu, jednakże pod ustalonymi adresami zobowiązanego nie zastano. Ustalono, że na rachunkach bankowych zobowiązanego znajduje się kwota wolna od potrąceń bądź brak jest środków na realizację zajęć. Poczyniono ustalenia, że zobowiązany nie posiada nieruchomości, nie figuruje jako właściciel pojazdów mechanicznych, a prowadzona przez niego działalność gospodarcza wykreślona została w dniu 26 listopada 2014 r. Po przeprowadzeniu ustaleń organ egzekucyjny stwierdził, że jedynym składnikiem majątkowym zobowiązanego jest świadczenie emerytalne, z którego uzyskuje się 546,65 zł miesięcznie, a także zajęta w dniu 29 czerwca 2022r. wierzytelność z tytułu umowy zlecenia i świadczenia usług (drobnych prac stolarskich na podstawie umowy o dzieło) dla Wspólnoty Mieszkaniowej w Chorzowie przy ul. Powstańców 69 – w 2021 r. była to kwota 385,80 zł miesięcznie. Mając na względzie wysokość dochodzonych kwot (należność główna 126.691,25 zł, odsetki na dzień 13 września 2022 r. 184.582,90 zł, koszty upomnienia 132,00 zł) organ egzekucyjny uznał, iż nie będzie w stanie wyegzekwować od zobowiązanego całej należności. Dlatego też dalsze prowadzenie egzekucji jest niecelowe i gospodarczo nieuzasadnione. Środki egzekucyjne nie pozwolą bowiem na całkowite zaspokojenie wierzyciela, ponadto z obsługą tytułów wykonawczych związane jest cykliczne dokonywanie szeregu czynności, wiążących się z wydatkami. Po rozpatrzeniu zażalenia wierzyciela, Dyrektor IAS postanowieniem z 2 grudnia 2022 r. utrzymał w mocy postanowienie o częściowym umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS Oddział w Chorzowie obejmujących zaległości składkowe za lata 2000 – 2005. W ocenie DIAS, organ egzekucyjny prawidłowo zastosował art. 59 § 2 u.p.e.a. i w ramach uznania administracyjnego i oceny materiału dowodowego uznał, że dalsze prowadzenie egzekucji w stosunku do wszystkich tytułów wykonawczych nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. przepisu każdorazowo wymaga uprzedniej kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Kalkulacja powinna wynikać z uzasadnienia postanowienia wydanego w tym przedmiocie lub powinna być załączona do akt postępowania. Przeprowadzona przez organ I instancji kalkulacja wynika zarówno z uzasadnienia postanowienia tego organu, jak i z akt sprawy. Prawidłowo organ egzekucyjny wywiódł, iż zobowiązany nie posiada majątku, który pozwoliłby na zaspokojenie chociażby wydatków egzekucyjnych. W wyniku zastosowania środków egzekucyjnych organ egzekucyjny będzie w stanie wyegzekwować w przeciągu 10 lat ze świadczenia emerytalnego zobowiązanego kwotę 65.598 zł (546,65 zł x 120 miesięcy) oraz ewentualną kwotę z wierzytelności (pod warunkiem wykonywania przez zobowiązanego usług z tytułu umowy o dzieło). Słusznie uznał organ egzekucyjny, że nie jest w stanie wyegzekwować od zobowiązanego całości należności (126.691,25 zł należności głównej plus odsetki wynoszące 184.582,90 zł plus koszty upomnienia 132 zł), gdyż wysokość dochodzonych kwot znacznie przewyższa sumę możliwą do wyegzekwowania. Znaczenie miał także wiek zobowiązanego (74 lata) oraz jego stan majątkowy, niezmienny od kilkunastu lat. Dyrektor IAS zaznaczył, że już w 2017 r. ówczesny organ egzekucyjny stwierdził, że nie jest w stanie wyegzekwować od zobowiązanego jakichkolwiek należności, a dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego, za wyjątkiem postępowania co do tytułu wykonawczego nr 1208/2000, którego zaległość pokrywano by z realizacji zajęcia świadczenia emerytalnego, jest niezasadne. W odpowiedzi wierzyciel wniósł wówczas o dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego obejmującego całość zadłużenia. Organ odwoławczy podniósł, że egzekucja ma na celu wyegzekwowanie należności dochodzonych przez wierzyciela, a nie "przetrzymywanie" tytułów wykonawczych bez realnej możliwości zastosowania środków egzekucyjnych, jedynie w celu uniknięcia przedawnienia należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu skargi wierzyciela na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.) oddalił ją. Doszedł do wniosku, że ustalony przez organy stan faktyczny uzasadniał częściowe umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego, którego stan majątkowy nie tylko nie pozwala na skuteczne wyegzekwowanie od niego objętych tytułami wykonawczymi kwot, ale również nie rokuje, by w przyszłości zgromadził on środki pozwalające na ich uregulowanie. Sąd I instancji przypomniał, że umorzenie postępowania egzekucyjnego uregulowane w art. 59 § 2 u.p.e.a., związane jest z instytucją tzw. uznania administracyjnego. Organowi egzekucyjnemu pozostawiono swobodę prowadzenia egzekucji lub umorzenia postępowania, jak i ocenę "perspektyw" wszczętego z inicjatywy wierzyciela postępowania egzekucyjnego i wybór: prowadzenie egzekucji lub umorzenie postępowania. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. ma zatem charakter fakultatywny, uznaniowy. Jednak nadal na organie spoczywa obowiązek dokładnego zbadania i rozważenia okoliczności sprawy w celu jej prawidłowego rozstrzygnięcia i oceny, czy egzekucja należności pieniężnej będzie celowa. Dlatego istotnym jest odwołanie się do wynikającej z art. 7 § 2 u.p.e.a. zasady celowości postępowania egzekucyjnego, która sprzeciwia się dokonywaniu czynności egzekucyjnych i pobieraniu opłat za te czynności, co do których przed ich podjęciem można stwierdzić, że nie doprowadzą do wyegzekwowania należności w kwocie przewyższającej koszty egzekucyjne. W ocenie WSA, zasadnie organ egzekucyjny dokonał częściowego umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nie zgadzając się z powyższym wyrokiem, wystąpił ze skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżył orzeczenie w części, tj. co do tytułów wykonawczych o numerach: 1210/2000 i W/8-10655/2005, a także W/8-10658/2005 oraz od W/8-10661/2005 do W/8-10662/2005, od W/8-10644/2005 do W/8-10690/2005, od W/8-10703/2005 do W/8-10752/2005, od W/8-10754/2005 do W/8-10757/2005, dotyczących kwoty należności głównej 30.907,49 zł oraz odsetek 58.217 zł od tej należności liczonych na dzień 13 września 2022r. Na podstawie art. 176 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 174 pkt 2) p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 64b § 1 u.p.e.a. (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634), przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że z obsługą tytułów wykonawczych związane jest cykliczne dokonywanie szeregu czynności wiążących się z wydatkami, za które także uważa się takie czynności wymienione w uzasadnieniu skarżonych postanowień organu egzekucyjnego przydział do służby poborcy skarbowemu, działania analityczne w poszukiwaniu składników majątku, podczas gdy wśród wydatków wskazanych w art. 64b 5 1 u.p.e.a. nie znajdują się ww. czynności, a w konsekwencji nie mogły być brane pod uwagę przy rozstrzyganiu sprawy; 2. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 7, 77, 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775; dalej: k.p.a.), przez błędną ocenę, że organy wyczerpująco zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy oraz wyjaśniły stan faktyczny w sprawie, podczas gdy nie została przeprowadzona kalkulacja z wykazaniem wydatków, jakie są przewidziane w przypadku dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów egzekucyjnych objętych zaskarżonym postanowieniem Dyrektora lzby Administracji Skarbowej w Katowicach co powoduje, że nie sposób uznać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne; b) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 59 § 4 w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020r.) polegające na błędnym uznaniu, że istniały podstawy do częściowego umorzenia egzekucji, podczas gdy umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy ustalono, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, a stan ten ma charakter definitywny, co - jak wykazało postępowanie- nie ma miejsca w tej sprawie, bowiem zobowiązany posiada źródło dochodu, którym jest świadczenie emerytalne oraz wykonywanie umowy o dzieło; c) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez błędną ocenę, że została spełniona ta przesłanka, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, podczas gdy nie została dokonana kalkulacja tych wydatków; d) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu wyroku wyjaśnienia, z jakich przyczyn prawidłowym było częściowe umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczących tytułów wykonawczych obejmujących zaległości na najstarsze okresy; e) art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podczas gdy skarga powinna zostać uwzględniona przy zastosowaniu art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. z uwagi na fakt, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach bezzasadnie odmówił uchylenia ostatecznego postanowienia Dyrektora lzby Administracji Skarbowej w przedmiocie częściowego umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Strony doszło do tego w sytuacji, gdy z akt postępowania - nie wynika, iż w trakcie postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne, jakie były naliczone na podstawie tytułów wykonawczych. W oparciu o powyższe zarzuty wnosił o: uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie; zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącego ZUS zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz oświadczył, że zrzeka się rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej ZUS przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ -DIAS wnosił o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. (Dz. U. z 2024 r. poz. 935) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że Zakład w skardze kasacyjnej zrzekł się przeprowadzenia rozprawy, a organ nie zajął stanowiska, Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 182 § 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym. Przed oceną zarzutów skargi kasacyjnej przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. W świetle powyższych kryteriów należało uwzględnić skargę kasacyjną Zakładu, przy czym nie wszystkie jej zarzuty można było uznać za uzasadnione. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadne okazały się zarzuty naruszenia przepisów postępowania (zgłoszone w pkt 2.ppkt a) –c) petitum skargi kasacyjnej), tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 59 § 2 w zw. z art. 59 § 4 u.p.e.a.,w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku organ egzekucyjny umorzył w części postępowanie egzekucyjne w odniesieniu do tytułów wykonawczych ZUS szczegółowo określonych w tymże postanowieniu, obejmujących zaległości składkowe za lata 2000-2005. Jednocześnie zaznaczył, że pozostawił do realizacji tytuły wykonawcze od nr W/8-10617 do 10626/2005 na łączną kwotę 17.424,87 zł oraz tytuły objęte adnotacją nr 06000/78/2022-RED-ADN-000143 na łączną kwotę 59.635,58 zł. Organ odwoławczy –DIAS zaakceptował to stanowisko, by następnie WSA podzielił opinię Dyrektora IAS. Organ egzekucyjny jako podstawę rozstrzygnięcia powołał art. 59 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którego treścią (obowiązującą w kontrolowanym postępowaniu -besporne) postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Organ ten, porównując sytuację materialną zobowiązanego w 2021 r. (dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w kwocie 26.858,00 zł, w części – 546,65 zł zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Mikołowie oraz z umowy o dzieło w kwocie 4.629,60 zł, a zobowiązany liczy 74 lata) z wysokością dochodzonych kwot (należność główna 126.691,25 zł, odsetki na dzień 13 września 2022 r. 184.582,90zł, koszty upomnienia 132,00 zł) uznał, że nie będzie w stanie wyegzekwować od zobowiązanego całej należności, a do tego z obsługą tytułów wykonawczych związane jest cykliczne dokonywanie szeregu czynności, wiążących się z wydatkami i dlatego też dalsze prowadzenie egzekucji jest niecelowe i gospodarczo nieuzasadnione. Zatem nie wykazywał wystąpienia przesłanek z art. 59 § 2 u.p.e.a., że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Organ odwoławczy, zgadzając się z argumentacją organu egzekucyjnego podniósł także, że "dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego zwiększy jedynie kwotę poniesionych wydatków egzekucyjnych, co nie znajduje uzasadnienia gospodarczego (s. 3 postanowienia)." Odwołał się do kalkulacji przeprowadzonej w 2017 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Mikołowie, gdy obecnie organem tym jest Naczelnik Urzędu Skarbowego w Chorzowie, który postanowienie wydał 14 września 2022 r. Dyrektor IAS uznał za zasadne postanowienie organu I instancji w odniesieniu do tytułów wykonawczych, co do których stwierdził brak możliwości uzyskania środków przewyższających wydatki egzekucyjne. Sąd I instancji rozpoznając skargę wierzyciela na ww. postanowienia, uznał za prawidłowe rozstrzygnięcia organów. Należy wyjaśnić, że z treści art. 59 § 2 u.pe.a. wynika, że rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w sytuacji nim określonej pozostawione zostało uznaniu organu egzekucyjnego. Nie oznacza to jednak, że postanowienie podejmowane na jego podstawie, a więc w warunkach uznania administracyjnego, może być postanowieniem dowolnym. Musi ono bowiem wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Co też istotne, omawiane postanowienie nie może pomijać w swej podstawie faktycznej rezultatu postępowania przeprowadzonego odnośnie do ustalenia istnienia/nieistnienia prawnie istotnych faktów, których analiza ma podstawowe znaczenie z punktu widzenia fakultatywnej przesłanki umorzenia postępowania, tj. stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Dopiero bowiem rezultat tego postępowania aktualizuje uprawnienie organu do realizacji kompetencji określonej przepisem art. 59 § 2 u.p.e.a., a mianowicie wydania, na zasadzie uznania administracyjnego, rozstrzygnięcia o umorzeniu albo o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, z tym, że oczywiście konsekwencją ustalenia nieistnienia fakultatywnej przesłanki umorzenia, jest wydanie (związanego tym ustaleniem) postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jest to oczywiste, zwłaszcza gdy w kontekście normatywnej treści przywołanego przepisu podkreślić należy, że na jego gruncie ustawodawca wprost stanowi o "stwierdzeniu" przesłanki fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego, co również przemawia za koniecznością podjęcia przez organ egzekucyjny działań zmierzających do jej ustalenia. Jest to istotne, gdyż rozstrzygając na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny nie może pomijać dyrektywy celowości postępowania egzekucyjnego, zważywszy także na ochronną funkcję omawianego rozwiązania w odniesieniu do wierzyciela, który zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a. jest zobowiązany do pokrywania kosztów egzekucyjnych, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Zatem, operując w warunkach uznania administracyjnego określonych art. 59 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny zobowiązany jest wyjaśnić podejmowane rozstrzygnięcie również z punktu widzenia celowości postępowania egzekucyjnego, tj. wyjaśnić w oparciu o przekonujące argumenty, czy i dlaczego jest/nie jest celowe umorzenie postępowania egzekucyjnego. Zwłaszcza, gdy w kontekście przywołanego podziału przyczyn umorzenia postępowania egzekucyjnego podnieść trzeba, że w myśl art. 61 u.p.e.a. w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 wszczęcie ponownej egzekucji może ponownie nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych (por. wyroki NSA z: 28 sierpnia 2024 r., sygn. akt III FSK 459/24; 16 kwietnia 2013 r, sygn. akt II GSK 2239/11; opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak podnosił Zakład, częściowe umorzenie postępowania egzekucyjnego w odniesieniu do najstarszych tytułów wykonawczych, doprowadziłoby do przedawnienia należności objętych tymi tytułami, a tym samym nie byłoby już możliwości zastosowania art. 61 u.p.e.a., gdyby wystąpiły przesłanki w nim określone. Należy podkreślić, że w ramach postanowienia, którego ramy wyznacza art. 59 § 2 u.p.e.a. organ nie jest zobowiązany ani uprawniony do czynienia ustaleń w zakresie skuteczności prowadzonej egzekucji jako takiej; ma jedynie ustalić, czy możliwe jest uzyskanie w toku prowadzanej egzekucji kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (por. wyroki NSA z 30 stycznia 2025r., sygn. akt III FSK 995/23; 13 lipca 2024 r., sygn. akt III FSK 914/23). Generalną zasadą egzekucji administracyjnej jest bowiem doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Organ egzekucyjny jest obowiązany do zastosowania wszelkich środków przewidzianych w ustawie, by ten cel zrealizować. Oznacza to, że zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga stwierdzenia zarówno, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone (por. wyrok NSA z 21 kwietnia 2023 r., sygn. akt I GSK 455/19). Dopiero bezskuteczność egzekucji ustalona na podstawie dostępnych organowi egzekucyjnemu danych i dokonanej przez ten organ analizy stanu sprawy, po przeprowadzeniu właściwego postępowania wyjaśniającego, wykluczającego celowość prowadzenia postępowania egzekucyjnego, stanowi wypełnienie dyspozycji art. 59 § 2 u.p.e.a. Natomiast organ odwoławczy, gdyż organ I instancji skupił się na kwestii, że nie będzie w stanie wyegzekwować ze świadczenia emerytalnego zobowiązanego całej kwoty należności (co nie jest przesłanką umorzenia postępowania według art. 59 § 2 u.p.e.a.), stwierdził, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku, który pozwoliłby na zaspokojenie choćby wydatków egzekucyjnych. Osiągane przez zobowiązanego dochody przemawiały, zdaniem DIAS, za częściowym umorzeniem postępowania egzekucyjnego, co obniżyć miałoby koszty obsługi tytułów wykonawczych wiążącej się dodatkowo z czynnościami organu egzekucyjnego (vide: s.3 postanowienia DIAS). Argumentację tę poparł Sąd I instancji, odwołując się do szczegółowych wyliczeń, w tym kalkulacji Naczelnika Urzędu Skarbowego w Mikołowie z 19 stycznia 2017. Jednakże z kalkulacji tej, jak i propozycji uzasadnienia do postanowienia o umorzenia postępowania egzekucyjnego przygotowanego przez wcześniejszy organ egzekucyjny, nie wynikało, aby wówczas egzekwowana kwota ze świadczenia emerytalnego zobowiązanego – 439,44 zł nie wystarczała na pokrycie wydatków. Wręcz przeciwnie, wynikało ze stanowiska organu, że z kwoty tej są zaspokajane, fakt, że w niewielkim stopniu, zaległości wobec wierzyciela (s. 148 akt adm., t. II). W aktach administracyjnych znajdują się zestawienia obejmujące stan spraw na dzień 28 września 2022 r. (s. 3-32, t. III), które powinny podlegać ocenie organu odwoławczego (postanowienie organu I instancji zostało wydane 14 września 2022r.), ale również i zestawienie rozliczenia uzyskanych od zobowiązanego kwot w okresie od 1 stycznia 2022 r. Dokument ten nie był badany przez organy, czego nie wytknął WSA. A chodziło o kwestię czy wyegzekwowana od zobowiązanego kwota nie przewyższała wydatków egzekucyjnych, czy też jednak były z niej dokonywane wpłaty na należności objęte tytułami wykonawczymi. Ponadto ani organy, ani WSA, co zasadnie zgłaszał autor skargi kasacyjnej, nie uwzględnili przy ocenie wysokości kwoty, którą będzie można wyegzekwować od zobowiązanego wobec waloryzacji świadczenia emerytalnego, czy dodatkowych świadczeń przyznawanych emerytom, co zwiększało wysokość zajętej kwoty. Dlatego ocena wielkości świadczenia możliwego do wyegzekwowania w ciągu 10 lat, oparta na kwocie uzyskiwanej w 2022 r. przez organ egzekucyjny ze świadczenia emerytalnego – 546,65 zł, przeprowadzona przez organy i przyjęta przez Sąd, była zaniżona. Miało to istotne znaczenie, szczególnie w sytuacji, gdy organy nie wykazały jednoznacznie, aby egzekwowana regularnie kwota nie przewyższała wydatków egzekucyjnych. Zabrakło precyzyjnej kalkulacji organów, jeżeli nie przeprowadzonej odrębnie, to przynajmniej w zaskarżonych postanowieniach, nie przedstawiono precyzyjnego zbiorczego wyliczenia, zarówno kosztów już poniesionych, jak i przewidywanych. Kalkulacja w powyższym zakresie musi być precyzyjna, tak aby ocena stanowiąca podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego w odniesieniu do znacznej części należności ZUS, nie nosiła cech dowolności (por. wyrok WSA w Gliwicach z 15 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 586/15). Organ przed podjęciem rozstrzygnięcia, które ma charakter fakultatywny i uznaniowy, powinien więc przeprowadzić stosowne postępowanie co do ustalenia istnienia przesłanki umorzenia z art. 59 § 2 u.p.e.a. Zgodnie bowiem z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. art. 18 u.p.e.a. organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona ( art. 80 k.p.a.). Tymczasem Sąd I instancji zaaprobował stanowisko organów orzekających, które - jak słusznie zarzuca autor skargi kasacyjnej - umarzając częściowo postępowanie egzekucyjne, mimo jego zdaniem niewystępowania przesłanki z art. 59 § 2 u.p.e.a., przeprowadziły postępowanie wyjaśniające z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. w zakresie istnienia bądź nieistnienia przesłanki bezskuteczności egzekucji. To natomiast stanowi naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść postanowienia, co uszło uwadze Sądu I instancji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że zgodnie z przepisami art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., które znajdują zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym w administracji na podstawie art. 18 u.p.e.a. - na organie spoczywa obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a także obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ponadto - stosownie do treści art. 80 k.p.a. - organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Nie można za ważący o wyniku sprawy uznać zarzutu naruszenia ar. 141 § 4 p.p.s.a., zgłoszonego w pkt 2. ppkt d) petitum skargi kasacyjnej Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w sposób uniemożliwiający kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09), nie zaś gdy zarzut ten dotyczy ograniczenia się Sądu I instancji do kontroli legalności. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie występuje. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy wymienione w art. 141 § 4 p.p.s.a. i pozwala na dokonanie kontroli kasacyjnej orzeczenia. Poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. można kwestionować "kompletność" uzasadnienia, a nie prawidłowość przyjętego przez Sąd I instancji stanu faktycznego, czy też stanowiska co do wykładni lub zastosowania prawa materialnego (por. wyrok NSA z 15 grudnia 2011r., sygn. akt II GSK 1324/10; 22 lutego 2012 r., sygn. akt I FSK 310/11; 11 kwietnia 2024 r., sygn. akt III OSK 4204/21). Za nieskuteczny należało uznać zarzut postawiony w pkt 2. ppkt e) – naruszenia art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., albowiem przepisy te określają jedynie kompetencję sądu administracyjnego w fazie orzekania. Tego rodzaju przepisy, mające charakter ogólny (blankietowy), nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, a zarzut skargi kasacyjnej nie może ograniczać się do wskazania ich naruszenia bez powiązania z zarzutem naruszenia innych przepisów, co właśnie Skarżący kasacyjnie uczynił (por. wyrok NSA z 14 czerwca 2024 r., sygn. akt III OSK 4333/21). Niezasadny, bo przedwczesny okazał się także zarzut sformułowany w pkt 1. petitum skargi kasacyjnej, gdyż organy nie wskazały, jakie wydatki, o których mówi art. 64b § 1 u.p.e.a., tj. jakie koszty faktycznie poniesione przez organ w związku z prowadzeniem egzekucji i w jakiej wysokości zostały uwzględnione przy ustalaniu, że egzekucja jest bezskuteczna w rozumieniu art. 59 § 2 u.p.e.a. Organ prowadząc postępowanie uzupełni w niezbędnym do rozpoznania sprawy zakresie akta administracyjne oraz podejmie rozstrzygnięcie w oparciu o znajdujące w sprawie zastosowanie przepisy prawa. Wobec tego, że opisanymi uchybieniami, co przedstawiono, dotknięty był nie tylko wyrok WSA, ale i kontrolowane przezeń postanowienia organów, dlatego na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok oraz uchylił zaskarżone do WSA postanowienie Dyrektora IAS oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Chorzowie. O kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935), zasądzając wyłącznie należne wynagrodzenie pełnomocnika z uwagi na zwolnienie Zakładu od opłat sądowych na podstawie art. 114 .ust. 4 u.s.u.s. ----------------------- 12 14