I GSK 725/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner (spr.) Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu [...] w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 24 marca 2023 r. sygn. akt I SA/Bk 72/23 w sprawie ze skargi Zakładu [...] w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 8 grudnia 2022 r. nr 43.8/D-5/XXIV/22 w przedmiocie określenia kwoty dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem i przypadającej do zwrotu do budżetu miasta 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku na rzecz Zakładu [...] w B. 11.200 (jedenaście tysięcy dwieście) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.

Wyrokiem z 24 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Bk 72/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018, poz. 1302) – zwanej dalej "p.p.s.a." oddalił skargę Zakładu [...] w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z 8 grudnia 2022 r. w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu części dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem. W motywach zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że Burmistrz B. [...] ustalił, że z dotacji przyznanej i wypłaconej w 2017 r. skarżącemu na sfinansowanie prowadzenia Niepublicznego Gimnazjum w B. [...] nie sfinansowano żadnego wydatku, który miałby związek z prowadzeniem gimnazjum. Wydatki na ten cel pokryto bowiem (poza trzema operacjami) z innych rachunków bankowych, niż ten który strona wskazała jako "dotacyjny", na który wpływały przelewy dotacji. Był to rachunek wspólny dla wszystkich dotowanych placówek prowadzony przez skarżącego. Środki przekazane tytułem dotacji były natomiast przechowywane na rachunku "dotacyjnym" i następnie, w grudniu 2017 r. dokonano z tego przelewu zbiorczego przelewu na rachunek prywatny skarżącego kwoty odpowiadającej wydatkom, na które dotacja była przeznaczona. Na tej podstawie organ uznał, że dotację wykorzystano niezgodnie z przeznaczeniem w rozumieniu art. 90 ust. 3d ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2022 r., poz. 2230 ze zm.) i art. 252 ust. 1 pkt 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1634 ze zm.). Oddalając skargę Sąd pierwszej instancji ocenił, że wprawdzie przedłożone przez stronę skarżącą zestawienie wydatków nie budzi wątpliwości i należy je zaliczyć do wydatków bieżących szkoły, ale sposób ich udokumentowania jest kontrowersyjny. Sąd wyjaśnił, że gromadzenie środków, lokowanie ich w celu osiągnięcia korzyści finansowych jest sprzeczne z istotą dotacji i przepisami prawa. Ocenił za niedopuszczalne refundowanie wydatków bieżących za pomocą środków uzyskanych z tytułu dotacji. W skardze kasacyjnej od tego wyroku zaskarżono go w całości, zarzucając naruszenie przepisu art. 90 ust. 3c i 3d o systemie oświaty poprzez błędną wykładnię w związku z uznaniem przez Sąd pierwszej instancji, że dotacja została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem i w konsekwencji zaakceptowanie stanowiska organów o niewywiązaniu się skarżącego z obowiązku rzetelnego udokumentowania wydatków. Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji organu odwoławczego oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Wobec tego, że Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się wystąpienia żadnej spośród wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstaw nieważności postępowania, Sąd rozpoznał sprawę w granicach skargi kasacyjnej i podniesionych zarzutów, które okazały się uzasadnione. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest wykładnia przepisu art. 90 ust. 3c i 3d pkt 1 ustawy o systemie oświaty. Pierwszy z tych przepisów stanowi źródło obowiązku prowadzenia przez beneficjenta rachunku bankowego, na który przekazywana jest dotacja, zaś drugi reguluje katalog dopuszczalnych wydatków bieżących, na pokrycie których dotacja może być przeznaczona. Przepisy te ani też przepisy uchwały nr [...] Rady Miasta B. [...] (Dziennik Urzędowy Województwa P. poz. 229) nie precyzują tego, w jaki sposób dokonywane mają być płatności za powyższe wydatki. W § 3 ust. 1 tej uchwały powtórzono jedynie rozwiązanie ustawowe, zgodnie z którym "[D]dotacja przekazywana jest od następnego roku budżetowego w transzach miesięcznych w terminie do ostatniego dnia miesiąca na rachunek bankowy szkoły wskazanej przez wnioskodawcę (...)". Przepisy nie określają także reguł posługiwania się rachunkiem bankowym, na który wpływać ma kwota dotacji. Nie przewidują także obowiązku, by wydatki bieżące miały być regulowane bezpośrednio z tego rachunku bankowego, na który wpływają środki dotacji. A tylko wyrażony wprost obowiązek publicznoprawny może obciążać jednostkę i ewentualnie powodować konsekwencje w przypadku jego niewypełnienia. Przyjęta zatem przez Sąd pierwszej instancji wykładnia przepisów art. 90 ust. 3c i 3d pkt 1 ustawy o systemie oświaty jest nieprawidłowa. Dodać ponadto należy, że – jak trafnie podniesiono w skardze kasacyjnej – pieniądze ze swej natury należą do rzeczy oznaczonych co do gatunku. Jeżeli zatem nie ma wątpliwości, że kwota uzyskana tytułem dotacji została wydana na cele przewidziane w ustawie, to trudno czynić skarżącemu zarzut tylko dlatego, że poszczególne przelewy wychodziły na zewnątrz fizycznie z innego miejsca gromadzenia środków niż rachunek dotacyjny. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela także argumentu o niedopuszczalnym przechowywaniu, lokowaniu środków. Skoro pieniądze należą do rzeczy oznaczonych co do gatunku, to znaczy że skarżący w obu sytuacjach posiadał taką samą sumę środków: zarówno gdyby przelewy zlecał bezpośrednio z rachunku "dotacyjnego", jak i w stanie faktycznym tej sprawy, gdy zapłatę realizował z innych rachunków. Nie można zatem zasadnie twierdzić, że poczynił oszczędności, bowiem w każdym dniu roku dotacyjnego w obu wskazanych sytuacjach dysponował tą samą ilością pieniędzy. Zachowanie środków z dotacji zamiast środków na innych rachunkach nie wpływa w żaden sposób na stan majątku skarżącego. W szczególności nie prowadzi do wzbogacenia skarżącego kosztem środków uzyskanych z dotacji. W zaskarżonym wyroku zaakceptowano nieprawidłowy wynik wykładni przepisu art. 90 ust. 3c i 3d pkt 1 ustawy o systemie oświaty, a wobec tego konkluzja o naruszeniu prawa polegającym na wydatkowaniu dotacji niezgodnie z przeznaczeniem była nieuprawniona. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie respektował zaprezentowany w niniejszym wyroku wynik wykładni powyższego przepisu i odstąpi od kwalifikowania jako niezgodne z przeznaczeniem wydatkowanie dotacji sytuacji niewymienionych w przepisach prawa. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 200 p.p.s.a.