I GSK 1921/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Smoleń Sędzia NSA Joanna Salachna (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant starszy asystent sędziego Agnieszka Juszyńska po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 lipca 2022 r. sygn. akt I SA/Gd 389/22 w sprawie ze skargi M. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 stycznia 2022 r. nr 100000/71/18/2022/RED/S w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. O. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: Sąd I instancji lub WSA) wyrokiem z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 389/22 oddalił skargę M. O. (dalej: skarżący) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 stycznia 2022 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, w której zaskarżył orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.), zarzucono: a) Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: - art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 46h § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r., poz. 111 ze zm., dalej: o.p.) poprzez ich błędną wykładnię przejawiającą się w uznaniu, że M. O. nie jest stroną, podczas gdy skarżący posiada nie tylko interes prawny, lecz jest osobą powołującą się na prawo własności, tj. osobą o jakiej mowa w art. 46h § 1 pkt 1 o.p.; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe niezastosowanie i oddalenie skargi pomimo naruszenia w zaskarżonej decyzji przepisów art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. w zw. z art. 46h § 1 pkt 1 o.p. polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd I instancji, że M. O. jest właścicielem pojazdu na którym został ustanowiony zastaw skarbowy, którego wykreślenia się domaga, a także posiada interes prawny we wszczęciu postępowania. b) Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe niezastosowanie i oddalenie skargi pomimo naruszenia w zaskarżonej decyzji przepisów art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. w zw. z art. 46h § 1 pkt 1 o.p. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i wydanie decyzji w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie o wykreślenie zastawu skarbowego, zamiast wszczęcia przedmiotowego postępowania, a także polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd I instancji, że organ I instancji naruszył normę wynikającą z art. 61a § 1 k.p.a. poprzez zastosowanie tego przepisu w sytuacji, gdy w rzeczywistości wszczął postępowanie; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe niezastosowanie i oddalenie skargi pomimo naruszenia w zaskarżonej decyzji przepisów art. 28 k.p.a. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 46h § 1 pkt 1 o.p. polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd I instancji, że organ naruszył normy art. 7 k.p.a., 8 k.p.a. poprzez ustalenie przez organ stanu faktycznego na podstawie de facto wszczętego postępowania administracyjnego; - art. 61a § 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i odmowę wszczęcia postępowania w sytuacji, gdy wniosek złożyła strona postępowania oraz podczas gdy organ w rzeczywistości wszczął postępowanie; - art. 15 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie przez organ I instancji polegające na błędnym pouczeniu strony, co skutkowało naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia normy zawartej w art. 15 k.p.a. przez Sąd I instancji. Ponadto skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu - oświadczenia o odstąpieniu od umowy z dnia [...] maja 2022 r. na fakt posiadania przez skarżącego statusu strony w postępowaniu o wykreślenie, tj. osoby powołującej się na prawo własności o jakiej mowa w art. 46h § 1 pkt 1 o.p., a także posiadania interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi. Alternatywnie wniesiono o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA. Wniesiono też o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej także jako: NSA) rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej. Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA. W rozpoznawanej sprawie przesłanka ta została spełniona. Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: - naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.); - naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach. W tym względzie należy zauważyć, że - za wyjątkiem ostatniego z zarzutów naruszenia przepisów postępowania, a także częściowo zarzutu wskazanego w tiret drugie - w ramach zarówno naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego wskazano (w różnych konfiguracjach powiązań) na naruszenie tych samych regulacji, tj. art. 28 i art. 61a § 1k.p.a. oraz art. 46h § 1 pkt 1 o.p. Stan ten - abstrahując od oceny formalnej takiego zabiegu - umożliwia dokonanie łącznej oceny zarzutów, których istota sprowadza się do kwestionowania prawidłowości odmowy wszczęcia postępowania w sprawie o wykreślenie zastawu skarbowego w sytuacji gdy, zdaniem skarżącego kasacyjnie, posiada on nie tylko interes prawny, ale także posiada prawo własności rzeczy (pojazdu), na której ustanowiono ów zastaw i powoływał się na to prawo. Zaznaczenia wymaga, że jak wynika z uwag wstępnych, Naczelny Sąd Administracyjny mocą art. 183 § 1 p.p.s.a., jest związany granicami skargi kasacyjnej, czyli wnioskami skargi kasacyjnej i jej podstawami. Z art. 176 p.p.s.a. wynika, że skarga kasacyjna poza tym, że ma czynić zadość wymaganiom przypisanym dla każdego pisma procesowego, powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, umotywowanie niewłaściwego zastosowania przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym wykazanie, że zarzucane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odnosząc te wyjaśnienia do rozpoznawanej skargi kasacyjnej wskazać należy, że jej uzasadnienie zawiera argumentację głównie odnoszącą się do wykazania naruszenia art. 61a § 1 k.p.a. (poprzez uznanie, że skarżący miał interes prawny w sprawie; W tym zakresie podniesiono, że faktem jest iż był on właścicielem samochodu w chwili gdy został ustanowiony na tym pojeździe zastaw; v. s. 4 skargi kasacyjnej), a końcowo i zdawkowo - także twierdzenia dotyczące naruszenia art. 46h § 1 pkt 1 o.p. Ustalenie to determinuje zakres oceny zgłoszonych zarzutów, która ze względów wyżej wskazanych, może odnosić się jedynie do takiego ich zakresu w jakim zostały uzasadnione. Z art. 61a § 1 k.p.a. wynika, że jedną z przyczyn odmowy przez organ wszczęcia postępowania jest zgłoszenie żądania przez osobę niebędącą stroną. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że ww. regulacja w zakresie podmiotowej przeszkody wszczęcia postępowania znajduje zastosowanie wyłącznie do sytuacji, gdy okoliczności wskazywane przez podmiot występujący z żądaniem przeprowadzenia postępowania administracyjnego, określające jego legitymację do złożenia wniosku, w sposób oczywisty przeczą tezie o istnieniu po jego stronie interesu prawnego. W sytuacji, gdy proste zestawienia treści podania z informacjami możliwymi do ustalenia na podstawie akt sprawy pozwala stwierdzić, że osoba wnosząca podanie nie ma interesu prawnego w sprawie, to organ administracji zobowiązany jest odmówić wszczęcia postępowania (v. np. wyrok NSA z 23 maja 2024 r., II OSK 2119/21 oraz powołane w nim orzeczenia; dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej powoływane tamże). Odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego z przyczyn o charakterze podmiotowym następuje wówczas, gdy organ - po otrzymaniu wniosku o jego wszczęcie, przez zestawienie osoby wnioskodawcy z treścią przepisu ustawowego wyznaczającego krąg stron w sprawie indywidualnej - dostrzega, że żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną. Zaznaczenia wymaga, że ocena dopuszczalności odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego przez organ na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. wymaga również przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, ale tylko w takim zakresie, który służy ustaleniu okoliczności uprawniających do zastosowania tego przepisu (v. wyrok NSA z 29 października 2024 r., I OSK 1375/21; podobnie m.in. w wyroku NSA z 27 sierpnia 2024 r., III OSK 271/23 ). Krąg podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru zastawów określony jest w art. 46h § 1 o.p. W tym zakresie skarżący kasacyjnie wskazał na naruszenie pkt 1 tej regulacji. Zgodnie z tym przepisem wniosek może złożyć osoba powołująca się na swoje prawo własności ruchomości lub zbywalne prawo majątkowe, jeżeli ruchomość lub zbywalne prawo majątkowe obciążone zastawem skarbowym w dniu jego powstania nie stanowiły własności podatnika, płatnika, inkasenta, następcy prawnego lub osoby trzeciej odpowiadającej za zobowiązanie podatkowe lub zaległości podatkowe. Ustalenia w przedmiocie przysługiwania prawa własności do rzeczy (praw zbywalnych majątkowych), które warunkują skuteczne wniesienie wniosku dokonuje się na dzień wniesienia wniosku o wykreślenie zastawu. Każdoczesny bowiem właściciel rzeczy ruchomej może zwrócić się z takim wnioskiem, jeśli w momencie ustanowienia zastawu własność rzeczy lub prawa majątkowego nie przysługiwała dłużnikowi podatkowemu (v. W. Stachurski, pkt 1. komentarza do art. 46h w: L. Etel (red.), Ordynacja podatkowa. Komentarz, t. I: Zobowiązania podatkowe; WKP 2022, Lex). Mając to na uwadze, wskazać należy, iż argumentacja skarżącego kasacyjnie nie jest trafna. Organ w zaskarżonej decyzji wskazał, że brak przymiotu strony wynika z faktu, iż wnioskodawca nie jest właścicielem pojazdu, na którym ustanowiono zastaw skarbowy. Okoliczności tej zresztą nie kwestionuje także sam skarżący kasacyjnie, powołując się jedynie na to, iż w dacie ustanowienia zastawu był właścicielem pojazdu oraz że już po wydaniu przez organ decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania stał się ponownie jego właścicielem wskutek odstąpienia od umowy przez nabywcę pojazdu. Ta ostatnia kwestia nie mogła mieć znaczenia, ponieważ jak już wskazano wnioskodawcą w sprawie mógł być podmiot będący właścicielem pojazdu na dzień złożenia wniosku o wykreślenie zastawu. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O zasądzeniu kosztów postępowania sądowego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1860).