I GSK 1337/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia NSA Tomasz Smoleń Sędzia del. NSA Jacek Surmacz (spr.) Protokolant asystent sędziego Izabela Kołodziejczyk po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 czerwca 2025 r. sygn. akt I SA/Sz 64/25 w sprawie ze skargi Z. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 listopada 2024 r. nr UP-778/2024 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Z. R. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z 4 czerwca 2025 r. sygn. akt I SA/Sz 64/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę Z. R. (dalej: Skarżący lub Wnioskodawca) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 25 listopada 2024 r. nr UP-778/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Uzasadnienie orzeczenia zostało udostępnione w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (adres strony internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Od powyższego wyroku Skarżący wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości. Zażądano jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "p.p.s.a."), zarzucono naruszenie: I. przepisów prawa materialnego, a to: 1. art. 153 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I GSK 289/23, który wskazał, że koszty (zdrowotne oraz wyżywienie) rzeczywiście ponoszone przez Skarżącego odbiegają in minus od wydatków w dwuosobowym gospodarstwie emeryckim ustalone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, czyli od tzw. "minimum socjalnego", zatem jego sytuacja materialno-bytowej powinna być oceniona poprzez uwzględnienie in plus wydatków na zdrowie i wyżywienie w odniesieniu do tzw. "minimum socjalnego", 2. art. 28 ust. 3a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, dalej: "u.s.u.s.") w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) poprzez błędną wykładnię polegającą na błędnym nieuwzględnieniu, że regulacja ta, jako szczególna w stosunku do art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "k.p.a."), nakazuje w sprawach umorzeniowych, oprócz interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, uwzględnić także ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych, a w konsekwencji całkowite pominięcie rozważenia ważnego interesu osoby zobowiązanej, 3. art. 28 ust. 2 u.s.u.s. poprzez błędną wykładnię polegającą na błędnym przyjęciu, że fakt, że postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone powoduje, że nie można uznać zaległości za całkowicie nieściągalne w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia przepisu pozwala uznać, że sam fakt prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie jest wystarczający, że należy przeprowadzić ustalenia w zakresie możliwości takiego postępowania egzekucyjnego z uwzględnieniem zasobów finansowych i materialnych skarżącego w kontekście ponoszonych kosztów utrzymania, leczenia, czego w niniejszej sprawie sąd oraz organ zaniechał, 4. art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na błędnym przyjęciu, że posiadanie niewystarczających środków finansowych na zaspokojenie swoich potrzeb to jedynie ograniczone możliwości płatnicze i nie stanowią przesłanki wystarczającej do umorzenia zaległości w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia pozwala uznać, że ograniczone możliwości płatnicze mogą stanowić ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz pozbawiają zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, 5. art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez błędną wykładnię polegającą na błędnym przyjęciu, że brak wiedzy po stronie Skarżącego, że dopiero wystąpienie o ustalenie prawa do emerytury, a nie samo przekroczenie wieku emerytalnego, uprawnia go do uznania, że składki mają charakter dobrowolny, nie stanowi tzw. "uzasadnionego przypadku", zwłaszcza biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych w rozumieniu wskazanego przepisu, 6. art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez błędną wykładnię polegającą na błędnym przyjęciu, że uzyskiwanie świadczenia emerytalnego jako niezależnego od stanu zdrowia powoduje, że problemy zdrowotne nie pozbawiają zobowiązanego możliwości opłacenia należności w sytuacji, gdy przepis ten odnosi się nie do jakiegokolwiek dochodu, ale do dochodu umożliwiającego opłacenie należności, a dochód ze świadczenia emerytalnego takim dochodem w sytuacji Skarżącego nie jest, 7. art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez błędną wykładnię polegającą na błędnym przyjęciu, że w celu ustalenia zaistnienia tzw. "uzasadnionego przypadku" wystarczy, gdy organ podda ocenie wszystkie okoliczności odnoszące się do sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej skarżącego oraz dokona ich merytorycznej oceny w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia jednoznacznie wskazuje, że niezbędnym jest ponadto zbadanie sytuacji zdrowotnej Skarżącego oraz członków jego rodziny, w szczególności ustalenie, czy zobowiązany cierpi na przewlekłe choroby lub istnieje konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, II. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 86, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak wskazania w zaskarżonym wyroku zaniechań organu polegających na braku: 1. wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego oraz brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, w tym zaniechanie dokonania jakichkolwiek ustaleń w zakresie faktu, że w momencie w którym powstawała zaległość z tytułu składek Skarżący osiągnął już wiek emerytalny, zatem gdyby tylko wystąpił wtedy o ustalenie prawa do emerytury, to z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie miałby obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, co miałoby istotne znaczenie dla oceny słusznego interesu obywatela oraz niesprzeczności tego interesu z interesem społecznym, 2. wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego oraz braku wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy poprzez zaakceptowanie błędnego ustalenia, że Skarżący posiada środki finansowe, które może przeznaczyć na nieprzewidziane wydatki, co wyklucza zaistnienie sytuacji ubóstwa w jego rodzinie, 3. wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego oraz brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy poprzez zaakceptowanie błędnego ustalenia, że Skarżący wraz z żoną otrzymuje trzynastą i czternastą emeryturę, co ma wpływ na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych stron, 4. wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego oraz braku wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, w tym zaniechanie ustalenia sytuacji zdrowotnej Skarżącego, w szczególności braku ustalenia, czy choruje na choroby przewlekłe i czy w związku z tym jest on pozbawiony możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, 5. należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, a w szczególności ustalenie przez organ jedynie wydatków związanych z utrzymaniem miejsca zamieszkania i wyżywienia, a pominięciu wszystkich innych wydatków, które w tzw. "minimum socjalnym" są brane pod uwagę, 6. należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, a w szczególności niedostateczne rozważenie okoliczności związanych z sytuacją zdrowotną, życiową oraz majątkową Skarżącego i realną możliwością spłaty zadłużenia, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, 7. wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego oraz braku wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, w tym zaniechanie ustalenia wpływu sytuacji zdrowotnej Skarżącego na jego możliwości zarobkowe, płatnicze i możliwości regulowania zobowiązań, w szczególności braku ustalenia czy choroby przewlekłe na które choruje skarżący powodują trudny stan majątkowy wynikający z istnienia tych chorób, 8. wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego oraz braku wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, w tym zaniechanie dokonania jakichkolwiek ustaleń w zakresie możliwości przeprowadzenia egzekucji z uwzględnieniem zasobów finansowych i materialnych Skarżącego w kontekście ponoszonych kosztów utrzymania i leczenia, 9. wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego oraz braku wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy poprzez nieuwzględnienie, że Skarżący jest coraz starszy, coraz mniej sprawny fizycznie, ma trudności w samodzielnym poruszaniu się, wymaga pomocy innych osób przy wykonywaniu codziennych czynności, a kwota zadłużenia przekracza 60.000 zł, co stanowi blisko 25-krotność otrzymywanych przez niego obecnie środków z tytułu emerytury oraz dodatku pielęgnacyjnego, zatem egzekucja będzie trwała do końca jego życia. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że decyzje oparte na uznaniu administracyjnym nie mogą być rozstrzygnięciami dowolnymi. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego rygorom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Podejmując decyzję uznaniową organy obowiązane są kierować się, stosownie do art. 7 k.p.a., słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. Z kolei przy rozpatrywaniu wniosku na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. konieczne jest uwzględnienie również ważnego interesu zobowiązanego oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Rozpoznając ponownie wniosek Skarżącego Zakład obowiązany był, stosownie do art. 153 p.p.s.a., uwzględnić wskazania NSA z wyroku o sygn. akt I GSK 289/23, ale z obowiązku tego się nie wywiązał. Nie uwzględnił wskazania, że koszty zdrowotne i wyżywienie Skarżącego odbiegają in minus od wydatków w dwuosobowym gospodarstwie emeryckim ustalonych przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Kwota minimum socjalnego, wynosząca 3.024,94 zł, powinna zostać więc zwiększona o ponoszone przez Skarżącego w zwiększonej wysokości wydatki żywieniowe i zdrowotne, co dałoby kwotę między 4.639,58 zł a 4.939,58 zł, która powinna stać się punktem wyjścia do rozważań o jego sytuacji majątkowej. Błędnie więc przyjął Zakład, że Skarżącemu po pokryciu wydatków bytowych pozostaje jeszcze kwota od 700,48 zł do 1.080,48 zł, ponieważ dochód rodziny wynosi 4.424,23 zł. Skarżący nie dysponuje środkami na zaspokojenie innych potrzeb niż podstawowe. Z powodu braku dostatecznej ilości środków ogranicza wydatki, także zdrowotne i żywieniowe. Jest coraz starszy i nie mają z żoną możliwości zarobkowania, co nie zostało przez organ zbadane i uwzględnione. Organ niedostatecznie rozważył okoliczności związane z jego sytuacją zdrowotną, życiową i majątkową oraz realną możliwością spłaty zadłużenia w wysokości przeszło 60.000 zł. Nie dysponuje majątkiem i środkami, aby takie zadłużenie mógł spłacić, a prowadzona egzekucja będzie trwać do końca jego życia. Tymczasem organ przyjął, a Sąd zaakceptował, że posiada środki finansowe, które może przeznaczyć na nieprzewidziane wydatki, co wyklucza zaistnienie sytuacji ubóstwa w jego rodzinie. Skarżący zwrócił też uwagę na okoliczności związane z powstaniem zaległości. Wskazał, że w roku 2012 był już uprawniony do emerytury i gdyby wystąpił z wnioskiem o jej przyznanie, to kontynuując prowadzenie działalności gospodarczej nie ciążyłby na nim obowiązek regulowania składek na ubezpieczenia społeczne. Ma 78 lat, cierpi na liczne dolegliwości zdrowotne i wymaga stałego leczenia. Pomimo przebytych operacji nie odzyskał w pełni sprawności widzenia. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Zakład wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na swoją rzecz kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził z urzędu podstaw nieważności postępowania, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., przez co w myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. obowiązany był rozpoznać sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Ta natomiast nie zawierała usprawiedliwionych podstaw. Sprawa Skarżącego była już przedmiotem kontroli sądów administracyjnych. Wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I GSK 289/23 uchylony został wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie o sygn. akt I SA/Sz 251/22, zaskarżona decyzja Zakładu z 25 lutego 2022 r. i poprzedzająca ją decyzja z 30 grudnia 2021 r. Wniosek Skarżącego trafił do ponownego rozpatrzenia przez Zakład, który rozstrzygnął żądanie Skarżącego decyzjami z 25 września 2024 r. nr 1968/2024 (I instancja) i z 25 listopada 2024 r. nr UP-778/2024 (II instancja) o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność, będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 60.062,73 zł, w tym ubezpieczenia na społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie zatem z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Do przepisu art. 153 p.p.s.a. nawiązano w pierwszym zarzucie kasacyjnym, ale nie mógł on zostać uznany za zasadny i to nie tylko z tego powodu, że zakwalifikowano go w podstawie kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a., zamiast art. 174 pkt 2 p.p.s.a., co uznać można za przeoczenie lub oczywistą omyłkę. Ocena prawna i wskazania, które wynikają z wyroku o sygn. akt I GSK 289/23, zostały uwzględnione tak przez Zakład, jak i Sąd pierwszej instancji. Przedstawione przez Skarżącego wydatki na ochronę zdrowia zostały w pełnym zakresie uwzględnione w wyliczeniach, czego nie można było ocenić jako nieprawidłowe. Wbrew stanowisku skargi kasacyjnej, Zakład obowiąznay był ustalić rzeczywiste wydatki bytowe Skarżącego i jego żony, co zostało literalnie zaakcentowane na s. 15 uzasadnienia zaskarżonego wyroku, a nie formalne zwiększać wartość statystyczną "minimum socjalnego". Nie doszło zatem do naruszenia art. 153 p.p.s.a. Poprawności wykonanej analizy nie można było natomiast zwalczać zarzutem naruszenia tego przepisu, ponieważ jest to zagadnienie związane z oceną zgromadzonych dowodów i ustaleniami faktycznymi. Niemniej, już w tym miejscu należy zakomunikować, że Skarżący nie wykazał, które z podanych przez niego wydatków zostały przez Zakład i Sąd błędnie podliczone albo pominięte i nie uwzględnione. Nie ulegało zaś wątpliwości, że nie przekraczały one ustalonych przez Zakład dochodów, i to już po uwzględnieniu realizowanego potrącenia egzekucyjnego i nawet bez uwzględnienia dodatkowych świadczeń emerytalnych. Wydatki, które są analizowane przy wyliczaniu przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych tzw. "minimum socjalnego", jeżeli nie są przez osobę ubiegającą się o udzielenie ulgi ponoszone, nie mają istotnego znaczenia dla oceny jej faktycznych zdolności płatniczych. Pozostałe zarzuty określone jako materialnoprawne wykazały istotne niedostatki konstrukcyjne, niespełniające wymagań wynikających z przepisów art. 176 § 1 pkt 2 i art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Aby jednak nie zniweczyć prawa strony do ochrony sądowej, Naczelny Sąd Administracyjny, przy uwzględnieniu wskazań zawartych w uzasadnieniu uchwały o sygn. akt I OPS 10/09, uznał za dopuszczalne powiązanie ich z przepisami określonymi w art. 145 i art. 151 p.p.s.a. Podkreślić jednak należy, że nieprawidłowe sformułowanie zarzutów kasacyjnych niesie ze sobą ryzyko nieprawidłowego odczytania przez sąd kasacyjny intencji autora skargi kasacyjnej. W postępowaniu kasacyjnym nie bada się bowiem całokształtu sprawy i nie poddaje się ponownie ocenie zgodności z prawem zaskarżonego aktu, a jedynie weryfikuje się zasadność postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów w kontekście zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji, przez pryzmat powołanych w podstawach kasacyjnych przepisów prawa. Kontroli takiej można dokonać wyłącznie w granicach sprawy sądowoadministracyjnej. Ponadto, zarzutem błędnej wykładni przepisu prawa materialnego nie można skutecznie zwalczyć błędu w ustaleniach faktycznych, w tym ocenionych przez Sąd pierwszej instancji za prawidłowe. Ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie prawidłowo ustalonego w sprawie stanu faktycznego, a nie na podstawie stanu faktycznego, który za prawidłowy uznaje skarżący (por. wyroki NSA o sygn. akt I GSK 164/19 i I GSK 2592/18). Na podstawie analizy całości pisma procesowego (skargi kasacyjnej) można było wywieść, że choć literalnie zarzucano błędną wykładnię powołanych przepisów u.s.u.s. i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., to w istocie zarzuty dotyczyły niezastosowania wymienionych przepisów, a więc procesu określanego w języku prawniczym pojęciem subsumpcji. Niewłaściwe zastosowanie polega na dokonaniu wadliwej subsumpcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego - niezasadnym uznaniu, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie danej normy prawnej. Nie ulega zaś wątpliwości, że Sąd pierwszej instancji nie prowadził postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją, przez co nie mógł stosować powołanych w podstawach kasacyjnych przepisów u.s.u.s. i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Ich naruszenie przez Sąd mogło nastąpić wyłącznie pośrednio, poprzez wadliwie przeprowadzony proces kontroli zaskarżonej decyzji i niestwierdzenie podstaw do uwzględnienia skargi określonych w przepisach art. 145 p.p.s.a., w szczególności art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. To jednak nie miało miejsca. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zapatrywania skarżącego kasacyjnie, że trwające i efektywnie prowadzone postępowanie egzekucyjne może być rozpatrywane w kategoriach wystąpienia przesłanki "całkowitej nieściągalności" dochodzonej zaległości, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Egzekucja taka jest wobec Skarżącego prowadzona; dokonywane są potrącenia ze świadczenia emerytalnego. Nie stwierdzono, jak dotychczas, braku majątku z którego można prowadzić egzekucję albo żeby wydatki egzekucyjne miały przewyższyć wartość możliwych do wyegzekwowanych kwot (por. art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s.). W takich okolicznościach rozpatrzenie wniosku ubezpieczonego, będącego jednocześnie płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne, wobec którego przesłanka "całkowitej nieściągalności" nie zachodziła, mogło nastąpić tylko przez pryzmat regulacji z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przy umarzaniu nieopłaconych przez nich należności nie stosuje się bowiem wymogu zaistnienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, lecz ocenie poddaje się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny po ewentualnym opłaceniu należności, z uwzględnieniem jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej (por. wyrok NSA o sygn. akt II GSK 225/09). Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynikało też, aby Sąd zanegował dopuszczalność uwzględnienia przy rozpatrywaniu wniosku o udzielenie ulgi "ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych". Sąd nie przyjął także takiej wykładni art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., z której wynikałoby, że "posiadanie niewystarczających środków finansowych na zaspokojenie swoich potrzeb to jedynie ograniczone możliwości płatnicze i nie stanowią przesłanki wystarczającej do umorzenia zaległości". Nie przyjęto również, że "uzyskiwanie świadczenia emerytalnego jako niezależnego od stanu zdrowia powoduje, że problemy zdrowotne nie pozbawiają zobowiązanego możliwości opłacenia należności". Niezasadny okazał się również zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 86, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Choć postępowanie przed Zakładem toczyło się według zasad określonych w k.p.a., to jednak miało ono szczególny charakter. Ponieważ Zakład nie stwierdził przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., to rozpatrzenie wniosku przez pryzmat art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. wymagało podjęcia stosownej inicjatywy dowodowej przez ubiegającego się o udzielenie ulgi. Z treści § 3 ust. 1 rozporządzenia wynika jednoznacznie, że okoliczności, o których w nim mowa, powinny zostać wykazane przez wnioskodawcę (por. tożsame stanowisko wyrażone w wyrokach NSA o sygn. akt I GSK 497/24, I GSK 505/23, I GSK 164/19, I GSK 2592/18, II GSK 31/13, II GSK 2317/13, II GSK 2132/11). To bowiem wnioskodawca jest najlepiej zorientowany we własnej sytuacji i okolicznościach, które uniemożliwiają mu uregulowanie zaległości. To samo odnieść należało do okoliczności związanych ze stanem zdrowia Wnioskodawcy lub członków jego rodziny oraz wpływu tych okoliczności na możliwości zarobkowe i wydatki rodziny. Na organie spoczywał natomiast obowiązek oceny zaoferowanych dowodów zgodnie z regułami wynikającymi z art. 80 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził, aby ocena Zakładu tę regulację naruszała, a Sąd pierwszej instancji takiego uchybienia nie dostrzegł. Sąd administracyjny wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, a więc materiałów zgromadzonych w toku postępowania administracyjnego (zob. art. 133 § 1 p.p.s.a.) i wszystkie zostały przez Sąd pierwszej instancji przeanalizowane. Jak natomiast trafnie uznał Sąd pierwszej instancji na s. 21 uzasadnienia wyroku, Zakład rozpoznał wniosek Skarżącego nie tylko na podstawie dostarczonych przez niego dowodów i informacji, ale część ustaleń poczynił z urzędu we własnym zakresie. Nie można było zatem przyjąć, że materiał dowodowy okazał się niekompletny, ponieważ wymagałoby to wykazania w skardze kasacyjnej, w jakim kierunku Zakład obowiązany byłby przeprowadzić postępowanie dowodowe z urzędu z uwagi na to, że pewnych dowodów nie mógł przedłożyć organowi Skarżący. Natomiast zgromadzone dowody skłoniły Zakład do uznania, że nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia wystąpienia okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności (s.17 decyzji z 25 września 2024 r. nr 1968/2024). Kwalifikacji tej Skarżący nie zdołał podważyć i nie wykazał istotnych błędów popełnionych przez Sąd pierwszej instancji przy ocenie ustaleń faktycznych kontrolowanej sprawy, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zastrzec przy tym należy, że postępowanie ulgowe, o którym mowa, przebiega w dwóch etapach. W pierwszym organ obowiązany jest ustalić, czy ziściły się przesłanki warunkujące udzielenie ulgi, a dopiero w razie pozytywnego ustalenia ich wystąpienia podjęcie opartego na tzw. uznaniu administracyjnym rozstrzygnięcia o przyznaniu lub odmowie przyznania ulgi. Natomiast brak stwierdzenia ziszczenia się przesłanek wymaga podjęcia decyzji odmownej, która ma charakter związany i nie jest oparta na uznaniu administracyjnym (por. wyrok NSA o sygn. akt I GSK 164/19). Na kwestię tę prawidłowo zwrócono uwagę w zaskarżonym wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska Skarżącego, że za zasadnością udzielenia mu ulgi mogły być uznane okoliczności związane z powstaniem zaległości, które można by zakwalifikować w kategoriach "uzasadnionego przypadku" w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Jest to zagadnienie leżące poza granicami sprawy sądowoadministracyjnej, o której mowa w art. 134 § 1 w zw. z art. 3 § 2 p.p.s.a., odrębne od postępowania ulgowego i w całości pozostające we właściwości sądu powszechnego, który kontrolował decyzję Zakładu z 27 czerwca 2019 r. nr 390500/71/2019-RKS określającą wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek i odwołanie Skarżącego oddalił. Wymieniona decyzja Zakładu korzysta zatem z cech ostateczności i prawomocności w rozumieniu art. 16 § 1 i 3 w zw. z art. 180 § 1 k.p.a., a wyrok sądu powszechnego cech prawomocności w rozumieniu art. 363 § 1 w zw. z art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Przy badaniu przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne istotna była ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości (por. wyrok NSA o sygn. akt II GSK 2051/13). Prowadzenie postępowania dowodowego w tym aspekcie było bezprzedmiotowe. Podsumowując, Naczelny Sąd Administracyjny uznał wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej za niezasadne. Skarżący nie zdołał podważyć prawidłowości zaskarżonego wyroku tak w aspekcie proceduralnym, jak i materialnoprawnym. Ponieważ nie zdołano podważyć trafności oceny zgromadzonych dowodów i prawidłowości ustaleń faktycznych, oceny materialnoprawnej należało dokonać przez pryzmat ustaleń faktycznych uznanych przez Sąd pierwszej instancji za dokonane prawidłowo. Te nie pozwoliły na przyjęcie, że wobec Skarżącego zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., ani przesłanki określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., w szczególności w aspekcie zdrowotnym (pkt 3) i ubóstwa (pkt 1), co nie jest sprzeczne ze stanowiskiem Sądu i organu, że sytuację majątkowo-bytową Skarżącego można ocenić jako trudną. Z tych względów skarga kasacyjna, na podstawie art. 184 p.p.s.a., została oddalona w całości jako niezawierająca usprawiedliwionych podstaw. O kosztach postępowania kasacyjnego, obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika organu będącego radcą prawnym w kwocie 240 zł, orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).